VI SA/Wa 397/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Wdowiak Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.) Protokolant sekr. sąd. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2014 r. sprawy ze skargi A.K. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 4 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...] -[...] marca 2013 r. z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę Uchwałą z [...] maja 2013 r., Nr [...] Komisja Egzaminacyjna Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2013 r. z siedzibą w G., działając na podstawie art. 366 ust. 2 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (j.t. Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.; dalej ustawa o radcach prawych), ustaliła, że A. K. (dalej skarżąca) uzyskała negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. Odwołując się do treści art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawych, organ podkreślił, iż z pierwszej części egzaminu radcowskiego (zestaw pytań testowych) skarżąca otrzymała 84 punkty, co stanowiło ocenę dobrą, z drugiej części egzaminu radcowskiego (prawo karne) – ocenę niedostateczną, z trzeciej części egzaminu radcowskiego (prawo cywilne) – ocenę niedostateczną, z czwartej części egzaminu radcowskiego (prawo gospodarcze) – ocenę dobrą oraz z piątej części egzaminu radcowskiego (prawo administracyjne) – ocenę dobrą. Pracę egzaminacyjną z części drugiej sprawdzało niezależnie dwóch egzaminatorów, obaj wystawili oceny niedostateczne. Uzasadniając wystawioną ocenę pierwszy z egzaminatorów stwierdził, że wymogi formalne apelacji zostały zachowane. Przepisy prawa zastosowano prawidłowo powołane co do wskazanego zakresu zaskarżenia. Wyrok został nieprawidłowo zaskarżony, bowiem tylko w zakresie orzeczenia o karze i środku karnym. W pracy nie dostrzeżono uchybień Sądu I instancji związanych z naruszeniem art. 7 k.p.k., 410 k.p.k., 391 § 1 k.p.k. i 186 § 1 k.p.k. przez wadliwą ocenę zeznań pokrzywdzonej i zaniechanie ujawnienia zeznań córki oskarżonego Anny Remiuk, a także naruszeniem art. 167 k.p.k. w zw. z art. 366 § 1 k.p.k. przez zaniechanie przeprowadzenia z urzędu dowodu z zeznań świadka Tłokińskiej. Pominięto ponadto wadliwie określony czasokres popełnienia przez oskarżonego przestępstwa, co wpłynęło na ocenę stopnia społecznej szkodliwości jego czynu, jak też to, że niekaralność oskarżonego nie należy do elementów wpływających na stopień tej szkodliwości - co zadecydowało o wymiarze kary. Drugi z egzaminatorów również stwierdził, że wymogi formalne zostały zachowane. Przepisy prawa powołano niezbyt trafnie i precyzyjnie, gdyż przy zaskarżeniu wyroku co do kary błędnie powołano we wnioskach końcowych art. 11 § 3 k.k., nieprawidłowo nazwano też występek z art. 157 § 2 k.k. naruszeniem nietykalności cielesnej. Wywód apelacji ocenił egzaminator jako mało przejrzysty i nieprzekonywający, zaś wnioski końcowe apelacji - sprzeczne ze stanowiskiem pokrzywdzonej. Apelacja nietrafnie zaskarżyła wyrok tylko co do kary, a także niezgodnie z postulatem oskarżycielki domagała się kary bez warunkowego zawieszenia jej wykonania. Nie zauważono nieprawidłowo określonego czasokresu przestępstwa ani obrazy: art. 7 k.p.k. ew. 410 k.p.k. przy ocenie zeznań pokrzywdzonej, art. 186 § 1 k.p.k. i 391 § 1 k.p.k. związanej z niesłusznym nieujawnieniem zeznań Anny Remiuk, art. 167 k.p.k. w zw. z art. 366 § 1 k.p.k., polegającej na zaniechaniu przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka Tłokińskiej, a wreszcie uchybienia polegającego na potraktowaniu przez sąd niekaralności oskarżonego jako okoliczności wpływającej na stopień szkodliwości społecznej czynu. Egzaminatorzy oceniający pracę z części trzeciej również wystawili oceny cząstkowe niedostateczne. Obaj uznali, iż wymogi formalne apelacji zostały zachowane, z zastrzeżeniem co do ogólnikowości wniosku apelacyjnego i niejednoznaczności zakresu zaskarżenia. Oceniając podniesione w apelacji zarzuty, wskazali na trafne przytoczenie zarzutu naruszenia art. 233 k.p.c., art. 5 k.c. i art. 991 k.c., jednak wytknęli