VI SA/Wa 3718/24

WyrokWSA w Warszawie2025-03-11

Skład orzekający: Andrzej Nogal, Danuta Szydłowska, Justyna Żurawska

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy umowy nazwane przez strony umowami o dzieło, dotyczące składania zestawów naprawczych według instrukcji, powinny być kwalifikowane jako umowy o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu, w celu ustalenia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego płatnika składek?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że umowy dotyczące składania zestawów naprawczych według instrukcji, gdzie wynagrodzenie zależało od ilości wykonanych sztuk, a czynności były powtarzalne i nie wymagały indywidualnych umiejętności wykonawcy, nie spełniają kryteriów umowy o dzieło. W związku z tym, umowy te powinny być kwalifikowane jako umowy o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu, co skutkuje obowiązkiem płatnika składek do obliczania i odprowadzania składek na ubezpieczenie zdrowotne.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi spółki P. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia, która stwierdzała, że uczestniczka podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umów o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia. Spółka twierdziła, że zawarte umowy były umowami o dzieło. Organ uznał, że czynności wykonywane przez uczestniczkę polegały na składaniu zestawów naprawczych według instrukcji, były powtarzalne i nie stanowiły dzieła w rozumieniu Kodeksu cywilnego, a zatem podlegały przepisom o zleceniu. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów dotyczących kwalifikacji umów oraz postępowania dowodowego.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Nogal Sędziowie Sędzia WSA Danuta Szydłowska Asesor WSA Justyna Żurawska (spr.) Protokolant referent Anna Chudek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2025 r. sprawy ze skargi P. "[...]" sp. z o.o. z siedzibą w B. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] września 2024 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę Przedmiotem skargi P. z siedzibą w B. (dalej: "Skarżący", "Strona", "Płatnik składek") jest decyzja Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] września 2024 r. nr [...] stwierdzająca, że A. S. (dalej: "Uczestniczka") podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umów o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia, zawartych z Płatnikiem składek w okresach: od 3.09.2019 r. do 30.09.2019 r., od 4.11.2019 r. do 8.11.2019 r., od 1.12.2020 r. do 31.12.2020 r., od 21.09.2021 r. do 30.09.2021 r., od 10.11.2021 r. do 30.11.2021 r., od 1.12.2021 r. do 31.12.2021 r. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 102 ust. 5 pkt 24, art. 109 oraz art. 102 ust. 7 w związku z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 146 ze zm.), dalej: "ustawa o świadczeniach". W uzasadnieniu decyzji Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "organ", "Prezes NFZ") wskazał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych pismem z dnia z dnia 3 kwietnia 2024 r., uzupełnionym pismem z dnia 17 maja 2024 r. i z dnia 4 września 2024 r., wystąpił na podstawie art. 109 ustawy o świadczeniach z wnioskiem o ustalenie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego Uczestniczki w okresach od 3.09.2019 r. do 30.09.2019 r., od 4.11.2019 r. do 8.11.2019 r., od 1.12.2020 r. do 31.12.2020 r., od 21.09.2021 r. do 30.09.2021 r., od 10.11.2021 r. do 30.11.2021 r., od 1.12.2021 r. do 31.12.2021 r., z tytułu wykonywania umów o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego, dotyczące zlecenia na rzecz płatnika składek. Na skutek powyższego wniosku Prezes NFZ wszczął z urzędu postępowanie w przedmiocie podlegania Uczestniczki obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego we ww. okresach. Jak ustalono Płatnik składek zawarł z Uczestniczką następujące umowy: - nr [...] z dnia [...] września 2019 r. na okres od 3.09.2019 r. do 30.09.2019 r., której