VI SA/Wa 347/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Lemiesz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant ref. staż. Aleksandra Koseła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2023 r. sprawy ze skargi Ł. G. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej oddala skargę Główny Inspektor Transportu Drogowego ("GITD"), w decyzji z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...], działając na podstawie art. 104 w zw. z art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a."), art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. z 2022 r, poz. 1693, dalej "u.d.p.") w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 2 oraz art. 131 u.d.p., rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 32 ze zm.), art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz.U. z 2022 r. poz. 180 ze zm.), nałożył na L. G. ("strona", "skarżący") karę pieniężną w wysokości 1.500 zł za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej podczas przejazdu wykonywanego pojazdem o numerze rejestracyjnym [...] w dniu 22 października 2021 r. Ww. decyzja została wydana w następujących okolicznościach: 22 października 2021 r. o godzinie 16:32 System Poboru Opłaty Elektronicznej KAS (SPOE KAS) zarejestrował przejazd pojazdu samochodowego o numerze rejestracyjnym [...] (rodzaj: ciągnik samochodowy), poruszającego się wraz z przyczepą o numerze rejestracyjnym [...] przez: - urządzenie kontrolne o numerze identyfikacyjnym [...], znajdujące się na odcinku drogi krajowej nr [...] węzeł [...] - [...] (granica państwowa), co zostało odnotowane pod numerem ewidencyjnym [...]. W związku z powyższym organ stwierdził, że ww. pojazd poruszał się po płatnym odcinku drogi krajowej wskazanym w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej. W wyniku dokonanej kontroli ustalono, iż ww. pojazd samochodowy został zarejestrowany w SPOE KAS. Z aktywnym kontem użytkownika nie powiązano jednak aktywnego urządzenia umożliwiającego pobór opłaty. Dodatkowo nie stwierdzono uiszczenia opłaty z wykorzystaniem usługi EETS. Tym samym za kontrolowany przejazd nie została uiszczona opłata elektroniczna. Na podstawie danych uzyskanych z Centralnej Ewidencji Pojazdów ustalono, iż dopuszczalna masa całkowita (DMC) kontrolowanego zespołu pojazdów przekraczała 12.000 kg. W oparciu o dane zawarte w ww. ewidencji organ prowadzący postępowanie ustalił, iż na dzień odnotowania właścicielem ww. pojazdu samochodowego był skarżący. GITD, pismem z dnia 14 czerwca 2022 r., zawiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie naruszenia zarejestrowanego podczas ww. przejazdu, pouczając o treści art. 10 § 1 k.p.a. Zawiadomienie doręczono stronie w trybie art. 43 k.p.a. w dniu 21 czerwca 2022 r. Pismem, które wpłynęło do siedziby organu w dniu 29 czerwca 2022 r., strona złożyła wyjaśnienia, z których wynika, że płatności za przejazd po płatnych odcinkach dróg krajowych uiszcza za pośrednictwem usługi EETS realizowanej przez BP. Wnoszący pismo wskazał, iż wszystkie jego pojazdy są wyposażone w urządzenia EETS niezbędne do naliczania i pobrania opłaty elektronicznej. Strona wniosła o umorzenie postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, że okolicznością bezsporną jest fakt, że ww. zespół pojazdów, którego dopuszczalna masa całkowita przekraczała 3,5 tony, poruszał się w dniu 22 października 2021 r. po płatnym odcinku drogi krajowej. Za kontrolowany przejazd nie została uiszczona opłata elektroniczna, ponieważ pomimo zarejestrowania pojazdu w systemie SPOE KAS, z aktywnym kontem użytkownika nie powiązano aktywnego urządzenia służącego do poboru opłat. Ponadto opłata nie została uiszczona z wykorzystaniem usługi EETS. Tym samym doszło do naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. Organ jednocześnie wskazał, że nie znalazł przesłanek do zastosowania art. 189f oraz art. 189e k.p.a. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie strona, reprezentowana przez pełnomocnika, zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1) naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 7 i art. 8, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. poprzez brak uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, brak dokonania wyczerpującego rozpatrzenia zebranego materiału dowodowego oraz dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów w trakcie rozpoznania całokształtu sprawy, podczas gdy skarżący wykazał, że zachodzą okoliczności uzasadniające uchylenie decyzji, waga naruszenia prawa jest znikoma, na początkowym etapie funkcjonowania usługi powszechnie były znane problemy z jej działaniem, a nadto wypełnił on swój obowiązek w terminie wynikającym z ustawy, mając podstawy faktyczne do przekonania, że podmiot, któremu powierzono wykonanie obowiązku określonego przepisami prawa a w konsekwencji: - art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez uznanie, że waga naruszenia prawa w przedmiotowej sprawie nie jest znikoma, podczas gdy skarżący dopełnił swoich obowiązków w terminie wynikającym z ustawy i zarejestrował pojazd samochodowego