VI SA/Wa 360/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Maliszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant sekr. sąd. Katarzyna Zielińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2017 r. sprawy ze skargi J. J. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach [...] marca 2013 r. z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego oddala skargę Sygn.akt: VI SA/Wa 360/17 UZASADNIENIE Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 1 grudnia 2016 r. uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 listopada 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 483/14, uwzględniając tym samym skargę J. J. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 19-22 marca 2013 r. z dnia [...] listopada 2013 r. w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 listopada 2014 r. o sygn. akt VI SA/Wa 483/14, po rozpoznaniu sprawy ze skargi J. J. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 19-22 marca 2013 r. (dalej: Komisja II stopnia) z dnia [...] listopada 2013 r., ustalającą wynik egzaminu adwokackiego, uchylił zaskarżoną uchwałę, orzekł o jej niewykonywaniu i zasądził od organu na rzecz skarżącej koszty postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia. W dniach 19-22 marca 2013 r. J. J. przystąpiła do egzaminu adwokackiego. Uchwałą z dnia [...] listopada 2013 r. Komisja II stopnia, działając na podstawie art. 78h ust. 1, ust. 9, ust. 10 i ust. 12 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188 ze zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.; dalej: k.p.a.), utrzymała w mocy uchwałę z dnia [...] kwietnia 2013 r. Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2013 r. w [...], ustalającą J. J. wynik negatywny z egzaminu adwokackiego. Z części trzeciej egzaminu, obejmującej zadanie z prawa cywilnego, które polegało na sporządzeniu apelacji, zdająca uzyskała ocenę niedostateczną, co skutkowało wynikiem negatywnym z egzaminu. Komisja II stopnia wskazała, że zdająca napisała apelację, jednak praca egzaminacyjna została sporządzona poniżej poziomu dostatecznego na każdej z trzech płaszczyzn oceny, określonych w art. 78e ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze. W kontrolowanej sprawie zadanie z prawa cywilnego polegało na sporządzeniu apelacji bądź opinii prawnej o braku podstaw do wywiedzenia apelacji, co jednak w sprawie będącej przedmiotem egzaminu nie było uznane za zasadne. Istota spornego zagadnienia sprowadzała się do dostrzeżenia szeregu uchybień popełnionych przez sąd pierwszej instancji w zakresie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia (wadliwej oceny dowodów - zeznań powódki i świadka Adama Smitha oraz pozwanego, wpisu w dzienniku budowy), poczynienie ustaleń faktycznych sprzecznych ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym (częściowo wadliwie ocenionym), a mianowicie odnośnie do tego kto dokonał zakupu niewłaściwego drewna na więźbę dachową, czy pozwany zgłaszał zastrzeżenia o jego nieprzydatności do wykonania dachu zgodnie z projektem, czy zgłaszał zastrzeżenia do projektu technicznego, czy kierownik budowy zaakceptował sposób wykonania dachu przez pozwanego. Wadliwe ustalenia doprowadziły sąd do nieprawidłowej subsumcji i uznania, że pozwany nie ponosi odpowiedzialności za szkodę, naprawienia której dochodziła powódka w zakresie źle, sprzecznie z projektem i sztuką budowlaną, wykonanym dachem, choć przy prawidłowo ustalonej podstawie faktycznej, winien przyjąć tę odpowiedzialność na podstawie art. 471 k.c., oceniając wykonanie umowy w kontekście obowiązków wynikających z art. 647 k.c. w zw. z art. 651 k.c. (bądź art. 634 k.c. w zw. z art. 656 k.c.). Należało również dostrzec, że sąd nieprawidłowo określił początkową datę odsetek za opóźnienie (winien ustalić ją na datę wynikającą z wezwania do zapłaty, otrzymanego dnia 10 stycznia 2011 r., a nie od dnia wniesienia pozwu). Zaskarżeniu podlegało także rozstrzygniecie o kosztach w zakresie nieuwzględnionego wniosku o zasadzenie wynagrodzenia pełnomocnika w wysokości podwójnej stawki minimalnej. Pracę skarżącej z zakresu prawa cywilnegooceniało dwóch egzaminatorów, z których każdy postawił ocenę niedostateczną. Jeden z egzaminatorów uznał, iż wymogi formalne apelacji zostały zachowane, drugi natomiast zauważył trafne zaskarżenie wyroku jedynie w części i określenie wartości przedmuiotu zaskarżenia, jednak dostrzegł następujące mankamenty: brak zaskarżenia odsetek od dnia 18 stycznia do 14 września 2011 od kwoty 43.000 zł; wniosek o "zasądzenie kosztów procesu w całości wraz z odsetkami" nie znajduje oparcia w przepisach. W zakresie oceny prawidłowości zastosowania przepisów i umiejętności ich interpretacji jedan z egzaminatorów stwierdził, iż apelacja błędnie zaskarżyła jedynie część oddalającą wyroku, bez zaskarżenia punktu 1 wyroku w części zasądzającej w sposób