VI SA/Wa 438/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Wdowiak Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Grzelak (spr.) Sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz Protokolant ref. staż. Agata Próchniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi A. P. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...]marca 2013 r. z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] listopada 2013 r. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia Nr 5 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...] marca 2013 r., po rozpatrzeniu odwołania A.P. od uchwały nr [...] z dnia [...] maja 2013 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr 3 do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2013 r. z siedzibą w P., ustalającej negatywny wynik egzaminu radcowskiego skarżącej utrzymała w mocy zakwestionowaną uchwałę z dnia [...] maja 2013 r. Jak wynika z akt sprawy, Komisja Egzaminacyjna Nr 3 stwierdziła, że skarżąca A. P. uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego, ponieważ z trzeciej części egzaminu (prawo cywilne) zdająca uzyskała ocenę niedostateczną, a zgodnie z przepisem art. 366 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.) pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia po rozpatrzeniu odwołania skarżącej uznała podkreślone w tym odwołaniu zarzuty w najistotniejszym zakresie za chybione, w konsekwencji uznała, że brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania. Po przytoczeniu przepisów regulujących zakres orzekania przez Komisję II Stopnia a także podkreśleniu, że opis istotnych zagadnień nie może stanowić żadnego kryterium ocen organ odwoławczy przypomniał, że egzaminator sędzia ocenił opracowane przez zdającą rozwiązanie zadania z prawa cywilnego w kontekście przesłanek przewidzianych przez art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, na ocenę niedostateczną, zaś egzaminator radca prawny na ocenę dostateczną. Analiza oceny cząstkowej zadania z zakresu prawa cywilnego sporządzonej przez egzaminatora sędziego M. K. wskazuje, że egzaminator sędzia uznała, że: - wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku nie określa precyzyjnie sposobu rozstrzygnięcia jakiego apelujący oczekuje od sądu, co nie odpowiada wymogowi art. 368 § 1 pkt 5 k.p.c., podobnie zakres zaskarżenia nie jest sprecyzowany w taki sposób, aby było możliwe ustalenie jaka kwota jest przedmiotem zaskarżenia, co nie pozwala na rozpoznanie apelacji, - określenie "zaskarżam wyrok części dotyczącej zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda kwoty ponad 1/8 wartości spadku (mieszkania własnościowego) oraz niezaliczenia na rzecz zachowku kwoty 12.000 zł otrzymanej przez powoda na rzecz zachowku" nie odpowiada wymogowi art. 368 § 1 pkt 1 k.p.c., - trafnie podniesiono i uzasadniono: zarzut naruszenia art. 481 § 1 k.c., zarzut naruszenia art. 991 § 1 k.c. w zakresie zaliczenia kwoty 12000 zł na poczet zachowku, zarzut naruszenia art. 5 k.c., który uzasadniono tylko częściowo prawidłowo nie dostrzegając, że za zastosowaniem powołanego przepisu przemawia także okoliczność, że głównym przedmiotem spadku było mieszkanie służące do zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych zobowiązanego do zapłaty zachowku pozwanego i jego nowej rodziny; wprawdzie trafnie podniesiono zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., ale wadliwie go uzasadniono nie dostrzegając, że naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. polegało na błędnej ocenie zeznań świadków M.C., J.M., E. M.oraz powoda i w konsekwencji wadliwym ustaleniu, że brak kontaktów powoda z matką, brak troski o jej osobę, niezadowolenie zmarłej z postawy powoda w stosunku do niej nastąpił dopiero w drugiej połowie 2006r., podczas gdy z zebranego materiału dowodowego wynikało, że stan ten istniał na wiele lat przed śmiercią matki powoda, a zatem miał charakter permanentny. - zarzutu naruszenia art. 320 k.p.c., który trafnie podniesiono, nie uzasadniono w odniesieniu do konkretnej sytuacji pozwanego uzasadniającej w ocenie apelującego zastosowanie tego przepisu. Błędnie ustalono substrat zachowku. Wniosek apelacji o "zmianę zaskarżonego wyroku w części zasądzającej od pozwanego na rzecz powoda kwotę ponad 1/8 wartości spadku tj. wartości mieszkania własnościowego" nie określa precyzyjnie sposobu rozstrzygnięcia jakiego apelujący oczekuje od sądu, co nie odpowiada wymogowi art. 368 § 1 pkt 5 k.p.c. i uniemożliwia uwzględnienie apelacji. Z powyższego sformułowania, przy równie nieprecyzyjnym zakresie zaskarżenia, w ogóle nie wynika intencja skarżącego co do zakresu żądanej zmiany, co nie pozwala na stwierdzenie jakiego ostatecznie rozstrzygnięcia skarżący oczekuje, - podsumowując wszystkie stwierdzone uchybienia spowodowały, że apelacja nie mogłaby odnieść skutku, co wskazuje, że interes pozwanego nie został należycie uwzględniony, praca staranna, styl i język bez zastrzeżeń, - popełnione rażące błędy w zakresie wymogów formalnych apelacji, częściowo w