VI SA/Wa 3988/24
WyrokWSA w Warszawie2025-05-14
Skład orzekający: Dorota Dziedzic-Chojnacka, Sławomir Kozik, Maciej Borychowski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG) jest wystarczający do ustalenia obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, czy też konieczne jest faktyczne wykonywanie tej działalności?Ratio decidendi
Sąd uznał, że sam wpis do CEIDG nie jest wystarczający do ustalenia obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu. Konieczne jest faktyczne wykonywanie działalności gospodarczej. Organ administracji publicznej ma obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić, czy działalność była faktycznie prowadzona, a nie opierać się wyłącznie na istnieniu wpisu w rejestrze.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ) ustalającej, że E. K. podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej od 1 sierpnia 2020 r. do dnia wydania decyzji. Skarżąca kwestionowała ten okres, twierdząc, że faktycznie zaprzestała prowadzenia działalności wcześniej. Organ opierał się głównie na wpisie do CEIDG, podczas gdy skarżąca przedstawiła dowody wskazujące na faktyczne zaprzestanie działalności.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję w zakresie dotyczącym podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego od 1 sierpnia 2020 r. do dnia wydania decyzji oraz zasądził od Prezesa NFZ na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Dziedzic-Chojnacka Sędziowie: Sędzia WSA Sławomir Kozik Asesor WSA Maciej Borychowski (spr.) Protokolant ref. stażysta Agnieszka Stegenka-Jakubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2025 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] września 2024 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję w zakresie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu od [...] sierpnia 2020 r. do dnia wydania decyzji, 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącej E. K. kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Decyzją z dnia [...] września 2024 r. nr [...] (dalej: "zaskarżona decyzja") Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "Organ", "Prezes NFZ") na podstawie art. 109 ust. 1, 3 i 4, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 146, dalej: "ustawa o świadczeniach"), po rozpoznaniu wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. w sprawie dotyczącej ustalenia obowiązku podlegania/niepodlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu - ustalił, że E. K. (dalej: "Skarżąca", "Strona"):
- od 1 października 2018 r. do 30 listopada 2018 r. nie podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu,
- od 1 grudnia 2018 r. do 31 grudnia 2018 r. podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu,
- od 1 stycznia 2019 r. do 31 stycznia 2019 r. nie podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu,
- od 1 lutego 2019 r. do 28 lutego 2019 r. podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu,
- od 1 marca 2019 r. do 30 kwietnia 2019 r. nie podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu,
- od 1 maja 2019 r. do 30 września 2019 r. podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu,
- od 1 października 2019 r. do 31 lipca 2020 r. nie podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu,
- od 1 sierpnia 2020 r. do dnia wydania decyzji podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej na podstawie wpisu figurującego w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej - nazwa firmy przedsiębiorcy: "Z. [...] E. K.".
Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Pismem z dnia [...] kwietnia 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. (dalej: "ZUS"), zwrócił się do K. - [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "K-[...] OW NFZ") z wnioskiem o ustalenie obowiązku podlegania/niepodlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu Skarżącej z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej od [...] października 2018 r. Oddział ZUS poinformował K-[...] OW NFZ, że Skarżąca prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie wpisu do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (dalej: "CEIDG") od [...] października 2023 r. ZUS ponadto poinformował, że Skarżąca zgłosiła się do ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba prowadząca działalność gospodarczą od [...] października 2018 r.
Do wniosku z dnia [...] kwietnia 2024 r. ZUS załączył kopie następujących dokumentów:
- oświadczenie Skarżącej o okresie faktycznego wykonywania działalności gospodarczej z [...] lutego 2024 r.,
- zaświadczenie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. z [...] lutego 2024 r., znak sprawy: [...], dotyczące wykazywanych przychodów i kosztów z tytułu działalności.
K-[...] OW NFZ skierował do Skarżącej powiadomienie o wszczęciu na wniosek ZUS postępowania w sprawie ustalenia obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu oraz poinformował o możliwości złożenia dokumentów i wyjaśnień związanych z faktem wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej.
Mając na uwadze, że Skarżąca nie skorzystała z przysługującego na podstawie art. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej: "k.p.a."), prawa do czynnego udziału w prowadzonym przez K-[...] OW NFZ postępowaniu, Organ przy wydawaniu zaskarżonej decyzji opierał się na informacjach przekazanych przez ZUS oraz danych zgromadzonych w publicznym rejestrze podmiotów prowadzących działalność gospodarczą.
Decyzją z dnia [...] września 2024 r. nr [...] Prezes NFZ, działając na podstawie art. 109 ust. 1, 3 i 4, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach, po rozpoznaniu wniosku ZUS Oddział w T. w sprawie dotyczącej ustalenia obowiązku podlegania/niepodlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu - ustalił, że Skarżąca:
- od 1 października 2018 r. do 30 listopada 2018 r. nie podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu,
- od 1 grudnia 2018 r. do 31 grudnia 2018 r. podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu,
- od 1 stycznia 2019 r. do 31 stycznia 2019 r. nie podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu,
- od 1 lutego 2019 r. do 28 lutego 2019 r. podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu,
- od 1 marca 2019 r. do 30 kwietnia 2019 r. nie podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu,
- od 1 maja 2019 r. do 30 września 2019 r. podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu,
- od 1 października 2019 r. do 31 lipca 2020 r. nie podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu,
- od 1 sierpnia 2020 r. do dnia wydania decyzji podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej na podstawie wpisu figurującego w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej - nazwa firmy przedsiębiorcy: "Z. [...] E. K.".
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Organ wskazał, że zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, wykonujące działalność pozarolniczą, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (Dz.U. z 2024 r. poz. 236) lub przepisów o ubezpieczeniach społecznych lub ubezpieczeniu społecznym rolników, podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób prowadzących działalność pozarolniczą, stosownie do art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Z kolei w myśl art. art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2024 r. poz. 497) obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby prowadzące pozarolniczą działalność od dnia rozpoczęcia jej wykonywania do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie art. 36aa oraz przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (dalej: "ustawa Prawo przedsiębiorców").
Organ posiłkując się powyższymi regulacjami ustawowymi przyjął, że w okresie prowadzenia działalności przez Skarżącą, kwestię działalności pozarolniczej, jak również jej prowadzenia przez osoby fizyczne, regulowała ustawa Prawo przedsiębiorców oraz ustawa z dnia 6 marca 2018 r. o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (Dz.U. z 2022 r. poz. 541). Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy Prawo przedsiębiorców działalność gospodarczą można podjąć w dniu złożenia wniosku o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Zasady dokonania wpisu do CEIDG regulują odrębne przepisy, które określają dane podlegające wpisowi. W myśl art. 5 ust. 2 pkt 1, 4, 5 i 6 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy (Dz. U. z 2022 r. poz. 541) wpisowi podlega: data rozpoczęcia wykonywania działalności, data zawieszenia i wznowienia wykonywania działalności, data zaprzestania wykonywania działalności i data wykreślenia wpisu z rejestru. Dalsze przepisy ustawy nakładają na przedsiębiorcę obowiązek złożenia wniosku o dokonanie wymienionych wyżej zmian we wpisie po dniu ich zaistnienia, jednakże nie precyzują dokładnie w jakim terminie należy złożyć wniosek. Zatem wniosek o wykreślenie firmy z CEIDG można złożyć w dowolnym terminie, jednakże zgłoszenie powinno odpowiadać stanowi faktycznemu. Na podstawie Centralnego Wykazu Ubezpieczonych Prezes NFZ ustalił, że Skarżąca posiadała inny tytuł do ubezpieczeń, w związku z czym z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej podlegała tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu.
Oprócz tego Organ stwierdził, że Skarżąca posiada uprawnienia do prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej na podstawie wpisu do CEIDG od [...] października 2018 r. Firma przedsiębiorcy: Z. [...] E. K.. Przeważająca działalność: działalność agentów zajmujących się sprzedażą towarów rożnego rodzaju. Działalność nie była zawieszana. Na dzień wydania zaskarżonej decyzji wpis nadal posiada status: aktywny. Według art. 3 ustawy - Prawo przedsiębiorców działalnością gospodarczą jest zorganizowana działalność zarobkowa, wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły. Zdaniem Organu określenie przez przedsiębiorcę daty rozpoczęcia działalności gospodarczej, która podlega wpisowi do ewidencji, powoduje istnienie domniemania faktycznego, że z tą datą działalność została podjęta i była prowadzona aż do czasu jej wykreślenia z ewidencji.
W przedmiotowym postępowaniu ZUS przekazał pismo Skarżącej, w którym oświadcza, że faktycznie wykonywała działalność od maja do września 2019 r. – w tych miesiącach wystawiała faktury. Według Organu natomiast z przekazanego przez ZUS zaświadczenia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w T.wynika, że:
- w deklaracji \/AT-7 za miesiąc 12/2018 wykazała nabycie środków trwałych,
- w deklaracji VAT-7 za miesiąc 2/2019 wykazała pozostałe nabycia,
- w deklaracji VAT-7 za miesiąc 5/2019 wykazała sprzedaż i pozostałe nabycia,
- w deklaracjach VAT-7 za miesiące 6-9/2019 wykazała sprzedaż.
Ponadto organ podatkowy poinformował, że w deklaracjach \/AT-7 za miesiące: 10-11/2018, 1/2019, 3-4/2019 i 10/2019-7/2020 nie wykazała kosztów/sprzedaży. Brak informacji na temat dalszego okresu.
Biorąc pod uwagę całość materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, Organ ustalił, że w okresach, w których Skarżąca wykazywała przychody i koszty z tytułu prowadzonej działalności (nabycia i sprzedaż) faktycznie prowadziła działalność, natomiast w pozostałych, co do których wypowiedział się urząd skarbowy, w których nie wykazywała kosztów/sprzedaży, faktycznie tej działalności nie prowadziła. W okresie, który nie został wskazany w zaświadczeniu z organu podatkowego, tj. od sierpnia 2020 r., Organ przyjął, że Skarżąca prowadziła działalność zgodnie z posiadanym wpisem w CEIDG. W ocenie Prezesa NFZ faktyczne zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, które nie znalazło odzwierciedlenia w ewidencji działalności nie powoduje wyłączenia przedsiębiorcy z ubezpieczenia zdrowotnego. Jeżeli bowiem działalność nie była prowadzona, przedsiębiorca powinien dopełnić obowiązku zgłoszenia tego faktu w CEIDG. Organ wskazał, że Skarżąca prawidłowo poinformowana o toczącym się postępowaniu, nie wzięła w nim czynnego, zatem na podstawie zgromadzonych dokumentów oraz obowiązujących aktów prawnych, Prezes NFZ stwierdził, że Skarżącą należało uznać jako osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą, i w konsekwencji objąć obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym w okresach, w których wykazywała przychody i koszty w urzędzie skarbowym oraz w okresie od 1 sierpnia 2020 r. w związku z brakiem dowodów przeciwnych domniemaniu wynikającemu z posiadania wpisu w CEIDG.
W dniu 12 listopada 2024 r. pełnomocnik Skarżącej wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej: "WSA") skargę na zaskarżoną decyzję, zaskarżając przedmiotową decyzję w części, stricte ustalającej, że Skarżąca z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej od dnia 1 sierpnia 2020 r. do dnia wydania decyzji Prezesa NFZ z [...] września 2024 r. podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Ponadto pełnomocnik Skarżącej zarzucił zaskarżonej decyzji:
- naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 109 ust. 1, 3 i 4, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c Ustawy z dnia 27 .08.2004 r. ustawy o świadczeniach, poprzez jego błędne zastosowanie, a w konsekwencji uznanie, iż skarżąca od 1.8.2020 r. do dnia wydania skarżonej decyzji podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, jako przedsiębiorca i stąd winna płacić za ten okres składki do ZUS, pomimo że w materiale dowodowym jasno jest zgromadzone, że skarżąca jedynie do końca lipca 2020 r. prowadziła rzeczywiście działalność gospodarczą (którą faktycznie z końcem owego lipca 2020 r. zakończyła i są na to dowody nawet i w aktach przedmiotowej sprawy).
Pełnomocnik Skarżącej na podstawie wyżej wymienionej ustawy wniósł o:
- uchylenie zaskarżonego orzeczenia Organu II instancji z dnia 25 września 2024 r. w całości i skierowanie tejże sprawy do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia in merito, gdzie koniecznym jawi się co najmniej przesłuchanie skarżącej na rozprawie admin., albo zmianę zaskarżonego orzeczenia przez WSA w Warszawie i ustalenie, iż od 1 sierpnia 2020 r. do dnia wydania decyzji Pani E. K. nie podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, gdyż w rzeczywistości ona już takiej działalności od 1 sierpnia 2020 r. do dalej nie prowadziła;
- zasądzenie od organu II inst. na rzecz skarżącej Pani E. K. zwrotu kosztów postępowania (w tym zwłaszcza zastępstwa adwokackiego i opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa - 17,00 zł) - całość wg, co najmniej, norm prawem przewidzianych;
- wstrzymanie przez WSA w Warszawie wykonania skarżonej akurat decyzji ostatecznej, gdyż jego mandantka nie ma pieniędzy w kwocie ponad 20.000,00 zł na uzupełnienie/zapłatę składek ubezpieczeniowych, składek zdrowotnych i to liczonych na dziś, od dnia 1 sierpnia 2020 r. do dziś dnia (wraz z odsetkami). Wstrzymanie do czasu zakończenia tej sprawy przed WSA, co najmniej (z uwagi na ważny interes strony, która obawia się nawet i egzekucji w tej sprawie).
Prezes NFZ w odpowiedzi na skargę, wniósł o oddalenie skargi oraz o zasądzenie na rzecz Organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg. norm przepisanych. Ponadto Organ wniósł również o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.
Pełnomocnik Skarżącej został poinformowany o wniosku organu o rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."). Pełnomocnik Skarżącej w treści wniesionej skargi, wniósł uprzednio o rozpoznanie sprawy na rozprawie (k.10 akt sądowych).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Oceniając zaskarżoną decyzję, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja w zakresie uznania, że Skarżąca podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresie od 1 sierpnia 2020 r. do dnia wydania zaskarżonej decyzji narusza prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, zgodnie z § 2 powołanego artykułu, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, chyba że ustawy stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a. Podkreślenia wymaga również, że zgodnie z powołanymi wyżej przepisami Sąd nie bada zaskarżonej decyzji pod względem jej celowości czy słuszności.
Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na to, że zaskarżona decyzja narusza art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W ocenie Sądu powyższe przepisy determinują przebieg postępowania administracyjnego, statuując zasadę prawdy obiektywnej, zasadę oficjalności, zasadę ciężaru dowodu, bezpośredniości i zupełności zgromadzonego materiału. Treścią zasady prawdy obiektywnej jest powinność organu procesowego dokonania ustaleń co do faktów zgodnie z ich rzeczywistym przebiegiem. Dowody zebrane przez organ stosujący prawo powinny wywołać subiektywne, całkowite i bezwzględne przekonanie co do stanu faktycznego. Dopóki istnieją jakiekolwiek wątpliwości w tym zakresie, dopóty organ nie może uznać za prawdziwą określonej wersji stanu faktycznego (zob. T. Grzegorczyk, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2010, s. 54–55).
Ustanowiona w kodeksie zasada oficjalności obciąża organ administracji publicznej obowiązkiem zebrania, a następnie rozważenia całego materiału dowodowego z urzędu (B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2018, s. 73). Koresponduje z nią przyjęta w postępowaniu administracyjnym koncepcja spoczywającego na organach administracji ciężaru dowodu. Jej znaczenie w postępowaniach, których przedmiotem jest nałożenie na stronę obowiązku, jest kluczowe. Obowiązkiem organu jest bowiem w takim przypadku samodzielne wykazanie faktów opisanych w hipotezie stosowanej normy prawnej.
Konsekwencją obowiązywania w postępowaniu administracyjnym zasady prawdy materialnej (obiektywnej) jest przyjęcie wobec czynności zmierzających do jej ustalenia zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.).
W sprawie niniejszej zakres koniecznych do ustalenia faktów wytyczały art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach oraz art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 350), statuujące obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą od dnia rozpoczęcia wykonywania tej działalności do dnia jej zaprzestania.
Podstawowe dla rozstrzygnięcia pojęcie wykonywania działalności gospodarczej było wielokrotnie interpretowane w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz Sądu Najwyższego uznając, że wykonywanie działalności gospodarczej łączyć należy z faktycznym podejmowaniem czynności w tym zakresie (zob. wyrok NSA z 24 lutego 2015 r., sygn. akt II GSK 2411/13, wyrok SN z 11 lutego 2010 r. , sygn. akt I UK 221/09, publ. Lex nr 585715, wyrok WSA w Warszawie z 8 listopada 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 958/17).
Jakkolwiek wpis do ewidencji działalności gospodarczej może być traktowany jako okoliczność o istotnym znaczeniu, to jednak nie może być okolicznością decydującą o prowadzeniu tejże działalności przez daną osobę; samo istnienie wpisu do ewidencji nie przesądza o faktycznym wykonywaniu przez podmiot zgłaszanej do ewidencji działalności gospodarczej. Nie jest zatem przesądzające ujawnienie określonych danych w stosownych rejestrach (por. wyrok NSA z 10 lipca 2023 r., sygn. akt II GSK 1306/19, wyrok NSA z 17 grudnia 2019 r., sygn. akt II GSK 956/19, wyrok WSA w Warszawie z 24 marca 2022 r., sygn. akt VI SA/Wa 2804/21).
Prowadzenie działalności gospodarczej jest bowiem kategorią obiektywną, niezależnie od tego, jak działalność tę ocenia sam prowadzący ją podmiot i jak ją nazywa oraz czy dopełnia ciążących na nim obowiązków z tą działalnością związanych, czy też nie (por. wyroki Sądu Apelacyjnego: w Lublinie z 16 grudnia 2020 r., sygn. akt III AUa 17/20, publ. Lex nr 3108172; w Warszawie z 19 stycznia 2021 r., sygn. akt III AUa 1196/20, publ. Lex nr 3160240 i powołane w nich orzecznictwo). Oznacza to, że obowiązkowi ubezpieczeń społecznych (i w konsekwencji ubezpieczeń zdrowotnych) podlega osoba, która faktycznie prowadzi działalność gospodarczą (wykonująca działalność gospodarczą), a nie osoba jedynie figurująca w ewidencji działalności gospodarczej na podstawie uzyskanego wpisu, która tej działalności nie prowadzi (nie wykonuje).
Pogląd ten Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela.
Zdaniem Sądu, skoro wpis w CEIDG nie jest tożsamy z faktycznym wykonywaniem działalności gospodarczej, to ustalenie obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu powinno być dokonane również w oparciu o inne dokumenty potwierdzające wykonywanie przez Skarżącą działalności gospodarczej w okresie wskazanym w decyzji.
Należy podkreślić, że ZUS Oddział w T. kierując do K-[...] OW NFZ wniosek o ustalenie podlegania/niepodlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu Skarżącej od 1 października 2018 r. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej dołączył pismo Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. z dnia [...] lutego 2024 r. oraz pismo Skarżącej z dnia [...] lutego 2024 r., zawierające oświadczenie odnośnie faktycznego okresu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Zarówno z pisma Naczelnika oraz pisma Skarżącej wynika, że Skarżąca działalność pozarolniczą (wykazała sprzedaż i pozostałe nabycie) prowadziła w okresie od maja do września 2019 r. Ponadto, Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. wskazał, że Skarżąca nabycie środków trwałych/pozostałe nabycie wykazała także w miesiącu 12/2018 i 2/2019. Skutkiem powyższego było uznanie przez Prezesa NFZ, że Skarżąca w ww. okresach wykonywała pozarolniczą działalność gospodarczą i podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.
Sąd uznaje te ustalenia za prawidłowe. Ponadto nie są one również sporne między Stronami.
W ocenie Sądu budzące wątpliwość są natomiast ustalenia oraz dokonana ocena materiału dowodowego dotycząca nałożonego obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego Skarżącej za okres od 1 sierpnia 2020 r. do dnia wydania zaskarżonej decyzji. Skoro jak wynika z oświadczenia Skarżącej, że działalność pozarolniczą wykonywała do września 2019 r., co potwierdza również pismo Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w T., na podstawie złożonych deklaracji VAT-7, to rolą Organu było wnikliwe rozważenie i ocenienie tych dowodów. W istocie pismem z dnia 5 lutego 2024 r. Strona wskazała w jakim okresie działalność pozarolniczą prowadziła. Pamiętać przy tym należy, że oceny dowodów zgromadzonych w sprawie należy dokonywać w ich całokształcie i przy uwzględnieniu ich wzajemnych relacji. O ile bowiem niektóre z tych dowodów mogą być same w sobie niewystarczające, aby wykazać istotne w sprawie okoliczności, o tyle gdy są rozpatrywane w powiązaniu lub łącznie z innymi dokumentami lub informacjami, w pełni pozwoliłyby na wyjaśnienie sprawy. Zdaniem Sądu rozpoznającego sprawę Organ dowody rozpatrywał odrębnie, co mogło doprowadzić Prezesa NFZ do błędnych wniosków odnośnie faktycznego prowadzenia działalności pozarolniczej przez Skarżącą. Prezes NFZ w zaskarżonej decyzji ograniczył się jedynie do zawarcia informacji o złożonym oświadczeniu Skarżącej oraz piśmie Urzędu Skarbowego (k. 27 akt administracyjnych). Sąd zauważa, że Skarżąca w toku postępowania przed Organem była całkowicie bierna. W ocenie Sądu również aktywność dowodowa Prezesa NFZ ograniczyła się wyłącznie do oparcia się na materiale przekazanym przez ZUS.
Analizująca akta sprawy nie sposób ustalić zakresu informacji udzielonej przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. w zakresie okresów, za które składane były deklaracje VAT-7 przez Skarżącą, tj. czy ZUS Oddział w T. ograniczył czasowo udzielenie przez Urząd Skarbowy informacji w tym zakresie, czy faktycznie Skarżąca tylko za te miesiące składała stosowne deklaracje. W aktach sprawy nie ma pisma ZUS do Urzędu Skarbowego, a Organ tej okoliczności nie wyjaśnił. Prezes NFZ nie podjął również próby ustalenia czy Skarżąca, od 1 sierpnia 2020 r., była zarejestrowana jako czynny podatnik VAT lub miała numery rachunków bankowych zarejestrowane w Urzędzie Skarbowym na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej.
W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie wydruk z CEIDG, na podstawie którego przyjęto faktyczne wykonywania działalności gospodarczej po 1 sierpnia 2020 roku, jest niewystarczający do stwierdzenia, że Skarżąca podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego od 1 sierpnia 2020 r. do dnia wydania decyzji. Zdaniem Sądu materiał dowodowy zebrany w sprawie nie pozwalał na stwierdzenie, że w okresie od 1 sierpnia 2020 r. do dnia wydania decyzji Strona rzeczywiście prowadziła działalność gospodarczą. Należy podkreślić, że brak dowodów prowadzenia działalności nie świadczy o tym, że skarżący takiej działalności nie prowadził. Jednocześnie wyłącznie istnienie aktywnego wpisu w CEiDG nie potwierdza per se, że działalność gospodarcza rzeczywiście była wykonywana. Jednak zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. to na organie administracji publicznej ciąży obowiązek zebrania w sposób wyczerpujący i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.
W konsekwencji Sąd uznał, że w tej sprawie Organ dokonał niepełnych i nierzetelnych ustaleń faktycznych, które nie mogły być podstawą do wydania decyzji w sprawie o podleganiu Skarżącej obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w okresie od 1 sierpnia 2020 r. do dnia wydania zaskarżonej decyzji. Wydając decyzję, Prezes NFZ dopuścił się przede wszystkim mogącej mieć istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy obrazy ww. przepisów postępowania administracyjnego, polegającej na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy. Do zaistnienia wskazanych powyżej uchybień procesowych doszło w warunkach de facto błędnego przyjęcia przez Organ, że obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu podlega każdy wpisany do CEiDG, jako prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą bez względu na to, czy ją faktycznie prowadzi. W ocenie Sądu brak było podstaw do takiego wnioskowania Organu w oparciu o art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy zadaniem Organu będzie dokonanie ustaleń we wskazanym wyżej zakresie, tym razem z uwzględnieniem stanowiska Sądu wyrażonego w niniejszym uzasadnieniu wyroku. Całość ustaleń Organ zawrze w uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowoadministracyjnego Sąd orzekł w pkt 2 wyroku, na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964 z późn. zm.), zasądzając od Prezesa NFZ na rzecz Skarżącej kwotę 480 zł, stanowiącą wynagrodzenie pełnomocnika będącego adwokatem.
Sąd natomiast nie uwzględnił wniosku pełnomocnika Skarżącej, dotyczącego zwrotu opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa w kwocie 17 zł. Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 1 pkt 1 lit b ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 2111 z późn. zm.) nie podlega opłacie skarbowej (...) złożenie dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa lub prokury albo jego odpisu, wypisu lub kopii w sprawach m.in. ubezpieczenia zdrowotnego. Jeżeli zatem ustawa o opłacie skarbowej nie wymaga uiszczenia tej opłaty od udzielonego pełnomocnictwa w sprawach z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego, to uiszczający tę opłatę nie jest uprawniony do zasądzenia w wyroku zwrotu na jego rzecz opłaty skarbowej od organu administracji publicznej.
Wszystkie orzeczenia krajowych sądów administracyjnych powołane w niniejszym uzasadnieniu, dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych CBOSA pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl .
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 29.07.2026. · Źródło