przedmiotem było wykonanie: "75 szt. [...]" - nr [...] z dnia [...] listopada 2019 r. na okres od 4.11.2019 r. do 8.11.2019 r. której przedmiotem było wykonanie: "80 szt. [...]", - nr [...] (brak daty zawarcia) na okres od 1.12.2020 r. do 31.12.2020 r., której przedmiotem było wykonanie: "50 szt. [...]" - nr [...] z dnia [...] września 2021 r. na okres od 21.09.2021 r. do 30.09.2021 r., której przedmiotem było wykonanie: "60 szt. zestawów naprawczych typu [...]", - nr [...] (brak daty zawarcia) na okres od 10.11.2021 r. do 30.11.2021 r., której przedmiotem było: "Wykonanie 44 szt. [...]" - nr [...] z dnia [...] grudnia 2021 r. na okres od 1.12.2021 r. do 31.12.2021 r., której przedmiotem było wykonanie "56 szt. [...]". Umowy te nazwano umowami o dzieło. W związku z wykonaniem umów powstały: - zestaw skorupowy do naprawy kabli elektroenergetycznych [...] o przekroju żył roboczych do 240 mm2 - Zestaw taśmowy do naprawy kabli elektroenergetycznych o przekroju żył do 50m2 "[...]" - Zestaw do naprawy kabli elektroenergetycznych o przekroju żył roboczych do 120mm2 "[...]". Dalej organ wskazał, że treść zawartych umów nie nosi cech indywidualnych, umowy zostały skonstruowane według wzoru. W umowach strony określiły zakres prac zleconych do wykonania, daty ich realizacji oraz wysokość wynagrodzenia (uzależnioną od ilości wykonanych sztuk). Zdaniem Prezesa NFZ usługi polegające na składaniu zestawów (np. "[...]"), to wykonywanie czynności faktycznych, bądź zespołu czynności faktycznych, które wymagają starannego działania, natomiast nie stanowią "dzieła" w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego. Samo określenie przedmiotu umów zawartych z Uczestniczką, wskazuje na konieczność podjęcia szeregu jednorodzajowych, takich samych, bądź podobnych czynności. W umowach strony nie uzgodniły w jaki sposób sprawdzano prawidłowość przygotowania i wykonania dzieła przez Uczestniczkę, a w rezultacie jakimi dokładnie wadami fizycznymi mógłby być obciążany rezultat pracy ww. i w oparciu o jakie kryteria należałoby oceniać wystąpienie takich ewentualnych wad. Nie ma również jakichkolwiek oświadczeń Płatnika składek w zakresie stwierdzenia, czy "dzieło" przyjmuje, czy też żąda określonych poprawek. Odnosząc się natomiast do spisywanych protokołów zdawczo-odbiorczych po realizacji przedmiotu umów, organ wskazał, że miały one na celu jedynie faktyczne sprawdzenie ilości sztuk wykonanych przedmiotów. Z treści ww. umów oraz z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby efekt zleconych prac miał charakter niepowtarzalny i posiadał cechę oryginalności, nowości - odróżniał się od innych rezultatów takiego samego działania. Zatem istota świadczenia polegała na dokładności. Zdaniem organu w ocenie charakteru umów, łączących strony nie bez znaczenia ma również profil działalności, jaką prowadzi Płatnik składek, w szczególności produkcja, sprzedaż wyspecjalizowanych urządzeń elektrycznych i elektroenergetycznych, serwisowanie tych urządzeń. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ustalono, że prace wykonywane m.in. przez Uczestniczkę (tj. składanie urządzeń elektrycznych, bądź zestawów urządzeń, np. [...], [...]) składały się na szerszą działalność Płatnika składek. Zawierane umowy były częścią tej działalności, a rola wykonawcy polegała na starannej pracy, jako że zlecona praca nie była skomplikowana, miała być wykonana na podstawie "instrukcji składania" danego przedmiotu, którą wywieszano na tablicy w warsztacie produkcyjnym. Powyższy fakt, zdaniem organu, świadczy o tym, że sposób ich wykonania nie był pozostawiony uznaniu, ale musiał być wykonany zgodnie z wytycznymi, co stoi w sprzeczności z zasadniczymi cechami umowy o dzieło, która charakteryzuje się brakiem zależności przyjmującego zamówienie od zamawiającego. Przyjmujący zamówienie wykonuje dzieło samodzielnie. W skardze na powyższą decyzję Płatnik składek wniósł o jej uchylenie w całości i umorzenie postępowania. Decyzji tej zarzucono naruszenie: 1) art. 