nieprawidłowy odsetki; wskazane w apelacji zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego, jak i materialnego zostały sformułowane bardzo ogólne i co istotne bez sprecyzowania, na czym polegało naruszenie wskazanego przepisu; brakuje konkluzji zarzutów; również w sporządzonym uzasadnieniu apelacja nie potrafiła przytoczyć w sposób jasny na czym polegało wskazane naruszenie; apelacja wskazując, że Sąd pominął "oświadczenie" - nie wskazuje jakie to było oświadczenie i jakiej kwestii dotyczyło; stanowi to w istocie myśl oderwaną od rzeczywistości i pozbawioną kontekstu; zarzucana w apelacji dowolność oceny materiału nie precyzuje jednak wniosku w stosunku, do jakich dowodów odnosi się ten zarzut, odnosząc się do mało precyzyjnych i bardzo ogólnych stwierdzeń; odniesienie się do innych uchybień sądu jest zupełnie niezrozumiałe, sprawiając wrażenie u czytelnika, iż apelujący nie wie w istocie co stanowi materialną podstawę roszczenia pozwu, jak również jakie można było użyć i powołać w konstrukcji zarzutów apelacji argumenty faktyczne i prawne; apelacja nie rozumie problemu wynikającego z materialnych podstaw żądania pozwu; powołanie przy tym naruszenia przepisów art. 636 k.c. i art. 637 k.c. jest zupełnie nie związane z sytuacją faktyczną w sprawie; apelacja nie odróżnia również podstawowego pojęcia, że wykonawca i pozwany to ta sama osoba. Drugi z egzaminatorów podkreśłił, iż skarżąca powołała się na zarzuty dotyczące naruszenia przepisu art. 233 k.p.c., którego nie ma i słuszne zarzuty prawa materialnego, które dotyczą sposobu naliczenia odsetek oraz meritum sprawy; nie podniosła naruszenia zarówno art. 481 § 1 k.c., jak i 651 k.c. zaś zarzut naruszenia 636 § 1 k.c. nie jest uzasadniony, bowiem ani odstąpienia od umowy, ani powierzenia innej osobie nie ma; skarżąca podniosła naruszenia art. 637 k.c. (nie wiadomo który §) co świadczy, że upatruje podstaw odpowiedzialności w reżimie rękojmi, a nie odszkodowania (choć powód nie żądał naprawy ani obniżenia ceny). Odnośnie poprawności zaproponowanego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje, pierwszy egzaminator stwierdził,i ż propozycja rozwiązania problemu zawarta we wniosku końcowym apelacji jest właściwa tylko co zasadniczego żądania zasądzenia kwoty 83.000 zł; nie można oprzeć się wrażeniu, iż żądanie zasądzenia odsetek odnosiło się bardziej do zasądzenia kosztów procesu, a nie należności głównej, co jest wynikiem dość niefortunnie sformułowanego zapisu końcowego wniosku apelacji. Drugi egzaminator natomiast w powyższym zakresie stwierdził, iż sposób rozumowania skarżącej w zakresie stosowanych przepisów nie jest prawidłowy, argumentacja nie jest logiczna. Oceniając język, styl i staranność pracy pierwszy egzaminator stwierdził, iż praca sprawia ogólnie wrażenie, iż została napisana przez osobę, która nie jest profesjonalistą i nie miała nigdy styczności z prawem, podnoszone są w niej okoliczności, które w istocie nie do końca miały wpływ na istotę występującej w sprawie problematyki prawnej - tak formalnej, jak i materialnej, przez co nie mogły podważyć skutecznie zaskarżonego wyroku; język użyty w pracy był przeciętny;a styl pracy ogólnie na bardzo słabym poziomie. Drugi natomiast egzaminator ocenił, iż skarżąca argumentuje niekonsekwentnie; wywód motywów ze strony 3 (brak odstąpienia od umowy) nie wytrzymuje krytyki. Odnosząc się do polemiki skarżącej zawartej w odwołaniu, Komisja II Stopnia stwierdziła, iż zarzuty egzaminatorów dotyczące strony formalnej apelacji (które znalazły się w różnych miejscach ich ocen) nie były zbyt daleko idące, nie podważały formalnej poprawności tego środka zaskarżenia. Zdaniem Komisji, egzaminatorzy byli zbyt mało kategoryczni, gdyż sporządzona przez zdającą apelacja ma istotne wady i braki formalne w zakresie określenia wartości przedmiotu zaskarżenia, zarzutów i wniosków. Organ stanął na stanowisku, iż stwierdzone niedostatki pracy egzaminacyjnej dowodzą, że skarżąca nie wykształciła na odpowiednio wysokim poziomie umiejętności określania granic zaskarżenia, wartości przedmiotu zaskarżenia, precyzyjnego formułowania zarzutów i wniosków apelacji, co jest przeszkodą dla właściwego wykonywania zawodu adwokata. Apelacja od strony formalnej została sporządzona zdecydowanie poniżej minimalnego poziomu wymaganego od profesjonalnego pełnomocnika. Przechodząc do analizy merytorycznej strony apelacji Komisja zauważyła, że pracy skarżącej słusznie przypisano wady świadczące o braku zrozumienia istoty problemu, który wystąpił w zadaniu egzaminacyjnym. Zdający powinni wykazać się umiejętnością dostrzeżenia uchybień sądu pierwszej instancji w zakresie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. W tym zakresie sąd popełnił szereg błędów dokonując ustaleń sprzecznych z materiałem dowodowym (głównie zeznaniami pozwanego oraz opinią biegłego) oraz wadliwie oceniając