VI SA/Wa 431/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka Protokolant Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2007 r. sprawy ze skargi W. O. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec wpisu na listę adwokatów oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] Minister Sprawiedliwości na podstawie art. 69 ust. 2 w zw. z art. 65 pkt 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r., Nr 123, poz. 1058 z późn. zm.) sprzeciwił się wpisowi pana W. O. na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...] dokonanemu uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] października 2006 r. Podstawę faktyczną stanowiły następujące ustalenia: W dniu [...] kwietnia 2006 r. pan W. O. wystąpił do Okręgowej Rady Adwokackiej (ORA) w [...] z wnioskiem o dokonanie wpisu na listę adwokatów. Uchwałą z dnia [...] października 2006 r. ORA w [...] postanowiła wpisać pana W. O. na listę adwokatów tej Izby, zawiadamiając o powyższym Ministra Sprawiedliwości w trybie art. 69 ust. 1 ustawy o adwokaturze. Minister Sprawiedliwości wskazując na art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze wskazujący, iż na listę adwokatów może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata uznał, że kandydat nie posiada tego przymiotu. Ustalił, że z nadesłanych akt kandydata, jak również z wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] maja 2002 r. wydanego w postępowaniu dyscyplinarnym o sygn. akt [...] wynika, iż pan W. O., będąc sędzią Sądu Okręgowego w [...] w dniu [...] listopada 2001 r. prowadził w stanie nietrzeźwości samochód marki [...] i nie zachowując należytej staranności spowodował kolizję z samochodem marki [...] kierowanym przez E. T.. W związku z powyższym, Sąd Apelacyjny w [...] wyrokiem z dnia [...] maja 2002 r. uznał go za winnego tego, iż tego dnia w stanie nietrzeźwości prowadził samochód marki [...], czym uchybił godności urzędu sędziego i za to przewinienie wymierzył karę dyscyplinarną w postaci złożenia obwinionego sędziego z urzędu. Minister Sprawiedliwości podkreślił stopień zawinienia pana W. O., znajdujący wyraz w uzasadnieniu wyroku Sądu Apelacyjnego, wyrażający się znacznym, stwierdzonym stężeniem alkoholu we krwi, oscylującym między 1,5 - a 2,0 - - wielokrotnie przekraczającym dopuszczalne normy, a także motywy, jakimi kierował się pan W. O. decydując się na jazdę samochodem po spożyciu alkoholu: wygodę i komfort związane z chęcią wykorzystania samochodu w dniu następnym w celu dojazdu do pracy. Wyrok Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] maja 2002 r. został utrzymany w mocy wyrokiem Sądu Najwyższego Sądu Dyscyplinarnego w W. z dnia [...] września 2002 r., sygn. akt [...]. Minister Sprawiedliwości podnosił także, że po zakończeniu postępowania dyscyplinarnego, Prokurator Prokuratury Okręgowej w [...] podjął wcześniej wszczęte i zawieszone postępowanie karne o czyn z art. 178 a § 1 k.k. i następnie skierował do Sądu Rejonowego w [...] akt oskarżenia przeciwko panu W. O.. Wyrokiem z dnia [...] lipca 2003 r. Sąd warunkowo umorzył postępowanie wobec wymienionego, ustalając okres próby w wymiarze dwóch lat. W ocenie tego organu, w świetle cytowanego przepisu art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze przedmiotem oceny rękojmi do wykonywania zawodu jest nieskazitelność charteru i dotychczasowe zachowanie kandydata. Powołał się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, które niejednokrotnie stwierdzały (m.in. w wyrokach z dnia 23 maja 1997 r., sygn. akt II SA 1148/96, z dnia 10 lutego 1998 r., sygn. akt II SA. 1445/97 i z dnia 30 listopada 2004 r., sygn. akt 6II SA 4535/03), że nieskazitelność charakteru to szlachetność, prawość, uczciwość, czyli cechy wartościujące