VI SA/Wa 363/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Wdowiak po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. I. o przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w sprawie ze skargi A. I. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego postanawia odmówić przyznania skarżącemu, A. I. prawa pomocy w żądanym zakresie W dniu 21 czerwca 2011 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął, złożony przez A. I. na urzędowym formularzu (PPF), wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w sprawie ze skargi na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Z danych zawartych w formularzu wniosku wynika, iż skarżący uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę w kwocie 1 386 złotych. Wraz z żoną zamieszkuje w domu stanowiącym jej własność. Mieszkanie wchodzi w skład majątku odrębnego żony. Wspólnie z żoną spłaca kredyt za mieszkanie. Żona skarżącego jest osobą bezrobotną otrzymującą zasiłek w kwocie 742 złotych. W wykonaniu zarządzenia z dnia 27 czerwca 2011 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni poprzez nadesłanie następujących dokumentów: a. odpisu zeznania podatkowego skarżącego i jego żony za rok 2010, b. zaświadczenia od pracodawcy skarżącego wskazującego wysokość jego miesięcznego wynagrodzenia za pracę (średnia z ostatnich trzech miesięcy), c. zaświadczenia z urzędu pracy o posiadaniu przez żonę skarżącego statusu osoby bezrobotnej, d. dokumentu potwierdzającego fakt spłaty kredytu, e. wyciągów i wykazów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, f. dokumentów potwierdzających ponoszenie miesięcznych wydatków koniecznych do utrzymania, w tym partycypowanie w kosztach utrzymania domu oraz koszty zakupu leków. W wykonaniu wezwania skarżący przedłożył: a. kopię zeznania podatkowego za rok 2010, z którego wynika, iż osiągnął dochód wynoszący 13 781 złotych, b. kopie wystawionych przez pracodawcę skarżącego za miesiące kwiecień, maj i czerwiec druków ZUS RMUA, w których jako podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe wskazana jest kwota 1386 zł, c. paragon z apteki na kwotę 68 złotych, d. kopię umowy małżeńskiej majątkowej ustanawiającej rozdzielność majątkową (w związku z tym dokumentem skarżący wyjaśnił, iż nie jest w stanie przedstawić dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej żony). Dokumenty zgromadzone w sprawie okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego wnioskodawcy. W konsekwencji powyższego, postanowieniem z dnia 9 września 2011 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Pismem z dnia 6 października 2011 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia podnosząc, iż nie zgadza się z rozstrzygnięciem referendarza sądowego, bowiem uważa, że jego sytuacja materialna uzasadnia zwolnienie od kosztów sądowych i przyznanie pełnomocnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej też jako p.p.s.a.) stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. strona postępowania, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, zobowiązana jest do złożenia oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona zobowiązana jest na wezwanie złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów (art. 255 p.p.s.a.). Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. W przedmiotowej sprawie powyższy warunek dopuszczalności przyznania prawa pomocy nie został spełniony. Skarżący, pomimo wezwania z dnia 15 lipca 2011 r. do złożenia w terminie czternastu dni dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń potwierdzających stan majątkowy i możliwości płatnicze strony, w wykonaniu wezwania nadesłał jedynie część żądanych dokumentów nie uzasadniając przyczyny takiego stanu rzeczy. Nie przedstawił w ogóle wyciągów z rachunków bankowych oraz nie złożył oświadczenia, iż nie posiada żadnego rachunku bankowego. Nie jest więc wiadome na etapie rozpoznawania wniosku, czy skarżący posiada jakiekolwiek rachunki bankowe, ani jakie operacje były wykonywane na tych rachunkach oraz jaka była wysokość salda w okresie trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tym samym, skoro skarżący nie przesłał na wezwanie Sądu żądanych dokumentów w zakresie dotyczącym kwestii posiadanych rachunków bankowych i dokonywanych na nich operacji, brak jest możliwości ustalenia, czy zostały spełnione przesłanki art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Trzeba przy tym podkreślić, że brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam uchyla się od złożenia niezbędnych do oceny tej sytuacji dokumentów. Odstępując od złożenia wymaganych dokumentów skarżący nie usunął wątpliwości, jakie budzi oświadczenie zawarte w złożonym przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tym samym uniemożliwił dokonanie oceny jego rzeczywistej sytuacji materialnej. Samo oświadczenie skarżącego wyrażone w sprzeciwie, o istnieniu podstawy do zwolnienia go od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika nie poparte rzetelnymi dowodami, czy też wyczerpującym wyjaśnieniem, do czego bezskutecznie wnioskodawca był wzywany, a co wykonał jedynie połowicznie, w ocenie Sądu, jest niewystarczające do oceny przesłanek uzasadniających przyznanie stronie prawa pomocy. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia powinno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Koszty sądowe należy traktować jako bieżące wydatki w budżecie rodziny, które powinny być zaspakajane na równi z innymi podstawowymi w budżecie rodziny, które powinny być zaspakajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Dlatego też wniosek o przyznanie prawa pomocy winien być sporządzony w sposób rzetelny, uwzględniający wszelkie informacje niezbędne do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy a wskazane w nim okoliczności, stosownie do wytycznych wynikających z treści art. 255 p.p.s.a, powinny być na żądanie Sądu należycie udokumentowane. Dla potrzeb niniejszej sprawy nadmienić należy, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd odnośnie ciężaru dowodu w postępowaniu dotyczącym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się bowiem, iż rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy. Tym samym to na wnioskującym spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 758/04, opubl. w bazie LEX nr 203329). W ocenie Sądu, przedstawiona przez skarżącego sytuacja materialna nie uzasadnia przyznania stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., należało orzec jak w postanowieniu