inne dowody (przede wszystkim zeznania powódki i jej męża). Bez postawienia zarzutów wytykających błędy w zakresie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, formułowanie zarzutów naruszenia prawa materialnego, tj. przepisów dotyczących odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego jest bezcelowe. Pamiętać należy, że sąd drugiej instancji nie jest związany zarzutami prawa materialnego. Dlatego naruszenie tego prawa bierze pod uwagę z urzędu, ale związany jest zarzutami procesowymi, które dotyczą podstawy faktycznej rozstrzygnięcia (por. uchwała Sądu Najwyższego 7 sędziów z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008, Nr 6, poz. 55). Brak postawienia odpowiednich zarzutów formalnych powoduje, że sąd drugiej instancji z urzędu nie będzie kwestionował ustaleń faktycznych sądu pierwszej instancji. Dla postępowania apelacyjnego znaczenie wiążące mają bowiem tylko takie uchybienia prawu procesowemu, które zostały przedstawione w apelacji i nie są wyłączone spod jego kontroli na podstawie przepisu szczególnego. Tymczasem apelacja skarżącej tylko wspomina o uchybieniach w zakresie oceny materiału dowodowego, które popełnił sąd pierwszej instancji, ale ani w zarzutach, ani w uzasadnieniu nie podaje żadnych konkretów. W rozważaniach pojawia się kwestia zgłaszania wad w trakcie budowy i niewłaściwej oceny opinii biegłego. Nie można uznać, że w ten sposób skarżąca podważyła podstawę faktyczną rozstrzygnięcia w sposób, który umożliwiał sądowi odwoławczemu korektę stanu faktycznego, a bez tego nie można było liczyć na uwzględnienie apelacji. Trzeba więc przyjąć, że skarżąca nie zauważyła, iż w zakresie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia sąd pierwszej instancji popełnił istotne błędy (wyliczone wyżej przy opisie zadania egzaminacyjnego), które w rezultacie doprowadziły do naruszenia prawa materialnego przez błędną subsumcję. W konsekwencji należy uznać, że skarżąca nie zrozumiała zadania egzaminacyjnego. Nawiązując do zagadnień dotyczących prawa materialnego trzeba zgodzić się ze skarżącą, że uwagi egzaminatorów dotyczące tego zakresu nie są jednoznaczne. Trudno zrozumieć co miał na myśli egzaminator H. zauważając słuszność zarzutów prawa materialnego, które dotyczą sposobu naliczenia odsetek oraz meritum sprawy i dopatrując się w pracy zdającej odwołania się do rękojmi. Nie ma to jednak większego znaczenia, gdyż skarżąca nie wskazała w pracy prawidłowej materialnej podstawy roszczenia, a więc egzaminatorzy nie mogli zaliczyć tego aspektu apelacji na jej korzyść. Słusznie w obydwu ocenach wytknięto zdającej oczywistą bezzasadność zarzutu naruszenia 636 § 1 k.c. Pogląd skarżącej był oczywiście błędny, oderwany od realiów sprawy. O tym, że w tym przypadku do odebrania dzieła nie doszło skarżąca wnioskowała chyba z niektórych twierdzeń pozwu (powołanie się na brak protokołu zdawczo - odbiorczego) i ustaleń faktycznych dotyczących nieskutecznych poprawek prac przez pozwanego, zakończonych ostatecznym opuszczeniem placu budowy. Pominęła jednak, że z bezspornych ustaleń faktycznych sądu wynika, że spór o jakość wykonanych robót, rodzący roszczenia związane z nienależytym wykonaniem zobowiązania, zaczął się dopiero po zakończeniu prac i zapłacie wykonawcy całego umówionego wynagrodzenia. Te dwa elementy stanu faktycznego wskazują na to, że doszło do wykonania zobowiązania, ale było to wykonanie nienależyte. Z nienależytym wykonaniem zobowiązania mamy do czynienia wtedy, gdy zachowanie dłużnika zmierzało do spełnienia świadczenia, jednak osiągnięty przez niego wynik nie spełnia wymogów świadczenia, do którego dłużnik był zobowiązany (szerzej patrz w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2002 r., III CZP 86/01, OSNC 2002, Nr 11, poz. 138). Realizacja świadczenia pozwanego nie oznaczała oczywiście końca inwestycji budowlanej. Jednak zakres prac obciążających pozwanego obejmował wyłącznie wybudowanie budynku mieszkalnego w stanie surowym od fundamentów wraz z konstrukcją dachu i pokryciem dachówką (§ 1 umowy). Wszystkie te prace zostały wykonane. Po zakończeniu tych prac rozpoczął się etap naprawiania dzieła (robót budowlanych), który nie zakończył się sukcesem. Z uprawnień przewidzianych w art. 636 § 1 k.c. zamawiający nie może skorzystać po odebraniu dzieła (tak, słusznie wyrok SN z dnia 3 listopada 2000 r, IV CKN 152/00, OSN 2001, Nr 4, poz. 63). Wskazany przepis ma zastosowanie w razie nieprawidłowego wykonywania dzieła. Rozciąganie tego uregulowania na odmienne sytuacje powstałe w wyniku stwierdzenia wady po odebraniu dzieła jest nieuzasadnione. Po odebraniu dzieła ochrona zamawiającego realizuje się na podstawie przepisów o rękojmi za wady i przewidujących odpowiedzialność odszkodowawczą. Identyczne wnioski wypływają z orzeczenia przywołanego przez skarżącą - moment odebrania dzieła wyznacza katalog roszczeń, z