VI SA/Wa 378/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędziowie Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) Sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska Protokolant st. sekr. sąd. Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 września 2016 r. sprawy ze skargi D. Sp. z o.o. z siedzibą w G. na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zapłaty równowartości kosztów badania laboratoryjnego oddala skargę w całości Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (w skrócie: Prezes UOKiK) decyzją [...] z dnia [...] grudnia 2015 r., po rozpatrzeniu odwołania przedsiębiorcy – D. Sp. z o.o. z siedzibą w [...] (dalej: spółka, skarżąca) od decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Inspekcji Handlowej (w skrócie: [...]WIIH) z dnia [...] września 2015 r., w której zobowiązano spółkę do uiszczenia kwoty 419 zł tytułem przeprowadzonych badań laboratoryjnych produktu – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące ustalenia: W dniu [...] maja 2015 r. inspektorzy [...]WIH przeprowadzili kontrolę w należącym do spółki sklepie dziecięcym [...] mieszczącym się w [...] przy ul. [...]. W trakcie kontroli pobrano do badań laboratoryjnych próbkę wyrobu – wózek dziecięcy spacerowy [...] i przekazano do Specjalistycznego Laboratorium Produktów Włókienniczych i Analizy Instrumentalnej UOKiK w [...] w celu sprawdzenia zawartości ftalanów (protokół pobrania próbki nr [...]). Wyniki badań przeprowadzonych przez to Laboratorium, ujęte w sprawozdaniu nr [...]z dnia [...] czerwca 2015 r., wykazały zawartość w próbce substancji: ftalanu di (2-etyloheksylu) (DEPH) 9,6±2,2 % (w folii przeciwdeszczowej) oraz 7,8±1,8 % (w okienku z folii w budce). Granica wykrywalności, przy której możliwe jest stwierdzenie w próbce obecności ww ftalanu wynosi 0,1 %. W tej sytuacji próbkę uznano za niezgodną z wymaganiami pkt 51 lit. a Załącznika XVII do rozporządzenia (WE) Nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2006 r w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów (REACH) (Dz. Urz. UE L z 30 grudnia 2006 r. Nr 396, str. 1, dalej: rozporządzenie nr 1907/2006). W dniu [...] lipca 2015 r. kontrolerzy [...]WIH ponownie przeprowadzili w wyżej opisanym sklepie spółki kontrolę, podczas której doręczono osobie upoważnionej przez przedsiębiorcę wyniki badań laboratoryjnych. Poinformowali również o możliwości zbadania próbki kontrolnej. Przedstawiciel spółki nie żądał przeprowadzenia badania próbki kontrolnej i jednocześnie poinformował, że zgadza się z wynikami badań. Po wszczęciu postępowania administracyjnego, [...]WIIH wspomnianą decyzją z dnia [...] września 2015 r., w oparciu o art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm., dalej: k.p.a.), art. 30 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o Inspekcji Handlowej (Dz. U. z 2014 r., poz. 148 z późn. zm., dalej: u.I.H.)w zw. z § 9 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 2012 r. w sprawie szczegółowego trybu pobierania i badania próbek produktów przez organy Inspekcji Handlowej (Dz. U. z 2012 r., poz. 496, dalej: rozporządzenie z 27 kwietnia 2012 r.), zobowiązał przedsiębiorcę do uiszczenia kwoty stanowiącej równowartość przeprowadzonych badań laboratoryjnych wózka dziecięcego spacerowego [...] w wysokości 419zł, stwierdzających niespełnianie przez produkt wymagań w zakresie faktycznej zawartości ftalanów, określonych w rozporządzeniu nr 1907/2006. Po rozpatrzeniu odwołania spółki Prezes UOKiK kwestionowaną decyzją utrzymał w mocy wspomniane rozstrzygnięcie. Wyjaśnił, że w Rozdziale 6 u.I.H. uregulowane zostały zasady dotyczące pobierania i badania próbek produktów. Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.I.H., jeżeli przeprowadzone badania wykażą, że produkt nie spełnia wymagań określonych w przepisach odrębnych lub w deklaracji, kontrolowany jest obowiązany do uiszczenia, na wskazany przez odpowiedni organ Inspekcji rachunek Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów albo wojewódzkiego inspektoratu, kwoty stanowiącej równowartość kosztów przeprowadzonych badań. Jeżeli badania przeprowadza laboratorium kontrolno – analityczne Inspekcji Handlowej, wysokość należności pieniężnej, o której mowa w art. 30 ust. 1 u.I.H., ustala dyrektor laboratorium, z uwzględnieniem rodzaju badanego produktu, rodzaju materiałów lub urządzeń użytych w toku przeprowadzenia badań, uzasadnionego kosztu pracy jednej osoby w jednym dniu lub godzinie pomnożonego przez liczbę osób i dni lub godzin oraz uzasadnionego kosztu pracy laboratorium, na podstawie § 9 ust. 1 i 2 rozporządzenia z 27 kwietnia 2012 r. W niniejszej sprawie podczas badań pobranej próbki wyrobu – wózka dziecięcego spacerowego [...]stwierdzono w produkcie obecność ftalanu di (2-etyloheksylu) (DEPH), który według pkt 51 lit. a Załącznika XVII do rozporządzenia nr 1907/2006 jest niedozwolony. Dlatego zasadnie stronę zobowiązano do uiszczenia kosztów przeprowadzonego badania laboratoryjnego próbki wózka dziecięcego. Prezes UOKiK zwrócił uwagę, że przedsiębiorca nie podważał wyników badań, a jedynie podnosił, że kwestionowany element wózka – folia przeciwdeszczowa i okienko w budce nie są artykułami pielęgnacyjnym dla dzieci w rozumieniu rozporządzenia nr 1907/2006. Organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z pkt 51 lit. a Załącznika XVII do rozporządzenia nr 1907/2006 stwierdzony w wyrobie ftalan di(2-etyloheksylu) (DEHP) w stężeniach większych niż 0,1 % w stosunku do masy materiału z dodatkiem plastyfikatorów w zabawkach i artykułach pielęgnacyjnych dla dzieci. Wyroby te, zawierając ftalan w stężeniu wyższym niż 0,1 % nie mogą być wprowadzane do obrotu. Odwołując się do tych samych przepisów Załącznika XVII do rozporządzenia nr 1907/2006 organ odwoławczy przyjął, że "artykuły pielęgnacyjne dla dzieci" oznaczają wszelkie produkty przeznaczone do ułatwienia snu, odpoczynku, higieny, karmienia dzieci lub ssania przez nie. Zdaniem Prezesa UOKiK wózek jest przeznaczony do ułatwiania snu czy odpoczynku dzieci. Tym samym jest artykułem pielęgnacyjnym dla dzieci w rozumieniu ostatnio powołanego Załącznika XVII do rozporządzenia nr 1907/2006. Organ odwoławczy, definiując "produkty pielęgnacyjne dla dzieci" przywołał też wydany przez Komisję Europejską "Przewodnik w sprawie interpretacji pojęcia "może być umieszczony w ustach" określony w załączniku do 22 poprawki do dyrektywy Rady 76/769/EWG (Guidance Document on the interpretation of the concept "with can be placed in the mouth" as laid down in the Annex to the 22nd amendment of Council Directive 76/769/EEC), dalej jako: Przewodnik KE. Prezes UOKiK podkreślił, że przepisy Załącznika XVII do rozporządzenia nr 1907/2006 w pkt 51 i 52 rozróżniają dwie grupy ftalanów. W pkt 51 wymieniono ftalany, w tym DEHP, które nie mogą być stosowane w artykułach pielęgnacyjnych dla dzieci w stężeniu większym niż 0,1 % w stosunku do masy materiału z dodatkiem plastyfikatorów. Natomiast w pkt 52 określono drugą grupę ftalanów, odnoszącą się do artykułów pielęgnacyjnych dla dzieci, które nie mogą być przez nie brane do ust. Dlatego, jeżeli podczas przeprowadzania badań laboratoryjnych stwierdzono przekroczenie zawartości ftalanu DEHP, to kwestia czy produkt ten będzie brany do ust, czy też nie – nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy. Skoro w świetle wyżej powołanych aktów wózek zaliczono do artykułów pielęgnacyjnych dla dzieci, to [...]WIIH zasadnie pobrał ten produkt do badań i przyjął, że nie powinno stosować się substancji stwierdzonej w toku badań laboratoryjnych. Organ zauważył też, że zabezpieczoną podczas kontroli próbkę pobrano prawidłowo. Została ona także przebadana zgodnie z wymaganiami wynikającymi z rozporządzenia nr 1907/2006. Dlatego w konsekwencji [...]WIIH prawidłowo zobowiązał spółkę do