ograniczenie uzasadnienia do kwestii miarkowania zachowku. Ponadto zwrócili uwagę na brak zarzutu naruszenia art. 481 k.c., art. 320 k.p.c. (pomimo złożenia wniosku o rozłożenie należności na raty), czy zarzutów podważających rozstrzygnięcie o kosztach procesu. Jeden z egzaminatorów wskazał też na potrzebę nawiązania do art. 328 § 2 k.p.c. i art. 321 k.p.c. i odnotował brak wniosku o zwolnienie od kosztów oraz wadliwe obliczenie opłaty, zaś drugi zauważył brak szczegółowego rozliczenia spadku i zachowku. W konsekwencji egzaminatorzy ocenili jako korzystne wywiedzenie apelacji, jednak wobec wad formalnych środka odwoławczego, zawężonego zakresu zarzutów, ukształtowania zakresu zaskarżenia sprzecznie ze stanowiskiem samego pozwanego, nie dostrzegli możliwości wystawienia oceny pozytywnej. Skarżąca wniosła odwołanie od ww. uchwały, zarzucając jej naruszenie: - art. 365 ust. 2 w zw. z art. 364 ust. 1, 5 i 6 ustawy o radcach prawnych, poprzez oparcie ustalenia negatywnego wyniku egzaminu w zakresie zadania z prawa karnego oraz zadania z prawa cywilnego z naruszeniem zasad oceny prac egzaminacyjnych z egzaminu radcowskiego, a tym samym działanie przez komisję egzaminacyjną z pominięciem obowiązujących przepisów prawa w zakresie zasad i norm ustalania wyniku egzaminu radcowskiego oraz przyjęcie własnych zasad oceniania prac, co w świetle braku odpowiedniej legitymacji prawnej wynikającej z przepisów prawa materialnego, nie jest uprawnieniem komisji wynikającym z przepisów prawa, obowiązujących w dniu otwarcia egzaminu radcowskiego; - naruszenie art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych poprzez oparcie ocen cząstkowych z prawa karnego wyłącznie na opisie istotnych zagadnień dla komisji egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa karnego i zadania z zakresu prawa cywilnego oraz potraktowanie tych dokumentów jako zawierających wiążące wytyczne kreujące kryteria oceny, a tym samym stworzenie, bez żadnej podstawy prawnej, odmiennych od ustawowych zasad oceny prac; - niewłaściwe zastosowanie art. 364 ust. 10 w zw. z art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych poprzez pominięcie wskazanej w ustawie gradacji ocen cząstkowych uzależnionych od wskazanych w ustawie płaszczyzn oceny prac egzaminacyjnych. Podnosząc powyższe zarzuty skarżąca wniosła o zmianę ocen cząstkowych zadania z drugiej części i trzeciej egzaminu na oceny pozytywne, uchylenie zaskarżonej uchwały i podjęcie uchwały stwierdzającej pozytywny wynik z egzaminu. W uzasadnieniu odwołania, w odniesieniu do części drugiej egzaminu podniosła m.in., że praca spełniała warunki formalne apelacji, jako pisma procesowego szczególnego rodzaju, co zostało dostrzeżone przez obu egzaminatorów, zaskarżenie wyroku w zakresie kary było zgodne z wolą oskarżycielki posiłkowej, zaś wniosek końcowy zgłoszony na rozprawie głównej nie pozbawiał jej możliwości zmiany stanowiska celem uniknięcia ponownego procesu po ewentualnym uchyleniu wyroku w instancji odwoławczej i tzw. wiktymizacji wtórnej. Zdaniem strony, apelacja nie pozostawała w sprzeczności ze stanowiskiem oskarżycielki, gdyż w jej interesie leżało jak najszybsze ukaranie sprawcy i orzeczenie kary pozbawienia wolności o charakterze bezwzględnym. Dochodzenie innych roszczeń wobec oskarżonego mogło być realizowane w procesie cywilnym. Wybór "silnych" zarzutów odwoławczych przez odwołującą, dawał szansę na rozstrzygnięcie reformatoryjne w II instancji, zaś podważanie ustaleń faktycznych sądu I instancji prowadziłoby do orzeczenia kasatoryjnego, a to ze względu na treść art. 454 § 2 k.k.. Ustalony przez sąd trzymiesięczny okres znęcania się oskarżonego w pełni uzasadniał wymierzenie kary surowszej. Rezygnacja w apelacji z domagania się orzeczenia środka karnego była z kolei związana z zawartym w niej postulatem wymierzenia oskarżonemu kary bezwzględnej, co przyniosłoby ten sam dla pokrzywdzonej skutek. Wskazując na kryteria oceny prac egzaminacyjnych określone w ustawie o radcach prawnych oraz charakter prawny opisu istotnych zagadnień skarżąca stwierdziła w uzasadnieniu dotyczącym części trzeciej egzaminu, że wybrała właściwy sposób rozwiązania zadania sporządzając apelację, a nie opinię prawną o braku podstaw do jej wniesienia. Praca spełniała wymogi formalne, zarówno ogólne pisma procesowego, jak i szczególne - apelacji, wobec czego wniesiony środek prawny mógł funkcjonować w obrocie prawnym. W dalszej części odwołująca wskazała na sformułowanie w apelacji najistotniejszych zarzutów ze sfery prawa procesowego oraz materialnego, które dostatecznie zabezpieczały interes klienta. Jakkolwiek nie postawiła stosownego zarzutu związanego z pominięciem w rozliczeniach kwoty uiszczonej na rzecz powoda, jednak kwotę te odliczyła oznaczając wysokość należnego od pozwanego świadczenia. Zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. oceniła jako nieuzasadniony w stanie sprawy, zaś rozstrzygnięcie o kosztach jako akcesoryjne w stosunku do istoty żądania, uznała za poddające się kontroli sądu II Instancji z urzędu. Ponadto strona zwróciła uwagę na poprawność wniosku apelacyjnego, który wskazywał na zamiary autora apelacji. Wszystkie inne niejasności, związane z mało precyzyjnym oznaczeniem wartości przedmiotu zaskarżenia i zakresu zaskarżenia, zdaniem skarżącej, nie dyskwalifikowały apelacji i mogły być wyjaśnione w toku dalszego postępowania. Po rozpatrzeniu odwołania, Komisja Egzaminacyjna II Stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości uchwałą z [...] listopada 2013 r., Nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2013 r., poz. 267; dalej k.p.a.) w związku z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawych, utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę. Organ dokonał analizy obowiązującego stanu prawnego z punktu widzenia zakresu orzekania przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia oraz wyjaśnił kryteria dokonanej oceny zadań z części drugiej do piątej. Odwołując się do treści art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawych wskazał, iż oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych. Podkreślił, iż w treści przepisu wymieniono jedynie najważniejsze kryteria oceny prac pisemnych egzaminu, tj.: zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność rozstrzygnięcia problemu egzaminacyjnego, należyte zabezpieczenie interesu reprezentowanej strony. Przesłanki te mają charakter pojęć niedookreślonych, których indywidualizacja dokonywana jest przez egzaminatorów i komisje podejmujące uchwały w odniesieniu do konkretnego przypadku. Określone w przytoczonym przepisie kryteria muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonania zawodu radcy prawnego. Wskazał, iż określony w art. 36 ust. 12 ustawy o radcach prawych zakres upoważnienia dla Ministra Sprawiedliwości do wydania rozporządzenia nie uprawniał do uregulowania w akcie wykonawczym kryteriów ocen zadań pisemnych części od drugiej do piątej. Opis istotnych zagadnień, stanowiący instrument pomocniczy o charakterze wewnętrznym, zawiera schemat poprawnego, standardowego rozwiązania, jakie powinien zaproponować profesjonalny pełnomocnik, co ułatwia jednocześnie wypracowanie przez egzaminatorów i komisje porównywalnych zasad oceny prac egzaminacyjnych. Zadania z prawa karnego polegało na sporządzeniu w imieniu oskarżycielki posiłkowej apelacji (lub opinii o braku podstaw do jej wniesienia) od wyroku sądu rejonowego, skazującego oskarżonego za znęcanie się nad żoną w innym okresie czasowym, niż przyjmował prokurator w akcie oskarżenia, czego skutkiem było nieorzeczenie środka karnego w postaci nakazu opuszczania domu oraz ustalenie krótszego okresu próby. W ocenie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia odwołanie nie zawiera argumentów, które zdołałyby skutecznie podważyć oceny pracy dokonane przez obu egzaminatorów. Odwołująca nie dostrzegła podstawowych błędów, jakich dopuścił się Sąd I instancji. Nie podniosła ich w sporządzonej apelacji, ograniczając się wyłącznie do zakwestionowania kary i orzeczenia środka karnego w nieadekwatnej wysokości. Brak podważenia w apelacji ustaleń sądu co do czasokresu działania oskarżonego, wynikłych przy tym z procesowych błędów, skazywał apelację odwołującej na niepowodzenie. Odnosząc się szczegółowo do zarzutów odwołania organ podkreślił, iż brak udzielenia przez odwołującą fachowej pomocy prawnej jej mocodawczyni świadczy o niedostatecznym przygotowaniu do zawodu radcy prawnego. Odwołująca nie wykazała umiejętności stosowania prawa w praktyce, a osoba oczekująca profesjonalnej pomocy prawnej ma prawo wymagać od radcy odpowiednich kwalifikacji. Uwzględniając kryteria zawarte w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych oraz treść apelacji sporządzonej przez odwołującą wystawienie oceny niedostatecznej z pracy karnej należało uznać za uzasadnione, natomiast zarzuty odwołania w najistotniejszym zakresie za chybione. Zadanie z prawa cywilnego polegało na sporządzeniu przez pełnomocnika pozwanego apelacji lub opinii prawnej o braku podstaw do jej wniesienia od wyroku zasądzającego od pozwanego na rzecz powoda zachowek w wysokości 99 305 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 4 marca 2010 r. (data wydania postanowienia spadkowego) do dnia zapłaty oraz 10 550 zł tytułem zwrotu kosztów procesu i umarzającego postępowanie w zakresie kwoty 19 614 zł wobec cofnięcia pozwu w tej części. Rozstrzygnięcie to nie uwzględniało stanowiska pozwanego, który w toku procesu domagał się: miarkowania zachowku do 1/8 wartości spadku, wzięcia pod uwagę faktu zaspokojenia powoda co do kwoty 12 000 zł oraz rozłożenia płatności na raty. Zdaniem organu, odwołująca wybrała poprawny co do zasady sposób rozwiązania zadania. Wbrew jednak stanowisku odwołania sporządzona apelacja nie odpowiada kryteriom stawianym zawodowemu pełnomocnikowi i nie zabezpiecza dostatecznie interesu pozwanego. Sporządzona apelacja ma jednak wady formalne wymagające wszczęcia postępowania w trybie art. 370 k.p.c. dostrzegalny jest zwłaszcza brak spójności pomiędzy poszczególnymi elementami apelacji (zakresem zaskarżenia, wartością przedmiotu zaskarżenia, wnioskami apelacji oraz zarzutami i ich uzasadnieniem). Sformułowano w niej ogólnikowe wnioski, zarzutom zaś nadano ograniczony wymiar. Szeroki zakres kontroli sprawowanej z urzędu przez sąd II instancji nie może stanowić dostatecznego usprawiedliwienia dla odwołującej, która przy konstruowaniu wywodu prawnego powinna kierować się szczególną starannością, wyznaczoną profesjonalnym charakterem prowadzonej działalności. Dostrzeżone wadliwości pracy są istotne i nie mogą być tłumaczone jedynie trudnością zagadnienia objętego przygotowywanym projektem i pośpiechem przy redagowaniu pracy. Argument ten nie może odnieść skutku obniżającego kryteria oceny, zważywszy zwłaszcza na zbliżone warunki wykonywania zadania przez wszystkich zdających. Z powyższych względów nie zachodzą podstawy do podwyższenia oceny z części trzeciej z niedostatecznej do pozytywnej. W ocenie organu, sporządzone przez odwołującą prace z prawa karnego i cywilnego nie zasługują na pozytywną ocenę. Nie mogą stanowić przesądzającego argumentu przemawiającego za uwzględnieniem odwołania podnoszone w nim kwestie nawiązujące do faktu sporządzenia apelacji, jako pism spełniających zasadnicze wymogi formalne oraz odpowiadających głównym założeniom ujętym w zadaniu. Jak podkreślił organ, zachowanie warunków formalnych to tylko jedno z kryteriów oceny pracy egzaminacyjnej, które warunek niezbędny, ale niewystarczający do pozytywnej oceny. Również zgodność pracy z podanymi w zadaniu założeniami stanowi tylko o formalnym dostosowaniu pracy do podanych ram faktycznych i prawnych zadania, nie zaś o zawartości merytorycznej prac i jako takie nie dostarcza podstaw do stwierdzenia, że odwołująca wykazała się w zakresie części drugiej i trzeciej egzaminu wiedzą prawniczą i umiejętnością jej stosowania, niezbędną do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Pismem z [...] grudnia 2013 r skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ww. uchwałę. Rozstrzygnięciu zarzuciła: 1. naruszenie przez Komisję Odwoławczą art. 7, 77 § 1 k.p.a. w związku art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych poprzez oparcie ocen cząstkowych zadania z prawa karnego i cywilnego wyłącznie na opisie istotnych zagadnień do zadania z zakresu prawa karnego i cywilnego a tym samym stworzenie, bez żadnej podstawy prawnej, odmiennych od ustawowych zasad oceny prac; 2. naruszenie przez Komisję Odwoławczą art. 7, 77 § 1 oraz 80 k.p.a. w związku z art. 15 k.p.a. oraz art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych - w ten sposób, iż Komisja Odwoławcza rozpoznając poszczególne zarzuty odwołania nie rozpoznała wnikliwie i wyczerpująco materiału dowodowego obejmującego treść apelacji cywilnej i karnej skarżącej w konfrontacji z aktami kazusu egzaminacyjnego, w rezultacie powyższego poczyniła ustalenia błędne lub niepełne, co ma istotny wpływ na ocenę projektu apelacji skarżącej pod kątem wymagań przewidzianych art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, zaś uzasadnienie jej rozstrzygnięć co do poszczególnych zarzutów odwołania pozostaje skrajnie lakoniczne i ogólnikowe, nie poddające się tym samym kontroli sądowej, co narusza art. 107 § 3 k.p.a. - co wyjaśniono w uzasadnieniu niniejszej skargi. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały w całości i przekazanie sprawy do rozpoznania Komisji Egzaminacyjnej II stopnia. Uzasadniając zarzuty skargi skarżąca wskazała na błędne, w jej ocenie, związanie zarówno Komisji I stopnia, jak i Komisji Odwoławczej - treścią tzw. "opisu istotnych zagadnień", co pozbawiło ocenę jej pracy waloru indywidualnej oceny egzaminatora oraz stanowiło naruszenie art. 15 k.p.a., bowiem bezzasadnie pozbawiło skarżącą jednej instancji oceniającej. Odnosząc się merytorycznie do drugiej części egzaminu radcowskiego wskazała, iż w jej ocenie sporządzona przez nią apelacja, jako rozwiązanie zadania z zakresu prawa karnego, jest poprawna pod względem formalnym, co przyznała zarówno Komisja I stopnia, jak i Komisja Odwoławcza. Apelacja zawiera także, co najistotniejsze, poprawne rozwiązanie problemu z uwzględnieniem interesu reprezentowanej strony, a zatem przy prawidłowym zastosowaniu kryteriów ocen wskazanych w art. 363 ust. 2 ustawy o radcach prawnych i nie traktowaniu opisu istotnych zagadnień, jako wiążącego w zakresie ustalenia oceny z części drugiej egzaminu radcowskiego, praca egzaminacyjna mająca formę apelacji powinna zostać oceniona pozytywnie. Zdaniem skarżącej, również praca z trzeciej części egzaminu radcowskiego, choć - jak przyznała skarżąca - zawiera pewne nieścisłości, zasługuje na ocenę pozytywną. Podkreśliła, że prawidłowo rozstrzygnęła o wnoszonym środku odwoławczym, umożliwiając reprezentowanej stronie poddanie niekorzystnego rozstrzygnięcia kontroli sądu odwoławczego, zachowała też przewidziane przez ustawę wymogi zarówno pisma procesowego jak i apelacji i wybrała poprawny sposób rozwiązania zadania. Wszystkie kluczowe dla przedmiotowej sprawy zarzuty apelacyjne zostały prawidłowo sformułowane i uzasadnione. Za chybione skarżąca uznała ustalenie Komisji Odwoławczej, jakoby sporządzona przez nią apelacja nie zawierała żądanych zarzutów dotyczących nieprawidłowego rozstrzygnięcia o kosztach procesu. Wskazała, iż Komisja Odwoławcza nie uzasadniła w ogóle, dlaczego w realiach sprawy zarzuty takie były konieczne lub wskazane. Za trafny skarżąca uznała natomiast zarzut Komisji Odwoławczej, dotyczący niepostawienia w projekcie apelacji od wyroku Sądu Okręgowego zarzutu błędnego naliczenia odsetek, z zastrzeżeniem, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego istnieje rozbieżność w tym zakresie. Konkludując, wskazała, iż wbrew odmiennemu stanowisku Komisji I stopnia i Komisji Odwoławczej sporządzona przez nią praca egzaminacyjna zasługuje na pozytywną ocenę. Zdaniem skarżącej, nie można przyjąć przeciwnego stanowiska, jeśli ocena taka powinna uwzględniać zachowanie wymogów formalnych apelacji, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje (art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych). Odnosząc się do kwestii stopniowalności ocen pozytywnych skarżąca, odwołując się do wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego podniosła, iż ewentualne uchybienia pracy zdającego powodujące, iż praca egzaminacyjna nie odpowiada w pełni kryteriom ustalonym w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, nie muszą "automatycznie" skutkować oceną negatywną, mogą mieć natomiast wpływ na stopniowalność oceny pozytywnej, która nakłada na egzaminatorów i Komisję obowiązek wszechstronnego zbadania i rozważenia wpływu ewentualnych błędów popełnionych przez zdającego na ocenę jego pracy. W odpowiedzi na skargę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpatrywania odwołań od wyników egzaminu radcowskiego wniosła o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z brzmieniem art. 364 ust. 1-8a ustawy o radcach prawnych egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej oraz warunków wykonywania zawodu radcy prawnego i etyki tego zawodu. Egzamin radcowski składa się z pięciu części pisemnych. Pierwsza część egzaminu radcowskiego polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 100 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa, oraz z karty odpowiedzi. Prawidłowość odpowiedzi ocenia się według stanu prawnego obowiązującego w dniu egzaminu radcowskiego. Druga część egzaminu radcowskiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa karnego polegającego na przygotowaniu aktu oskarżenia lub apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny. Trzecia część egzaminu radcowskiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa cywilnego polegającego na przygotowaniu pozwu lub wniosku albo apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny. Czwarta część egzaminu radcowskiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa gospodarczego polegającego na przygotowaniu umowy albo pozwu lub wniosku albo apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny. Piąta część egzaminu radcowskiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa administracyjnego polegającego na przygotowaniu skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego lub skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny. Na podstawie art. 365 ust. 2-4 ustawy o radcach prawnych oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej danego zadania z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów. W myśl art. 366 ust. 1 i 2 ww. ustawy o radcach prawnych, pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. W przedmiocie wyniku egzaminu radcowskiego podejmowana jest uchwała Komisji Egzaminacyjnej. Przepis art. 368 ust. 1 ustawy o radcach prawnych stanowi, że od uchwały o wyniku egzaminu radcowskiego zdającemu przysługuje odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości. W oparciu o delegację, zawartą w art. 368 ust. 14 ww. ustawy o radcach prawnych, Minister Sprawiedliwości wydał rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (t. j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 1209 ze zm.). Z § 5 ust. 2 pkt 1 powołanego rozporządzenia wynika, że przewodniczący Komisji odwoławczej wskazuje osobę odpowiedzialną za sporządzenie opinii dotyczącej zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu, mając na uwadze zakres odwołania i wiedzę członków Komisji odwoławczej z zakresu prawa objętego odwołaniem. Zgodnie natomiast z § 5 ust. 3 rozporządzenia, przewodniczący lub członek Komisji sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. W myśl § 5 ust. 4 rozporządzenia, Komisja głosuje nad ostateczną oceną z tej części egzaminu, która została zakwestionowana w odwołaniu, a następnie w sprawie uchwały o wyniku egzaminu radcowskiego. Zatem postępowanie odwoławcze jest postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne, w rozumieniu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu przede wszystkim rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie wszystkich prac egzaminacyjnych. Mając na względzie zakres zaskarżenia, jeżeli Komisja odwoławcza, rozpatrując odwołanie, dostrzeże mankamenty w kwestionowanej pracy, niepodnoszone przez egzaminatorów Komisji I Stopnia, to ma obowiązek brania ich pod uwagę. Organ odwoławczy, związany zakresem zaskarżenia, winien wziąć pod uwagę pozytywne elementy pracy, które zostały pominięte przez egzaminatorów, a co do których odwołujący nie sformułował zarzutów w swoim odwołaniu. Obowiązek Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia ponownego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie polega na ponownej, ostatecznej ocenie propozycji rozwiązania zadania egzaminacyjnego z zakwestionowanej przez zdającego części egzaminu w kontekście zarzutów i argumentacji odwołania. W niniejszej sprawie skarżąca, uzyskała ocenę niedostateczną z części drugiej i trzeciej egzaminu radcowskiego, obejmującej prawo karne i prawo cywilne. Zgodnie zatem z art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, Komisja Egzaminacyjna prawidłowo ustaliła negatywny wynik z całego egzaminu radcowskiego skarżącej. Oceniając legalność podjętych w rozpoznawanej sprawie uchwał, zauważyć należy, że postępowanie w sprawie egzaminu zostało przeprowadzone z zachowaniem wymagań formalnych, określonych przepisami ustawy o radcach prawnych, zaś procedując na skutek odwołania, Komisja Egzaminacyjna II Stopnia rozpoznała sprawę w odniesieniu do zakresu zaskarżenia, wskazanego przez skarżącą, i w pełni zasadnie uznała, że prace z kwestionowanych części egzaminu nie pozwalają na uzyskanie pozytywnej oceny. Przy wydaniu zaskarżonej uchwały nie doszło do naruszenia wskazanych przez skarżącą przepisów prawa materialnego. W ocenie Sądu, za prawidłowe należy uznać stanowisko organu, zgodnie z którym zaprezentowane przez skarżącą rozwiązanie zadania z części drugiej i trzeciej egzaminu radcowskiego nie uwzględniało w należyty sposób interesów reprezentowanych przez nią stron, natomiast zdająca nie wykazała się w wystarczającym stopniu znajomością przepisów prawa i umiejętnością ich interpretacji. Jak trafnie podkreślił organ, do mankamentów pracy skarżącej z części drugiej egzaminu radcowskiego należało m.in.: 1) niedostrzeżenie w przygotowanej pracy egzaminacyjnej podstawowych błędów i rażących uchybień procesowych, jakich dopuścił się sąd I instancji, a to między innymi obrazy art. 391 § 1 k.p.k., art. 167 k.p.k. i art. 366 § 1 k.p.k.; 2) działanie na niekorzyści reprezentowanej przez egzaminowaną oskarżycielki posiłkowej, które jednocześnie pozostawało w sprzeczności z jej wolą. Natomiast, do mankamentów pracy egzaminacyjnej skarżącej z zakresu prawa cywilnego (trzecia część egzaminu radcowskiego) zaliczyć należy m.in.: 1) błędne oznaczenie wartości przedmiotu zaskarżenia; 2) niejasny wniosek apelacji o zmianę zaskarżonego wyroku, niewskazujący precyzyjnie treści oczekiwanego rozstrzygnięcia sądu II instancji; 3) brak zarzutu naruszenia art. 320 k.p.c., który podniesiony korelowałby ze stawianym żądaniem rozłożenia na raty należności; 4) nieprawidłowe zawężenie zarzutu naruszenia art. 233 k.p.c.; 5) skrótowe i pozbawione głębszej argumentacji oraz szerszej analizy uzasadnienie postawionego zarzutu naruszenia art. 5 k.c.; 6) brak przeprowadzenia prawidłowego rozliczenia i odwołania się do zasad obliczania zachowku, wyrażonych w art. 991 § 1 k.c. oraz przyjęcie błędnej wartości części spadku przypadającej powodowi; 7) nieprawidłowe odniesienie się do kwestii uznania powództwa w zakresie kwoty 35 500 zł, przy jednoczesnym niepowołaniu się w przygotowanej apelacji na ewentualne odwołanie uznania żądania pozwu, 8) brak rozważenia daty wymagalności roszczenia o zachowek i stanu opóźnienia dłużnika, z postawieniem zarzutu naruszenia art. 481 § 1 k.p.c.; 9) niedostrzeżenie nieprawidłowego rozstrzygnięcia sądu I instancji w przedmiocie kosztów procesu. Analiza podjętej uchwały wskazuje, że w sprawie niniejszej, organ z całą pewnością nie wyszedł poza granice uznania administracyjnego. Rozstrzygnięcie oparte jest na przepisach prawa i szczegółowo uzasadnione. Za nieuprawniony Sąd uznał zarzut naruszenia przez organ przepisów art. 138 § 2 w związku z art. 15 k.p.a. oraz art. 365 ust. 2 o radcach prawnych. Zdaniem Sądu, zaproponowane przez skarżącą rozwiązanie zadania z prawa karnego i cywilnego były niepoprawne. Sąd nie podziela, twierdzeń skargi dotyczących słuszności zastosowanych w sporządzonej pracy egzaminacyjnej rozwiązań, które w znacznej części poddane zostały opartej na przepisach prawnych analizie dokonanej przez organ w treści samej uchwały. Zdaniem Sądu, wskazane w zaskarżonej uchwale elementy w sposób wystarczający uzasadniały utrzymanie oceny niedostatecznej. Ilość i charakter popełnionych błędów uzasadniały podjęte rozstrzygnięcie przy uwzględnieniu skali ocen ustalonej w ustawie. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela pogląd, zgodnie z którym opis istotnych zagadnień ma wyłącznie wewnętrzny, pomocniczy charakter i tylko w ten sposób może być traktowany przez komisje egzaminacyjne. Nie może stanowić żadnego kryterium ocen. Określony bowiem w art. 36 ust. 12 ustawy o radcach prawnych zakres upoważnienia dla Ministra Sprawiedliwości do wydania rozporządzenia nie uprawniał do uregulowania w akcie wykonawczym kryteriów ocen zadań pisemnych części drugiej do piątej. Całkowicie odrębną natomiast pozostaje kwestia możliwości podzielania przez komisje egzaminacyjne propozycji rozwiązań wynikających z tego klucza. Każdy z egzaminatorów ma do tego pełne prawo, co w najmniejszym stopniu nie jest równoznaczne z obowiązkiem stosowania opisu istotnych zagadnień i dokonywania ocen wyłącznie poprzez pryzmat treści tego dokumentu a nie z uwzględnianiem innych proponowanych przez zdających rozwiązań. Ważne jest natomiast aby te proponowane rozwiązania były prawidłowe w kategoriach prawnych. Powyższe nie miało miejsca w niniejszej sprawie, bowiem zaproponowany przez skarżącą sposoby rozwiązania zadania egzaminacyjnego nie posiadał takiego charakteru. Za błędny Sąd uznał zarzut strony dotyczący braku indywidualnej oceny pracy skarżącej. Przeczy temu, choćby treść ocen, w których odwołano się do zawartości pracy odwołującej, uwzględniając opisany w nich rodzaj zarzutów i wniosków apelacji. Powyższe zdaniem Sądu, świadczy, o dokonaniu indywidualnej oceny apelacji sporządzonej przez skarżącą. Reasumując, zdaniem Sądu, Komisja nie naruszyła zarzucanych przepisów i zaskarżona uchwała podjęta została w sposób zgodny z ustawowymi zasadami procedowania. Wbrew twierdzeniu skargi Komisja dokonywała analizy pracy skarżącej w kontekście kryteriów ustawowych. W uchwale zwrócono uwagę na pozytywne elementy pracy. Jednak nie miały one w zestawieniu z popełnionymi błędami rozstrzygającego znaczenia dla podjętej decyzji. Sąd nie podzielił również zarzutów naruszenia przepisów postępowania tj. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a. a dotyczących zaniechania rzetelnego zbadania istoty sprawy, nie rozpoznania wnikliwie materiału dowodowego, braku prawidłowego uzasadnienia i odniesienia się do podnoszonych w odwołaniu argumentów i zarzutów. Zdaniem Sadu, organ szczegółowo rozpatrzył sprawę w toku odbytych posiedzeń, sporządzona została opinia dotycząca odwołania, która była przedmiotem analizy Komisji i poddana głosowaniu. Uzasadnienie zaskarżonej uchwały w sposób merytoryczny ze wskazaniem konkretnych norm prawnych, a jednocześnie wystarczający i zgodny z wymogami jakim winno podlegać uzasadnienia decyzji wyjaśnia motywy i przesłanki rozstrzygnięcia, wypełnia tym samym nakaz zawarty w art. 77 § 1 k.p.a. Porównanie obu podjętych w sprawie uchwał wskazuje, że wydając uchwałę na skutek odwołania, organ dokonał ponownej całościowej analizy zakwestionowanej przez skarżącą oceny jej pracy, co świadczy o tym, że w postępowaniu tym zachowana została zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Organ, działając zgodnie z art. 8, art. 9, art. 11 w związku z art. 107 § 3 k.p.a., wypełnił obowiązek odniesienia się do zarzutów zawartych w odwołaniu. W takim stanie rzeczy, uchwały w przedmiocie ustalenia negatywnego wyniku egzaminu radcowskiego skarżącej należy uznać za prawidłowe, zaś zarzuty podniesione w skardze za nieuzasadnione, mające jedynie charakter polemiczny. Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które sąd ma obowiązek badać z urzędu - skargę należało oddalić. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł, jak w sentencji wyroku.