których może skorzystać zamawiający niezadowolony z efektów starań wykonawcy. Zagadnienia dotyczące materialnej podstawy roszczenia nie miały podstawowego znaczenia w pracy egzaminacyjnej. Istotą wadliwego rozstrzygnięcia było błędne ustalenia podstawy faktycznej. Jak już napisano, dopiero wskazując, jakie istotne elementy stanu faktycznego, które mają znaczenie dla spełnienia przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej zostały ustalone wadliwie, można było podnieść zarzut naruszenia art. 471 k.c. Uwagi te nie oznaczają, że sposób zastosowania prawa materialnego był nieistotny z punktu widzenia wyniku egzaminu. Wprawdzie sąd odwoławczy jest sądem merytorycznym i od początku bada sprawę w granicach zaskarżenia bez związania zarzutami dotyczącymi prawa materialnego, ale okoliczność ta nie przekłada się na ocenę poziomu profesjonalizmu pełnomocnika. Zadaniem egzaminowanej było wykazanie się znajomością i umiejętnością stosowania przepisów prawa. Skarżąca z zadania tego nie wywiązała się należycie. Skoro skarżąca nie tylko nie wychwyciła znaczących błędów w podstawie faktycznej rozstrzygnięcia, ale i nie dostrzegła, że odpowiedzialność odszkodowawcza pozwanego wynika z art. 471 k.c., to uzasadniony był zarzut niezrozumienia istoty problemu. Poza tym zdająca, choć formalnie objęła zakresem zaskarżenia, to jednak nie zauważyła istotnego błędu sądu, który określił nieprawidłową datę wymagalności odsetek ustawowych za opóźnienie. W konsekwencji nie można przyjąć, że zdająca zaproponowała właściwy sposób rozstrzygnięcia zagadnień pracy egzaminacyjnej. W związku z powyższym Komisja II Stopnia uznała, iż praca egzaminacyjna skarżącej została sporządzona poniżej poziomu dostatecznego na każdej z trzech płaszczyzn oceny, które zostały określone w art. 78e ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze. Komisja zgodziła się z egzaminatorami, że apelacja przygotowana przez skarżącą nie zawierała prawidłowej i pełnej argumentacji. W odniesieniu do twierdzenia skarżącej, że utraciła część pracy, Komisja stwierdziła nadto, że to ona jako zdająca egzamin odpowiadała za wersję apelacji, którą oddała do sprawdzenia. Komisja podkreśliła, że styl ocenianej pracy oraz poziom języka prawniczego pozostawiają wiele do życzenia. Zdaniem organu dowolne były zarzuty skarżącej, że oceny jej pracy nie zostały sporządzone z zachowaniem obiektywizmu, nie były rzetelne ani merytoryczne, a egzaminatorzy posługiwali się kryteriami oceny nieznanymi ustawie, zaś ewentualne wady tych ocen nie doprowadziły do nieuzasadnionego obniżenia wystawionej jej oceny. Nawiązując do kwestii sposobu oceny pracy, Komisja odniosła się do rozbudowanych zarzutów dotyczących warunków egzaminacyjnych i przebiegu egzaminu, stwierdzając, iż skarżąca, zamiast skupić się na merytorycznej argumentacji, podjęła się oceny poziomu kwalifikacji zawodowych egzaminatorów, do czego nie była uprawniona. Reasumując, Komisja II Stopnia przychyliła się do oceny egzaminatorów, która w jej ocenie nie była zbyt surowa. Podkreśłiła, iż uchybienia popełnione przez skarżącą świadczą o nieznajomości i nieumiejętności stosowania prawa, zarówno procesowego, jak i materialnego. Skoro zaś odwołanie od oceny z części trzeciej egzaminu adwokackiego, tj. zadania z prawa cywilnego okazało się niezasadne, to skarżąca nie uzyskała pozytywnego wyniku z egzaminu adwokackiego, albowiem z jednej części egzaminu adwokackiego uzyskała ona ocenę negatywną. Fakt ten skutkuje podjęciem uchwały o utrzymaniu w mocy zaskarżonej uchwały. Strona wniosła od powyższej uchwały skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w której zarzuciła: 1. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie obrazę art. 7, 75 § 1, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. w związku z art. 78h ust. 9 i art. 78d ust. 1 i 10 p.o.a., polegające na zaniechaniu przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia wszechstronnego rozpatrzenia wszystkich podlegających ponownej ocenie elementów pracy egzaminacyjnej w zakresie zadania z prawa cywilnego, a przede wszystkim nie uwzględnienia faktu, iż znaczna część pracy egzaminowanej zaginęła. Zawierała ona istotne elementy, które miały wpływ na całokształt oceny, o czym świadczy pokwitowanie otrzymane przez skarżącą, które również zostało w ocenie komisji II stopnia całkowicie pominięte. Skutkowało to nieuzasadnionym utrzymaniem w mocy uchwały Komisji I stopnia, podczas gdy obiektywna i wszechstronna ocena pracy powinna skutkować uchyleniem tej uchwały i orzeczeniem co do istoty poprzez wystawienie ocen pozytywnych z tego zadania, 2. naruszenie prawa materialnego przez nieprawidłowe zastosowanie art. 78f ust. 1 p.o.a., wskutek podtrzymania ustalenia negatywnego wyniku z egzaminu adwokackiego, podczas gdy prawidłowa ponowna ocena pracy w zakresie zadania z prawa cywilnego uwzględniająca