uiszczenia równowartości kosztów przeprowadzonych badań produktu: wózka dziecięcego spacerowego [...], wynikającej z zestawienia sporządzonego przez Dyrektora Laboratorium Produktów Włókienniczych i Analizy Instrumentalnej UOKiK w [...], zgodnie z obowiązującymi przepisami. Organ odwoławczy uznał, że [...]WIIH prawidłowo wyjaśnił stan faktyczny, kwalifikując omawiany wyrób wraz z dodatkami, jak np. folia przeciwdeszczowa czy budka (dołączonymi do tego wózka i użytkowanymi zgodnie z przeznaczeniem) do artykułów pielęgnacyjnych dla dzieci, a nie do innej kategorii niż wspomniane artykuły, np. do mebli i artykułów dla dzieci. Prezes UOKiK nie podzielił opinii spółki i wyjaśnił, że elementy, w których stwierdzono przekroczenie dozwolonego stężenia ftalanów, pozostają poza strefą bezpośredniego i stałego kontaktu z dzieckiem. Założona na wózek folia bowiem znajduje się bezpośrednio przed twarzą dziecka, a folia w budce bezpośrednio nad głową. Z drugiej zaś strony przepisy rozporządzenia nr 1907/2006 nie wymagają, aby w przypadku wyrobu zawierającego ftalany DEHP kontakt dziecka z produktem miał być stały i bezpośredni, jak podnosiła to spółka w odwołaniu. Organ odwoławczy zauważył, że przedsiębiorcy powinni zdawać sobie sprawę, że dzieci są szczególną kategorią konsumentów i wymagają od przedsiębiorców szczególnej troski i uwagi. Przedsiębiorcy szczególnie powinni dbać o to, aby szkodliwe substancje określone w powszechnie obowiązującym prawie nie były dodawane do jakichkolwiek elementów produktów przeznaczonych dla dzieci. Przeprowadzone zaś badania laboratoryjne wykazały jednoznacznie, że produkt zawiera substancję chemiczną – jeden z ftalanów, których szkodliwość jest powszechnie znana, w ilości niedopuszczalnej przez prawo. Na decyzję tę skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła spółka. Kwestionowane rozstrzygnięcie zaskarżyła w całości. Zarzuciła decyzji: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie rozporządzenia nr 1907/2006 – jego Załącznika XVII, pozycji 51 poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że definicja artykułów pielęgnacyjnych dla dzieci obejmuje swym zakresem element wózka spacerowego w postaci folii przeciwdeszczowej czy też folii w budce, podczas gdy definicja ta obejmuje wyłącznie produkty przeznaczone do ułatwienia snu, odpoczynku, higieny, karmienia dzieci lub ssania przez nie, a tym samym nie mieszczą się w niej elementy wózka spacerowego w postaci folii przeciwdeszczowej czy tez folii w budce, a w konsekwencji niewłaściwego zastosowania ww przepisu; 2. naruszenie art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu na organie II instancji obowiązkowi w tym zakresie i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami z art. 107 § 3 k.p.a.; 3. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy prawidłowe było uchylenie przedmiotowej decyzji i umorzenie postępowania. W konsekwencji spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, rozważenie uchylenia decyzji [...]WIIH oraz o zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżącej. W odpowiedzi na skargę Prezes UOKiK podtrzymał dotychczasową argumentację i wnosił o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga D. Sp. z o.o. z siedzibą w [...] nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim należy zauważyć, że nie było sporne w kontrolowanej sprawie: legalność kontroli w sklepie należącym do spółki i zabezpieczenie próbki do badań, prawidłowość przeprowadzenia badań i ich wyniki (zawartość w próbce produktu substancji: ftalan di (2-etyloheksylu) (DEPH) 9,6±2,2 % w folii przeciwdeszczowej oraz 7,8±1,8 % w okienku z folii. Natomiast sporne pozostaje, czy wózek dziecięcy spacerowy, a przynajmniej jego elementy – folia przeciwdeszczowa i folia w budce (zdaniem spółki dodatkowe, o innym przeznaczeniu niż sam wózek) mieszczą się w kategorii artykułów pielęgnacyjnych dla dzieci, określonych