kandydata wyłącznie w sferze etyczno-moralnej. Oznacza także pełną wiarygodność kandydata, odpowiedzialność i brak jakichkolwiek okoliczności negatywnych, podważających tę cechę. Stwierdził, że pan W. O. swoim dotychczasowym postępowaniem nie daje rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata. Opisane zachowanie, w postaci prowadzenia samochodu w stanie nietrzeźwości, w tym spowodowanie kolizji, dyskwalifikuje kandydata na adwokata w sferze etyczno-moralnej, podważając jego odpowiedzialność i wiarygodność oraz nieskazitelny charakter. Prowadzenie pojazdu samochodowego w stanie nietrzeźwości naraża na niebezpieczeństwo innych uczestników ruchu drogowego i stanowi oznakę lekceważenia obowiązku prawnego. Trudno uznać takie zachowanie za odpowiedzialne i rozważne oraz świadczące pozytywnie o nieskazitelności charakteru. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pan W. O. zarzucił, iż decyzja wydana została z naruszeniem prawa materialnego - art. 54 pkt 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, wnosząc o jej uchylenie w całości. W uzasadnieniu skargi wskazywał, że nie kwestionuje prawidłowych ustaleń stanu faktycznego dokonanych w postępowaniu administracyjnym dotyczących jednorazowego incydentu - prowadzenia samochodu w stanie nietrzeźwości, ale nie zgodził się w wyrażoną na tej podstawie oceną jego kwalifikacji etyczno-moralnych i charakterem. Wskazał, że uzasadnieniu swojej decyzji Minister Sprawiedliwości nie odniósł się bowiem w najmniejszym stopniu do wcześniejszego jak i późniejszego przebiegu kariery zawodowej kandydata do wykonywania zawodu adwokata. I tak, skarżący przed tym incydentem ponad dwadzieścia lat pracował dla dobra wymiaru sprawiedliwości, w tym przez osiemnaście pełnił odpowiedzialną funkcję sędziego, oddając się w pełni służbie temu zawodowi. Z całego tego okresu posiada szereg opinii i rekomendacji, które przedstawił składając wniosek o wpis na listę adwokatów. Z tychże opinii wynika odmienna, w stosunku do dokonanej przez Ministra Sprawiedliwości, ocena jego postawy etyczno - moralnej i posiadanych cech charakteru. Z opinii wystawionych przez przełożonych służbowych wynika, iż W. O. dał się poznać jako sędzia zaangażowany w wypełnianie powierzonych mu obowiązków, zawsze był przygotowany do prowadzonych przez siebie rozpraw i terminowo sporządzał uzasadnienia orzeczeń. Ze swoich obowiązków wywiązywał się należycie. Cechowała go obowiązkowość, zdyscyplinowanie i rzetelność, posiadał umiejętność współpracy w zespole, w rozmowach był szczery, skromny i prawdomówny, jego postawa etyczno - moralna nie budziła zastrzeżeń. Dał się poznać jako doświadczony prawnik, w pracy był dokładny, sumienny i bardzo punktualny. Przytoczone wyżej opinie zupełnie nie zostały wzięte pod uwagę przy wydawaniu decyzji przez Ministra Sprawiedliwości. Nie zgodził się z bezwarunkowym i niejako automatycznym stwierdzeniem zawartym w zaskarżonej decyzji, iż prowadzenie samochodu w stanie nietrzeźwości, w tym spowodowanie kolizji, dyskwalifikuje kandydata na adwokata w sferze etyczno - moralnej, podważa jego odpowiedzialność oraz nieskazitelny charakter. Podkreślał, że w sprawie istnieje szereg okoliczności przemawiających na jego korzyść od momentu zaistnienia przedmiotowego zdarzenia. Nie kwestionował i nie kwestionuje swojej winy, poddał się wszelkim represjom, w tym karom i środkom karnym wymierzonym w postępowaniach dyscyplinarnym oraz karnym, w wyniku jego zachowania powstała niewielka szkoda w mieniu, pokrzywdzona nie doznała istotnego uszczerbku na zdrowiu. Także z własnej inicjatywy wyraził skruchę i pojednał się z pokrzywdzoną, wykazując odwagę cywilną i prezentując w pełni odpowiedzialną postawę. Sąd warunkowo umorzył postępowanie