zaginiony fragment pracy powinno przyczynić się do ustalenia, iż skarżąca powinna była otrzymać wynik pozytywny z całego egzaminu. Na tej podstawie wniosła o uwzględnienie skargi poprzez uchylenie przedmiotowej uchwały w całości oraz poprzedzającej jej uchwały organu I instancji z dnia [...] kwietnia 2013 r i orzeczenie w tym zakresie co do istoty,czyli zmianę oceny z egzaminu z części III na ocenę dostateczną (pozytywną) oraz o przeprowadzenie dowodu z załączonych do skargi dokumentów. Na rozprawie 8 lipca 2014 r. WSA w Warszawie oddalił wnioski dowowe zgłoszone w skardze. Uwzględniając skargę i uchylając zaskarżoną uchwałę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) WSA uznał, że została ona wydana z mającym istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów postępowania, mianowicie - skarżąca w odwołaniu, a zatem po zapoznaniu się z własną pracą i jej oceną, wyraźnie wskazywała na dokonanie oceny niepełnej pracy egzaminacyjnej z prawa cywilnego w związku z problemami ze sprzętem. Podnosiła, że oddana praca, jak wynika z pokwitowania, miała 6 stron, tymczasem tekst sporządzonej pracy kończy się na str. 4, strona 5 jest pusta, natomiast na stronie 6 są zapisy końcowe (podsumowujące – dot. czasu rozpoczęcia i zakończenia egzaminu). WSA stwierdził, że przytoczone okoliczności nie zostały przez organ wyjaśnione, a powyższe stanowi naruszenie art. 7, 77 § 1 oraz 80 k.p.a., a tym samym również art. 8 k.p.a. i przez to art. 107 § 3 k.p.a. Komisja II stopnia wniosła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że w postępowaniu zakończonym uchwałą z dnia [...] listopada 2013 r. doszło do mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenia art. 7, 8, 67 § 1 i § 2 pkt 3, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a., podczas gdy do takiego naruszenia nie doszło, Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 1 grudnia 2016 r. nie podzielił poglądu WSA w Warszawie, który był podstawą uchylenia zaskarżonej decyzji. Stanął na stanowisku, iż istotne znaczenie w rozpatrywanej sprawie ma pisemny charakter egzaminu (art. 78d ust. 2 i art. 78e ust. 2, 3 i 4 ustawy Prawo o adwokaturze) i związane z tym konsekwencje. Podkreślił, że, że wszystkich zdających egzamin adwokacki obowiązują te same, wynikające z przepisów ustawy oraz przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu adwokackiego (Dz. U. Nr 163, poz. 1301 ze zm.) reguły, które nie mogą być obce przystępującym do tego rodzaju sprawdzianu, i które zgodnie z § 9 ust. 4 rozporządzenia, stanowią obowiązkową informację przed jego rozpoczęciem. Stosownie do pkt 1, pkt 3a i pkt 4 § 9 ust. 4 przywołanego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości przed rozpoczęciem egzaminu adwokackiego przewodniczący komisji egzaminacyjnej lub jego zastępca informuje zdających o sposobie przeprowadzania egzaminu adwokackiego, o zasadach związanych z rozwiązywaniem zadań przy użyciu własnego sprzętu komputerowego oraz o zasadach dokonywania oceny rozwiązania zadań z drugiej do piątej części egzaminu. Podlegająca ocenie praca pisemna może być sporządzona, zależnie od wyboru jakiego dokona zdający egzamin, albo przy użyciu własnego sprzętu komputerowego lub w formie odręcznej (§ 9a ust. 1 cyt. rozporządzenia). W przypadkach określonych w ust. 4 i 5 § 9a (niemożność skorzystania z komputera z powodu niekompatybilności oprogramowania lub inne okoliczności wyłączające korzystanie z komputera w trakcie egzaminu) zdający może zmienić formę rozwiązania zadań z komputerowej na odręczną, bez prawa do wydłużenia czasu przeznaczonego na wykonanie zadań. Niezależnie jednak od tego jaką formę sporządzenia pracy wybierze zdający, zawsze ocenie poddana zostanie praca pisemna jako wynik pracy sporządzonej odręcznie albo jako wynik wydruku zapisu określonego dokumentu znajdującego się na dysku komputera. Decyzję co do sposobu sporządzania pracy podejmuje wyłącznie zdający, tak jak tylko do niego należy, w przypadku sporządzania pracy przy wykorzystaniu komputera, dokładne sprawdzenie, czy wydrukowana i oddawana jako zakończona praca jest zupełna w swej treści. Reasumując, NSA stwierdził, iż uwzględnienie skargi kasacyjnej nakłada na Sąd I instancji obowiązek ponownej kontroli skarżonej uchwały – tym razem już w zakresie wynikającym z zarzutów określonych w pkt 1 i 2 petitum skargi, a więc odnoszącym się do prawidłowości oceny zadania z prawa cywilnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną uchwałę z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jej wydania. Należy podkreślić, iż na mocy art. 190 P.p.s.a. "Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny". Skarga jest pozbawiona usprawiedliwionych podstaw. Należy na wstępie wskazać na odrębności unormowań ustawy Prawo o adwokaturze (P.o.a.) w stosunku do unormowań Kodeksu Postępowania Administracyjnego (K.p.a.). W myśl