w pkt 51 Załącznika XVII do rozporządzenia nr 1907/2006, co skutkuje zakazem przekroczenia w tychże produktach stężenia ftalanów di (2-etyloheksylu) (DEHP) ponad 0,1 % w stosunku do masy materiału z dodatkiem plastyfikatorów. W rezultacie, jeżeli przeprowadzone badania wykazały, że produkt nie spełnia wymagań określonych w przepisach odrębnych lub w deklaracji, kontrolowany jest obowiązany do uiszczenia, na wskazany przez odpowiedni organ Inspekcji rachunek kwoty stanowiącej równowartość kosztów przeprowadzonych badań. Stanowiska skarżącej nie można podzielić. Zauważyć wypada, że spółka negując uznanie jej wózka dziecięcego spacerowego za artykuł pielęgnacyjny dla dzieci, jednocześnie nie wskazuje, do jakiej kategorii wyrobów należałoby ten produkt zaliczyć. Ponadto nie wyjaśnia, dlaczego elementy wyposażenia wózka – folia przeciwdeszczowa i okienko z folii w budce łącznie z budką miałyby mieć inne przeznaczenie aniżeli wózek, mimo że zostały do niego dołączone i wraz z nim stanowią przedmiot obrotu, a nie - przedmiot samodzielnego obrotu, niezależny od pozostałych części wózka. Ponadto, co do funkcji wózka - sama spółka uznawała go za wózek spacerowy czyli przeznaczony do odpoczynku dziecka, a także do ułatwienia snu. Zadaniem podstawowym budki zaś jest osłona dziecka przed czynnikami, które uniemożliwiają bądź utrudniają prawidłowy odpoczynek dziecka podczas spaceru – ochrona przed słońcem, wiatrem i także deszczem, do której to funkcji z kolei przeznaczona jest przede wszystkim folia przeciwdeszczowa. Przy tym sporne elementy w takim wózku, jeżeli założona jest folia przeciwdeszczowa, a daszek z zasady, znajdują się bardzo blisko dziecka. Należy zauważyć, że w odniesieniu do osłonek na łóżeczko (czyli elementu o podobnym przeznaczeniu jak budka w wózku spacerowym) Komisja Europejska w decyzji z dnia 2 lipca 2010 r. w sprawie wymogów bezpieczeństwa, jakie muszą spełniać europejskie normy dotyczące niektórych produktów w przestrzeni sypialnej dzieci zgodnie z dyrektywą 2001/95/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz. Urz. UE L z 2010 r., Nr 170, s. 39) orzekła, że jeżeli osłony na łóżeczko, materace oraz pościel dziecięca nie są bezpieczne lub są dostarczane bez niezbędnych ostrzeżeń dotyczących bezpieczeństwa, mogą zwiększyć częstość występowania zespołu nagłej śmierci niemowląt (SIDS) ze względu na ryzyko przegrzania i asfiksji. Wobec powyższego, skoro organ prawidłowo zakwalifikował wózek dziecięcy spacerowy jako artykuł pielęgnacyjny dla dzieci w rozumieniu pkt 51 pkt 4 Załącznika XVII do rozporządzenia nr 1907/2006 (Do celów niniejszego punktu "artykuły pielęgnacyjne dla dzieci" oznaczają wszelkie produkty przeznaczone do ułatwienia snu, odpoczynku, higieny i karmienia dzieci lub ssania przez nie.), to w myśl pkt 1 tego samego pkt 51 w odniesieniu m.in. do ftalanu bis (2-etyloheksylu) (DEHP) nie może być stosowany jako substancja lub w mieszaninach w stężeniach większych niż 0,1 % w stosunku do masy materiału z dodatkiem plastyfikatorów w zabawkach i artykułach pielęgnacyjnych dla dzieci. Zabawki i artykuły pielęgnacyjne dla dzieci zawierające te ftalany w stężeniu większym niż 0,1 % w stosunku do masy materiału z dodatkiem plastyfikatorów nie są wprowadzane do obrotu (pkt 2 pkt 51 Załącznika XVII do rozporządzenia 1907/2006). Bezsporne zaś było, że wskutek badań wykazano 9,6±2,2 % (w folii przeciwdeszczowej) oraz 7,8±1,8 % (w okienku z folii) wspomnianej substancji. Dlatego z mocy art. 30 ust. 1 u.I.H. uzasadnione było nałożenie na spółkę obowiązku uiszczenia kwoty stanowiącej równowartość kosztów badań, wyliczona zgodnie z § 9 rozporządzenia z 27 kwietnia 2012 r. Nieuprawniony jest pogląd skarżącej, że w przypadku artykułów pielęgnacyjnych wymagane jest, żeby były tego rodzaju, aby mogły być brane przez dzieci do ust (oznaczałoby to, że wózek w tej kategorii produktów nie mieści się). Takiego zastrzeżenia w pkt 51 Załącznika XVII do rozporządzenia nr 1907/2006 jednak nie ma. Owszem, zapis taki znajduje się w pkt 52 załącznika nr XVII do rozporządzenia nr 1907/2006, ale odnosi się on do innej grupy ftalanów niż te, których stężenia dotyczyło badanie (ftalan dizononylu, ftalan di-izodecylu, ftalan di-n-oktylu). Przy interpretacji zapisów omawianego rozporządzenia należało także uwzględnić jego cele, wśród których wskazano zachęcanie do docelowego zastępowania substancji wzbudzających duże obawy substancjami lub technologiami mniej niebezpiecznymi i w pewnych wypadkach egzekwowanie takiego zastąpienia, o ile odpowiednie rozwiązania alternatywne są dostępne i możliwe do zastosowania z ekonomicznego i technicznego punktu widzenia (pkt 12 Preambuły). Z kolei w pkt 16 Preambuły stwierdzono, że rozporządzenie określa szczegółowe obowiązki i zobowiązania producentów, importerów i dalszych użytkowników substancji w postaci własnej lub w mieszaninach i w wyrobach. Niniejsze rozporządzenie opiera się na zasadzie, zgodnie z którą przemysł powinien wytwarzać, importować lub stosować substancje lub wprowadzać je do obrotu przy zachowaniu wymaganej odpowiedzialności i staranności, dla zagwarantowania, że w racjonalnie przewidywalnych warunkach nie wystąpią niekorzystne skutki dla zdrowia ludzkiego i środowiska. W świetle powyższego należało uznać za prawidłową wykładnię art. 51 Załącznika XVII do rozporządzenia nr 1907/2006 dokonaną przez organ i następnie zastosowanie jej do ustalonego stanu faktycznego. Nie można przy tym podzielić stanowiska spółki przestawionego na rozprawie, odnośnie braku mocy obowiązującej rozporządzenia nr 1907/2006. Stosownie bowiem do art. 91 ust. 3 Konstytucji RP, jeżeli wynika to z ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską umowy konstytuującej organizację międzynarodową, prawo przez nią stanowione jest stosowane bezpośrednio, mając pierwszeństwo w przypadku kolizji z ustawami. Organy administracji, obok sądów, są zobowiązane do przestrzegania zasady pierwszeństwa prawa wspólnotowego wobec prawa krajowego i odmowy stosowania prawa krajowego niezgodnego z prawem wspólnotowym. Od momentu akcesji orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości wskazuje kierunek wykładni przepisów prawa wspólnotowego, co oznacza, że przepisy te należy stosować w znaczeniu ustalonym w tym orzecznictwie. Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 11 maja 2005 r. K 18/04, na mocy Traktatu akcesyjnego Polska zobowiązała się przejąć całość prawa Unii Europejskiej, na które składa się cały "wspólnotowy zasób prawny", obejmujący zarówno przepisy traktatów (tzw. pierwotne prawo wspólnotowe - pochodzące bezpośrednio od państw członkowskich), przepisy wydawane przez organy Wspólnot (zwane pochodnym lub wtórnym prawem wspólnotowym - tu m.in. rozporządzenia, dyrektywy), jak również dorobek orzeczniczy Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich. Organy administracji, obok sądów, są zobowiązane do przestrzegania zasady pierwszeństwa prawa wspólnotowego wobec prawa krajowego i odmowy stosowania prawa krajowego niezgodnego z prawem wspólnotowym (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 kwietnia 2013 r., sygn.. akt VII SA/Wa 2302/12, opubl. Lex nr 1617299 i obszernie w nim cytowane orzecznictwo sądowoadministracyjne). Sąd nie dopatrzył się naruszeń przepisów procedury administracyjnej, podnoszonych przez spółkę – art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Organ poczynił wyczerpujące ustalenia, co przedstawił w obszernej decyzji. W tej sytuacji, skoro organ poczynił prawidłowe ustalenia oraz zastosował prawidłowo przepisy prawa, zgodne z tymi – dokonanymi przez organ I instancji, nie można mówić o naruszeniu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Skoro skarga okazała się bezzasadna, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.) należało ją oddalić w całości.