VI SA/Wa 3361/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędzia WSA Magdalena Maliszewska (spr.) Protokolant st. ref. Katarzyna Zielińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi K. R. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] czerwca 2015 r.; 2) zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz skarżącego K. R. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] października 2015 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2015 r. o nałożeniu kary pieniężnej w wysokości 1500 zł na K. R., prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą: U., L. [...],[...] N. (dalej: skarżący). Podstawą prawną rozstrzygnięcia były przepisy art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 2, art. 13k ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 460, zwanej dalej udp) oraz załącznika nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 1263 ze zm.), art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 1414, ze zm. zwanej dalej utd). Podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanowiło wykonywanie przejazdu w dniu [...] stycznia 2015 r. po drodze ekspresowej S[...] wymienionej w załączniku nr 1 pkt 9 [...], do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 1263 ze zm.), z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp. Pismem z dnia [...] lutego 2015 r. GITD zawiadomił skarżącego o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie przejazdu pojazdu o nr rej. [...] (ciągnik samochodowy) w dniu [...] stycznia 2015 r. o godz. 21:20:48 na odcinku drogi krajowej nr S[...]. Pismem z dnia [...] lutego 2015 r. skarżący ustosunkował się do ww. pisma organu, informując m.in. o fakcie zasilenia konta viatoll kwotą 300 zł w dniu [...] stycznia 2015 r. za pośrednictwem internetu. Mimo tego faktu, w dniu [...] stycznia był zmuszony także zasilić konto na skutek sygnałów urządzenia, wskazujących na brak środków na koncie. Wpłacił wówczas 120 zł. Organ przyjął, iż w dniu [...] stycznia 2015 r. o godzinie 21:20:48 urządzenie kontrolne zainstalowane na bramownicy nr [...] znajdującej się w pasie drogowym płatnego odcinka drogi ekspresowej S[...] zarejestrowało przejazd ciągnika samochodowego marki [...] o numerze rejestracyjnym [...] wraz z naczepą. Przejazd został udokumentowany zdjęciem z urządzenia kontrolnego zainstalowanego na bramownicy i zapisany pod numerem ewidencyjnym [...]. Na podstawie informacji znajdujących się w systemie elektronicznego poboru opłat ustalono, że za przejazd ciągnika samochodowego o numerze rejestracyjnym [...], wraz z naczepą, wyposażonego w urządzenie viabox służące do naliczania i uiszczania opłaty elektronicznej, nie została uiszczona opłata elektroniczna z powodu braku odpowiednich środków na koncie użytkownika. Ponadto na podstawie informacji zgromadzonych w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców ustalono, że dopuszczalna masa całkowita ww. pojazdu przekracza 3,5 tony, a właścicielem pojazdu samochodowego w chwili powstania naruszenia był skarżący. Powyższe ustalono w ramach prowadzonej przez Głównego Inspektora Transportu Drogowego kontroli stacjonarnej obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Odcinek drogi krajowej, po którym ustalono poruszanie się kontrolowanego pojazdu w dniu [...] stycznia 2015 r., został wyszczególniony w załączniku nr 1 pkt 9 [...] do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej. Organ wyjaśnił, że rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 25 czerwca 2015 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokość stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 879) wprowadziło zmianę w postaci nazwy odcinka drogi ekspresowej S[...] węzeł [...]. Obecnie odcinek nosi nazwę węzeł [...]. Mając na względzie powyższe okoliczności organ doszedł do przekonania, że korzystający z drogi publicznej w dniu [...] stycznia 2015 r. nie uiścił opłaty elektronicznej, czym naruszył obowiązek uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd ww. pojazdem po płatnej drodze publicznej, określony w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp. Konsekwencją tego było nałożenia na K. R. kary pieniężnej w wysokości 1500 zł stosownie do treści art. 13k ust. 1 pkt 2 udp. Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc że: "Pierwszy raz zdarzyła się taka sytuacja, że zabrakło mi funduszów na urządzeniu pokładowym viabox, a opłata tego nastąpiła z opóźnieniem". Strona powołała się na trudną sytuację finansową i brak możliwości uiszczenia nałożonej kary pieniężnej z powodu jej wysokości. W konkluzji skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie nałożonej kary pieniężnej. Ponownie rozpoznając sprawę Główny Inspektor Transportu Drogowego w celu ustalenia prawdy obiektywnej przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe, o którym jest mowa w art. 136 kpa. Organ wezwał podmiot odpowiedzialny za obsługę krajowego systemu poboru opłat działający w imieniu i na rzecz Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad - Kapsch Telematic Services Sp. z o.o., do udzielenia informacji związanych z kontrolowanym przejazdem, w szczególności do wskazania, czy opłata za określony przejazd została uiszczona. Na podstawie odpowiedzi udzielonej przez Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. ustalono, że opłata elektroniczna za przejazd pojazdu o numerze rejestracyjnym [...] w dniu [...] stycznia 2015 r. po drodze ekspresowej S[...] o godzinie 21:20:48 nie została uiszczona. Przyczyną nieuiszczenia opłaty był brak środków na koncie użytkownika. Umowa zawarta z użytkownikiem nie przewidywała możliwości uiszczenia opłaty elektronicznej po dokonaniu przejazdu - umowa do konta w trybie przedpłaconym. Użytkownik nie składał reklamacji w związku z nieprawidłowym działaniem urządzenia viabox. Ponadto operator poinformował, że bramownice i system poboru opłat, w dniu [...] stycznia 2015 r. działały prawidłowo. Dostępne środki zostały wyczerpane w dniu [...] stycznia 2015 r. o godzinie 20:48:20. Użytkownik doładował konto w dniu [...] stycznia 2015 roku o godzinie 07:24:13 kwotą 120,00 zł. Do pisma został dołączony szczegółowy wykaz operacji zarejestrowanych na koncie użytkownika z uwzględnieniem odcinków pomiędzy poszczególnymi bramownicami z oznaczeniem dokładnej daty i godziny zarejestrowanej operacji oraz wykonanych doładowań konta użytkownika z jednoczesnym wskazaniem kształtowania się salda konta użytkownika po zarejestrowaniu każdej z operacji oraz wskazaniem przy każdej z zarejestrowanych operacji, czy opłata elektroniczna za przejazd została lub nie została uiszczona. Wykaz dotyczy wszystkich pojazdów zarejestrowanych na umowie, które poruszały się po płatnych odcinkach dróg krajowych w okresie zarejestrowania incydentu. Kwota należna w zestawieniu to kwota za przejazd danym odcinkiem drogi płatnej skalkulowana w oparciu o dane rejestracyjne pojazdu zarejestrowane w danym momencie w systemie oraz o aktualne ustawienia urządzenia viabox. Zdaniem Kapsch Telematic załączony wykaz stanowi potwierdzenie, że opłata elektroniczna za ww. przejazd nie została uiszczona. Konto użytkownika zostało doładowane w dniu [...] stycznia 2015 r. o godzinie 07:24:13, a więc po zarejestrowanym naruszeniu obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej.  Jednocześnie operator poinformował, że w powyższym zestawieniu stan salda umowy jest przedstawiany na moment przejazdu. Rozliczenie opłaty za przejazd, czyli obciążenie Konta użytkownika, tym samym zmniejszenie stanu salda konta może nastąpić z opóźnieniem. Przyczyną takiego stanu rzeczy może być opóźnienie w transmisji danych pomiędzy infrastrukturą przydrożną, a systemem centralnym wynikające np. ze zwiększonego ruchu na drogach lub chwilowych zakłóceń transmisji danych. Po rozliczeniu operacji saldo konta użytkownika ulega pomniejszeniu o kwotę należną za przejazd. Oznacza to, że saldo na koncie użytkownika może pozostać bez zmian dla operacji zarejestrowanych na koncie użytkownika w krótkim okresie czasu, co jest prawidłowym działaniem systemu. W oparciu o tak ustalony i uzupełniony materiał dowodowy, GITD utrzymał w mocy własną decyzję z [...] czerwca 2015 r. o nałożeniu kary pieniężnej w wysokości 1500 zł na skarżącego, z tytułu nieuiszczenia opłaty elektronicznej podczas przejazdu w dniu [...] stycznia 2015 r. Pismem z dnia [...] listopada 2015 r. zatytułowanym "Odwołanie", K. R. wniósł od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając naruszenie art. 7 i 8 k.p.a. poprzez pominięcie jakichkolwiek ustaleń w zakresie faktu zasilenia internetowo konta strony w dniu [...] stycznia 2015 r., a więc na dzień przed wskazanym w uzasadnieniu zaskarżanej decyzji dniem przejazdu - [...] stycznia 2015 r., co naruszyło zasady wszechstronnego rozważenia sprawy i ustalenie faktycznej odpowiedzialności podmiotowej. Naruszenia także art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, obejmujący cały materiał dowodowy, w tym pismo strony do organu z [...] lutego 2015 r. i potwierdzenie przelewu z [...] stycznia 2015 r. W oparciu o powyższy zarzut, skarżący wniósł o uchylenie decyzji i umorzenie postępowania administracyjnego jako bezzasadnego. Załączył do skargi przelew Banku [...] z którego wynika, iż skarżący dokonał przelewu na rachunek GITD na konto umowy nr [...] kwotę 300 zł. Jako "data transakcji" widnieje data [...] stycznia 2015 r., jako data księgowania: [...] stycznia 2015 r. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie wskazując, iż ewentualne opóźnienie transferu środków obciąża podmiot wykonujący przewóz. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest usprawiedliwiona, gdyż organ nie zgromadził w sposób dostateczny materiału dowodowego. Pozwoliłoby to na rzetelną ocenę, czy w realiach sprawy istnieje zasadna podstawa do przyjęcia, że skarżący nie wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd w dniu [...] stycznia 2015 r. Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 3 udp, korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 1137 ze zm.), za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony. Jednocześnie przy określaniu dopuszczalnej masy całkowitej zespołu pojazdów sumuje się dopuszczalną masę całkowitą pojazdu samochodowego i przyczepy lub naczepy. Ponadto w przepisie art. 13 ust. 1 pkt 3 udp wyraźnie zaznaczono, że obowiązek dotyczy pojazdów samochodowych o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony. Dopuszczalna masa całkowita to zgodnie z definicją zawartą w art. 2 pkt 54 prawa o ruchu drogowym dopuszczalna największa określona właściwymi warunkami technicznymi masa pojazdu obciążonego osobami i ładunkiem, dopuszczonego do poruszania się po drodze. Stosownie do treści art. 13k ust. 1 udp wysokość kary pieniężnej za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej uzależniona jest od rodzaju pojazdu, za przejazd którego nie została uiszczona opłata elektroniczna. Za naruszenie obowiązku uiszczenia obowiązku opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp, wymierza się karę pieniężną w wysokości: 1) 500 zł — w przypadku zespołu pojazdów o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony złożonego z samochodu osobowego o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony oraz przyczepy;  2) 1500 zł - w pozostałych przypadkach. Według art. 13k ust. 4 udp kary pieniężne, o których mowa w art. 13k ust. 1 udp, wymierza się właścicielowi pojazdu samochodowego, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp, a jeśli pojazdem jest zespół pojazdów to właścicielowi pojazdu złączonego z przyczepą lub naczepą. Jeżeli właściciel nie jest posiadaczem pojazdu to kary nakłada się na podmiot, na rzecz którego przeniesiono posiadanie tego pojazdu. W przedmiotowej sprawie na podstawie danych zawartych w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców ustalono, że pojazd o numerze rejestracyjnym [...] został zarejestrowany jako ciągnik samochodowy i dlatego właścicielowi pojazdu została wymierzona kara na podstawie art. 13k ust. 1 pkt 2 tj. w wysokości 1500 zł. Zgodnie z treścią art. 13k ust. 6 udp, na podmiot o którym mowa w art. 13k ust. 4 udp, nie może zostać nałożona więcej niż jedna kara pieniężna za poszczególne naruszenia wymienione w art. 13k ust. 1 lub ust. 2 pkt 2 udp, dotyczące danego pojazdu samochodowego. Stosownie zaś do treści art. 13k ust. 7 udp, za dobę uznaje się okres od godziny 0:00 do godziny 24:00 w danym dniu. Na podstawie art. 13k ust. 9 udp kary pieniężne wymienione w art. 13k ust. 1 udp, nakłada się w drodze decyzji administracyjnej. Należy wskazać, że w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie wnoszenia i rozliczania opłat elektronicznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1406) została przedstawiona procedura wnoszenia i rozliczania opłaty związanej z uiszczaniem opłaty elektronicznej. W ww. rozporządzeniu dokładnie wskazano warunki, jakie należy spełnić przed rozpoczęciem wykonywania przejazdu po drodze płatnej. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia przed rozpoczęciem korzystania z dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, użytkownik: 1) zawiera umowę z pobierającym opłatę elektroniczną dotyczącą korzystania z dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, zwaną dalej "umową"; 2) odbiera od pobierającego opłatę elektroniczną urządzenie, 3) instaluje urządzenie w pojeździe, do użytkowania w którym zostało ono przeznaczone zgodnie z umową; 4) wnosi przedpłatę - w przypadku wybrania formy wnoszenia opłaty elektronicznej, o której mowa w § 6 ust. 1 pkt 1; 5) ustanawia zabezpieczenie oraz przekazuje pobierającemu opłatę elektroniczną dokument potwierdzający jego ustanowienie - w przypadku wybrania