art. 78h ust. 12 P.o.a., do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy K.p.a. Termin "odpowiednio", oznacza wyłączenie stosowania przepisów K.p.a. w sytuacji, gdy kwestie związane z postępowaniem zostały uregulowane wprost w przepisach ustawy - Prawo o adwokaturze. W pozostałym zakresie, przepisy k.p.a. winny znaleźć zastosowanie w postaci stosownie zmodyfikowanej, z uwzględnieniem specyfiki postępowania przed Komisją II stopnia, uregulowanej w rozporządzeniu wykonawczym. Tak więc, do rozpatrywania spraw w obu instancjach powołane zostały wieloosobowe organy szczególne o specyficznych kompetencjach (art. 78 ust. 1, art. 78h ustawy), podstawy wyłączenia członków tych organów uregulowane zostały w szczególny sposób (art. 75g ust. 1, art. 78h ust. 7 ustawy), kwestie związane z funkcjonowaniem tych organów reguluje Minister Sprawiedliwości rozporządzeniem (art. 78h ust. 14 ustawy). W drodze rozporządzenia Minister Sprawiedliwości określa między innymi tryb i sposób działania komisji odwoławczej (art. 78h ust. 14 pkt 4 ustawy). Na tej podstawie Minister Sprawiedliwości wydał rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego (Dz. U. z 2009 r. Nr 164, poz. 1315 ze zm.). W § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 wskazanego rozporządzenia mowa jest o konieczności sporządzenia w toku postępowania odwoławczego pisemnej opinii dotyczącej zasadności "zarzutów podniesionych w odwołaniu", mowa jest także o "zakresie odwołania" oraz o "zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu". Podkreślić jednak należy, że te wymogi dotyczą w tym akcie prawnym jedynie opinii, a więc nie odnoszą się wprost do zakresu kontroli sprawy w postępowaniu odwoławczym. Oczywiście można wyrazić pogląd, że skoro w taki sposób ujęto sposób i zakres opiniowania, to przez to określono również zakres i granice kontroli odwołania przez Komisję II stopnia. Należy stanąć zatem na stanowisku, iż szczegółowe ustosunkowanie się Komisji II stopnia winno obejmować te zarzuty i argumenty, które zostały zawarte w odwołaniu skarżącego, przy czym jednak ocena i rozstrzygnięcie co do zaskarżonej uchwały muszą wiązać się z całościową oceną zasadności części egzaminu zakwestionowanych w odwołaniu, zgodnie z przedstawioną powyżej zasadą dwukrotnego rozpoznania sprawy, w zaskarżonym zakresie, co do istoty. Obowiązek Komisji Egzaminacyjnej II stopnia ponownego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie polega zatem na ponownej, ostatecznej ocenie propozycji rozwiązania zadania egzaminacyjnego z zakwestionowanej przez zdającego części egzaminu w kontekście zarzutów i argumentacji odwołania (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie II GSK 392/11 oraz z dnia 19 marca 2013 r. w sprawie II GSK 2333/11). Strona zaskarżyła ocenę z trzeciej części egzaminu - pracy z zakresu prawa cywilnego. Na gruncie art. 78e ust. 2 ustawy z dnia 26.05. 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009, Nr 146, poz. 1188 ze zm.) oceny prac na egzaminie adwokackim dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy biorąc pod uwagę następujące kryteria: 1) zachowanie wymogów formalnych, 2) właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, 3) poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje, 4) język i styl pracy. Przesłanki te mają charakter pojęć niedookreślonych (szacunkowych), których indywidualizacja dokonywana jest przez egzaminatorów i komisje podejmujące uchwały w odniesieniu do konkretnego przypadku (por. Małgorzata Jaśkowska, Uznanie administracyjne a inne formy władzy dyskrecjonalnej administracji publicznej, System Prawa administracyjnego, Tom 1, Warszawa 2010, s. 256). W pojęciach niedookreślonych zakodowana jest swoboda oceny stanu faktycznego z punktu widzenia danej wartości (zob. Z. Cieślak, w: Z. Cieślak, I. Lipowicz, Z. Niewiadomski, Prawo administracyjne, s. 83-87), którą na gruncie regulacji egzaminu adwokackiego jest sprawdzenie przygotowania prawniczego zdających do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu zaufania publicznego. Jest rzeczą oczywistą, iż od stopnia poprawnego wypełnienia przez zdającego każdego z czterech ustawowych kryteriów oceny pracy, w tym poprawności zaproponowanego rozwiązania z uwzględnieniem interesu reprezentowanej strony zależy przyznanie oceny końcowej z egzaminu zawodowego, która zgodnie z powołaną ustawą – Prawo o adwokaturze podlega stopniowaniu. Określone w przytoczonym przepisie kryteria muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2012 r. w sprawie II GSK 921/11, z dnia 8 sierpnia 2012 r. w sprawie II GSK 1037/12, z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie II GSK 1854/11). Tak surowa regulacja, mająca na celu ochronę interesu społecznego, ma gwarantować dopuszczenie do wykonywania zawodu zaufania publicznego osób, których przygotowanie pod względem