VI SA/Wa 4322/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek Sędziowie: Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Asesor WSA Maciej Borychowski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 lipca 2025 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] listopada 2024 r. nr [...} w przedmiocie uprawnień do otrzymywania bezpłatnych leków uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] listopada 2024 r. nr [...] (dalej: "zaskarżona decyzja") Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "Organ", "Prezes NFZ"), po rozpoznaniu wniosku M. S. (dalej: "Skarżąca") w sprawie wydania decyzji uprawniającej do otrzymywania bezpłatnych leków, orzekł wobec Skarżącej o braku uprawnień do otrzymywania bezpłatnych leków. Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24, art. 109 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2024 r. poz. 146 z późn. zm., dalej: "ustawa o świadczeniach") oraz w związku z art. 104 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572). Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Skarżąca wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2024 r. wystąpiła do dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w K. z prośbą o wydanie decyzji dotyczącej przyznania uprawnień do otrzymywania bezpłatnych leków. Do wniosku Skarżąca dołączyła zaświadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C., akt zgonu męża oraz legitymacje, w tym legitymację potwierdzającą, że mąż Skarżącej był inwalidą wojennym. W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C., właściwy ze względu na miejsce zamieszkania Skarżącej, pismem z dnia [...] września 2024 r. udzielił Organowi informacji, z których wynika, że Skarżąca od dnia [...] czerwca 2024 r. jest osobą uprawnioną do renty rodzinnej po inwalidzie wojennym zgodnie z ustawą z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (Dz. U. z. 2023 r. poz. 1100), na podstawie decyzji wydanej w dniu [...] września 2024 r. Jednak obecnie wypłata ww. świadczenia jest zawieszona z uwagi na wypłatę górniczej renty rodzinnej jako świadczenia korzystniejszego. Decyzją z dnia [...] listopada 2024 r. nr [...] Prezes NFZ po rozpoznaniu wniosku Skarżącej w sprawie wydania decyzji uprawniającej do otrzymywania bezpłatnych leków, orzekł wobec Skarżącej o braku uprawnień do otrzymywania bezpłatnych leków. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes NFZ wskazał, że zgodnie z art. 46 ust. 1 pkt 4 lit. b ustawy o świadczeniach uprawnionym do renty rodzinnej wdowom i wdowcom po zmarłych inwalidach wojennych przysługuje bezpłatne zaopatrzenie w leki o kategorii dostępności "Rp" lub "Rpz" oraz środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego objęte decyzją o refundacji, dopuszczone do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Prezes NFZ wyjaśnił przy tym, iż nabycie uprawnienia do bezpłatnego zaopatrzenia w leki jest ściśle związane z posiadaniem przez ww. osobę uprawnień do renty rodzinnej po zmarłym inwalidzie wojennym. Ponadto Organ odwoławczy podniósł, że z pozyskanych od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych informacji jednoznacznie wynika, iż Skarżąca z powodu zawieszenia wypłaty świadczenia, aktualnie nie jest uprawniona do renty rodzinnej po inwalidzie wojennym, ponieważ pobiera świadczenie korzystniejsze tj. górniczą rentę rodzinną. W ocenie Prezesa NFZ taki stan faktyczny skutkuje utratą przez Skarżącą uprawnienia do bezpłatnego zaopatrzenia w leki. Pismem z dnia [...] listopada 2024 r. Skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na zaskarżoną decyzję. Skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie decyzji Prezesa NFZ z dnia [...] listopada 2024 r. nr [...]. Skarżąca zarzuciła Organowi odwoławczemu, że zgodnie z art. 46 ust. 1 pkt 4b ustawy o świadczeniach przysługuje jej bezpłatne zaopatrzenie w leki o kategorii dostępności "Rp" lub "Rpz" oraz środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego objęte decyzją o refundacji, dopuszczone do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z uwagi na to, iż jako wdowa po zmarłym inwalidzie wojennym jest uprawniona do renty rodzinnej. Nadto Skarżąca zarzuciła Prezesowi NFZ, że ww. art. 46 ust. 1 pkt 4 lit b ustawy o świadczeniach stanowi wprost o pobieraniu renty rodzinnej po inwalidzie wojennym tylko o uprawnieniu, a takie uprawnienie według Skarżącej jej przysługuje. W uzasadnieniu skargi Skarżąca podniosła, że w dniu [...] listopada 2024 r. otrzymała zaświadczenie wydane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C., które stwierdza, że Skarżąca jest osobą uprawnioną do renty rodzinnej po zmarłym inwalidzie wojennym, o którym mowa w art. 6-8 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 2023 r. poz. 1100). W dalszej kolejności Skarżąca