przez użytkownika trybu wnoszenia opłaty elektronicznej, o której mowa w § 6 ust. 1 pkt 2. Przepis § 6 ust. 1 ww. rozporządzenia wskazuje, iż opłatę elektroniczną wnosi się w trybie: 1) przedpłaty albo 2) płatności okresowej z zabezpieczeniem. Zgodnie natomiast z § 7 ww. rozporządzenia, w razie wniesienia opłaty przelewem w trybie przedpłaty – wniesieniem opłaty jest wpływ środków na rachunek bankowy. Obowiązkiem organu było zatem jednoznaczne ustalenie, czy w dacie i godzinie przelewu miał miejsce wpływ środków pieniężnych na rachunek bankowy związany z kontem umowy skarżącego. Należy podkreślić, iż fakt dokonania przelewu w dniu poprzedzającym przejazd, co do którego organ twierdzi, iż nie został opłacony – wynika z pisma skarżącego, skierowanego do organu z dnia [...] lutego 2015 r., tj. niezwłocznie po otrzymaniu zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego. Organ w późniejszym postępowaniu zignorował treść tego pisma, jak również treść § 7 rozporządzenia MIIR z 27 sierpnia 2015 r. w sprawie wnoszenia i rozliczania opłat elektronicznych; koncentrując się na fakcie, iż post factum skarżący dokonał kolejnego doładowania. GITD pominął, że w pismach stanowiących odpowiedzi na zadane przez organ pytania, operator systemu viatoll – firma Kapsch w ogóle nie posługuje się pojęciem "wpływu środków na rachunek bankowy", co rodzi wątpliwości co do tego, czego dotyczą daty i godziny wyszczególnione w załączanych przy pismach kierowanych do organu dokumentach generowanych przez posiadany system informatyczny. Nie można zatem wykluczyć, że środki wprawdzie na rachunek wpłynęły, ale nie zostały na tych dokumentach uwidocznione na skutek opóźnienia spowodowanego np. dokonywaniem wewnętrznych transferów na poszczególne konta użytkowników, co wyłączałoby odpowiedzialność przedsiębiorców (vide – wyrok NSA z dnia 23 marca 2016 r. sygn. akt II GSK 1825/14 i prezentowane w nim poglądy). Na zajście tego typu okoliczności może wskazywać treść pisma operatora, w którym zawarł pogląd, iż opóźnienie w rozliczeniu opłaty może być spowodowane "opóźnieniem transmisji danych pomiędzy infrastrukturą przydrożną a systemem centralnym". Niezasadnym byłoby w ocenie Sądu obciążanie strony skutkami takiego – nieprawidłowego w świetle § 7 rozporządzenia MIIR z 27 sierpnia 2015 r. – działania organu. Należy podkreślić, że system bankowy Elixir gwarantuje natychmiastowe przekazywanie środków pieniężnych na rachunek docelowy w ramach jednej z tzw. sesji wychodzących, które mają miejsce kilkakrotnie, w ciągu dnia powszedniego (notorium). Wynika z tego, że dokonanie przelewu po ostatniej sesji wychodzącej spowodowałoby przeniesienie jego realizacji na następną sesję wychodzącą kolejnego dnia powszedniego. Z dokumentu załączonego do skargi – przelewu "Eliksir" [...] Banku [...] wynika fakt dokonania przelewu przez skarżącego na rzecz GITD na konto umowy: [...] w dniu [...] stycznia 2015 r., przy czym jako datę księgowania wskazano: [...] stycznia 2015 r. Zaznaczenia wymaga, iż godzina przejazdu, za który zapłata, według firmy KAPSCH oraz organu nie została uiszczona, to – 21:20:48. Organ przy ponownym rozpatrzeniu sprawy przede wszystkim ustali, czy przelew Elixir załączony przez skarżącego na etapie wniesionej do Sądu skargi jest powiązany z zawartą przez skarżącego umową oraz nadanym mu identyfikatorem użytkownika. Brak dokumentu umowy z viatoll w aktach postępowania administracyjnego uniemożliwia skontrolowanie tej kwestii. Po wtóre – w razie ustalenia tożsamości konta, na poczet którego nastąpił przelew Elixir, należy w sposób nie budzący wątpliwości – przy pomocy stosownych dokumentów urzędowych – ustalić z dokładnością godzinową – a w miarę możliwości nawet minutową – moment wpływu przelanych środków na rachunek bankowy związany z zawartą przez skarżącego umową. Powyżej wskazane okoliczności prawnie relewantne organ całkowicie pominął, czym uchybił w istotny sposób obowiązkom wynikającym z art. 7, 77 § 1, 80 oraz 107 § 3 kpa – w zw. z § 7 rozporządzenia MIIR z 27 sierpnia 2015 r. Podstawą uzasadniającą konieczność eliminacji obydwu wydanych decyzji z obrotu prawnego było uchybienie ww. przepisom proceduralnym w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, a ponadto – przedstawienie przez stronę nowego dowodu, dopiero na etapie skargi do sądu administracyjnego – wyciągu Elixir z dnia [...] stycznia 2015 r. Niewątpliwie dowód ten istniał w dacie wydawania decyzji, a nie był organowi wówczas znany (art. 145 § 1 ust. 1 lit. b) oraz c) p.p.s.a.). Koszty zostały zasądzone na podstawie art. 200 p.p.s.a.