VI SA/Wa 363/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka - Klimas Asesor WSA Ewa Marcinkowska (spr.) Protokolant Łukasz Poprawski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi J.B. na uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę radców prawnych 1. uchyla zaskarżoną uchwałę oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. z dnia [...] października 2005r.; 2. stwierdza, że uchylone uchwały nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Krajowej Rady Radców Prawnych na rzecz skarżącego J.B. kwotę 200 (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania J.B. wniósł skargę na uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] listopada 2005 r. Nr [...] utrzymującą w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. z dnia [...] października 2005 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę radców prawnych. Z przedstawionych przez organ akt administracyjnych wynika, iż w dniu [...] września 2005 r. do Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. wpłynął wniosek skarżącego o wpisanie go na listę radców prawnych na podstawie art. 24 ust. 1 i art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych. We wniosku skarżący powołał się na to, że w 1968 r. ukończył studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu [...], a w 1975 r. zdał egzamin sędziowski. Z dokumentów załączonych do wniosku wynikało ponadto, że skarżący przez 25 lat wykonywał zawód nauczyciela (pracuje na tym stanowisku nieprzerwanie od 1 września 1990 r.). Uchwałą z dnia [...] października 2005 r. Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. odmówiła wpisania skarżącego na listę radców prawnych stwierdzając, że nie spełnia on przesłanki z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, gdyż nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. W uzasadnieniu uchwały odwołano się do przepisów art. 2, 4, i 7 ustawy o radcach prawnych podkreślając, że rękojmię "prawidłowego wykonywania zawodu" rozumieć należy w świetle przepisów określających na czym polega samo wykonywanie zawodu radcy prawnego. Rękojmia oznacza więc posiadanie cech od których uzależnione jest prawidłowe świadczenie pomocy prawnej. Dotychczasowy przebieg pracy zawodowej skarżącego, w ocenie Rady, nie daje natomiast podstaw do przyjęcia, że sprosta on obowiązkom związanym z wykonywaniem zawodu radcy prawnego. Skarżący wniósł odwołanie od tej uchwały do Krajowej Rady Radców Prawnych. W odwołaniu zarzucił, że Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych dokonała błędnej wykładni art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, gdyż w przepisie tym chodzi o to, żeby radca prawny dawał rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu poprzez swoje cechy osobiste jako człowiek. Słowo "zachowanie" użyte w tym przepisie nie ma natomiast nic wspólnego z nabywaniem doświadczenia zawodowego. Wskazał przy tym na to, że osoby posiadające tytuł profesora lub doktora habilitowanego nauk prawnych mogą uzyskać wpis na listę radców prawnych bez konieczności odbywania aplikacji, a ich działalność zawodowa to praca naukowo-dydaktyczna, a więc także nie mają praktyki w zakresie wykonywania obsługi prawnej. Ponadto, że ostatnie nowelizacje ustawy o radcach prawnych oraz ustawy Prawo o adwokaturze miały na celu zwiększenie dostępu do zawodów prawniczych związanych z obsługą prawną. Podkreślił też, że spełnia wszystkie ustawowe warunki do uzyskania wpisu na listę radców prawnych. Jest ponadto długoletnim i wysoko cenionym nauczycielem, przez 25 lat pracował jako nauczyciel prawa w Zespole Szkól Ekonomicznych Nr [...] w K. Powołał się na otrzymane nagrody i odznaczenia w okresie pracy na stanowisku nauczyciela. Wskazał też na to, że współpracuje z [...] S.A. w W. oraz, że jest autorem 5 podręczników do nauki prawa, a praca związana z pisaniem tych podręczników zmuszała go do ciągłego dokształcania się, korzystania z niezliczonej ilości źródeł oraz ciągłej aktualizacji wiedzy (do odwołania skarżący załączył egzemplarze tych podręczników). Krajowa Rada Radców Prawnych uchwałą z dnia [...] listopada 2005 r. utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. W uzasadnieniu uchwały podtrzymała stanowisko organu I instancji, że skarżący nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Wskazano ponownie na to, że od zdania przez skarżącego egzaminu sędziowskiego upłynęło wiele lat, skarżący nie wykonywał w tym czasie pomocy prawnej oraz nie wykazał, że daje rękojmię utrzymania własnych kwalifikacji na poziomie wymaganym przy należytym wykonywaniu zawodu radcy prawnego. Rękojmia natomiast to przekonanie, że dana osoba będzie wykonywała obowiązki w sposób należyty oraz, że sprosta tym obowiązkom. Rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego należy rozumieć w świetle przepisów określających na czym polega wykonywanie tego zawodu. Rękojmię daje ten, kto gwarantuje prawidłowe świadczenie pomocy prawnej. Należy więc brać pod uwagę kwalifikacje, przygotowanie, wiedzę zawodową oraz względy charakterologiczne. Utrzymywanie odpowiedniego poziomu wiedzy i kompetencji zawodowej jest przy tym wymogiem o charakterze etycznym. Niepodejmowanie przez kandydata działań w celu utrzymywania swej wiedzy na odpowiednim poziomie jest więc podstawą do ujemnej oceny etycznej. Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP rolą organów samorządu zaufania publicznego jest sprawowanie pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu. Jeżeli więc nawet są spełnione wszystkie pozostałe warunki, to pewne szczególne okoliczności mogą wskazywać, że kandydat nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący zarzucił organowi naruszenie przepisu art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych wnosząc o uchylenia zaskarżonej uchwały. W uzasadnieniu skargi wskazał ponownie, że przepis ten dotyczy strony etycznej kandydata, a nie kwalifikacji i praktyki zawodowej, natomiast do kwalifikacji zawodowych odnoszą się inne przepisy ustawy o radcach prawnych. Podkreślił też, że nowelizacja ustawy miała na celu zwiększenie dostępu do zawodu radcy prawnego, a nie przyznanie samorządowi uprawnień do oceny kwalifikacji zawodowych kandydata. Posiadanie praktyki w zawodzie prawniczym nie jest natomiast warunkiem niezbędnym do wpisu. Ustawa nie zawiera też ograniczenia czasowego, w jakim terminie od zdania egzaminu sędziowskiego można ubiegać się o wpis na listę radców prawnych. Skarżący ponownie przedstawił przebieg swojej dotychczasowej pracy zawodowej powołując się też ponownie na swoją współpracę z [...] S.A. w W. w zakresie wydawania podręczników do nauki prawa. Krajowa Rada Radców Prawnych w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sądy administracyjne powołane są do badania legalności, czyli zgodności zaskarżonych decyzji lub postanowień z przepisami prawa materialnego i przepisami postępowania, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania decyzji lub postanowienia. Sąd administracyjny nie bada natomiast celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu. W rozpatrywanej sprawie Sąd stwierdził, że zaskarżona uchwała Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] listopada 2005 r. oraz utrzymana nią w mocy uchwała Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. z dnia [...] października 2005 r. odmawiające wpisu skarżącego na listę radców prawnych naruszają prawo. Zgodnie z przepisem art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 z późn. zm.) na listę radców prawnych może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Nie ulega wątpliwości, iż organy samorządu radcowskiego rozpoznając wniosek skarżącego o dokonanie wpisu na listę radców prawnych, były uprawnione do dokonania samodzielnej oceny w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, czy ubiegający się o wpis kandydat do zawodu radcy prawnego spełnia wszystkie przesłanki z art. 24 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, w tym czy jest on nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Nie ulega również wątpliwości, iż powyższa przesłanka ma charakter uznaniowy, co wynika bezsprzecznie z dotychczasowego orzecznictwa (takie stanowisko wyraził m. in. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 lutego 1999 r. II SA 1888/98, LEX nr 46707). Należy jednak pamiętać o tym, że uznaniowość przesłanki z art. 24 ust. 1 pkt 5 nie oznacza dowolności przy jej ocenie. Organy samorządu radcowskiego uznając, iż skarżący nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego zakwestionowały jego przygotowanie merytoryczne do wykonywania tego zawodu i prawidłowego świadczenia pomocy prawnej. Powołano się przy tym na to, że od zdania przez skarżącego egzaminu sędziowskiego upłynęło wiele lat, a skarżący zajmował się w tym czasie pracą dydaktyczna w szkole i nie wykonywał czynności z zakresu pomocy prawnej. Zgodnie jednak z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Sądu Najwyższego przez rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu w rozumieniu przepisu art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych należy rozumieć zespół cech osobistych charakteru i zachowań składających się na wizerunek osoby zaufania publicznego, na której nie ciążą żadne zarzuty podważające jej wiarygodność. Nieskazitelność charakteru oznacza takie cechy jak, szlachetność, prawość, uczciwość. Są to zatem cechy wartościujące konkretną osobę nie w sferze intelektualnej i profesjonalnej, lecz wyłącznie etyczno-moralnej. O posiadaniu tego rodzaju przymiotów mogą świadczyć opinie i okresy dotychczasowego zatrudnienia, aplikacji jak i wymagane rekomendacje. Ocenie winno podlegać postępowanie i zachowanie danej osoby zarówno w sferze zawodowej, jak i prywatnej w dłuższym okresie czasu (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2001 r., sygn. akt II SA 1610/00, LEX nr 53475). O nieskazitelności charakteru świadczą takie przymioty osobiste jak: uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czyny, stanowczość, odwaga cywilna, samokrytycyzm, umiejętność zgodnego współżycia z otoczeniem. Na rękojmię składają się więc cechy charakteru i dotychczasowe zachowanie osoby pragnącej zostać radcą prawnym. "Dotychczasowe zachowanie" oznacza natomiast takie zachowanie, postępowanie, odpowiadające ocenom moralnym i etycznym, które gwarantuje właściwe wykonywanie zawodu (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 kwietnia 2001 r. II SA 725/00 LEX nr 53476). Ocenie w świetle art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych podlega więc nie przygotowanie merytoryczne kandydata do wykonywania zawodu radcy prawnego, lecz jego dotychczasowa postawa moralno-etyczna. O tym, kto jest uznawany za posiadającego odpowiednie przygotowanie merytoryczne do wykonywania zawodu radcy prawnego, stanowią natomiast inne przepisy tej ustawy. Należy przy tym podkreślić, jak słusznie wskazał skarżący, że ustawa nie zawiera ograniczenia czasowego, w jakim terminie od zdania egzaminu sędziowskiego można ubiegać się o wpis na listę radców prawnych. Organy samorządu radcowskiego uznały natomiast, że skarżący nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego skupiając się na tym, że od zdania przez niego egzaminu sędziowskiego upłynęło wiele lat i w związku z tym nie jest on obecnie odpowiednio przygotowany merytorycznie i nie daje gwarancji prawidłowego świadczenia pomocy prawnej. W ocenie Sądu organy samorządu radcowskiego nie zbadały więc w sposób właściwy, czy skarżący spełnia przesłankę z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, gdyż nie dokonały oceny postawy etyczno-moralnej i postępowania skarżącego zarówno w życiu zawodowym, jak i prywatnym i to w dłuższym okresie czasu. Krajowa Rada Radców Prawnych rozpoznając odwołanie, w swojej uchwale, nie odniosła się natomiast w ogóle do załączonych przez skarżącego do odwołania załączników dotyczących przebiegu jego pracy na stanowisku nauczyciela oraz jego działalności wydawniczej. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 oraz art. 200 w zw. z art. 205 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz U z 2002 r. Nr 153, poz 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.