karne stwierdzając, iż wina i społeczna szkodliwość czynu nie była znaczna, zaś postawa sprawcy, jego właściwości i warunki oraz dotychczasowy sposób życia uzasadniają przypuszczenie, że pomimo umorzenia postępowania będzie przestrzegał porządku prawnego. Poza jednostkowym incydentem skarżący nigdy nie przekroczył obowiązujących norm prawnych. Wskazywał, że okres próby upłynął z pozytywnym skutkiem ponad trzy lata temu i orzeczenie o warunkowym umorzeniu postępowania zostało usunięte z rejestru karnego. Stąd dalsze "naznaczanie" i przywoływanie zdarzenia, które stanowi zamkniętą przeszłość, należy uznać za dalsze, nieuzasadnione i nie znajdujące oparcia w przepisach prawa represje. Poniesione konsekwencje były szczególnie dotkliwe poprzez orzeczenie najsurowszej kary dyscyplinarnej w postaci złożenia z urzędu sędziego, co przekreśliło dwudziestoletnią pracę zawodową, spowodował utratę pracy, źródła utrzymania i spowodowało znaczne pogorszenie sytuacji życiowej. Podkreślił przy tym, że czyn, nie był w żaden sposób związany z wykonywaniem zawodu prawniczego. Chociaż naganny, nie stanowił naruszenia interesów prawnych innych osób, i wbrew opinii Ministra Sprawiedliwości, nie podważa wiarygodności skarżącego, który nigdy nie dopuścił się jakiegokolwiek czynu mogącego stawiać w wątpliwość jego uczciwość i prawdomówność. Wskazał na to, że żaden z rozpoznających sprawę Sądów nie orzekł w stosunku do skarżącego kary, czy środka karnego, polegającego na zakazie wykonywania zawodów prawniczych. Byłoby zatem rażąco niewspółmierne do wagi popełnionego czynu i nie dałoby się pogodzić z prawem przyznawanym nawet sprawcom najcięższych przestępstw, uniemożliwienie mu otrzymania w życiu "drugiej szansy". Zgadzając się z poglądem, że pełną wiarygodność kandydata daje brak jakichkolwiek okoliczności negatywnych, podważających tę cechę uznał, że całość jego drogi życiowej i okoliczności sprawy przemawia za uznaniem, iż w jego wypadku przeciwwskazania do wykonywania zawodu adwokata nie występują. Tego zdania była Okręgowa Rada Adwokacka w [...] podejmując uchwałę o wpisie skarżącego na listę adwokatów. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i nie podzielił argumentu skarżącego jakoby uzyskanie pozytywnych opinii i rekomendacji, w szczególności dotyczących sposobu wykonywania obowiązków sędziego obligowały Ministra Sprawiedliwości do nie sprzeciwiania się wpisowi na listę adwokatów. Wskazał, że nieskazitelność charakteru o którym mowa w art. 65 ustawy o adwokaturze oznacza pełną wiarygodność kandydata, odpowiedzialność i brak jakichkolwiek okoliczności negatywnych podważających cechy pożądane.Zdarzenie, jakiego dopuścił się skarżący dyskwalifikuje go w sferze etyczno-moralnej. Podważa jego odpowiedzialność, wiarygodność i uczciwość oraz nieskazitelność charakteru. Jednocześnie podniósł, iż skarżący nie udokumentował przebiegu swojej pracy od dnia [...] listopada 2002 r., to jest od chwili ustania stosunku służbowego wobec orzeczenia kary dyscyplinarnej w postaci złożenia go z urzędu sędziego. Złożone opinie i rekomendacje, mimo że zostały sporządzone m. in. w 2004 r. dotyczą okresu pełnienia funkcji sędziowskich. Brak jest dokumentów obrazujących postawę etyczno-moralną kandydata za okres, kiedy nie zajmował stanowiska sędziego. Zatem skarżący nie wykazał, aby dawał rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Podkreślił, iż treść skargi sprowadza się jedynie do polemiki za stanowiskiem Ministra Sprawiedliwości, nie powołuje się na żadne nowe okoliczności. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje; Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne sprawują więc kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem materialnym i procesowym, przy czym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych Dz. U. Nr 53, poz. 1270 z późn. zm. - dalej jako p.p.s.a.). Badając zaskarżone uchwały pod tym kątem Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna. Podstawę materialnoprawną sprzeciwu Ministra Sprawiedliwości stanowi przepis art. 65 pkt 1 p.o.a., zgodnie z którym na listę adwokatów może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Przesłanka ta ma charakter uznaniowy. Pogląd taki wyraził m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 lutego 1999 r. (sygn. II SA 1888/98). Sądowa kontrola decyzji uznaniowych cechuje się ograniczonym zakresem, sprowadzając się do ustalenia, czy decyzja (uchwała) podjęta została przez uprawniony do tego organ w przepisany sposób, czy przepisy prawa materialnego pozwalały na podjęcie takiej decyzji i czy badane rozstrzygnięcie nie nosi cech dowolności. Uznanie administracyjne stanowi uprawnienie administracji do kształtowania w danej sprawie i w danym stanie faktycznym skutków prawnych w ramach swobody administracyjnej ograniczonej przez przepisy prawa materialnego i obowiązujące reguły proceduralne. Tak więc organ administracji ma obowiązek zebrania materiału dowodowego i dokonania jego oceny pod kątem spełniania warunków określonych przepisem przy jednoczesnym wyważeniu słusznego interesu strony postępowania i interesu publicznego. W konsekwencji, istota sprawy niniejszej dotyczy kontroli przez Sąd prawidłowości przeprowadzonej przez Ministra Sprawiedliwości oceny osoby skarżącego jako kandydata do wykonywania zawodu adwokata w oparciu o kryteria art. 65 pkt 1 p.o.a., w kontekście zachowania wymienionych powyżej wymogów, niezbędnych przy wydawaniu decyzji uznaniowej. W ocenie Sądu organ prawidłowo przyjął, iż podlegający ocenie zebrany materiał dowodowy dotyczy czasu jaki poprzedzało zdarzenie jakiego dopuścił się skarżący jadąc samochodem po spożyciu znacznej ilości alkoholu. Ten okres dorobku zawodowego i postawy życiowej kandydata, potraktowany łącznie jako zachowanie stanowiące o rękojmi wykonywania zawodu adwokata, nie pozwala na przyjęcie, iż skarżący jest nieskazitelnego charakteru. Podnieść należy, że pojęcie "rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata" wielokrotnie definiowano w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego jako zespół cech osobistych charakteru i dotychczasowego zachowania składającego się na wizerunek osoby zaufania publicznego, na której nie ciążą żadne zarzuty podważające jego wiarygodność. Tym samym nie może się ostać zarzut skarżącego co do pominięcia w ocenie rękojmi należytego wykonywania zawodu sędziego w sądownictwie powszechnym , ostatnio Sądu Okręgowego w [...] w sytuacji, w której Sądu Apelacyjny w [...] uznał prowadzenie samochodu w stanie nietrzeźwości za uchybienie godności urzędu sędziego wymierzając karę dyscyplinarną złożenia obwinionego z urzędu sędziego. We wniosku o wpis na listę adwokatów skarżący wprawdzie nie pomija tej okoliczności, jednakże nie powołuje się, ani nie dokumentuje swojej dalszej, jakiejkolwiek drogi zawodowej, a przy tym również nie powołuje się na zachowanie mogące świadczyć o nieskazitelności jego charakteru w kolejnych, czterech latach jakie upłynęły po incydencie jaki zaważył na jego dotychczasowej karierze zawodowej, czyli od października 2002 r. do czasu złożenia wniosku o wpis. Z konfrontacji zebranego materiału dowodowego z pismami i wyjaśnieniami skarżącego wynika, że Minister Sprawiedliwości dokonał rzetelnej oceny zebranego materiału dowodowego, stanowiącego o dotychczasowym zachowaniu kandydata w przedstawionym przez niego i wskazanym do oceny całokształcie, w okresie wskazanym przez kandydata i udokumentowanym w załączonych do wniosku opiniach. Innymi