samodzielności i prezentowanej wiedzy nie może budzić wątpliwości (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 marca 2013 r. w sprawie II GSK 2333/11, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2012 r. w sprawie II GSK 195/12). W kontrolowanej sprawie organy samorządu adwokackiego słusznie uznały, iż skarżąca nie wypełniła w dostatecznym stopniu kryteriów ustawowych ustalonych w art. art. 78e ust. 2 P.o.a., co jest warunkiem sine qua non uznania egzaminu za zdany ze skutkiem pozytywnym dla zdającego. Podkreślenia wymaga, iż pracę skarżącej z zakresu prawa cywilnego oceniało dwóch egzaminatorów, a każdy z nich postawił ocenę niedostateczną. Nie ma przy tym znaczenia, iż co do niektórych elementów praca została oceniona pozytywnie (np. spełnienie wymogów formalnych apelacji w ocenie jednago z egzaminatorów). Jak zresztą stwierdziła Komisja II Stopnia, zarzuty egzaminatorów dotyczące strony formalnej apelacji (które znalazły się w różnych miejscach ich ocen) nie były zbyt daleko idące, nie podważały formalnej poprawności tego środka zaskarżenia, jednak w ocenie organu egzaminatorzy byli wręcz zbyt mało kategoryczni, gdyż sporządzona przez zdającą apelacja ma istotne wady i braki formalne w zakresie określenia wartości przedmiotu zaskarżenia, zarzutów i wniosków. Organ stanął na stanowisku, iż stwierdzone niedostatki pracy egzaminacyjnej dowodzą, że skarżąca nie wykształciła na odpowiednio wysokim poziomie umiejętności określania granic zaskarżenia, wartości przedmiotu zaskarżenia, precyzyjnego formułowania zarzutów i wniosków apelacji, co jest przeszkodą dla właściwego wykonywania zawodu adwokata. Apelacja od strony formalnej została sporządzona zdecydowanie poniżej minimalnego poziomu wymaganego od profesjonalnego pełnomocnika. Także ocena merytoryczna pracy doprowadziła do wniosku, została ona sporządzona poniżej poziomu dostatecznego na każdej z wyżej wskazanych trzech płaszczyzn oceny, przy czym styl ocenianej pracy i poziom języka prawniczego również pozostawia wiele do życzenia. Tak więc słusznie organ uznał za niezasadne zarzuty skarżącej, że oceny jej pracy nie zostały sporządzone z zachowaniem obiektywizmu, nie były rzetelne ani merytoryczne, a egzaminatorzy posługiwali się kryteriami oceny nieznanymi ustawie. Podkreślenia wymaga w tym miejscu, iż zarzut skarżącej w zakresie dokonania oceny jedynie części jej pracy, przy pominięciu jej części, której nie udało się wydrukować z powodu problemu ze sprzętem, czym całość była zapisana na nośniku zewnętrzynym, czyli na pendriv’ie, jest całkowicie bezzasadny, co zostało już jednoznacznie przesądzone w świetle wywodu prawnego Naczelnego Sądu Administracyjnego, zawartego w wyroku z dnia 1 grudnia 2016 r. Reasumując, Komisja II Stopnia przychyliła się do oceny egzaminatorów, która w jej ocenie nie była zbyt surowa. Zarzuty odwołania dotyczące surowości oceny były gołosłowne i nie uwzględniały okoliczności, że oceniana praca była bardzo słaba i to na wszystkich płaszczyznach oceny. Uchybienia popełnione przez skarżącą świadczą o nieznajomości i nieumiejętności stosowania prawa, zarówno procesowego, jak i materialnego. Skarżąca nie zaprezentowała umiejętności dostrzegania i rozwiązywania problemów, które winny być w apelacji wywiedzione i należycie umotywowane. Dodatkowo, oceniając apelację sporządzoną w ramach egzaminu zawodowego adwokackiego, należy kierować się tym czy sposób sporządzenia apelacji pozwala na uznanie, że jej autor posiada umiejętności zawodowe niezbędne do świadczenia profesjonalnej pomocy prawnej. Chodzi o sporządzenie apelacji na poziomie zawodowego prawnika. Skarżąca takimi umiejętnościami nie wykazała się. Skoro zaś odwołanie od oceny z części trzeciej egzaminu adwokackiego, tj. zadania z prawa cywilnego okazało się niezasadne, to skarżąca nie uzyskała pozytywnego wyniku z egzaminu adwokackiego, albowiem z jednej części egzaminu adwokackiego uzyskała ona ocenę negatywną. Fakt ten skutkował podjęciem uchwały o utrzymaniu w mocy zaskarżonej uchwały. Sąd w składzie orzekającym uznał stanowisko Komisji II Stopnia za prawidłowe. Nie dokonując oceny pracy skarżącej, lecz wyłącznie mając ją na uwadze, jako stan faktyczny sprawy, należy podzielić argumentację Komisji II Stopnia, co do istotnych jej stwierdzeń. Wnioski Komisji (w części zasadniczej pokrywające się z wnioskami egzaminatorów) zostały wyciągnięte po przeprowadzeniu postępowania w oparciu o istniejący materiał dowodowy w sprawie i właściwie uzasadnione. Trafne wywody merytoryczne zawarte w zakwestionowanej uchwale pozwalają na pominięcie i nieprzytaczanie w tym miejscu ponownie argumentów dotyczących mankamentów pracy z zakresu prawa administracyjnego sporządzonej przez skarżącą. W ocenie Sądu, uzasadnienie zaskarżonej uchwały wskazuje na to, że ocena rozwiązania zadania z zakresu prawa administracyjnego została dokonana w