w SPOE KAS, a ponadto dokonał uiszczenia opłat za pośrednictwem usługi EETS. W konsekwencji, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie od GITD kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu wskazał, że nie kwestionuje faktów wskazanych w decyzji związanych z brakiem uiszczenia wymaganej opłaty w trakcie przejazdu. Nadmienił jednak, że w terminie dopełnił wszystkich formalności przewidzianych prawem związanych z rejestracją pojazdu w systemie SPOE KAS i aktywacją konta. Płatności za przejazd po płatnych odcinkach dróg krajowych uiszczał za pośrednictwem usługi EETS realizowanej przez BP. Podniósł, że chcąc wyjaśnić zaistniałą sytuację, zwrócił się z pismem do BP Europa SE, i otrzymał odpowiedź, że odpowiedzialność w zakresie braków i błędów systemowych spoczywa na Krajowej Administracji Skarbowej. Skarżący zauważył, że szczególnie w początkowym okresie obowiązywania nowego systemu uiszczania opłat przez przewoźników za pośrednictwem systemu e-TOLL, użytkownicy tego systemu musieli mierzyć się z nieprawidłowościami w jego funkcjonowaniu. Fakt ten był znany także organowi, który wydał zaskarżoną decyzję. Wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu, tj. pisma z dnia 26 sierpnia 2022 r. adresowanego do skarżącego, w którym wskazano, że nie ponosi on odpowiedzialności za opóźnienie w rejestrowaniu użytkowników, a nadto, że dopełnił on formalności przewidzianych przepisami prawa. W odpowiedzi na skargę GITD wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest nieuzasadniona i podlega oddaleniu. Niniejsza sprawa jest następstwem naruszenia przez skarżącego obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd odcinkiem drogi krajowej ([...] - węzeł [...] - [...] (granica państwowa)), na którym pobiera się opłatę elektroniczną. Obowiązek ponoszenia opłaty elektronicznej wynika z art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p., zgodnie z którym "Korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym, za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony (...)". Według art. 13ha ust. 1 u.d.p., "Opłata, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, zwana dalej "opłatą elektroniczną", jest pobierana za przejazd po drogach krajowych lub ich odcinkach, określonych w przepisach wydanych na podstawie ust. 6", tj. w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz.U z 2021 r., poz. 32 ze zm.). Jak wynika też z załącznika nr 1 pkt 1 lit. b do ww. rozporządzenia, autostrada [...] na odcinku węzeł [...] - [...] (granica państwowa), została wymieniona jako odcinek drogi krajowej, na której pobiera się opłatę elektroniczną. Stosownie do treści art. 13k ust. 1 u.d.p., "Za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, wymierza się karę pieniężną w wysokości: 1) 500 zł - w przypadku zespołu pojazdów o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony złożonego z samochodu osobowego o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony oraz przyczepy; 2) 1500 zł - w pozostałych przypadkach." Zgodnie z art. 13k ust. 4 u.d.p., "Kary pieniężne, o których mowa w ust. 1, ust. 2 pkt 2, ust. 2a-2d, wymierza się właścicielowi albo posiadaczowi albo użytkownikowi pojazdu, albo korzystającemu z drogi w przypadku, o którym mowa w art. 13ia ust. 19." Organ ustalił, że w momencie naruszenia, tj. w dniu 22 października 2021 r. o godzinie 16:32, nie odnotowano transakcji poboru opłaty dla pojazdu skarżącego o nr rej. [...]. Fakt braku powiązania - w trakcie spornego przejazdu - urządzenia umożliwiającego pobór opłaty z aktywnym kontem użytkownika (skarżącego) oraz okoliczność nieuiszczenia opłaty za ww. przejazd nie był w sprawie kwestionowany. Ze znajdującej się w aktach historii transakcji skarżącego związanych z przejazdami po płatnych odcinkach dróg publicznych, wygenerowanej przez organ w odniesieniu do okresu od 1 października 2021 r. do 30 listopada 2021 r., wynika, że pierwsze odnotowane przez system opłaty miały miejsce dnia 18 listopada 2021 r. Bez znaczenia w sprawie pozostaje pismo z dnia 26 sierpnia 2022 r. Należy przede wszystkim zwrócić uwagę na to, że w piśmie tym spółka [...] Oddział w Polsce wskazała, że nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie obowiązku polegającego na rejestracji pojazdów skarżącego w rejestrze. Niniejsza sprawa nie dotyczy jednak kwestii rejestracji pojazdów. Za kontrolowany przejazd nie została bowiem uiszczona opłata elektroniczna mimo zarejestrowania pojazdu w systemie SPOE KAS. W postępowaniu administracyjnym skarżący podkreślał, że dokonał wszelkich wszystkich formalności przewidzianych prawem związanych z rejestracją pojazdu w systemie SPOE KAS i aktywacją konta oraz że wszystkie jego pojazdy są wyposażone w urządzenia EETS niezbędne do naliczania i pobrania opłaty elektronicznej. Twierdzeń tych skarżący jednak nie udokumentował, ani w inny sposób nie wykazał. Nie ulega wątpliwości, że na organie administracji publicznej spoczywa ciężar udowodnienia faktów związanych z naruszeniem przepisów. Zauważyć jednak trzeba, że z zasady oficjalności postępowania dowodowego nie wynika, że