VI SA/Wa 44/24
WyrokWSA w Warszawie2024-05-21
Skład orzekający: Honorata Łopianowska, Danuta Szydłowska, Justyna Żurawska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy umowy nazwane przez strony umowami o dzieło, których przedmiotem jest opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów lub przygotowanie i przeprowadzenie zajęć szkoleniowych, mogą być kwalifikowane jako umowy o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o umowie zlecenia, w kontekście podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego?Ratio decidendi
Sąd uznał, że umowy nazwane przez strony umowami o dzieło, których przedmiotem było opracowanie i wygłoszenie wykładów lub przeprowadzenie zajęć szkoleniowych, w rzeczywistości stanowiły umowy o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o umowie zlecenia. Kluczowe dla tej kwalifikacji było stwierdzenie, że umowy te nie prowadziły do powstania konkretnego, samoistnego i obiektywnie osiągalnego rezultatu w rozumieniu przepisów o umowie o dzieło, lecz polegały na starannym działaniu w celu przekazania wiedzy. W związku z tym, osoba wykonująca te umowy podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego na takich samych zasadach jak przy umowie zlecenia.Stan faktyczny
Stowarzyszenie S. w K. zaskarżyło decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Oddziału NFZ, która stwierdziła istnienie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego M. O. z tytułu wykonywania umów cywilnoprawnych o charakterze umów o świadczenie usług (nazwane przez strony umowami o dzieło) w latach 2013-2015. Stowarzyszenie zarzuciło organom naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, twierdząc, że zawarte umowy były umowami o dzieło, a nie umowami o świadczenie usług, co wpływało na obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Honorata Łopianowska Sędziowie Sędzia WSA Danuta Szydłowska Asesor WSA Justyna Żurawska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Jadwiga Rytych po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2024 r. sprawy ze skargi S. w K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę.
Przedmiotem skargi S. w K. (dalej: "Strona", "Skarżący", "Stowarzyszenie") jest decyzja nr [...] Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] listopada 2023r. utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] maja 2019 r. stwierdzającą istnienie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego M. O., we wskazanych w rozstrzygnięciu okresach mieszczących się w latach 2013-2015.
Decyzja ta została wydana w następującym stanie sprawy:
Na skutek wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS") Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia wszczął postępowanie w przedmiocie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym M. O. (dalej "Zainteresowany"), z tytułu wykonywania umów cywilnoprawnych o charakterze umów o świadczenie usług, zawartych z płatnikiem składek.
Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "Dyrektor", "organ I instancji") orzekł istnienie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego Zainteresowanego z tytułu wykonywania umów o świadczenie usług w okresach: od 12 stycznia 2013 r. do 26 stycznia 2013 r., od 2 lutego 2013 r. do 23 lutego 2013 r., od 9 marca 2013 r. do 16 marca 2013 r., od 6 kwietnia 2013 r. do dnia 20 kwietnia 2013 r., 7 kwietnia 2013 r., od 8 kwietnia 2013 r. do 27 kwietnia 2013 r., od 22 kwietnia 2013 r. do 26 kwietnia 2013r., od 24 kwietnia 2013 r. do 12 września 2013r., od 6 maja 2013 r. do 12 maja 2013 r., od 14 września 2013 r. do 7 grudnia 2013 r., od 18 listopada 2013 r. do 30 listopada 2013 r., od 21 stycznia 2014 r. do 10 kwietnia 2014 r., od 30 marca 2014 r. do 5 lipca 2014 r., od 1 kwietnia 2014 r. do 15 kwietnia 2014 r., od 9 kwietnia 2014 r. do 16 czerwca 2014 r., od 9 czerwca 2014 r. do 21 czerwca 2014 r., od 30 czerwca 2014 r. do 14 lipca 2014 r., od 8 września 2014 r. do 24 września 2014 r., od 9 września 2014r. do 23 października 2014 r., od 29 września 2014 r. do 29 października 2014 r., od 5 października 2014 r. do 19 kwietnia 2015 r., od 13 stycznia 2015 r. do 9 kwietnia 2015r., od 26 stycznia 2015 r. do 15 lutego 2015 r., od 3 lutego 2015 r. do 26 lutego 2015r., od 23 lutego 2015 r. do 19 marca 2015 r., od 23 lutego 2015 r. do 30 marca 2015 r., od 16 marca 2015 r. do 7 kwietnia 2015 r., od 18 marca 2015 r. do 9 kwietnia 2015 r., od 1 kwietnia 2015 r. do 28 kwietnia 2015r., od 6 kwietnia 2015 r. do 19 kwietnia 2015 r., od 11 maja 2015 r. do 28 maja 2015 r., od 29 maja 2015 r. do 9 czerwca 2015 r., od 11 czerwca 2015 r. do 27 czerwca 2015r., od 1 września 2015 r. do 27 września 2015 r., od 28 września 2015 r. do 25 października 2015 r., od
1 października 2015 r. do 8 października 2015 r., od 5 października 2015 r. do 29 października 2015 r., od 27 października 2015 r. do 5 listopada 2015 r., od 3 listopada 2015 r. do 1 grudnia 2015 r., od 3 listopada 2015 r. 19 listopada 2015 r. oraz od 1 grudnia 2015 r. do 14 grudnia 2015 r.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosło skarżące Stowarzyszenie.