zakresie podniesionych zarzutów i niedostrzeżenie pozostałych uchybień popełnionych przez sąd, wskazują na niedostateczne przygotowanie merytoryczne zdającego i świadczą o niedostatecznej wiedzy w zakresie cywilnego prawa procesowego, jak i cywilnego prawa materialnego. Organ odwoławczy przypomniał, że analiza oceny cząstkowej zadania z zakresu prawa cywilnego sporządzonej przez egzaminatora radcę prawnego T. F.wskazuje, że egzaminator radca prawny uznał, iż: - wymogi formalne apelacji zachowane, - nieprawidłowo sformułowano zarzuty apelacyjne wraz z trafnie podanymi przepisami prawa materialnego i procesowego, - zasadnie zarzucono sądowi I instancji naruszenie przepisów art. 233 § 1 k.p.c. jako sprzeczności istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału, art. 320 k.p.c. poprzez nieustalenie że w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do rozłożenia na raty zasądzonej należności, art. 991 § 2 k.p.c. poprzez przepisy prawa materialnego jak art. 5 k.c. w związku z art. 991 § 1 k.c. i zarzut braku miarkowania zasadzonego zachowku, - zdający mało precyzyjnie sformułował wnioski apelacji, niemniej z całości pracy w tym uzasadnienia można wywieść stosowne wnioski. Zdający nie wskazał że sąd I instancji nieprawidłowo orzekł o kosztach. Język, styl i staranność pracy bez uwag. Według Komisji II Stopnia, zasadnie zdająca sporządziła apelację a nie opinię prawną o niezasadności jej wnoszenia, wniosła ją w terminie i do właściwego sądu, co wskazuje na prawidłowy kierunek działania zdającej jako autora apelacji w interesie reprezentowanej strony. Nie może bowiem budzić wątpliwości fakt, że w stanie faktycznym przedstawionym w kazusie egzaminacyjnym należało wnieść apelację od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie. Tylko bowiem wnosząc apelację opartą na prawidłowo skonstruowanych i uzasadnionych zarzutach interes pozwanego zostałby należycie zabezpieczony. W sprawie niniejszej zarzuty apelacji winny dotyczyć tak naruszenia prawa procesowego jak i prawa materialnego. W ocenie Komisji II Stopnia egzaminator sędzia zasadnie uznała, iż apelacja zdającej nie spełnia wymogów formalnych z art. 368 k.p.c. Zgodnie bowiem z art. 368 § 1 pkt. 1 k.p.c. apelacja winna zawierać oznaczenie wyroku, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem, czy jest on zaskarżony w całości czy w części. Wbrew stanowisku zawartym w odwołaniu zakres zaskarżenia wyroku w apelacji powinien być precyzyjnie oznaczony, tak jak i wnioski apelacji. Oba te elementy powinny być przy tym zbieżne, gdyż decydują one o granicach prawomocności w zakresie części niezaskarżonej oraz o kognicji sądu drugiej instancji. Dlatego też nieusunięta przez stronę sprzeczność pomiędzy zakresem zaskarżenia, a wnioskami apelacji, bądź określenie w sposób niejednoznaczny tych elementów uniemożliwia rozpoznanie apelacji prowadząc do jej odrzucenia, oczywiście po uprzednim wezwaniu także profesjonalnego pełnomocnika do usunięcia braku formalnego apelacji /tak też uchwała SN z 26 kwietnia 2007 r. w sprawie III CZP 2.0/07/. Organ odwoławczy przypomniał, że zdająca w swej apelacji wskazała, iż zaskarża wyrok w części dotyczącej zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda kwoty ponad 1/8 wartości spadku (mieszkania własnościowego), oraz niezaliczenia na rzecz zachowku kwoty 12.000,00 złotych otrzymanej przez powoda na rzecz zachowku, a także rozstrzygnięcia w zakresie odsetek (tj. w części dotyczącej punktu 1 wyroku). We wniosku apelacji wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w części zasądzającej od pozwanego na rzecz powoda kwotę ponad 1/8 wartości spadku, tj. wartości mieszkania własnościowego. Nie wskazując czy z odsetkami czy bez, w jakiej wysokości, za jaki okres i od jakiej kwoty. Ponadto wniosła o przeprowadzenie dowodu z uzupełniającej opinii biegłego celem ustalenia wartości nieruchomości stanowiącej spadek według cen z chwili orzekania przez sąd II instancji. Na podstawie art. 109 k.p.c. oraz 101 k.p.c. wniosła o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania za II instancję według norm przepisanych. Jako wartość przedmiotu zaskarżenia zdająca wskazała kwotę 62 653 zł. W ocenie Komisji II Stopnia, za zasadne należy uznać twierdzenie egzaminatora sędziego, które wskazuje, iż zakres zaskarżenia jest nieprecyzyjnie określony, a wniosek apelacji nie określa precyzyjnie sposobu rozstrzygnięcia jakiego apelujący oczekuje od sądu. Trafność tej oceny potwierdza sama zdająca w odwołaniu wskazując, iż wniosek apelacji nie określa żądanego sposobu rozstrzygnięcia oczekiwanej zmiany i jest to zabieg celowy i świadomy. Zdaniem organu odwoławczego, takie argumentacji nie sposób uznać za trafną z uwagi na treść art. 36(4) ust. 1 ustawy o radcach prawnych i określony w nim cel egzaminu radcowskiego. Stanowi to wbrew stanowisku zawartemu w odwołaniu brak apelacji. Nie sposób zatem przyjąć, iż apelacja zdającego pomimo niedokładności w tym zakresie spełnia wymogi formalne. Odnosząc się do wymagań apelacji organ odwoławczy