w treści skargi przytoczyła wprost przepis art. 46 ustawy o świadczeniach, zgodnie z którym uprawnionym do renty rodzinnej wdowom i wdowcom po zmarłych inwalidach wojennych przysługuje bezpłatne zaopatrzenie w leki o kategorii dostępności "Rp" lub "Rpz" oraz środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego objęte decyzją o refundacji, dopuszczone do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżąca podkreśliła jednocześnie, że przepis art. 46 ustawy o świadczeniach nie stanowi wprost o pobieraniu renty rodzinnej po zmarłym inwalidzie wojennym, lecz o uprawnieniu do jej pobierania, a takie to uprawnienie zdaniem Skarżącej jej przysługuje. Z powyższych względów Skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Ponadto Organ odwoławczy wniósł także o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Skarżąca poinformowana o wniosku Organu, nie wniosła o rozpoznanie sprawy na rozprawie (k. 9 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami prawa procesowego obowiązującymi w dacie jego wydania. Stosownie natomiast do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, że sąd rozpatrując skargę ocenia czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów prawa proceduralnego. Podkreślenia przy tym wymaga, iż zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpatrując powyższe kryteria, w przedmiotowej sprawie skargę należało uwzględnić, gdyż zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy. Sąd nie podziela stanowiska Prezesa NFZ, że Skarżącej nie przysługuje prawo do bezpłatnego zaopatrzenia w leki na podstawie art. 46 ust. 1 ustawy o świadczeniach. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 46 ust. 1 pkt 4 lit. b ustawy o świadczeniach, zgodnie z którym inwalidom wojennym oraz osobom represjonowanym, ich małżonkom pozostającym na ich wyłącznym utrzymaniu oraz wdowom i wdowcom po poległych żołnierzach i zmarłych inwalidach wojennych oraz osobach represjonowanych, uprawnionym do renty rodzinnej, przysługuje bezpłatne zaopatrzenie w leki oznaczone symbolami "Rp" lub "Rpz" oraz środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego objęte decyzją o refundacji, dopuszczone do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W orzecznictwie trafnie podkreśla się, że przepis ten dla uprawnionej do renty rodzinnej wdowy po zmarłym inwalidzie wojennym stanowi podstawę do bezpłatnego zaopatrzenia w leki. Uprawnienie to wynika bezpośrednio z treści przepisu i uwarunkowane jest jedynie stwierdzeniem, że o ustalenie uprawnienia ubiega się osoba będąca wdową – zmarły był inwalidą wojennym, wdowa jest uprawniona do renty po inwalidzie wojennym. (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 24 sierpnia 2006 r., sygn. akt VII SA/Wa 798/06, CBOIS). Z kolei definicję inwalidztwa wojennego zawierają przepisy art. 6-8 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (Dz. U. z poz. Ze zm.) i potwierdzenie albo zaprzeczenie tej okoliczności należy do organów administracji w związku ze zgłoszonym przez Skarżącą żądaniem. Jak wynika z akt niniejszej sprawy, Skarżąca jest wdową po inwalidzie wojennym i tym samym była również uprawniona po nim do renty rodzinnej, co zostało potwierdzone zaświadczeniem wydanym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z dnia [...] sierpnia 2024 r., znak: [...]oraz z dnia [...] września 2024 r., znak: [...] (k. 2 i 10 akt administracyjnych). Tymczasem Prezes NFZ błędnie przyjął, że wobec zbiegu uprawnień rentowych Skarżącej z tytułu zarówno renty rodzinnej po zmarłym inwalidzie wojennym, jak i z tytułu górniczej renty rodzinnej, Skarżąca dokonując wyboru pobierania górniczej renty rodzinnej, pozbawiła się jednocześnie uprawnienia do renty rodzinnej po inwalidzie wojennym i tym samym również prawa do zaopatrzenia w bezpłatne leki. Organ odwoławczy uzasadniając swoje stanowisko wskazał, że świadczenie określone w art. 46 ust. 1 pkt 4 lit. b ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych tj. renta rodzinna po inwalidzie wojennym zostało skierowane do osób, którym przysługiwało z zasady najmniej korzystne świadczenie społeczne w systemie ubezpieczeń społecznych. Prezes NFZ ponadto stwierdził, że górnicza renta rodzinna jest szczególnym odrębnym od renty rodzinnej po inwalidzie wojennym świadczeniem, z przyczyn oczywistych znacznie bardziej korzystnym dla osoby uprawnionej do renty rodzinnej. Jak wskazuje się w judykaturze, uprawnienie do renty rodzinnej po inwalidzie wojennym jest prawem, z którego można korzystać lub też wybrać inną dogodniejszą formę zaopatrzenia. (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 24 sierpnia 2006 r., sygn. akt VII SA/Wa 798/06). W ocenie Sądu oznacza to, że na gruncie niniejszej sprawy, dokonanie przez Skarżącą wyboru w postaci pobierania górniczej renty