13 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie Uczestniczki jako zleceniobiorcy, podczas gdy faktycznie była ona wykonawcą dzieła i nie powinna podlegać ubezpieczeniu zdrowotnemu 2) art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. z uwagi na to, że organ błędnie uznał, iż Uczestniczka wykonywała umowę o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy dot. zlecenia, podczas gdy prawidłowa analiza materiału dowodowego winna prowadzić do uznania, iż ww. była związana umową o dzieło i w związku z tym brak było podstaw do uznania, iż podlega ona obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, 3) art. 6 i art. 8 k.p.a., poprzez prowadzenie postępowania w sposób nierespektujący zasady praworządności i pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej, wyrażające się zwłaszcza wybiórczą, niewłaściwą i niekonsekwentną oceną zebranego materiału dowodowego przejawiającą się pominięciem szeregu istotnych kwestii, które winny mieć wpływ na treść decyzji w niniejszej sprawie, w tym przede wszystkim ustalenia czy przeprowadzona przez ZUS kontrola była prawidłowa, zgodna z przepisami i brak uwzględnienia jakichkolwiek wyjaśnień wskazanych przez Płatnika. Jednocześnie mając na uwadze powyższe, Płatnik składek wniósł o: dopuszczenie dowodów z dokumentów w aktach NFZ, zwrócenie się do właściwego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przesłanie dokumentów z kontroli przeprowadzonej u płatnika wraz z zarzutami do kontroli na okoliczność wykazania nieprawidłowości w działaniach ZUS i o dopuszczenie dowodów z przesłuchania G. S. na fakt ustaleń stron umowy, jej charakteru, przebiegu realizacji umowy oraz o dopuszczenie dowodów "jak w treści". W uzasadnieniu skargi Płatnik składek podniósł, że nieprawdą jest, iż strony nie ustaliły konkretnego poddawanego próbie rezultatu. Płatnik składek miał możliwość każdorazowej odmowy przyjęcia dzieła i z tego powodu powstawał każdorazowo protokół zdawczo-odbiorczy. Zdaniem Strony istotną kwestią jest to, że wykonawcy umów o dzieło mogli je wykonywać zarówno u Płatnika składek jak i w wybranych przez siebie lokalizacjach, co również wskazuje na prawidłowość kwalifikacji takiej umowy jako umowy o dzieło. Wykonawca dzieła miał za zadanie wykonać szereg czynności, które miały spowodować powstanie odrębnego dzieła jakim był zestaw naprawczy. Faktycznie do powstania tego zestawu należy m.in.: pociąć drut na odpowiednie odcinki, kolejno taśmę izolacyjną przewinąć na odpowiedniej długości odcinka i nawinąć na krążki, kolejno papier ścierny pociąć na odpowiednie kawałki. Następnie konieczne jest wybicie otworów w osłonach muf, dalej należy przygotować odpowiednią ilość zalewy poliuretanowej itp. Dopiero te wszystkie nowo powstałe elementy stanowić będą gotowy zestaw stanowiący dzieło. Wykonany zestaw musiał spełniać kryteria przewidziane w instrukcjach i tylko jeśli tak było był przyjmowany przez Zamawiającego. Zdaniem Strony każdorazowe dzieło miało po jego wykonaniu indywidualny i oryginalny charakter. W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie. Jednocześnie wniósł o pominięcie złożonych przez Stronę wniosków dowodowych. Na rozprawie pełnomocnik strony skarżącej sprostował firmę reprezentowanej spółki oraz podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym ta kontrola stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 935) dalej "p.p.s.a.". Stosownie do art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględnia skargę, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 1 lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. c), a także wówczas, gdy stwierdza nieważność decyzji (postanowienia) z przyczyn określanych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach bądź z tych przyczyn stwierdza wydanie decyzji (postanowienia) z naruszeniem prawa. Kontroli sądu pod względem zgodności z prawem podlega w tej sprawie decyzja Prezesa NFZ z dnia [...] września 2024 r. stwierdzająca, że Uczestniczka podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umów o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia, zawartych z Płatnikiem składek, w następujących okresach: od 3.09.2019 r. do 30.09.2019 r., od 4.11.2019 r. do 8.11.2019 r., od 1.12.2020 r. do 31.12.2020 r., od 21.09.2021 r. do 30.09.2021 r., od 10.11.2021 r. do 30.11.2021 r., od 1.12.2021 r. do 31.12.2021 r. Badając decyzję według powyższych kryteriów Sąd uznał, iż nie zasługuje ona na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Podstawę materialnoprawną decyzji stanowił art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, zgodnie z którym obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi (...), które są osobami wykonującymi pracę na podstawie m.in. umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stosuje się przepisy o zleceniu. W myśl art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego przywołanych powyżej osób powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach stanowi natomiast, że w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie. Stosownie do art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach za osobę zatrudnioną na podstawie jednej z wyżej wskazanych umów składkę, jako płatnik, oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający. W myśl art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 423 ze zm.) obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami wykonującymi pracę m.in. na podstawie umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Przepis ten wskazuje, że chodzi tu o tę samą kategorię osób, podlegających ubezpieczeniu społecznemu, a tym samym kwalifikujących się do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. Z kolei według art. 13 pkt 2 ww. ustawy obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy od dnia oznaczonego w umowie, jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania, do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy. Z powyższego wynika zatem, że osoba zatrudniona na postawie umowy zlecenia, bądź umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, z mocy prawa (powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych) podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresie od dnia oznaczonego w umowie, jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania, do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy. Obowiązek obliczenia, pobrania z dochodu ubezpieczonego i odprowadzenia do organu rentowego ciąży przy tym na dającym zlecenie, na Płatniku. Podleganie ubezpieczeniu zdrowotnemu, związane z obowiązkiem opłacania składki, wynika zatem ze spełniania warunków do objęcia ubezpieczeniami społecznymi (art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach). Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest, czy umowy zawarte przez Skarżącego z Uczestniczką były umowami o dzieło, czy też innymi umowami o świadczenie usług, do których zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Uznanie, że sporne umowy nie stanowiły umowy o dzieło, uregulowanej w art. 627 i nast. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jedn. tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1061), dalej: "k.c.", lecz umowy świadczenia usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu (art. 750 k.c.) oznacza, że Skarżący, jako płatnik składek, był obowiązany do obliczania, pobierania składek z dochodu Uczestnika oraz ich odprowadzania – na podstawie art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, do właściwego organu rentowego. Zgodnie z art. 750 k.c. do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Stosownie do art. 3531 k.c. strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Z kolei zgodnie z art. 58 k.c. czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek. Oznacza to, że sam fakt nazwania umowy między jej stronami "umową o dzieło" nie przesądza o jej charakterze. W tej sytuacji ustalenie, że konkretna umowa i stosunek zobowiązaniowy jest "umową o świadczenie usług, która nie jest