stwierdził, że przyjęta przez zdającą konstrukcja wniosku o zmianę orzeczenia na gruncie kazusu egzaminacyjnego jest uprawniona. Nie budzi przy tym wątpliwości, iż w warunkach opisanych w kazusie korzystne i leżące w interesie pozwanego jest reformatoryjne rozstrzygnięcie sądu II instancji szybko, sprawnie i prawomocnie kończące postępowanie w sprawie. Wniosek skarżącego o zmianę zaskarżonego wyroku jest zatem prawidłowy. Pełny wniosek apelacji musi jednak precyzować jakiej decyzji procesowej domaga się skarżący od sądu drugiej instancji. Zgłaszając żądanie zmiany zaskarżonego wyroku obligatoryjne jest oznaczenie na czym konkretnie polegać ma zmiana. Jakiego wyroku oczekiwał skarżący od sądu pierwszej instancji i jaki teraz ma być zastąpiony przez wyrok sądu drugiej instancji. Istotne jest, aby ze sformułowań apelacji wynikało w sposób niewątpliwy jaka część wyroku się uprawomocniła oraz jakiej treści ma zapaść wyrok w sądzie drugiej instancji, aby można było zidentyfikować przedmiot apelacji. Wbrew stanowisku A.P. tego braku precyzji wskazania zakresu zaskarżenia i wniosku apelacji nie sposób uznać za usprawiedliwione taktyką procesową. W apelacji zwykłej brak jest wymagania przedstawienia zarzutów w sposób sformalizowany. Sposób sformułowania zarzutów i ich uzasadnienia, podniesienie pewnych zarzutów w zadaniu egzaminacyjnym, a pewnych pominięcie, wskazanie pewnej gradacji zarzutów uznanych za najważniejsze pokazuje zatem, czy skarżący rozumie istotę problemu, czy rozumie i potrafi stosować samodzielnie przepisy prawa cywilnego materialnego i procesowego. Oczywiście chodzi o maksymalne zabezpieczenie interesów osoby, którą zdający reprezentuje. To oznacza zaś potrzebę wskazania jak największej możliwej liczby zarzutów. Zarzutów, których w/boru dokonuje zdający dla uzasadnienia trafności sformułowanego wniosku apelacji. Ten wybór i sposób sformułowania i uzasadnienia zarzutów podlega ocenie, których kryteria nie są ustalone Opisem istotnych zagadnień, lecz wynikają z ustawy o radcach prawnych z art. 365 ust. 2. Organ podkreślił przy tym, iż określenie skali ocen, przy sformułowaniu kryteriów oceny rozwiązań zadań z części od drugiej do piątej egzaminu radcowskiego pozwala na przyjęcie, że pozytywną ocenę zdający może uzyskać wtedy, gdy jego praca w stopniu dostatecznym odpowiada kryteriom wymienionym w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych. Zdaniem organu odwoławczego, w stanie faktycznym sprawy możliwe było podniesienie zarzutów dotyczących problemu naruszenia przez sąd orzekający art. 233 § 1 k.p.c. i błędnej oceny dowodów polegającej na wyciągnięciu wniosków sprzecznych z zeznaniami świadków M. C. i J. M., naruszenia art. 5 k.c. w powiązaniu z art. 991 § 2 k.c. i możliwości miarkowania kwoty zachowku, art. 320 k.p.c. dotyczącego nierozłożenia świadczenia na raty, art. 481 k.c. i błędnego zasądzenia odsetek od daty wskazanej w zaskarżonym orzeczeniu bez uwzględnienia właściwości zobowiązania wynikającego z zachowku i daty wymagalności roszczenia /art. 455 k.c./, bardzo istotnego uchybienia sądu dotyczącego zasądzenia przez sąd spełnionego świadczenia w kwocie 12 000 zł, co jest sprzeczne ze słusznym interesem pozwanego, wreszcie naruszenia art. 98 i 100 k.p.c. Jednocześnie organ uznał, że zasadnie zdająca podniosła zarzuty naruszenia art. 481 § 1 k.c., 991 k.c. i art. 5 k.c. także art. 320 k.p.c. i 233 § 1 k.p.c. Z kolei zarzut apelacji niezastosowania art. 320 k.p.c. wobec braku wniosku apelacji dotyczącego rozłożenia zasądzonej kwoty na raty jest bezprzedmiotowy, bo jego podniesienie nie może prowadzić do zmiany wyroku, bo wniosek apelacji nie zawiera odniesienia do treści zarzutu. W ocenie organu odwoławczego, trafnie wskazała egzaminator sędzia, iż formalnie zasadnie zdająca podniosła zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., ale treść zarzutu i jego uzasadnienie nie zawierają argumentów podważających ocenę stosunków spadkodawczyni z powodem, co świadczy, że zdająca w istocie nie wie w jaki sposób należy skutecznie podważyć ocenę dowodów dokonaną przez sąd. Zarzuty zawarte w odwołaniu prawidłowości tej oceny nie podważają. Zdająca upatruje naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. w niewłaściwym zastosowaniu normy prawnej wynikającej z tego przepisu i pobieżnej ocenie materiału dowodowego dotyczącej wyłożenia przez matkę pozwanego 70 % kwoty na wykup mieszkania przez spadkodawczynię. Zarzut i uzasadnienie zarzutu nie zawierają odniesienia do zeznań świadków M. C. i J. M. zeznających na okoliczność stosunków pomiędzy powodem, a jego matką. Brak podważenia oceny zeznań tych świadków zdecydowanie osłabia i ogranicza skuteczność postawienia zarzutu naruszenia art. 5 k.c., w którym zdający powołuje się na złe stosunki między powodem a spadkodawczynią nie kwestionując jednocześnie oceny materiału dowodowego dokonanej przez sąd w tym przedmiocie. Według Komisji II Stopnia uzasadnienie zarzutów odwołania nie zawiera skutecznego podważenia tej trafnej oceny egzaminatora sędziego. Zdająca nie wyliczyła także substratu zachowku. Powyższe nie pozwala uznać, iż zdająca zrozumiała istotę zadania. Tłumaczenie powyższego taktyką procesową z uwagi na cel egzaminu radcowskiego jest nie do przyjęcia i zaakceptowania. Zarzut naruszenia art. 101 k.p.c. uzasadniony nie daniem powodu do wytoczenia powództwa jest bezzasadny. Brak zarzutu naruszenia art. 98 i 100 k.p.c. Oceniając zasadność zarzutów sporządzonej apelacji należy podkreślić, iż zdająca podniosła zarówno zarzuty dotyczące prawa procesowego jak i prawa materialnego. Oczywiście ilość zarzutów nie decyduje o jakości apelacji, którą określa trafność zarzutów i umiejętność ich uzasadnienia w celu maksymalnego zabezpieczenia interesu osoby reprezentowanej. Istotna jest analiza zarzutów dotyczących naruszenia prawa procesowego, bo zarzuty te wiążą Sąd II instancji. Do najistotniejszych uchybień zdającej Komisja II Stopnia zaliczyła 1) wadliwe sformułowanie zakresu zaskarżenia przez brak właściwego i wyczerpującego wskazania zakresu zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji, 2) brak prawidłowo sformułowanego wniosku apelacji przy uwzględnieniu treści zarzutu apelacji dotyczącego naruszenia art. 320 k.p.c. i art. 481 § 1 k.c., 3) brak przedstawienia wyliczeń rachunkowych dotyczących substratu zachowku i należnego zachowku, 4) brak skutecznego podważenia oceny dowodów w następstwie formalnie zasadnie podniesionego zarzutu art. 233 § 1 k.p.c. 5) brak zarzutu naruszenia art. 98 i 100 k.p.c. Cechą pozytywną pracy egzaminacyjnej natomiast jest: 1) sporządzenie apelacji, a nie opinii prawnej o braku podstaw do jej wnoszenia, zawierającej uzasadniony stanem sprawy wniosek reformatoryjny, 2) poprawna konstrukcja podniesionego zarzutu naruszenia prawa materialnego art. 5 k.c., 481 k.c. i 991 k.c. Organ odwoławczy podkreślił, iż zadaniem fachowego pełnomocnika jest sporządzenie apelacji w taki sposób, aby w najszerszym zakresie zabezpieczyć interesy pozwanego, samo zaś wniesienie apelacji, która nie podlega odrzuceniu i podlegać będzie rozpoznaniu nawet w przypadku trafnie skonstruowanych i podniesionych zarzutów prawa procesowego, nie pozwala na uznanie, iż zdający jest odpowiednio przygotowany do wykonywania zawodu radcy prawnego. Zgodnie bowiem z art 36 4 ust. 1 ustawy o radcach prawnych /tekst jednolity Dz. U. Nr 10 z 2010 roku poz. 65/ egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego, do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania. Stosownie do artykułu 365 ust. 2 op. cit. ustawy, oceny każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonuje się biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie warunków formalnych, właściwości zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Egzaminatorzy dokonują tej oceny w skali ocen wskazanych w art. 364 ust. 10 op.cit. ustawy. Mając na uwadze powyżej omówione uchybienia ich skalę i rodzaj i cechy pozytywne pracy zdającej, także ich wagę gatunkową, biorąc pod uwagę cel jaki ma spełniać egzamin radcowski, należy uznać podniesiony przez zdającą zarzut niewłaściwego określenia oceny cząstkowej z zakresu prawa cywilnego /trzecia część egzaminu radcowskiego/ na poziomie niedostatecznym za nieuzasadniony. Skarżąca bowiem w sporządzonej apelacji nie wykazała, iż posiada przygotowanie prawnicze, o którym mowa w art. 364 ust. 1 op. cit. ustawy niezbędne do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego w celu zabezpieczenia interesu strony, którą reprezentuje. Zdaniem Komisji II Stopnia, praca zdającej nie zabezpiecza w stopniu dostatecznym interesu osoby, którą w zadaniu reprezentowała. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą uchwałę Komisji II Stopnia A. P., reprezentowana przez radcę prawnego, wnosząc o: uchylenie w całości zaskarżonej uchwały oraz poprzedzającej ją uchwały Komisji Egzaminacyjnej nr 3 (ewentualnie o uchylenie zaskarżonej uchwały) oraz zasądzenie od organu na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa prawnego a także opłaty skarbowej w kwocie 17 zł, podniosła następujące zarzuty: 1. Naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na skarżone rozstrzygnięcie, tj. art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 81 k.p.a. poprzez wydanie przez Organ I instancji uchwały stwierdzającej wynik negatywny z egzaminu radcowskiego i utrzymanie w mocy zaskarżonej uchwały przez Organ II instancji, i: - nie dokonanie wszechstronnej i dokładnej analizy sporządzonej apelacji oraz przepisów prawa, a także poglądu doktryny i orzecznictwa, co doprowadziło w konsekwencji do dokonania wybiórczej i nierzetelnej oceny poprawności zaproponowanych przez Skarżącą rozwiązań oraz błędnych ustaleń faktycznych, - zaniechanie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, brak konkretnego ustosunkowania się do żądań i twierdzeń zawartych w odwołaniu oraz brak uwzględnienia zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu strony, a także przekroczenie granic uznania administracyjnego, co skutkowało naruszeniem zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, - błędnego przyjęcia, że popełnione błędy stanowią uchybienia kategorycznie przekreślające wartość merytoryczną pracy, gdy tymczasem nie powinny one wywoływać skutku w postaci wystawienia oceny niedostatecznej z trzeciej części egzaminu radcowskiego (prawo cywilne), co w konsekwencji skutkowało oceną negatywną z całego egzaminu zawodowego. 2. Naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na skarżone rozstrzygnięcie, tj. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wnikliwego i logicznego uzasadnienia i nie odniesienie się do treści odwołania z dnia [...] czerwca 2013 roku, 3. Naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 36(5) ust.2 Ustawy o radcach prawnych poprzez niewłaściwe zastosowanie dyrektyw w zakresie ustalania elementów oceny i określenie oceny cząstkowej zadania z zakresu prawa cywilnego (III część egzaminu radcowskiego) na poziomie niedostatecznym, a w konsekwencji nieprawidłowe stwierdzenie o negatywnym wyniku całego egzaminu radcowskiego, 4. Naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 36(4) ust. 1 Ustawy o radcach prawnych poprzez błędne uznanie, że odwołujący nie wykazał się należytym przygotowaniem do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, przez przyjęcie, że odwołujący wykazał się: "niezadowalającą - niedostateczną wiedzą w zakresie cywilnego prawa procesowego jak i cywilnego prawa materialnego" oraz "nie zabezpieczył w stopniu dostatecznym interesu osoby, którą w zadaniu reprezentował" a w konsekwencji na stwierdzeniu negatywnego wyniku całego egzaminu radcowskiego. W obszernym uzasadnieniu skargi (25 stron) rozwinięto poszczególne zarzuty. Wskazano m.in. że: Komisja Egzaminacyjna II Stopnia Nr 5 dopuściła się następujących naruszeń: 1. nie odniosła się w pełni do treści odwołania, 2. nie wskazała oraz nie uzasadniła dlaczego przyznała rację stanowisku SSO M.K. oraz nie odniosła się w tym zakresie do stanowiska radcy prawnego T. F.w zakresie wymogów formalnych oraz zakresu i wniosków apelacji, 3. ograniczyła się jedynie do powielenia stanowiska SSO M.K., a nie dokonując samodzielnie analizy treści apelacji, przepisów prawa oraz poglądu doktryny i orzecznictwa, 4. nie odniosła się w żaden sposób do oceny stanowiska T. F., która to wystawiła Skarżącej pozytywną ocenę z trzeciej części egzaminu radcowskiego, 5. uznała, że błędnie ustalono substrat zachowku, gdy tymczasem postępowanie takie byłoby działaniem na szkodę strony reprezentowanej, 6. nie wyjaśniła oraz nie uzasadniła swoje stanowiska co do kosztów postępowania ograniczając się jedynie do lakonicznego stwierdzenia o błędnym powołaniu przepisu przez Skarżącą i potrzebie wskazania na art. 98 k.p.c. czy art. 100 k.p.c. Skarżąca zaakcentowała, iż przed Organem I instancji otrzymała ona u jednego egzaminatora ocenę pozytywną, natomiast u drugiego ocenę negatywną. Organ II instancji utrzymał w mocy ocenę negatywną, co jest nieprawidłowe, ponieważ: 1. Zgodnie z Opisem istotnych zagadnień z zakresu prawa cywilnego Skarżąca dostrzegła i podniosła wszystkie z zawartych i wymienionych tam zarzutów, 2. Organ I jak i II instancji dopuścił się szeregu naruszeń przepisów k.p.a. poprzez brak wszechstronnej i dogłębnej analizy akt sprawy, przepisów prawa oraz lakoniczne uzasadnienie skarżonych uchwał, a także nie odniesienie się do odwołania przez Organ II instancji, 3. Skarżąca nie wyliczała jedynie wysokości zachowku poprzez doliczenie pominiętych przez Sąd I instancji, przy ustaleniu wartości spadku środków pieniężnych, jakie pozostawiła spadkodawczyni w kwocie 24.000 zł (po odliczeniu długów spadkowych) ale działanie takie byłoby działaniem ze szkodą dla strony reprezentowanej, a działanie w interesie klienta jest jednym z kryteriów egzaminu radcowskiego, 4. Zarzut niewłaściwego sformułowania zakresu apelacji oraz jej wniosków, z uwagi na przedstawioną argumentację i brak merytorycznego odniesienia się do niniejszej kwestii przez SSO M.K. oraz Organ II instancji dowodzi jedynie trafności stanowiska Skarżącej, 5. Błędnie zarzucono Skarżącej zakwestionowanie rozstrzygnięcia co do kosztów procesu, gdy tymczasem przedstawione stanowisko było działaniem w interesie klienta, które nie narażało go na jakiekolwiek ryzyko, a w przypadku niepodzielenia przez Sąd argumentacji pełnomocnika pozwanego, wydałby on samodzielnie rozstrzygnięcie w oparciu o art. 98 k.p.c. lub art. 100 k.p.c. - co Skarżący zaznaczył w założeniach do pracy, 6. Przypisanie popełnionym uchybieniom przez SSO M. K. oraz Organ II instancji zbyt dużej wagi i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie dyrektyw w zakresie ustalania elementów oceny pozytywnej przy zachowaniu 4 stopniowej gradacji ocen, co w konsekwencji doprowadziło do uznania, że Skarżąca nie wykazał się należytym przygotowaniem do samodzielnego i należytego, wykonywania zawodu radcy prawnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga A. P.nie jest uzasadniona. W niniejszej sprawie, Komisja II stopnia uznała ostatecznie, że praca egzaminacyjna skarżącej z trzeciej części egzaminu radcowskiego (prawo cywilne) nie zasługuje na ocenę pozytywną w związku z powyższym ustaliła, że A. P. uzyskała negatywny wynik egzaminu radcowskiego, gdyż zgodnie z art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. Stosownie do art. 36(5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych oceny rozwiązań każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji oraz poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, który zgodnie z zadaniem reprezentuje. Zdaniem Sądu, analiza uzasadnienia ocen cząstkowych a następnie zaskarżonej uchwały prowadzi do wniosku, że dokonując oceny pracy skarżącej kierowano się wskazówkami zawartymi w art. 36(5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych, indywidualizując je w ramach tejże pracy egzaminacyjnej. W ocenie Sądu, zaskarżona uchwała zapadła po wszechstronnym i wnikliwym zbadaniu wszystkich okoliczności sprawy. Również jej uzasadnienie jest zgodne z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. Według Sądu w niniejszej sprawie zostały ustalone wszelkie okoliczności istotne z punktu widzenia przepisów prawa materialnego. W uzasadnieniu uchwały organ podał przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja odnosi się do istotnych w sprawie okoliczności faktycznych i prawnych. Wobec zarzutu skargi, przekroczenia granic uznania administracyjnego, należy wskazać, że uchwała w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego nie ma charakteru uznaniowego, co wpływa na zakres kontroli sądowoadministracyjnej takiego rozstrzygnięcia. W wyroku z dnia 19 czerwca 2013 r. w sprawie sygn. akt II GSK 319/12 stwierdzono m.in. że decyzje w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego należy zakwalifikować do grupy decyzji związanych. Powyższy pogląd jest utrwalony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Przykładowo w wyroku z dnia 13 lutego 2014r. w sprawie sygn.akt II GSK1835/12 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził m.in decyzję w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego należy zakwalifikować do grupy decyzji związanych. Decyzja określana jest, jako związana, gdy nie pozostawia organowi administracyjnemu "luzu decyzyjnego", jak określa się to w opisie wyboru konsekwencji prawych normy prawa materialnego w decyzyjnym modelu stosowania prawa. Wprawdzie norma prawna może dopuszczać ograniczony luz decyzyjny, gdy organ dokonuje wyboru konsekwencji (z kilku przypadków, w granicach rozpiętości tzw. widełek), ale jest związany normatywnymi dyrektywami wyboru konsekwencji, co stanowi nadal postać decyzji związanej. (wyrok NSA z 19 czerwcowa 2013 r., sygn. akt II GSK 319/12 dostępny na: orzeczenia.nsa.gov.pl).). Korzystanie przez organ z tego ograniczonego luzu decyzyjnego, w tym m.in. dla ustalenia treści nieostrych sformułowań treści przepisów prawnych, co ma również miejsce na gruncie ustawy o radcach prawnych przy ustalaniu wyniku egzaminu, nie daje podstaw dla stwierdzenia, iż wydana w tym przedmiocie decyzja ma charakter rozstrzygnięcia według uznania administracyjnego. W tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zaprezentowane w wyroku z 19 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2333/11, w którym stwierdzono: " Podejmowane przez komisje egzaminacyjne do spraw wyniku egzaminu radcowskiego uchwały nie są podejmowane w oparciu o konstrukcję uznania administracyjnego. Zarówno Komisja Egzaminacyjna, decydując o wyniku egzaminu na podstawie art. 366 ust. 2 urp, jak też rozpatrująca na zasadzie art. 368 ust. 9 i 10 urp odwołania od tych rozstrzygnięć Komisja II stopnia związane są przepisem art. 366 ust. 1 urp, zgodnie z którym pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną". Reasumując, kontrolując uchwałę komisji egzaminacyjnej w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, o której mowa w art. 366 ust. 2 w zw. z art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, sąd administracyjny czyni to według kryterium zgodności z prawem, kwalifikując tę uchwałę nie tyle według uznania administracyjnego, co do grupy decyzji związanych. Ponadto w wyroku z dnia 11 marca 2014 r. w sprawie II GSK 40/13 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że organy podejmujące uchwałę w sprawie wyniku egzaminu radcowskiego tj. obie Komisje Egzaminacyjne cyt.: nie mają żadnego "luzu decyzyjnego", co oznacza, że jeżeli prace egzaminacyjne zostały ocenione pozytywnie, zgodnie z uregulowaniami zawartymi w art. 36(6) ust. 1 u.r.p., wynik egzaminu musi być pozytywny. Także oceny prac egzaminacyjnych nie są dokonywane w ramach "luzu decyzyjnego". Ustawa reguluje precyzyjnie wymagania, jakie muszą spełniać prace z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego. Zgodnie z art. 36(5) ust. 2 u.r.p. praca egzaminacyjna musi spełniać wymogi formalne, przepisy prawa mają być zastosowane właściwie i umiejętnie zinterpretowane, sposób rozstrzygnięcia problemu ma być poprawny i uwzględniać interes strony. Praca, która spełnia powyższe wymagania musi być oceniona pozytywnie. Natomiast, w zależności od tego, w jakim stopniu praca egzaminacyjna spełnia wymagania, egzaminatorzy wystawiają oceny, korzystając ze skali ocen zawartych w ustawie. Te oceny także nie są przejawem "luzu decyzyjnego", są natomiast przejawem indywidualnego podejścia wysokiej klasy specjalistów, którzy z jednej strony gwarantują znajomość przepisów prawa i obiektywną ocenę prawidłowości zastosowanych rozwiązań, a z drugiej zawierają element własnej "eksperckiej" oceny poziomu prawa. Wszelkie egzaminy przeprowadzane przez specjalistów zawierają element subiektywny, jednak samodzielna ocena pracy dokonywana przez dwóch egzaminatorów i sposób wystawiania oceny końcowej zapewnia ocenę trafną. W u.r.p. skład komisji egzaminacyjnych jest precyzyjnie uregulowany. W art. 36(5) ust. 2 u.r.p. ustawodawca postanawia, że prace po raz pierwszy oceniają niezależnie dwaj egzaminatorzy, jeden wskazany przez Ministra Sprawiedliwości, a drugi przez KRRP, "z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna". Zgodnie z art. 36(8) ust. 3 u.r.p. w skład komisji odwoławczych wchodzą osoby wskazane przez Ministra Sprawiedliwości i KRRP. "których wiedza i doświadczenie dają rękojmię rzetelnego rozpoznania odwołań". Takie uregulowania gwarantują prawidłową ocenę prac, dokonywaną zgodnie z prawem, ale w sposób indywidualny. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że każda praca oceniana jest indywidualnie, a jej walory i wady oceniane są przez ekspertów, aby następnie wedle ich najlepszej wiedzy ustalić, czy kandydat na radcę prawnego posiada należyte przygotowanie prawnicze do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Może się zatem, zdarzyć, że prace, w których są przyjęte podobne rozwiązania prawne, prezentują jednocześnie tak różny poziom wiedzy i umiejętności zdającego, że są oceniane w różny sposób. Jak już wspomniano, zdaniem Sądu, ocena pracy z prawa cywilnego została dokonana przez pryzmat wymagań określonych w art. 36(5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych, uzasadniona w sposób jasny i wystarczający i nie naruszyła zasady swobodnej oceny. W uzasadnieniu zaskarżonej uchwały przytoczono w sposób drobiazgowy zarówno mankamenty jaki i pozytywne elementy tejże pracy egzaminacyjnej. Trafne wywody merytoryczne zawarte w zakwestionowanej uchwale pozwalają na pominięcie i nieprzytaczanie w tym miejscu ponownie argumentów dotyczących mankamentów pracy sporządzonej przez skarżącą. W ocenie Sądu, uzasadnienie zaskarżonej uchwały wskazuje na to, że ocena rozwiązania zadania z prawa cywilnego została dokonana w aspekcie zachowania wymogów formalnych, prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji a także poprawności zaproponowanego przez zdającą sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Trudno odmówić racji organowi, że apelacja skarżącej nie spełniała wymogów formalnych wskazanych w art. 368 k.p.c. Organ podniósł, że w omawianej pracy egzaminacyjnej sporządzona apelacja zawiera nieprecyzyjnie określony zakres zaskarżenia a wniosek apelacji nie określa precyzyjnie sposobu rozstrzygnięcia, jakiego apelujący oczekuje od sądu. Podczas gdy oba te elementy powinny być zbieżne, gdyż decydują, one o granicach prawomocności w zakresie części niezaskarżonej oraz o kognicji sądu drugiej instancji. W pracy napisanej w ramach egzaminu radcowskiego nie może mieć przy tym znaczenia fakt, że w realnych warunkach odrzucenia apelacji mogłoby nastąpić dopiero po uprzednim wezwaniu także profesjonalnego pełnomocnika do usunięcia barków formalnych. Inny jest bowiem cel niniejszego postępowania egzaminacyjnego. Nie można podzielić argumentacji skarżącej, że organ odwoławczy nie odniósł się w pełni do zarzutów odwołania. Przeczy temu treść uzasadnienia zaskarżonej uchwały. Należy zauważyć, że argumentacja skarżącej zauważa w skardze zmierzające do podważenia wskazanych przez Komisję II Stopnia istotnych mankamentów omawianej pracy egzaminacyjnej w istocie nie uwzględnia istoty i celu egzaminu radcowskiego. Skoro zdanie egzaminu radcowskiego ma uprawniać do wykonywania zawodu, sposób rozwiązania przyjęty przez egzaminowanego powinien odpowiadać wymogom przepisów prawa, aby mógł funkcjonować w obrocie prawnym, jako środek skuteczny, możliwie maksymalnie przy tym zabezpieczając interesy strony reprezentowanej zgodnie z treścią zadania egzaminacyjnego. Celem tego postępowania jest przede wszystkim sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu pod względem zdolności do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Z powyższych względów argumenty strony skarżącej sformułowane w oparciu o zasady rządzące postępowaniem sądu odwoławczego rozpoznającego wniesioną apelację a także akcentująca ograniczoną ilość czasu na egzaminie uniemożliwiającą przedstawienie przez zdającą pełnej, wnikliwej i wyczerpującej argumentacji nie mogą prowadzić do uwzględnienia niniejszej skargi. Zawód radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na udzieleniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami (art. 6 ust. 1 ustawy o radcach prawnych). Pomocą prawną jest w szczególności udzielenie porad i konsultacji prawnych, opinii prawnych, zastępstwo prawne i procesowe (art. 7). Pomoc prawna świadczona przez radcę prawnego ma na celu ochronę prawną interesów podmiotów, na których rzecz jest wykonywana (art. 2). Przytoczone przepisy kładą wyraźny akcent na pomoc prawną, która ma być świadczona w celu ochrony interesów mocodawcy. Prowadzenie przez radcę prawnego praktyki zawodowej wymaga posiadania odpowiedniej wiedzy teoretycznej oraz umiejętności praktycznych, dających gwarancję należytego wykonywania zawartych zobowiązań tzn. wykonywania ich zgodnie z określonymi standardami merytorycznymi. Jak już wskazano, egzamin zawodowy stanowi formę weryfikacji umiejętności zawodowych kandydata na radcę prawnego. Radca prawny świadcząc pomoc prawną, która obejmuje także występowanie przed sądami i trybunałami występuje jako pełnomocnik procesowy strony działając w jej imieniu z bezpośrednimi dla niej skutkami. Z powyższych względów za słuszne należy uznać stanowisko Komisji II stopnia, która poszczególne braki i uchybienia w pracy pisemnej kandydatki zakwalifikowała jako istotne w stopniu dyskwalifikującym przedmiotową pracę. Zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie ocena pracy z zakresu prawa cywilnego sporządzonej przez skarżącą została uzasadniona w sposób wystarczający i mimo surowości, nie narusza ona zasad swobodnej oceny, w którą Sąd nie może ingerować. Wbrew zarzutom skargi organ wyważył pozytywne i negatywne elementy ocenianej pracy, czego wyrazem jest treść uzasadnienia zakwestionowanej uchwały vide np. strona 14 i 15 uchwały. W postępowaniu dotyczącym ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego obowiązkiem organów administracyjnych jest ochrona interesu publicznego, który w tym wypadku należy rozumieć, jako zapewnienie możliwości wykonywania zawodu zaufania publicznego przez osoby do tego należycie przygotowane. Prowadzenie przez radcę prawnego praktyki zawodowej wymaga posiadania odpowiedniej wiedzy teoretycznej oraz umiejętności praktycznych, dających gwarancję należytego wykonywania zawartych zobowiązań, tzn. wykonywania ich zgodnie z określonymi standardami merytorycznymi. Jak już wyżej akcentowano, egzamin zawodowy stanowi formę weryfikacji umiejętności zawodowych kandydata na radcę prawnego. W zależności od stopnia przygotowania do wykonywania omawianego zawodu przez osobę przystępującą do egzaminu wynik egzaminu powinien być jeden, pozytywny albo negatywny, przy czym tylko spełnienie wszystkich ustawowych kryteriów zaproponowanego rozwiązania uprawnia oceniających do przejścia do skali ocen pozytywnych (od celującej do dostatecznej) - tak: Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym wyżej wyroku z dnia 13 lutego 2014r. W niniejszej sprawie rozwiązanie zadania egzaminacyjnego przez skarżącą, nie mogło być uznane za poprawne w świetle kryteriów określonych w art. 36(5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych, co wykazano w zaskarżonej uchwale. Odnosząc się do stanowiska skarżącej zawartego na k.16 skargi cyt.: Ponadto Skarżąca marginalnie wskazuje, że wedle jej wiedzy część członków poszczególnych komisji jak i całe Komisje Egzaminacyjne II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości podczas rozpatrywania odwołań od egzaminu radcowskiego, w przypadku niedoliczenia kwoty 24.000 zł nie traktowały tego jak działania błędnego i z tego powodu nie obniżały oceny końcowej z całej pracy. Należy zauważyć, co zdaje się zauważać także skarżąca, iż każda sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego rozstrzygana uchwałami komisji egzaminacyjnych jest sprawą indywidualną w rozumieniu art. 1 ust. 1 k.p.a. Indywidualizm takiej sprawy powoduje, że nigdy nie jest ona rozpoznawana porównawczo, ponieważ uchwały komisji egzaminacyjnych konkretyzują normy prawa materialnego - ustawy o radcach prawnych - wyłącznie w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego zdającego i wyłącznie w jego sprawie. Także Sąd, w ramach rozpoznawanej sprawy, nie może oceniać rozstrzygnięć organu podjętych w indywidualnych sprawach administracyjnych dotyczących innych zdających. W przeciwnym razie wykraczałoby poza granice niniejszej sprawy (v. art. 134 § 1 p.p.s.a.). W świetle powyższego przepisu "sąd rozstrzyga w granicach sprawy" – pojęcie "sprawa" użyte jest w rozumieniu sprawy, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność. Reasumując Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. Rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały uzasadnione w sposób odpowiadający prawu. Organy te nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego wskazanych w skardze, w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie tych uchwał z obrotu prawnego. Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd tego rodzaju uchybień, które sąd ma obowiązek badać z urzędu - skargę należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.