Decyzją z dnia [...] listopada 2023 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "Prezes NFZ", "organ odwoławczy") utrzymał w mocy ww. decyzję organu I instancji. Podstawę prawną decyzji stanowił: art. 102 ust. 5 pkt 24 w zw. z art. 109 ust. 5, 6 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2561, ze zm.), dalej: "ustawa o świadczeniach" w zw. z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zapewnienia funkcjonowania ochrony zdrowia w związku z epidemią COVID-19 oraz po jej ustaniu (Dz.U. poz. 1493) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 775, ze zm.), zwanej dalej "k.p.a.".
W uzasadnieniu Prezes NFZ wskazał, że Zainteresowany zawarł z płatnikiem składek – skarżącym Stowarzyszeniem następujące umowy nazwane "umowami o dzieło":
- z 7 stycznia 2013 r., przedmiot: opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów oraz przeprowadzenie ćwiczeń komputerowych na kursie "Dla kandydatów na księgowego",
- z 28 stycznia 2013 r., przedmiot: opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów na kursie Dla kandydatów na księgowego,
- z 4 marca 2013 r., przedmiot: opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów na kursie Dla kandydatów na księgowego,
- z 1 kwietnia 2013 r., przedmiot: opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów oraz przeprowadzenie ćwiczeń komputerowych na kursie Dla kandydatów na księgowego - podstawy rachunkowości, PR/2/2013/131 (dnia 6 i 20 kwietnia -16 godzin),
- z 1 kwietnia 2013 r., przedmiot: opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów na kursie Dla kandydatów na księgowego - podstawy rachunkowości, PR/2/2013/131,
- z 8 kwietnia 2013 r., której przedmiotem było: opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów na kursie Dla kandydatów na księgowego - podstawy rachunkowości,
- z 22 kwietnia 2013 r., przedmiot: opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów na kursie Dla kandydatów na głównego księgowego,
- z 24 kwietnia 2013 r., przedmiot: przygotowanie i przeprowadzenie zajęć tematycznych podczas szkolenia Kurs "Dla średniej kadry finansowo-księgowej",
- z 6 maja 2013 r., przedmiot: opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów na kursie Dla kandydatów na księgowego,
- z 2 września 2013 r., przedmiot: opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów na kursie Dla kandydatów na księgowych,
- z 18 listopada 2013 r., przedmiot: opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów oraz przeprowadzenie ćwiczeń komputerowych na kursie podstawy rachunkowości,
- z 13 stycznia 2014 r., przedmiot: opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów na kursie Dla kandydatów na księgowego - podstawy rachunkowości,
- z 24 marca 2014 r., przedmiot: opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów na kursie Dla kandydatów na księgowego - podstawy rachunkowości,
- z 1 kwietnia 2014 r., przedmiot: opracowanie autorskie i przeprowadzenie zajęć szkoleniowych na kursie Dla kandydatów na księgowych - podstawy rachunkowości,
- z 1 kwietnia 2014 r., przedmiot: opracowanie autorskie i przeprowadzenie zajęć szkoleniowych oraz ćwiczeń komputerowych na kursie Dla kandydatów na księgowych - podstawy rachunkowości,
- z 9 czerwca 2014 r., przedmiot: opracowanie autorskie i przeprowadzenie zajęć szkoleniowych oraz ćwiczeń komputerowych na kursie Podstawy rachunkowości,
- z 30 czerwca 2014 r., przedmiot: opracowanie autorskie i przeprowadzenie zajęć szkoleniowych oraz ćwiczeń komputerowych na kursie Podstawy rachunkowości,
- z 1 września 2014 r., przedmiot: opracowanie autorskie i przeprowadzenie zajęć szkoleniowych na kursie Dla kandydatów na księgowego,