strona może zachowywać się biernie w toku prowadzonego postępowania administracyjnego. Strona, która z danych faktów zamierza wywodzić dla siebie korzystne skutki prawne, zobowiązana jest wskazać organowi te okoliczności i zaoferować dowody, które mogą potwierdzić jej stanowisko. Stanowisko organu w ww. zakresie ma zaś oparcie w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie (por. ww. historii transakcji skarżącego). Zdaniem Sądu w sprawie brak było podstaw do odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej w oparciu o przepis art. 189f § 1 k.p.a. (w związku ze znikomą szkodliwością czynu). Z przepisów art. 13k u.d.p. wynika, że kreowana na jego gruncie odpowiedzialność za naruszenie obowiązków związanych z opłatą elektroniczną ma charakter obiektywny, co oznacza, że jest ona niezależna od winy sprawcy naruszenia. W szczególności nie zmienia charakteru obiektywnego odpowiedzialności administracyjnej za delikt administracyjny na odpowiedzialność subiektywną, determinowaną winą i przyczynami naruszenia, przepis art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. Przepis ten jedynie obliguje organ do odstąpienia od nałożenia kary i poprzestania na pouczeniu, jeżeli waga naruszenia jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa. Zachowana jednak zostaje sama zasada zastosowania przez organ prawem przewidzianych dolegliwości wobec podmiotu wykonującego przejazd po drogach publicznych bez dopełnienia stosownego obowiązku związanego z uiszczaniem opłaty elektronicznej, jako wyłącznie konsekwencji samego faktu naruszenia obowiązującego prawa. Fakt naruszenia prawa jest w takim stanie rzeczy podstawą zastosowania sankcji, jako skutku zaistnienia stanu niezgodnego z prawem, jednakże przy równoczesnym rozważeniu wystąpienia szczególnych sytuacji, o których mowa w przepisach k.p.a. (por. przepisy art. 189a i nast. k.p.a.) i ich wpływu na odpowiedzialność strony. Skarżący jest przedsiębiorcą i warunki prowadzenia transportu drogowego z wykorzystaniem samochodów ciężarowych powinny być mu znane, w tym w szczególności sankcje z tytułu nieuiszczenia opłaty elektronicznej. Kwoty nieuiszczonych opłat elektronicznych są z natury niewielkie, dlatego także wartość uszczuplonej opłaty nie może świadczyć o znikomości naruszenia i o tym, że zachodzą przesłanki do odstąpienia od nałożenia kary, o których mowa w art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. Poza tym z konwencji językowej, którą ustawodawca operuje na gruncie przywołanego przepisu art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. - "jeżeli waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa" - wynika, że wobec użycia funktora koniunkcji, warunkiem jego zastosowania w okolicznościach danej sprawy jest kumulatywne zaktualizowanie się obydwu określonych nim przesłanek. Dlatego nawet przy hipotetycznym założeniu znikomej wagi naruszenia prawa działaniem przypisanym skarżącemu, zastosowaniu przepisu art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. sprzeciwia się w sprawie brak zaktualizowania się drugiej koniecznej przesłanki, o której mowa w tym przepisie prawa, a mianowicie "zaprzestania naruszania prawa". Przesłanka zaprzestania naruszania prawa odnosi się wyłącznie do tzw. deliktów wieloczynowych, deliktów trwałych oraz deliktów popełnianych z zaniechania, co siłą rzeczy prowadzi do wniosku, że ocena odnośnie zaistnienia tej przesłanki nie może odnosić się do tzw. deliktów jednoczynowych zwykłych oraz skutkowych. W relacji do treści sankcjonowanego obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p., sprzeczne z nim zachowanie ma charakter jednoczynowy oraz jednocześnie skutkowy. Polega bowiem na braku uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd, wraz z którym dochodzi do zaistnienia stanu niezgodnego z prawem; zatem w odniesieniu do tego rodzaju deliktu przesłanka "zaprzestania naruszania prawa" nie ma zastosowania, co skutkuje brakiem podstaw, a zarazem możliwości stosowania przepisu art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. w sprawie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie przejazdu z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej za ten przejazd. Określone nim przesłanki muszą bowiem ziścić się łącznie (por. ww. wyrok NSA z dnia 30 listopada 2022 r. II GSK 1091/19). Bez znaczenia dla sprawy są podnoszone w stanowisku strony okoliczności związane z nieprawidłowościami działania systemu związane z rejestracją (jak już była mowa w sprawie nie chodzi o rejestrację pojazdów tylko o powiązanie z kontem użytkownika urządzenia umożliwiającego pobór opłaty elektronicznej). Uwzględniając wszystkie te okoliczności Sąd wskazuje, że przepisy k.p.a. regulujące nakładanie kar pieniężnych w postępowaniu administracyjnym nie zostały naruszone. Organ prawidłowo także zastawał przepisy prawa materialnego. W tej sytuacji, Sąd nie dostrzegając zasadności zarzutów skargi ani żadnych innych uchybień w zaskarżonej decyzji i poprzedzającym jej wydanie postępowaniu, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.), orzekł jak w wyroku.