regulowana innymi przepisami", pociąga za sobą obowiązek odpowiedniego zastosowania przepisów o zleceniu. Przy czym należy wskazać, iż subsumcja zawartej umowy pod przepis art. 750 k.c. nie czyni takiej umowy umową zleceniem, w rozumieniu art. 734 k.c. Decydująca okazuje się treść zawartej umowy. Zatem, nie nazwa umowy, lecz jej cel i przedmiot decydują o faktycznym charakterze współpracy. Zgodnie z art. 734 § 1 k.c., przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Umowę zlecenia zalicza się przy tym do zobowiązań tzw. starannego działania, a nie zobowiązań rezultatu. Chociaż sama definicja zakłada dążenie do osiągnięcia określonego rezultatu - dokonania czynności prawnej, jednakże w razie jego nieosiągnięcia, ale jednoczesnego dołożenia wszelkich starań w tym kierunku, przy zachowaniu należytej staranności, zleceniobiorca nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania. Innymi słowy, odpowiedzialność kontraktowa przyjmującego zlecenie powstanie wówczas, gdy przy wykonaniu zlecenia nie zachował wymaganej staranności, niezależnie od tego, czy oczekiwany przez dającego zlecenie rezultat nastąpił, czy nie. Natomiast zgodnie z art. 627 k.c., przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Elementami przedmiotowo istotnymi umowy o dzieło jest określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, a także, z uwzględnieniem regulacji art. 628 w zw. z art. 627 k.c., wynagrodzenia, do którego zapłaty zobowiązany jest zamawiający. Umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi". Rezultat, o który umawiają się strony, musi być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło nie jest bowiem czynność (samo działanie) lub zaniechanie, które przy zachowaniu określonej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu. Przy umowie o dzieło chodzi o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie, w wypadku nieosiągnięcia celu umowy, jest więc odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności. Przedmiotem umowy o dzieło, w ujęciu Kodeksu cywilnego, jest więc przyszły, z góry określony, samoistny, materialny lub niematerialny, lecz obiektywnie osiągalny i w danych warunkach pewny rezultat pracy i umiejętności przyjmującego zamówienie, którego charakter nie wyklucza możliwości zastosowania przepisów o rękojmi za wady. W praktyce obrotu gospodarczego uznaje się, że w odróżnieniu od umowy zlecenia czy umowy o świadczenie usług, umowa o dzieło wymaga, by czynności przyjmującego zamówienie doprowadziły do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu. Istotą umowy o dzieło jest zatem osiągnięcie określonego, zindywidualizowanego rezultatu w postaci materialnej lub niematerialnej. Umowa zlecenia jest z kolei umową starannego działania, w której co prawda rezultat może być przedmiotem starań, lecz nie daje się z góry przewidzieć, a często nie sposób określić, w jakim stopniu zostanie osiągnięty. Dlatego też w umowie zlecenia rezultat nie został objęty treścią świadczenia. Zaakcentować należy, że zasadniczo w treści umowy o dzieło istnieje konieczność opisania rezultatu, ponieważ to rezultat kreuje stosunki zobowiązaniowe między stronami tej umowy. Zarówno w judykaturze, jak i w literaturze przyjmuje się, że kwestia prawidłowej kwalifikacji umowy może być w praktyce znacznie utrudniona, albowiem, o ile w odniesieniu do prostych sytuacji faktycznych i prawnych nazwanie faktycznej umowy o dzieło w inny sposób nie powoduje wielkich trudności w ustaleniu rzeczywistej konstrukcji umowy, o tyle w wypadku umów bardziej złożonych zasadne jest rozważenie, czy wola stron w tym zakresie (nazwanie umowy w określony sposób, odesłanie do określonych przepisów) nie powinna być podstawą rozstrzygnięcia wątpliwości (por. wyrok WSA w Warszawie z 23.01.2025 r. VI SA/Wa 1630/24). Obszerną analizę cech umowy o dzieło i umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące umowy zlecenia, przeprowadził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 lipca 2013 r. II UK 402/12. Sąd