aspekcie zachowania wymogów formalnych, prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji. Komisja wywiodła, że sporządzona przez skarżącą skarga zawiera mankamenty, których ilość i waga stanowi o nieprawidłowym rozwiązaniu tego zadania i świadczy o niewystarczającym przygotowaniu egzaminowanej do wykonywania zawodu adwokata. W konsekwencji wadliwość sporządzonej przez skarżącą skargi uzasadniała otrzymanie przez nią oceny nie zaliczającej tej części egzaminu adwokackiego. W tym miejscu godzi się przypomnieć, że dla oceny pracy nie ma znaczenia, jakie ewentualne decyzje podjąłby sąd, który miałby orzekać na skutek wniesionego środka zaskarżenia. Przy ocenie pracy egzaminacyjnej istotnym jest to, czy zdający prawidłowo ocenił problem oraz czy przy prawidłowym zastosowaniu przepisów właściwie skonstruował środek zaskarżenia. Sąd wskazuje, że celem egzaminu adwokackiego jest przede wszystkim sprawdzenie umiejętności stosowania przepisów prawa w odniesieniu do konkretnego stanu faktycznego, stanowiącego zadanie egzaminacyjne. Podkreślić należy, że w myśl materialnej podstawy rozstrzygnięcia, podany w zadaniach z zakresu prawa administracyjnego stan faktyczny realizował cel egzaminu adwokackiego. Art. 78d ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze, określając zakres przedmiotowy egzaminu, kładł nacisk na sprawdzenie przygotowania prawniczego zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. W związku z tym wymagania stawiane zdającemu nie przewidują odmiennego jego traktowania od takiego, jakiemu poddaje się czynnego zawodowo adwokata. Dlatego zdający wykazując się wiedzą prawniczą powinien także wykazać się właściwym przygotowaniem do (jak to określa przepis) samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Wiedza w zakresie prawidłowego i zupełnego zastosowania odpowiednich przepisów prawa jest, bowiem gwarantem właściwego wykonywania zawodu i na te okoliczności zwróciła uwagę Komisja. Egzamin adwokacki jest dla predestynującego do zawodu adwokata ostatnim sprawdzianem jego umiejętności. Zdaniem Sądu, skoro więc zdanie egzaminu adwokackiego ma uprawniać do wykonywania zawodu adwokata, zatem sporządzany na tym egzaminie projekt winien odpowiadać wymogom przepisów prawa, aby mógł funkcjonować w obrocie prawnym, jako środek skuteczny oraz należycie chroniący interesy strony reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika. Ocenie egzaminatorów muszą zatem podlegać wszystkie elementy projektu pisma procesowego sporządzanego przez zdającego na pisemnym egzaminie adwokackim, zaś stwierdzone uchybienia i błędy stanowią podstawę do obniżenia oceny. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wysoki poziom egzaminów należy ocenić pozytywnie, gdyż służy zapewnieniu wysokiego poziomu profesjonalnego adeptów do zawodów prawniczych. Wysoka jakość świadczonej pomocy prawnej jest przy tym wartością, która ma kluczowe znaczenie dla każdego, kto korzysta z tej pomocy. Nie ma wątpliwości, że od kandydata do zawodu adwokata należy wymagać takich kwalifikacji, aby mógł on sprostać wymaganiom świadczenia pomocy prawnej o jak najwyższej jakości. Kwalifikacje te winny – co do zasady – gwarantować prawidłowe wykonywanie zawodu adwokata, a więc realizację ustawowego zobowiązania gorliwego, sumiennego i zgodnego z przepisami prawa wypełniania przez niego obowiązków (tak: NSA w wyrokach z dnia 14 grudnia 2011 r., sygn. akt II GSK 83/11; 11 lipca 2016 r., II GSK 4228/16 – dostępne w bazie internetowej CBOSA). W ocenie Sądu, sposób sprawdzenia wiedzy skarżącej został dokonany zgodnie z art. 78e ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze poprzez ocenę rozwiązania każdego z zadań przez dwóch egzaminatorów z dziedzin prawa, których dotyczyła praca pisemna i niezależnie od siebie. Egzaminatorzy w swoich ocenach, a w ślad za tym wydane na ich podstawie uchwały komisji egzaminacyjnych uwzględniły w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji. W niniejszej sprawie organ administracji ustalił wszelkie okoliczności istotne z punktu widzenia przepisów prawa materialnego. Uzasadnienie uchwały wyczerpująco wyjaśnia powody jej podjęcia. Przywołane są stosowne przepisy prawa, obszernie zostały wyjaśnione motywy rozstrzygnięcia oraz wskazano na stosowne orzecznictwo. Komisja II stopnia odnosząc się do podnoszonych przez skarżącą argumentów dokładnie uzasadniła wadliwości sporządzonej przez nią skargi Uzasadnienie uchwały zawiera wszystkie elementy, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a. Reasumując Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu adwokackiego. Rozstrzygnięcia organów obydwu instancji zostały uzasadnione w sposób odpowiadający prawu. Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które sąd ma obowiązek badać z urzędu - skargę należało oddalić. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.