VI SA/Wa 42/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym : Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Maliszewska po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. F. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 maja 2008 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sadowych w sprawie ze skargi W. F. na rozstrzygnięcie przez [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków konkursu na stanowisko kierownicze postanawia odmówić skarżącemu, W. F. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych W dniu 31 grudnia 2007 r. skarżący, W. F. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na urzędowym formularzu (PPF) wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na rozstrzygnięcie przez [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków konkursu na stanowisko kierownicze. W treści wniosku skarżący podniósł, iż od 1 stycznia 2005 r. jest bezrobotny, natomiast jego żona, z którą prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe, pobiera wynagrodzenie za pracę w wysokości 2 100 zł brutto miesięcznie. Zaznaczył, iż stałe miesięczne koszty utrzymania jego i żony wynoszą około 1 000 zł. Ponadto podkreślił, iż obecnie spłaca pożyczkę zaciągniętą w związku z wniesioną skargą konstytucyjną w kwocie 2 500 zł (do wniosku o przyznanie prawa pomocy załączono pokwitowanie wpłaty niniejszej kwoty na rzecz Kancelarii Prawnej [...] w G.). Zarządzeniem z dnia 18 lutego 2008 r., w związku z tym, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, wezwano stronę do nadesłania w terminie 14 dni: a) odpisów zeznań podatkowych skarżącego i jego małżonki za rok 2006; b) odpisów zeznań podatkowych skarżącego i jego małżonki za rok 2007, ewentualnie dokumentów potwierdzających wysokość dochodów uzyskanych przez nich w roku ubiegłym (zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego); c) aktualnego zaświadczenia z powiatowego urzędu pracy potwierdzającego podaną w rubryce nr 10 formularza wniosku informację, iż skarżący jest bezrobotny od dnia 1 stycznia 2005 r. (wraz ze wskazaniem okresu pobierania zasiłku dla bezrobotnych); d) aktualnego zaświadczenia od pracodawcy żony skarżącego wskazującego wysokość jej miesięcznego wynagrodzenia za pracę (średnia z ostatnich 3 miesięcy); e) udokumentowania podanej w rubryce 11 formularza wniosku informacji dotyczącej udzielenia skarżącemu pożyczki w wysokości 2 500 zł (np. kopia umowy pożyczki); f) wyciągów i wykazów z posiadanych przez skarżącego i jego małżonkę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; g) dokumentów potwierdzających ponoszenie miesięcznych wydatków koniecznych do utrzymania oraz innych obciążeń (np. opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę; czynsz). W wykonaniu wezwania, skarżący nadesłał jedynie PIT-37 za rok 2006, z którego wynikało, iż w tym roku uzyskał dochód w wysokości 30 414 zł. Odnosząc się do pozostałej treści wezwania skarżący podniósł, iż: - zeznanie PIT za 2007 r. nie zostało sporządzone ze względu na brak kompletu dokumentacji współmałżonka; - zwolnienie z kosztów sądowych nie jest uzależnione od faktu zarejestrowania w urzędzie pracy, a jedynie od sytuacji materialnej strony, natomiast sam fakt bezrobocia od 1 stycznia 2005 r. wskazuje, iż strona nawet gdyby miała prawo do zasiłku dla bezrobotnych, to prawo to wygasłoby w lipcu 2005 r.; - pożyczka w celu opłaty skargi kasacyjnej była udzielona bez żadnych umów pisemnych, jedynym dowodem jest dołączone do wniosku pokwitowanie wpłaty kwoty 2 500 zł na rzecz Kancelarii Prawnej [...] w G.; - strona nie posiada rachunku bankowego, - strona nie ma dostępu do informacji dotyczących dochodów i wydatków współmałżonka, jak również nie ma możliwości wyegzekwowania tych informacji i dokumentów ich potwierdzających. Ponadto skarżący wskazał, iż w 2007 r. nie osiągnął żadnych dochodów. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 21 maja 2008 r., doręczonym skarżącemu w dniu 31 maja 2008 r. odmówiono stronie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Powodem odmowy było nie przesłanie przez skarżącego na wezwanie Sądu żądanych dokumentów obrazujących sytuację majątkową strony, co uniemożliwiło ustalenie, czy W. F. wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Pismem z dnia 9 czerwca 2008 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia podnosząc, iż: "na żądanie sądu udzielił wszelkich dostępnych informacji o swoim stanie majątkowym. Nie jest jednak w stanie wyegzekwować informacji o stanie majątkowym współmałżonka, bowiem związek małżeński istnieje w praktyce jedynie formalnie". W wykonaniu zarządzeniem z dnia 16 czerwca 2008 r. wezwano skarżącego do udokumentowania sytuacji materialnej żony, ewentualnie do wykazania okoliczności uzasadniających odstąpienie od badania sytuacji współmałżonka – w szczególności do złożenia dokumentów świadczących o zniesieniu współwłasności ustawowej małżeńskiej (rozwód, separacja itp.) – w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania pod rygorem rozpoznania sprzeciwu w oparciu o dokumenty zebrane w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. (dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wstępie niniejszych rozważań podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy służy realizacji dostępu do Sądu oraz profesjonalnego prowadzenia sprawy dla osób, które ze względu na ciężką sytuację majątkową i rodzinną nie są w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Przyznanie prawa pomocy, czyli tzw. "prawo ubogich" powinno być jednak traktowane jako wyjątek od zasady odpłatności postępowania sądowego uzasadniony szczególnie ciężkimi warunkami materialnymi. Należy jednak zaznaczyć, iż "konieczne utrzymanie" nie oznacza sytuacji materialnej subiektywnie ocenionej przez wnioskodawcę jako zadowalającej, lecz obiektywną możliwość zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, takich jak opłaty za mieszkanie, żywność, lekarstwa niezbędne w procesie leczenia. Dopiero, gdy nie jest możliwe uzyskanie dodatkowych środków finansowych, jak też, gdy poczynienie oszczędności musiałoby odbyć się kosztem wspomnianych koniecznych potrzeb, Sąd zobligowany jest przyznać stronie prawo pomocy. W takim bowiem przypadku rozstrzygnięcie to jest niezbędne dla ochrony praw strony, a odmowa oznaczałaby w praktyce pozbawienie jej zagwarantowanego w Konstytucji prawa do Sądu. Jak wskazano powyżej, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004 s. 319). Jak podkreślono w doktrynie, jedyną kwestią braną pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest stan majątkowy jej i jej rodziny. W niniejszej sprawie pomimo wielokrotnie, kierowanych pod adresem skarżącego wezwań o nadesłanie stosownych dokumentów skarżący poza pisemnymi oświadczeniami w żaden sposób nie udokumentował swojej sytuacji majątkowej, jak i sytuacji majątkowej osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Nie wykazał również, okoliczności, które uzasadniałyby odstąpienie od badania sytuacji majątkowej współmałżonka. Powyższe uniemożliwiło Sądowi dokonania oceny, czy ubiegający się o przyznanie prawa pomocy wypełnia ustawowe przesłanki przyznania wnioskowanego prawa. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.