ten objaśnił, że starania przyjmującego zamówienie w umowie o dzieło mają doprowadzić w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu, za wynagrodzeniem zależnym od wartości dzieła (art. 628 § 1, art. 629, art. 632 k.c.). Umowa o dzieło zakłada swobodę i samodzielność w wykonywaniu dzieła, a jednocześnie nietrwałość stosunku prawnego, gdyż wykonanie dzieła ma charakter jednorazowy i jest zamknięte terminem wykonania. Przyjmuje się przy tym, że rezultat, o który umawiają się strony, musi być z góry określony, mieć samoistny byt oraz być obiektywnie osiągalny i pewny. Wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy, czy też dokonania zmian w rzeczy już istniejącej (naprawienie, przerobienie, uzupełnienie). Tego rodzaju postacie dzieła są rezultatami materialnymi umowy zawartej między stronami, weryfikowalnymi ze względu na istnienie wad. Wykonanie określonej czynności (szeregu powtarzających się czynności), bez względu na to, jaki rezultat czynność ta przyniesie, jest natomiast cechą charakterystyczną tak dla umów zleceń (gdy chodzi o czynności prawne - art. 734 § 1 k.c.), jak i dla umów o świadczenie usług nieuregulowanych innymi przepisami (gdy chodzi o czynności faktyczne - art. 750 k.c.). W odróżnieniu od umowy o dzieło, przyjmujący zamówienie w umowie zlecenia (umowie o świadczenie usług) nie bierze więc na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności. Jego odpowiedzialność za właściwe wykonanie umowy oparta jest na zasadzie starannego działania (art. 355 § 1 k.c.), podczas gdy odpowiedzialność strony przyjmującej zamówienie w umowie o dzieło niewątpliwie jest odpowiedzialnością za rezultat. W wypadku umowy o dzieło niezbędne jest zatem, aby starania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu. W sprawie niniejszej przedmiotem spornych umów było wykonanie przez Uczestniczkę produktów – zestawów naprawczych nazwanych: "[...]", "[...]", "[...]" czy typu [...]. Strony umów ustaliły, że Uczestniczce zostaną wydane narzędzia i materiały niezbędne do wykonywania "dzieła". Przy czym niewykorzystane materiały i narzędzia podlegają rozliczeniu i zwrotowi w przypadku niewykorzystania. W sprawie nie ma także sporu, że przedmiotowe zestawy wykonywane były ściśle wedle instrukcji składania danego zestawu (produktu). Zestawy danego rodzaju były takie same. Instrukcje obsługi poszczególnych zestawów dostępne były na tablicy w warsztacie produkcyjnym. Wysokość wynagrodzenia zależna była od ilości wykonanych sztuk określonych zestawów. W momencie zawierania poszczególnych umów nie była znana ilość sztuk jaka miała być wykonania przez Uczestniczkę. Ilość wykonanych sztuk liczona była w ostatnim dniu umowy. Wtedy też spisywany był protokół zdawczo-odbiorczy, mający na celu głównie ustalenie ilość sztuk zestawów wykonanych przez Uczestniczkę. Powyższe wynika z treści zawartych umów, zeznań M. R. oraz wyjaśnień Płatnika składek. W sprawie nie jest także sporne, że wykonanie przedmiotowych zestawów polegało na wykonaniu szeregu czynności tego samego typu, co trafnie zauważył organ. W ocenie Sądu, mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym sposób wykonywania umów, nie można odmówić racji organowi, że w ramach zawartych umów celem Uczestniczki nie było osiągnięcie oznaczonego rezultatu ale staranne działanie polegające na wykonywaniu konkretnie wskazanych produktów (zestawów) wedle instrukcji obowiązującej dla wszystkich pracowników zakładu, w ilości jaką dana osoba złoży w określonym czasie. W orzecznictwie podkreśla się, że wykonywanie powtarzalnych czynności, nawet gdy prowadzi do pewnego wymiernego efektu, nie może być rozumiane jako jednorazowy rezultat i kwalifikowane jako realizacja umowy o dzieło. Przedmiotem umowy o dzieło nie może być bowiem osiąganie kolejnych, bieżąco wyznaczanych rezultatów (por. wyrok WSA w Warszawie z 8.09.2023 r. VI SA/Wa 2897/23; postanowienie SN z 25.07.2012 r. II UK 70/12). Zasadnie zatem, zdaniem Sądu, organ wskazał, że Uczestniczka nie przyjęła do