rodzinnej jako świadczenia korzystniejszego, nie powoduje automatycznie utraty uprawnienia do renty rodzinnej po zmarłym inwalidzie wojennym i tym samym wynikającej z tej przesłanki prawa do zaopatrzenia w bezpłatne leki. Należy bowiem zauważyć, co uszło uwadze Prezesa NFZ, że uprawnienie do konkretnego świadczenia (emerytalnego czy rentowego) jest czymś szerszym niż pobieranie tego świadczenia. Zgodnie z definicją słownikową, uprawnienie oznacza "prawo do czegoś przysługujące lub nadane komu" https://sjp.pwn.pl/slowniki/uprawnienie.html. W polskim porządku prawnym uprawnienia do świadczeń emerytalno – rentowych regulowane są przepisami ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1631 z późn. zm.). Nabywanie uprawnień do renty rodzinnej uregulowane jest w szczególności w rozdziale 2 ww. ustawy. Uzewnętrznieniem prawa do danego świadczenia oraz jego wysokości jest stosowna decyzja organu. Zdaniem Sądu Prezes NFZ błędnie uznał, że wstrzymanie wypłaty (zawieszenie) renty rodzinnej po zmarłym inwalidzie wojennym na rzecz Skarżącej, spowodowało automatyczną utratę uprawnienia do tejże renty rodzinnej, na skutek złożenia przez Skarżącą deklaracji w przedmiocie pobierania świadczenia korzystniejszego w postaci renty rodzinnej górniczej. Również w orzecznictwie podkreśla się, że okoliczność zawieszenia wypłaty świadczenia nie zmienia zatem faktu, że Skarżąca jest wdową uprawnioną do renty rodzinnej (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 lutego 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 2996/22). W opinii Sądu Prezes NFZ wydając zaskarżoną decyzję, dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy, poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 46 ust. 1 pkt 4 lit. b ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Prezes NFZ niezasadnie przyjął, że aby Skarżąca mogła korzystać z zaopatrzenia w bezpłatne leki, musi jednocześnie realizować swoje uprawnienie do renty rodzinnej po inwalidzie wojennym poprzez faktyczne pobieranie świadczenia. Ww. przepis wyraźnie jednak stanowi o uprawnieniu do renty rodzinnej, nie zaś o faktycznej realizacji prawa do pobierania renty rodzinnej. W związku z powyższym, w ocenie Sądu bez znaczenia pozostaje, które ze świadczeń rentowych tj. rentę rodzinną po inwalidzie wojennym, czy górniczą rentę rodzinną Skarżąca aktualnie pobiera jako świadczenie korzystniejsze, lecz to czy Skarżącej nadal przysługuje samo uprawnienie do renty rodzinnej po zmarłym inwalidzie wojennym, co pozwoliłoby jej na zaopatrzenie w bezpłatne leki. Z akt sprawy nie wynika, że na dzień wydania zaskarżonej decyzji Skarżąca utraciła uprawnienie do świadczenia, o którym mowa w art. 46 ust. 1 pkt 4 lit b ustawy o świadczeniach. Jak też wcześniej Sąd podkreślił, okoliczność, że wypłata renty rodzinnej po zmarłym inwalidzie wojennym została wobec Skarżącej wstrzymana (zawieszona), nie powoduje jednocześnie, że samo uprawnienie do renty rodzinnej wygasło. Uprawnienie do renty rodzinnej po zmarłym inwalidzie wojennym zostało potwierdzone odpowiednimi zaświadczeniami Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, natomiast wstrzymanie wypłaty świadczenia z tego tytułu nie powoduje, że przedmiotowe zaświadczenie potwierdzające uprawnienie Skarżącej do renty rodzinnej traci ważność. Skarżąca nie ma zatem obowiązku faktycznie realizować swojego uprawnienia do renty rodzinnej poprzez jej pobieranie. Istotne dla przyznania Skarżącej prawa do bezpłatnego zaopatrzenia w leki, jest natomiast istnienie ustawowego uprawnienia do renty rodzinnej po inwalidzie wojennym (nawet zawieszonego), a takie to uprawnienie Skarżącej obecnie przysługuje. Mając na uwadze, że Skarżąca zgodnie z art. 46 ust. 1 pkt 4 lit. b ustawy o świadczeniach spełnia ustawową przesłankę, tj. jest wdową uprawnioną do renty rodzinnej po inwalidzie wojennym. Tym samym, w ocenie Sądu, Organ z naruszeniem art. 46 ust. 1 pkt 4 lit. b ustawy o świadczeniach uznał, że Skarżącej nie przysługuje prawo do otrzymywania bezpłatnych leków. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes NFZ uwzględni powyższe wskazania co do wykładni mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku. Wszystkie orzeczenia krajowych sądów administracyjnych powołane w niniejszym uzasadnieniu, dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych CBOSA pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl . Należy również wskazać, że złożona w tej sprawie skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 P.p.s.a., z uwagi na spełnienie ustawowych przesłanek. Stosownie do art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpatrzona w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Sprawa w takim przypadku rozpoznawana jest na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów – art. 120 P.p.s.a.