słowy, skarżący w toku postępowania administracyjnego zawęził badany okres do czasu omawianego wyżej incydentu, który zaważył na utracie jego wiarygodności wykonywania pracy sędziego. Nie wykazał żadną opinią co robił i jak postępował po [...] września 2002 r, w czasie, jaki upłynął do chwili złożenia przez niego wniosku o wpis na listę adwokatów, zatem ten okres nie był poddany ocenie. Tym samym, w okresie czasu jaki upłynął od daty przestępstwa umyślnego nie zniwelował skutków w postaci oceny jego postępowania jako rażącego lekceważenia porządku prawnego - niezależnie od oceny jego pracy w czasie pełnienia służby sędziego. Jak podniósł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 kwietnia 2001 r. (sygn. II SA 725/00) na rękojmię w rozumieniu art. 65 p.o.a. składają się dwa elementy: cechy charakteru i dotychczasowe zachowanie osoby pragnącej zostać adwokatem. Wyrażenie ustawowe "dotychczasowe zachowanie" oznacza postępowanie osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokacką do czasu wpisania na tę listę, które, odpowiadając ocenom moralnym i etycznym, gwarantuje właściwe wykonywanie zawodu adwokata. Tym samym, skoro w konsekwencji dotychczasowego zachowania skarżącego w trakcie pełnienia urzędu na stanowisku sędziego sądu okręgowego został on złożony ze służby sędziowskiej, to obowiązkiem organu była ocena tego stanu rzeczy w kontekście wymogów ujętych w art. 65 pkt 1 p.o.a. Nie pozostaje dla niej obojętnym fakt, że złożenie z urzędu sędziowskiego wskutek uchybienia godności urzędu świadczyło o braku cech niezbędnych dla zajmowania stanowiska sędziego i nie spełnianiem wymogu nieskazitelnego charakteru. Sąd nie dopatrzył się cech dowolności w dokonanej przez organ interpretacji tego faktu, bowiem w takiej sytuacji na skarżącym spoczywał ciężar przekonywującego wykazania, że po czterech latach jakie upłynęły od zaprzestania pełnienia służby sędziowskiej - daje obecnie rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Stwierdzić należy, iż skarżący jako prawnik z wieloletnim doświadczeniem miał pełną wiedzę w przedmiocie uprawnień Ministra Sprawiedliwości w zakresie prawa akceptacji wpisu, bądź wyrażenia jej braku poprzez sprzeciw, wobec podjętej przez organy samorządu adwokackiego uchwały o wpisie kandydatki na listę adwokatów. Minister Sprawiedliwości zebrał, korzystając z przyznanego mu uprawnienia wglądu do akt osobowych ubiegającego się o wpis, materiał dowodowy w stopniu pozwalającym jej na dokonanie oceny spełniania przez skarżącego kryterium rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Należy podkreślić, że zgodnie z art. 65 pkt 1 p.o.a. w toku postępowania o wpis na listę adwokatów ocenie winno podlegać postępowanie i zachowanie osoby ubiegającej się o wpis zarówno w sferze zawodowej, jak i prywatnej w dłuższym okresie czasu, przy czym o posiadaniu przymiotów ujętych w cyt. przepisie mogą świadczyć między innymi opinie i okresy dotychczasowego zatrudnienia (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2001 r., sygn. II SA 1610/00) W tej sytuacji zgromadzony w sprawie materiał dowodowy stanowił wystarczającą przesłankę dla oceny spełniania przez skarżącego wymogów art. 65 pkt 1 p.o.a. i jak wyżej wskazano, nie nosi cech dowolności. Złożone dnia 29 maja 2007 r. na rozprawie przed tutejszym Sądem zaświadczenie z dnia [...] maja 2007 r. o wyznaczeniu pana O. do pełnienia funkcji syndyka od [...] kwietnia 2003 r. nie stanowiło przedmiotu oceny w postępowaniu administracyjnym i nie może mieć wpływu na zasadność zaskarżonej decyzji. Z kolei fakt, że skarżący nie figuruje w kartotece karnej Krajowego Rejestru Karnego nie był w sprawie kwestionowany. Z powyższych względów skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.