wykonania żadnego skonkretyzowanego i oznaczonego dzieła, lecz zobowiązała się do wykonania w określonym czasie powtarzalnych czynności, wykonywanych zgodnie z poleceniem Skarżącego - instrukcją wykonania danego zestawu. Każdy zestaw danego rodzaju musiał być bowiem taki sam i odpowiadać przewidzianemu przez Spółkę schematowi. Czynności wykonywane w sposób powtarzalny nie prowadziły do powstania konkretnego indywidualnie oznaczonego rezultatu w rozumieniu umowy o dzieło. Zgodzić się należy z organem, że przedmiotowymi umowami były objęte stosunkowo proste, niewymagające cech indywidualizacji, wielokrotnie wykonywane czynności (kompletowanie zestawów). Nie można im zatem przypisać cech szczególnych, związanych z osobistymi właściwościami wykonawcy. Tworzenie zestawów nie wymagało od Uczestniczki posiadania specyficznych cech czy umiejętności, poza umiejętnościami zawodowymi, wyuczonymi, właściwymi dla profilu działalności Strony. Zdaniem Sądu, oceny tej nie zmienia argumentacja skargi, że zestawy naprawcze składały się z określonej ilości przedmiotów, wymagających często np. pocięcia drutu, przewinięcia taśmy izolacyjnej na odpowiedniej długości i nawinięcia jej czy pocięcia papieru ściernego na kawałki. Sąd nie podzielił zatem stanowiska skargi, że każda umowa kończyła się konkretnym i wymiernym rezultatem w postaci dzieła. Zdaniem Sądu każda umowa o dzieło należy do kategorii umów rezultatu, jednak nie każda umowa rezultatu może być podporządkowana przepisom umowy o dzieło. Rezultat pracy w postaci wykonywania szeregu powtarzalnych czynności celem skompletowania poszczególnych zestawów naprawczych (wykonania zestawów), nie stanowi cechy istotnej umowy o dzieło, gdyż wynika z pracy właściwej zwykłemu zatrudnieniu (pracowniczemu czy na podstawie umowy nienazwanej, do której stosuje się przepisy o zleceniu). W stosunku pracy i w umowach nienazwanych, do których stosuje się przepisy o zleceniu, od zatrudnianego również wymaga się wykonania określonego rodzaju pracy (produktu). Zauważyć przy tym należy, że odpowiedzialność Uczestniczki jako przyjmującej zamówienie kształtowała się na zasadzie starannego działania sprowadzającego się do złożenia określonych zestawów naprawczych, w określonym czasie. Stosownie do treści art. 7 k.p.a. "W toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli". Z treści zasady prawdy obiektywnej wynika obowiązek organu administracji wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych ze sprawą, aby w ten sposób stworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę do prawidłowego zastosowania przepisu prawa. Z art. 7 i art. 77 k.p.a. wynika, że postępowanie dowodowe oparte jest na zasadzie oficjalności. Stosownie do treści art. 77 § 1 k.p.a. "Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.". Wedle art. 77 § 1 k.p.a. organ jest zobowiązany: podjąć ciąg czynności procesowych mających na celu zebranie całego materiału dowodowego oraz rozpatrzyć ten materiał. Przez materiał dowodowy należy rozumieć ogół dowodów, których zebranie jest konieczne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Przy czym przedmiotem dowodu winny być fakty mające znaczenie dla sprawy, tj. dotyczące danej sprawy i mające znaczenie prawne. Przepis art. 80 k.p.a. zobowiązuje zaś organ do oceny, na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Swobodna ocena dowodów, aby nie przekształciła się w dowolną, musi zostać dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem określonych reguł. Organ winien opierać się na materiale dowodowym przez siebie zebranym oraz powinien dokonać oceny znaczenia i wartości tych dowodów dla toczącej się sprawy. Nadto ocena o której mowa w art. 80 k.p.a. winna być oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego. W ocenie Sądu, organ nie naruszył przepisów art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez błędne ustalenie, że Uczestniczkę i Płatnika składek łączyły umowy o dzieło, a nie umowy o świadczenie usług, do których zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Jak już wyżej wskazano ustalenia organu w tym zakresie odpowiadają prawu. Organy nie naruszył także zasady praworządności (art. 6 k.p.a.) oraz zasady zaufania do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.). Działanie na podstawie prawa (art. 6 k.p.a.) obejmuje dwa zasadnicze elementy: 1) ustalenie przez organ administracji publicznej zdolności prawnej do prowadzenia postępowania w danej sprawie oraz 2) zastosowanie przepisów prawa materialnego i przepisów prawa procesowego przy rozpoznaniu i rozstrzygnięciu sprawy (por. B. Adamiak [w:] B. Adamiak/J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Warszawa 2019, str. 71). Z zasady wyrażonej w art. 8 k.p.a. wynika przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności. W ocenie Sądu, Prezes NFZ nie naruszył wskazanych przepisów w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sprawie zastosowano prawidłowe przepisy prawa materialnego, a ustalenia faktyczne znajdują potwierdzenie w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Zaś zarzut Strony, że Prezes NFZ pominął, czy przeprowadzona przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych kontrola była prawidłowa, wykracza poza ramy niniejszego postępowania. Sąd oddalił wniosek Skarżącego o przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego z dowodów wskazanych w skardze, w oparciu o przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. Zgodnie z jego treścią sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Co do zasady kontrola legalności zaskarżonego aktu opiera się na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu prowadzonym przed organem (art. 133 § 1 p.p.s.a.). Materiał ten sąd bierze pod rozwagę z urzędu, nie ma zatem potrzeby przeprowadzania uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentów przedstawionych przez organ wraz ze skargą. Od wyżej przedstawionej zasady jest wyjątek, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a. W sformułowaniu "dowody uzupełniające" chodzi o dowody z dokumentów, które nie były przeprowadzone w postępowaniu administracyjnym. Sąd administracyjny może w toku uzupełniającego postępowania dowodowego dokonywać wyłącznie ustaleń, które mają wpływ na ocenę legalności aktu lub czynności. Nie mogą one natomiast prowadzić do nowego ustalenia stanu faktycznego sprawy administracyjnej albo kontynuowania postępowania dowodowego prowadzonego przez organy, gdyż w takim przypadku sąd administracyjny powinien uchylić zaskarżony akt lub czynność (por. wyrok WSA w Krakowie z 25.11.2019 r., I SA/Kr 955/19). Celem wprowadzenia regulacji art. 106 § 3 p.p.s.a. nie było umożliwienie ponownego czy też uzupełniającego ustalenia stanu faktycznego w sprawie, lecz pozwolenie na dokonanie przez sąd oceny pod względem zgodności z prawem. Jak już wyżej wskazano uzupełniające postępowanie dowodowe może objąć jedynie dowody z dokumentów. Przed sądem administracyjnym nie jest zatem możliwe przeprowadzenie dowodu z osobowych źródeł dowodowych. Zatem wniosek Strony o wysłuchanie oznaczonej w treści skargi osoby, nie mógł zostać uwzględniony. Ponadto zwrócić należy uwagę, że przepis art. 106 § p.p.s.a. stanowi, iż przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów jest możliwe, jeżeli łącznie spełnione są dwa warunki: 1) jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości, 2) nie spowoduje to nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Zdaniem Sądu, z pewnością zwracanie się przez tut. sąd do innego organu (ZUS) o nadesłanie wskazywanych przez Stronę dokumentów spowodowałoby nadmierne przedłużenie postępowania w sprawie. Podsumowując, zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja nie narusza prawa, w tym przepisów podniesionych w skardze. Sąd nie dopatrzył się naruszeń, które usprawiedliwiałyby wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego w oparciu o którykolwiek z przepisów art. 145 § 1 p.p.s.a. Dlatego, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło