VI SA/Wa 396/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Lemiesz Sędziowie Sędzia WSA Jakub Linkowski Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska (spr.) Protokolant referent Agnieszka Dzięcioł po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi Z. w S. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych, pismem z dnia 31 marca 2015 r. zwrócił się do dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o rozpatrzenie sprawy w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym Zainteresowanej, z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o świadczenie usług do której mają zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego odnośnie zlecenia, zawartej z płatnikiem składek: Z.. Z treści zawartej umowy przy której dołączono rachunek potwierdzający jej wykonanie wynika, iż Zainteresowana zobowiązała się do wykonywania na rzecz Zamawiającego tłumaczenia pisemnego na język angielski, dot. oferty kulturalnej Z.. W treści umowy wskazano ponadto, m. in. że: - wykonawca zobowiązuje się do wykonania dzieła według swojej najlepszej wiedzy fachowej, - wypłata wynagrodzenia nastąpi na podstawie rachunku wystawionego przez Wykonawcę, po stwierdzeniu wykonania dzieła w ustalonym terminie, - od wynagrodzenia Zamawiający odliczy należną zaliczkę na podatek dochodowy, - w przypadku nienależnego lub nieterminowego wykonania dzieła Zamawiający ma prawo odmowy wypłaty całości lub części umówionej kwoty, - wykonawca zobowiązuje się do pokrycia wszelkich strat wynikłych z powodu niewykonania dzieła, - wykonawca nie może powierzyć ani w całości ani w części wykonania dzieła innej osobie. W treści umowy wskazano również, że wynagrodzenie w wysokości 320 zł będzie wypłacone w terminie 14 dni od otrzymania rachunku. Umowę zawarto w dniu 5 stycznia 2009 r. i wskazano termin wykonania dzieła na dzień 28 stycznia 2009 r. Jak wynika z protokołu kontroli ZUS płatnik składek prowadzi działalność gospodarczą u zakresie wspierania twórczości artystycznej, upowszechniania kultury i sztuki oraz badania, dokumentowania i propagowania dziejów i historycznej roli Z., miasta S. i województwa [...]. W protokole przesłuchania dyrektora Z. - Pani B. I. z dnia [...] kwietnia 2011 r., wskazano: "w 2009 roku były zawierane umowy o dzieło na specjalistyczne tłumaczenia tekstów z polskiego na język obcy i odwrotnie. Ze względu na specjalistyczne tłumaczenia, od tłumacza wymaga się wiedzy z historii sztuki. Tłumacz najczęściej przesyła przetłumaczony tekst do naszej akceptacji. Czasami konsultujemy tłumaczenie z naszymi zagranicznymi partnerami, a pewne niuanse językowe u ramach ich wykrycia są poprawiane. Wynagrodzenie za przetłumaczenie tekstu jest ustalane z góry kwotowo. Określone wynagrodzenie za określone dzieło liczone jest od ilości stron, znaków, natomiast tłumaczenie konsekutywne wynagrodzenie ustalane jest za godzinę". Decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2016 r. Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia, po analizie zgromadzonych dokumentów, stwierdził istnienie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego Zainteresowanej z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o świadczenie usług na rzecz płatnika składek Z. w dniu 28 stycznia 2009 r. Od powyższej decyzji zostało wniesione przez Z., w którym wskazano również, że M. K. w ramach przedmiotowej umowy samodzielnie wykonywała tłumaczenie pisemne na język angielski dot. oferty kulturalnej Z. w S.. W wyniku jej działań powstał określony rezultat - tłumaczenie, jako dzieło niematerialne ucieleśnione w przedmiocie materialnym. Była osobą, która musi być nie tylko tłumaczem, ale i znawcą w konkretnej dziedzinie. Autorka tłumaczeń zapoznała się wcześniej z działalnością Z., a następnie dokonała tłumaczenia. Decyzją z dnia [...] listopada 2018r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia działając na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1510. ze zm.), zwanej dalej "ustawą o świadczeniach" oraz art. 138 § 1 pkt I ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.), zwanej dalej "k.p.a.". w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935), po rozpatrzeniu odwołania, wniesionego przez stronę od decyzji wydanej przez dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w dniu [...] lutego 2016 r. stwierdzającej, że M. K. podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego na rzecz płatnika składek, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że wypełnianie zadań w ramach przedmiotowej umowy. tj. tłumaczenia pisemnego (jak wskazano w treści odwołania- na język angielski) dot. oferty kulturalnej Z. nie może zostać zakwalifikowane, jako umowa o dzieło, gdyż polegała ona na dokonywaniu czynności z należytą starannością. Potwierdza to również treść samej umowy w której w pkt 1 wskazano, że wykonawca zobowiązuje się do wykonania dzieła według swojej najlepszej wiedzy fachowej. W pkt 5 spornej umowy wskazano co prawda, że wykonawca zobowiązuje się do pokrycia wszelkich strat wynikłych z powodu niewykonania dzieła, jednak powyższe sprowadza zobowiązania Zainteresowanej jedynie do wykonania lub niewykonania spornej umowy według najlepszej wiedzy fachowej Zainteresowanej bez określenia jakiego dzieła - rezultatu, spodziewał się zamawiający w chwili zawierania spornej umowy z Zainteresowaną. Powyższe potwierdza również treść odwołania, w którym wskazano, iż od Zainteresowanej oczekiwano osiągnięcia konkretnego rezultatu, wskazując równocześnie, że Pani M. K. w zakresie swoich tłumaczeń nie podlegała instrukcjom płatnika nie określając przy tym w jaki sposób miała się odbywać weryfikacja czy doszło do osiągnięcia zamierzonego rezultatu. Sama umowa również nie wskazuje na elementy, które mogłyby zostać zweryfikowane, sprawdzając rezultat do wykonania lub nie tłumaczenia, gdyż nienależyte wykonanie na które wskazuje pkt 3 spornej umowy nie jest w żaden sposób sprecyzowane. Zdaniem organu sporna umowa była nakierowana na podjęcie działań i dokonywanie określonych czynności przez Zainteresowaną. Natomiast przedmiotem umowy o dzieło może być dzieło materialne (rzecz określona co do tożsamości, powstała jako rezultat indywidualnej działalności twórczej przyjmującego zamówienie) oraz dzieło niematerialne (np. utwór w rozumieniu prawa autorskiego). W przypadku wykonania czynności tłumaczenia pisemnego (jak wskazano w treści odwołania - na język angielski) dot. oferty kulturalnej Z. nie występuje żaden rezultat wyrażony w jakiejkolwiek postaci. Jest to wyłączenie staranne działanie wykonawcy umowy, który stosownie do posiadanej wiedzy, ma rzetelnie dokonać tłumaczenia. Ponadto, przyjmujący zamówienie zobowiązywał się jedynie do starannego przeprowadzenia wszystkich niezbędnych czynności wg swojej najlepszej wiedzy fachowej, nie przyjmując na siebie odpowiedzialności za ich rezultat. Także płatnik składek nie sprawował nad wykonywaniem umowy żadnego nadzoru merytorycznego. W ocenie Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia zostały podjęte odpowiednie czynności zmierzające do zebrania pełnego materiału dowodowego. Rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie zostało wy dane na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego w oparciu o mające w sprawie zastosowanie przepisy prawa materialnego i procesowego oraz przywołane orzecznictwo sądów. Mając powyższe na uwadze organ stwierdził, że pomiędzy stronami ww. umowy doszło do zawarcia cywilnoprawnej umowy o świadczenie usług. Wynika to ze specyfiki i charakterystyki czynności, których wykonywanie stanowiło przedmiot umowy. Zakres przedmiotowy tej umowy pozbawiony jest cech tzw. umowy rezultatu, posiada natomiast cechy tzw. umowy starannego działania. W przypadku tłumaczenia, tłumacz nie tworzy dzieła w rozumieniu k. c., lecz jedynie dokonuje czynności translatorskiej. w której może odpowiadać jedynie za dopełnienie należytej staranności, nie zaś za osiągnięty rezultat. Pismem z dnia 21 stycznia 2019r. Z. w S. wniósł skargę na powyższą decyzję, zarzucając: 1. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a mianowicie art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 kpa poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych z punktu widzenia niniejszego postępowania, oparcie się w toku postępowania na materialne dowodowym zgromadzonym przez inny organ administracji i uchylenie się od obowiązku samodzielnego prowadzenia postępowania dowodowego, a w konsekwencji oparcie decyzji na niekompletnym materiale dowodowym; 2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a mianowicie art. 7 i art. 77 § 1 i 107 § 1 pkt 6) kpa poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego, niezebranie i nierozpatrzenie całości materiału dowodowego oraz zaniechanie zamieszczenia w zaskarżonej decyzji uzasadnienia faktycznego; 3. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 734 kc, polegające na wadliwym uznaniu, że umowa łącząca skarżącego z Zainteresowanym jest umową o świadczenie usług, pomimo że spełnia przesłanki umowy o dzieło, co miało istotny wpływ na wynik sprawy; 4. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej poprzez objęcie Zainteresowanego obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym, podczas gdy umowy łączące strony nie stanowiły tytułu obowiązkowego ubezpieczenia; 5. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 65 kc polegającego na nie wzięciu pod uwagę woli stron wyrażonej treścią umów. Z uwagi na powyższe zarzuty strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia i zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości dwukrotności stawki minimalnej, według norm przepisanych. Uzasadnieniu wskazano, że w przedmiotowej sprawie Prezes NFZ miał obowiązek dokładnie wyjaśnić stan faktyczny sprawy oraz w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzeć cały materiał dowodowy. Organ II instancji nie rozpatrzył w ogóle praktycznych aspektów wykonania spornej umowy, ani zgodnego zamiaru stron umowy. W szczególności, organ II instancji nie ustalił sposobu wykonania umowy przez Zainteresowaną, zaangażowania skarżącego w kontrolę prawidłowości ich wykonania, komunikacji stron umowy, zmierzającej do uszczegółowienia parametrów zamówionego dzieła. Zdaniem skarżącej organ II instancji niewłaściwie dokonał kwalifikacji prawnej spornej umowy. Brak jest podstaw do objęcia umowy będących przedmiotem postępowania obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, gdyż umowa ta ma charakter umowy o dzieło. Wykonanie przedmiotu umowy mogło być dokonane jedynie przez wykonawcę spełniającego ściśle określone wymagania. Zainteresowana była osobą, która musiała być nie tylko tłumaczem znającym na wysokim poziomie język angielski, ale także znawcą w konkretnej dziedzinie. Przekład oferty kulturalnej instytucji kultury wymaga bowiem także odpowiedniej wiedzy pozajęzykowej, albowiem w innym przypadku tłumaczenie mogłoby okazać się nieprecyzyjne i wadliwie. Autorka tłumaczeń zapoznała się wcześniej z działalnością Z., a następnie dokonała tłumaczenia. Nie jest także prawdą jakoby Zainteresowana nie odpowiadała za wady dzieła oraz, jak twierdzi organ II instancji, nie można poddać umówionego rezultatu sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych. Po pierwsze wobec stosunkowo lakonicznych umów pisemnych w przypadku braku stosownych zapisów umownych zastosowanie będą miały przepisy Kodeksu cywilnego oraz, wspominane już, przepisy ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Po drugie, w treści spornych umów wskazane jest, iż "w przypadku nienależytego lub nieterminowego wykonania dzieła Zamawiający ma prawo odmowy wypłaty całości lub części umownej kwoty. Wykonawca zobowiązuje się do naprawienia szkody jaką poniósł Zamawiający z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania dzieła. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, działając w granicach sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; zwaną dalej p.p.s.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (WSA) stwierdza, że w działaniu organów orzekających w sprawie nie dopatrzył się nieprawidłowości, w tym - w zakresie zarzutów podniesionych w skardze - które uzasadniałyby wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. W rozpatrywanej sprawie podstawowy problem sprowadza się do oceny charakteru prawnego umowy zawartej między płatnikiem składek a ubezpieczoną i rozstrzygnięcia czy umowa ta, jak twierdzi skarżąca, jest umową o dzieło, która nie daje podstaw do objęcia uczestnika obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, czy też jest to, zgodnie z poglądami organów NFZ i ZUS, umowa o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia, a której zawarcie i wykonywanie daje podstawę do objęcia wykonawcy obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego. Prawidłowa kwalifikacja umowy jest warunkiem właściwego zastosowania przepisu art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach. Zgodnie z ww. przepisem obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, którymi są m.in. osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, lub osoby z nimi współpracujące. Charakter prawny zawartej przez strony umowy należało oceniać na podstawie przepisów kodeksu cywilnego uwzględniając przy tym zasadę wynikającą z art. 3531, tj. że strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Sąd nie podziela stanowiska skarżącej, że sporna umowa stanowi umowę o dzieło. Choć z jednej strony stosownie do art. 65 § 2 K.c. w umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu - to z drugiej strony nie można treści oświadczenia woli przypisywać decydującej wagi. Aspekt oświadczenia woli, w przypadku ustalania podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu, należy traktować jako jeden z czynników równorzędnych, branych pod uwagę (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2017 r., III UK 147/16, opubl. Lex nr 2296861, który wprawdzie odnosi się do podlegania ubezpieczeniom społecznym, to z uwagi na odwoływanie się przez ustawę o świadczeniach w kwestiach zasadniczych dotyczących obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie). Zgodnie z art. 734 § 1 K.c. przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Natomiast w myśl art. 627 k.c. przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Co do zasady, w praktyce obrotu gospodarczego przyjmuje się, że w odróżnieniu od umowy zlecenia czy umowy o świadczenie usług, umowa o dzieło wymaga, by czynności przyjmującego zamówienie doprowadziły do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu. Rezultat, na który umawiają się strony, musi być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło nie jest bowiem czynność (samo działanie) lub zaniechanie, które przy zachowaniu określonej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu, lecz samo osiągnięcie tego rezultatu, pozostające poza zakresem obowiązków świadczącego. Przy umowie o dzieło chodzi o coś więcej, bo o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie, w wypadku nieosiągnięcia celu umowy, jest więc odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności. Przedmiotem umowy o dzieło, w ujęciu Kodeksu cywilnego, jest więc przyszły, z góry określony, samoistny, materialny lub niematerialny, lecz obiektywnie osiągalny i w danych warunkach pewny rezultat pracy i umiejętności przyjmującego zamówienie, którego charakter nie wyklucza możliwości zastosowania przepisów o rękojmi za wady (por. A. Brzozowski [w:] System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań - część szczegółowa, Tom 7, wydanie 3, pod red. J. Rajskiego, Wydawnictwo C.H. Beck - Instytut Nauk Prawnych PAN, Warszawa 2011, s. 390-391). Z kolei umowa zlecenia jest umową starannego działania, w której co prawda rezultat może być przedmiotem starań, lecz nie daje się z góry przewidzieć, a często nie sposób określić, w jakim stopniu zostanie osiągnięty. Dlatego też w umowie zlecenia rezultat nie został objęty treścią świadczenia. W myśl art. 750 K.c., do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. W związku z tym ustalenie, że konkretna umowa jest "umową o świadczenie usług, która nie jest regulowana innymi przepisami" rodzi obowiązek odpowiedniego zastosowania przepisów o zleceniu. Jednym z kryteriów pozwalających na odróżnienie umowy o dzieło od umowy o świadczenie usług jest możliwość poddania umówionego rezultatu (dzieła) sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 26 stycznia 2006 r., sygn. akt III AUa 1700/05). Wobec powyższego, w sytuacji gdy w rozpoznawanej sprawie przedmiotem umowy było tłumaczenie pisemne na język angielski - oferty kulturalnej Z., przyjmująca zamówienie mogła jedynie zobowiązać się do starannego przetłumaczenia tekstu, zgodnie z posiadaną wiedzą. Podzielić należy stanowisko organu, że sporna umowa była nakierowana na podjęcie działań i dokonywanie określonych czynności przez Zainteresowaną. Natomiast przedmiotem umowy o dzieło może być dzieło materialne (rzecz określona co do tożsamości, powstała jako rezultat indywidualnej działalności twórczej przyjmującego zamówienie) oraz dzieło niematerialne (np. utwór w rozumieniu prawa autorskiego). W przypadku wykonania czynności tłumaczenia pisemnego - na język angielski, dot. oferty kulturalnej Z., nie występuje żaden rezultat wyrażony w jakiejkolwiek postaci. Jest to wyłączenie staranne działanie wykonawcy umowy, który stosownie do posiadanej wiedzy, ma rzetelnie dokonać tłumaczenia. Ponadto, przyjmujący zamówienie zobowiązywał się jedynie do starannego przeprowadzenia wszystkich niezbędnych czynności wg swojej najlepszej wiedzy fachowej, nie przyjmując na siebie odpowiedzialności za ich rezultat. Także płatnik składek nie sprawował nad wykonywaniem umowy żadnego nadzoru merytorycznego. Opisane zatem w spornej umowie świadczenie prawidłowo zostało uznane przez organ za nieposiadające charakteru dzieła, którego warunkiem - zgodnie z art. 627 K.c. - jest osiągnięcie indywidualnie oznaczonego rezultatu, a nie tylko wskazanie czynności do wykonania, bez sprecyzowanego rezultatu (konkretnego i zindywidualizowanego). W niniejszej sprawie organy obu instancji dokonały zatem prawidłowej kwalifikacji prawnej spornej umowy, opierając się na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, z uwzględnieniem w szczególności jej treści. Wyczerpująco zbadały wszystkie istotne okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą oraz przeprowadziły dowody służące ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 § 1 kpa), a podjęte w tym zakresie rozstrzygnięcia zostały w sposób należyty uzasadnione. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.