- z 8 września 2014 r., przedmiot: opracowanie autorskie i przeprowadzenie zajęć szkoleniowych na kursie Specjalista ds. podatkowej księgi przychodów i rozchodów,
- z 29 września 2014 r., przedmiot: opracowanie autorskie i przeprowadzenie zajęć szkoleniowych na kursie Specjalista ds. rachunkowości, II stopień,
- z 29 września 2014 r., przedmiot: opracowanie autorskie i przeprowadzenie zajęć szkoleniowych na kursie Specjalista ds. podatkowej księgi przychodów i rozchodów,
- z 5 stycznia 2015 r., przedmiot: opracowanie autorskie i przeprowadzenie zajęć szkoleniowych na kursie Dla kandydatów na księgowego,
- z 26 stycznia 2015 r., przedmiot: opracowanie autorskie i przeprowadzenie zajęć szkoleniowych na kursie Specjalista ds. rachunkowości II stopień,
- z 16 lutego 2015 r., przedmiot: opracowanie autorskie i przeprowadzenie zajęć szkoleniowych nt. rachunkowość na kursie Dla kandydatów na księgowego,
- z 23 lutego 2015 r., przedmiot: opracowanie autorskie i przeprowadzenie zajęć szkoleniowych na kursie Specjalista ds. rachunkowości II stopień,
- z 23 lutego 2015 r., przedmiot: opracowanie autorskie i przeprowadzenie zajęć szkoleniowych na kursie Dla kandydatów na księgowego,
- z 16 marca 2015 r., przedmiot: opracowanie autorskie i przeprowadzenie zajęć szkoleniowych oraz ćwiczeń komputerowych na kursie Dla kandydatów na księgowego,
- z 18 marca 2015 r., przedmiot: opracowanie autorskie i przeprowadzenie zajęć szkoleniowych na kursie Dla kandydatów na księgowego,
- z 1 kwietnia 2015 r., przedmiot: opracowanie autorskie i przeprowadzenie zajęć szkoleniowych na kursie "Specjalista ds. podatkowej księgi przychodów i rozchodów",
- z 6 kwietnia 2015 r., przedmiot: opracowanie autorskie i przeprowadzenie zajęć szkoleniowych na kursie Specjalista ds. rachunkowości II stopień,
- z 11 maja 2015 r., przedmiot: opracowanie autorskie i przeprowadzenie zajęć szkoleniowych na kursie "Specjalista ds. podatkowej księgi przychodów i rozchodów",
- z 29 maja 2015 r., przedmiot: opracowanie autorskie i przeprowadzenie zajęć szkoleniowych oraz komputerowych na kursie "Specjalista do spraw podatkowej księgi przychodów i rozchodów",
- z 11 czerwca 2015 r., przedmiot: opracowane autorskie i przeprowadzenie zajęć szkoleniowych oraz ćwiczeń komputerowych na kursie Dla kandydatów na księgowego,
- z 1 września 2015 r., przedmiot: opracowanie autorskie i przeprowadzenie zajęć szkoleniowych na kursie Podstawy rachunkowości,
- z 28 września 2015 r., przedmiot: opracowanie autorskie i przeprowadzenie zajęć szkoleniowych na kursie Podstawy rachunkowości,
- z 1 października 2015 r., przedmiot: opracowanie autorskie i przeprowadzenie zajęć szkoleniowych i ćwiczeń komputerowych na kursie Specjalista ds. podatkowej księgi przychodów i rozchodów,
- z 5 października 2015 r., przedmiot: opracowanie autorskie i przeprowadzenie zajęć szkoleniowych na kursie Specjalista ds. podatkowej księgi przychodów i rozchodów,
- z 27 października 2015 r., przedmiot: opracowanie autorskie i przeprowadzenie zajęć szkoleniowych oraz ćwiczeń komputerowych na kursie Specjalista ds. podatkowej księgi przychodów i rozchodów,
- z 3 listopada 2015 r., przedmiot: opracowanie autorskie i przeprowadzenie zajęć szkoleniowych na kursie Podstawy rachunkowości,
- z 3 listopada 2015 r., przedmiot: opracowanie autorskie i przeprowadzenie zajęć szkoleniowych na kursie Specjalista ds. podatkowej księgi przychodów i rozchodów,
- z 1 grudnia 2015 r., przedmiot: opracowanie autorskie i przeprowadzenie zajęć szkoleniowych oraz ćwiczeń komputerowych na kursie Dla kandydatów na księgowego.
Do powyższych umów zostały dołączone rachunki. W zawartych umowach strony ustaliły, iż do wykonania dzieła wykonawca użyje własnych materiałów i narzędzi. W toku postępowania Stowarzyszenie przedłożyło dalsze dowody w postaci umów, dzienników zajęć i materiałów dydaktycznych.
W ocenie organu odwoławczego nie sposób podzielić stanowiska Stowarzyszenia. W zawartych przez strony umowach nie sposób odnaleźć konkretnie określonego rezultatu, który charakteryzowałby się indywidualnym, twórczym charakterem. Przygotowanie oraz przeprowadzenie wykładów na określony temat jest szeregiem czynności, wykonywanych z należytą starannością przez Zainteresowanego. Trudno wskazać w badanym przypadku weryfikowalny, samoistny wynik analizowanych umów. Brak jest także w przepisach spornych umów uregulowania kwestii odpowiedzialności Zainteresowanego za ewentualne wady dzieła charakterystycznego dla umów o dzieło. Powyższe świadczy o tym, że sporne umowy nie spełniają kryteriów umów o dzieło. Prezes NFZ za chybione uznał także argumenty Strony, z których wynika, że ze względu na treść art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2509) zawarte umowy są umowami o dzieło. Przedmiotem umów o dzieło autorskie jest dzieło oznaczone jako utwór w rozumieniu prawa autorskiego, które zawiera inne uregulowania np. w przedmiocie odpowiedzialności, zawarte w art. 55 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, który zawiera regulacje dotyczące usterek utworu, a nie wad, jak przy umowie o dzieło.
Dalej Prezes NFZ wyjaśnił, że możliwa jest umowa o dzieło, nieobjęta obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, której przedmiotem jest wygłoszenie wykładu, pod warunkiem jednak, że wykładowi można przypisać cechy utworu. Ten warunek spełnia tylko wykład naukowy (ewentualnie cykl wykładów) o charakterze niestandardowym, niepowtarzalnym, wypełniający kryteria twórczego i indywidualnego dzieła naukowego. Po analizie treści wykładów przygotowanych przez Zainteresowanego Prezes NFZ uznał, że przedmiot umów, w postaci przeprowadzenia wykładów z zakresu prowadzonych zajęć na wskazanych kursach nie spełnia przesłanek wykładu naukowego mającego charakter utworu. Nie kwestionując dorobku naukowego Zainteresowanego, organ odwoławczy wskazał jednakże, że nie zgadza się ze stanowiskiem, iż w przedmiotowej sprawie Zainteresowany prowadząc wykłady na kursach wytworzył jakieś dzieło. Rozróżnić bowiem należy samo wytworzenie dzieła np. opracowanie jakiejś nowatorskiej koncepcji naukowej i utrwalonej np. w artykule naukowym, czy książce na dany temat, od prowadzenia cyklu wykładów na ten temat w oparciu o stworzoną wcześniej publikację.
Zdaniem organu odwoławczego, podnoszone kwestie autorskiego wykładu wpływają na podatkowe i autorskie aspekty realizacji przedmiotowych umów, natomiast nie wpływają na ocenę charakteru umów w świetle art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach.
Mając powyższe na uwadze Prezes NFZ stwierdził, że w przypadku spornych umów żadne konkretne dzieło, w myśl przepisów regulujących umowę o dzieło, nie zostało oznaczone. Żadna umowa zawarta z Zainteresowanym nie miała charakteru umowy o dzieło. Dziełem w myśl przepisów k.c. nie może być świadczenie usług dydaktycznych. Przedmiotem działania Zainteresowanego był cały proces, na który składało się m.in. przygotowanie i przeprowadzenie zajęć na określonych w umowach kursach dotyczących zagadnień księgowych. Zaś sposób czy zasady przedstawiania wygłaszanych treści nie mogą być utożsamiane z rezultatem, który byłby samoistny, weryfikowalny i niezależny od dalszego działania twórcy.
Dokonując oceny stanu faktycznego przedmiotowej sprawy, Prezes NFZ uznał, iż czynności wykonywane w ramach przedmiotowych umów mają charakter czynności właściwych dla umowy o świadczenie usług, do których stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Wyjaśnił, że Zainteresowany realizując umowy zawarte z płatnikiem składek wykonywał obowiązki, które mieszczą się w ramach typowych prac edukacyjnych. Zainteresowany na mocy zawartych umów przygotował stosowne opracowania, a następnie w oparciu o przygotowany projekt przeprowadził cykl szkoleń, w wymiarze i zgodnie z planem realizacji cyklu szkoleń. Przy tego rodzaju wykonywanych czynnościach, tzn. zmierzających najpierw do opracowania a następnie do wykonania programu nauczania z danego zakresu trudno uznać, że umowy te polegały "na dostarczeniu określonych wyników swojej pracy w postaci dzieła" (w myśl przepisów o umowie o dzieło zawartych w k.c.).
W skardze na powyższą decyzję Prezesa NFZ Stowarzyszenie zarzuciło naruszenie:
1/ przepisów postępowania:
a) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach poprzez dokonanie dowolnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego przyjęcia charakteru prawnego każdej zawartej przez strony umowy jako umowy o świadczenie usług, podczas gdy zgodnie z wolą stron i treścią każdej umowy - przedmiotem umów łączących strony było opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów, będących utworem w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych,
b) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 75 k.p.a. w zw. z art. 86 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i nieprzesłuchanie przez organ M. O. oraz ze strony płatnika składek K. J. i B. K., podczas gdy dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z ich przesłuchania prowadziłoby do wniosku, iż wolą stron było zawarcie i realizowanie umów o dzieło,
2/ przepisów prawa materialnego:
a) art. 65 § 2 k.c. w zw. z art. 3531 k.c. poprzez ich błędne zastosowanie i niesłuszne zakwalifikowanie przez organ odwoławczy - w ślad za organem I instancji, że płatnika składek i Zainteresowanego łączyły umowy o świadczenie usług, do których na podstawie art. 750 k.c. stosuje się odpowiednio przepisy o umowie zleceniu, a tym samym pominięcie zgodnego zamiaru i woli stron zawartych umów w zakresie kwalifikacji prawnej dokonanych przez strony czynności w ramach zasady swobody umów, a także niedokonanie wykładni oświadczeń woli stron oraz całkowite pominięcie przez organ, iż strony zawarły umowy o dzieło w sposób odpowiadający właściwościom oraz cechom charakterystycznym dla owego stosunku obligacyjnego,
b) art. 627 k.c. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że charakter czynności polegających m.in. opracowywaniu i wygłoszeniu autorskich wykładów, przynoszących określony efekt nie doprowadził do nawiązania przez strony umowy o dzieło, a co za tym idzie powstania rezultatu wymaganego dla owego stosunku prawnego, a także niesłusznie przyjęcie, iż oczekiwanie stron towarzyszące zawieraniu i wykonywaniu umowy o dzieło mogło zostać zrealizowane wyłącznie jako element umowy o świadczenie usług, do której na podstawie art. 750 k.c. stosuje się odpowiednio przepisy o umowie zleceniu,
c) art. 734 k.c. w zw. z art. 750 k.c. poprzez ich błędne zastosowanie, polegające na przyjęciu, że Stowarzyszenie łączyły z M. O. umowy o świadczenie usług, do których na podstawie art. 750 k.c. stosuje się odpowiednio przepisy o umowie zleceniu, podczas gdy pogłębiona analiza okoliczności faktycznych sprawy powinna prowadzić do ustalenia, iż celem i efektem zawartych umów o dzieło było osiągnięcie przez jej strony określonego rezultatu,
d) art. 65 pkt 1, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e, art. 69 ust. 1 oraz art. 107 ust. 5 i art. 109 ustawy o świadczeniach poprzez ich błędne zastosowanie i przyjęcie, że Zainteresowany jako osoba wykonująca pracę na podstawie umów o dzieło podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, tak jak osoba wykonująca pracę w oparciu o umowę zlecenie czy umowę o świadczenie usług,
e) art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez ich błędną wykładnię, a mianowicie poprzez uznanie, iż zgodnie z przepisami ustawy systemowej należałoby stwierdzić obowiązek płatnika w zakresie zgłoszenia i obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego osób wykonujących realizację procesu dydaktycznego w oparciu o umowę o dzieło.
Mając na uwadze powyższe, Stowarzyszenie wniosło o uchylenie decyzji zaskarżonej w całości i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi Stowarzyszenie podniosło argumenty na poparcie ww. zarzutów. Podniosło, że zawarte z Zainteresowanym umowy to umowy rezultatu, a ich przedmiotem jest dzieło. Przygotowane i przeprowadzone wykłady miały charakter indywidualny, niestandardowy i ściśle związany z tematyką rachunkowości, zaś ich rezultatem miało być poszerzenie wiedzy uczestników wykładów. Wykłady nie cechowały się powtarzalnością.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Na rozprawie w dniu 21 maja 2024 r. Stowarzyszenie podtrzymało swoje stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. 2023 r. poz. 1615, ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, ze zm.) dalej "p.p.s.a.", sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł doprowadziła do uznania, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu.
Zdaniem Sądu, w sprawie stan faktyczny został ustalony w sposób prawidłowy. Zatem ustalony przez organ stan faktyczny stał się stanem faktycznym przyjętym przez Sąd.
W sprawie przedmiotem kontroli jest decyzja Prezesa NFZ nr [...] z dnia [...] listopada 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] maja 2019 r. ustalającą, że M. O. był objęty obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów o świadczenie usług na rzecz strony Skarżącej w okresach wskazanych w treści rozstrzygnięcia.
Podstawę prawną decyzji stanowił art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach.
Kwestia sporna sprowadza się do oceny, czy umowy zawarte pomiędzy Stowarzyszeniem, a Zainteresowanym były umowami o dzieło, jak nazwały je strony, czy też innymi umowami tj. umowami o świadczenie usług dydaktycznych, do których, zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, zastosowanie winny znaleźć przepisy dotyczące zlecenia. Jak wynika z akt sprawy strony zawarły 41 umów obejmujących opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów na kursie dla kandydatów księgowych, dla specjalistów ds. podatkowej księgi przychodów i rozchodów oraz ds. rachunkowości bądź na kursie obejmującym zagadnienia z rachunkowości (podstawy rachunkowości).
Stosownie do treści art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osobami z nimi współpracującymi. Zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach, w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie. Przepis art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach przewiduje zaś, że za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający.
Jednocześnie do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, na podstawie art. 750 k.c. stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Oznacza to, że sam fakt nazwania przez strony umowy "umową o dzieło" nie przesądza o jej charakterze. Decydująca okazuje się treść zawartej umowy. Zatem, nie nazwa umowy, lecz jej cel i przedmiot decydują o charakterze współpracy stron.
Zgodnie z art. 734 § 1 k.c. przez umowę zlecenie przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Umowę zlecenie zalicza się do zobowiązań tzw. starannego działania, a nie zobowiązań rezultatu. Odpowiedzialność kontraktowa przyjmującego zlecenie powstanie wówczas, gdy przy wykonaniu zlecenia nie zachował on wymaganej staranności, niezależnie od tego, czy oczekiwany przez dającego zlecenie rezultat nastąpił, czy nie.
Natomiast w myśl art. 627 k.c. przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Elementami przedmiotowo istotnymi umowy o dzieło jest określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, a także, z uwzględnieniem regulacji art. 628 w zw. z art. 627 k.c., wynagrodzenia, do którego zapłaty zobowiązany jest zamawiający. Umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi". Rezultat, na który umawiają się strony, musi być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło nie jest bowiem czynność (samo działanie) lub zaniechanie, które przy zachowaniu określonej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu. Przy umowie o dzieło chodzi o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie, w wypadku nieosiągnięcia celu umowy, jest więc odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności. Przedmiotem umowy o dzieło, w ujęciu Kodeksu cywilnego, jest więc przyszły, z góry określony, samoistny, materialny lub niematerialny, lecz obiektywnie osiągalny i w danych warunkach pewny rezultat pracy i umiejętności przyjmującego zamówienie, którego charakter nie wyklucza możliwości zastosowania przepisów o rękojmi za wady (por. wyrok WSA w Warszawie z 11.12.2023 r. VI SA/Wa 3806/23).
W dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego, na gruncie podobnych spraw sądy rozważały problematykę kwalifikacji umów których przedmiotem było – jak w sprawie niniejszej – opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów bądź przygotowanie i przeprowadzenie zajęć tematycznych w ramach szkoleń czy kursów z określonych dziedzin.
Obszerną analizę cech umowy o dzieło i umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące umowy zlecenia przeprowadził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 lutego 2015 r. II GSK 203/14. NSA przywołał między innymi wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 lipca 2013 r. II UK 402/12, gdzie wskazano, że: "Umowę o dzieło zdefiniowano w art. 627 k.c. jako zobowiązanie do wykonania oznaczonego dzieła za wynagrodzeniem. Starania przyjmującego zamówienie w umowie o dzieło mają doprowadzić w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu, za wynagrodzeniem zależnym od wartości dzieła (art. 628 § 1, art. 629, art. 632 k.c.). Umowa o dzieło zakłada swobodę i samodzielność w wykonywaniu dzieła, a jednocześnie nietrwałość stosunku prawnego, gdyż wykonanie dzieła ma charakter jednorazowy i jest zamknięte terminem wykonania. Przyjmuje się przy tym, że rezultat, o który umawiają się strony, musi być z góry określony, mieć samoistny byt oraz być obiektywnie osiągalny i pewny. Wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy, czy też dokonania zmian w rzeczy już istniejącej (naprawienie, przerobienie, uzupełnienie). Tego rodzaju postacie dzieła są rezultatami materialnymi umowy zawartej między stronami, weryfikowalnymi ze względu na istnienie wad (por. wyrok Sądu Najwyższego z 3 listopada 1999 r. sygn. akt: IV CKN 152/00, OSNC 2001 Nr 4, poz. 63). Poza rezultatami materialnymi istnieją także rezultaty niematerialne, które mogą, ale nie muszą być ucieleśnione w jakimkolwiek przedmiocie materialnym. W każdym razie takim rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie jej wynik, dzieło bowiem musi istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu. Pomijając wątpliwości odnośnie do uznawania za dzieło rezultatów niematerialnych nieucieleśnionych w rzeczy (por. np. K. Zagrobelny [w:] E. Gniewek, Komentarz, 2006, s. 1039; A. Brzozowski [w:] System prawa prywatnego, t. 7, 2004, s. 329-332; J. Szczerski [w:] Komentarz, t. II, 1972, s. 1371), wskazać należy, że takim rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie wynik tej czynności. Dzieło musi bowiem istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu (por. A. Brzozowski [w:] K. Pietrzykowski, Komentarz, t. II, 2005, s. 351-352). Wykonanie określonej czynności (szeregu powtarzających się czynności), bez względu na to, jaki rezultat czynność ta przyniesie, jest natomiast cechą charakterystyczną tak dla umów zlecenia (gdy chodzi o czynności prawne - art. 734 § 1 k.c.), jak i dla umów o świadczenie usług nieuregulowanych innymi przepisami (gdy chodzi o czynności faktyczne - art. 750 k.c.). W odróżnieniu od umowy o dzieło, przyjmujący zamówienie w umowie zlecenia (umowie o świadczenie usług) nie bierze więc na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności. Jego odpowiedzialność za właściwe wykonanie umowy oparta jest na zasadzie starannego działania (art. 355 § 1 k.c.), podczas gdy odpowiedzialność strony przyjmującej zamówienie w umowie o dzieło niewątpliwie jest odpowiedzialnością za rezultat. W wypadku umowy o dzieło niezbędne jest zatem, aby starania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 3 lipca 2012 r. sygn. akt: II UK 60/12 - niepublikowane)". Podobne stanowisko zajęły także Sądy Apelacyjne. Sąd Apelacyjny w [...] w wyroku z dnia [...] lutego 2013 r. [...] (LEX nr [...]) wyjaśnił, że "Obowiązków polegających na przygotowaniu i przeprowadzeniu zajęć - choćby w oparciu o samodzielnie wybrane i przystosowane materiały dydaktyczne, a nie narzucony z góry program - nie można uznać za dzieło, ponieważ nie przynoszą one konkretnego, samoistnego, oznaczonego rezultatu. Określony rezultat umowy o dzieło, powinien mieć indywidualny charakter i niezależny od działania wykonawcy byt, wiążący się z możliwością uzyskania samodzielnej wartości w obrocie. Dzieło musi przy tym istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu. Powyższego z całą pewnością nie można powiedzieć o przedmiocie umów zawartych przez Stowarzyszenie z Zainteresowanym. W przypadku przeprowadzenia zajęć szkoleniowych z języka obcego, nawet w oparciu o samodzielnie przygotowany program i pomoce naukowe, nie występuje rezultat ucieleśniony w jakiejkolwiek postaci. Jest to wyłącznie staranne działanie wykonawcy umowy, który stosownie do posiadanej wiedzy, ma ją przekazać kursantom.". Natomiast w wyroku z dnia [...] sierpnia 2012 r. [...] Sąd Apelacyjny w [...] wyjaśnił, że "Stwierdzić należy, że w przypadku przeprowadzenia cyklu wykładów/zajęć dydaktycznych, nie występuje żaden rezultat ucieleśniony w jakiejkolwiek postaci. Jest to wyłącznie staranne działanie wykonawcy umowy, który stosownie do posiadanej wiedzy, ma ją przekazać uczniom. Poziom wiedzy uczniów po takich wykładach nie może być utożsamiany z wymaganym rezultatem, nadto liczba wykonywanych godzin zajęć, nadaje im charakter powtarzalnych czynności, nawet jeżeli zajęcia te podzielono na części. Oczywiste jest, że na każdym wykładzie dobór słów, przykładów może być inny, ale nie zmienia to typowej usługi w wymagany efekt. Wkład w postaci wysiłku umysłowego wymagany jest przy każdej pracy umysłowej i jest wykładnikiem tylko obowiązku starannego działania. Czynnością końcową było przeprowadzenie przez zainteresowanych zajęć dydaktycznych, a więc typowych usług dydaktycznych i to na rzecz podmiotu zajmującego się kształceniem. Rzeczą typową dla każdego etapu edukacji jest przygotowanie przez nauczyciela programu, konspektu, materiałów, w oparciu o które realizuje on program nauczania. Czynności te, nawet jeśli zostaną zmaterializowane na piśmie, czy nośniku elektronicznym (prezentacja multimedialna) nie mogą, zdaniem Sądu Apelacyjnego, być utożsamiane z dziełem którego dotyczy umowa, bowiem ta dotyczyła przeprowadzenia zajęć.". Podobne stanowisko wyrażono również w wyroku z dnia [...] września 2012 r. [...] "Jakkolwiek na gruncie obowiązujących przepisów prawa wygłoszenie i prowadzenie wykładów bywa kwalifikowane jako dzieło o charakterze niematerialnym, tak z taką sytuacją nie mamy do czynienia w sprawie. Zauważyć bowiem należy, że niewątpliwie wykłady posiadają walory twórcze, ale tylko wtedy będą mogły stanowić dzieło, gdy ich "twórca" będzie przekazywał nową wiedzę w zakresie pewnego przedmiotu/tematu, tzn. będzie wykładał coś, co wcześniej nie było przedmiotem jakichkolwiek rozważań i badań. Natomiast samo przygotowanie wykładu, nawet gdy przekazywana w nim wiedza wykracza poza zwykły poziom i granice programowe oraz jest w sposób indywidualny dostosowywana do potrzeb słuchaczy, nie może stanowić podstawy do przyjęcia, że w takim wypadku mamy do czynienia z dziełem.".
Mając na uwadze powyższe Sąd orzekający w sprawie uznał, że organy obu instancji prawidłowo przyjęły, że łączące strony umowy, przedstawione przez ZUS wraz z wnioskiem, to umowy o świadczenie usług do których stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu, a nie umowy o dzieło, jak określiły je strony.
Zdaniem Sądu, w sprawie zadaniem Zainteresowanego było wykonywanie czynności faktycznych w postaci przeprowadzenia zajęć na uzgodniony ze Skarżącym temat (przedmiot: opracowanie i przeprowadzenie wykładów bądź zajęć szkoleniowych na kursie dla kandydatów księgowych, dla specjalistów ds. podatkowej księgi przychodów i rozchodów oraz ds. rachunkowości bądź na kursie obejmującym zagadnienia z rachunkowości (podstawy rachunkowości). Czynności, do których wykonania zobowiązywał się Zainteresowany miały prowadzić do rezultatu w postaci przeprowadzenia zajęć dydaktycznych, jednakże w żadnym razie nie były one charakterystyczne dla umów o dzieło. Wynikały bowiem z podjęcia określonych czynności niewymagających cech indywidualizacji, lecz staranności działania. Nie miały charakteru czynności przynoszących konkretny materialny rezultat, były one w istocie realizowane w ramach umów starannego działania, mających charakter umów o świadczenie usług, do których stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Przedmiotem spornych umów było przekazanie określonej wiedzy, a nie stworzenie dzieła.
Zawarte pomiędzy stronami, a wyszczególnione we wstępnej części uzasadnienia, umowy nie przewidywały określonego rezultatu w postaci zindywidualizowanego dzieła w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego czy też utworu w rozumieniu przepisów ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. W ocenie Sądu, prowadzenie przez Zainteresowanego zajęć dydaktycznych stanowiło ciąg czynności faktycznych poddanych reżimowi starannego działania, zmierzających do nauczenia, czy też wytłumaczenia słuchaczom zagadnień związanych z wykładaną materią/przeprowadzonym szkoleniem, jednak bez gwarancji uzyskania określonej wiedzy. Wykonując sporną umowę, Zainteresowany nie miał żadnego wpływu na to, czy słuchacze nabędą wykładaną wiedzę, czy też ją poszerzą. Umowy nie precyzowały o jakie konkretnie dzieło miałoby chodzić. Nie przewidywały rezultatu w postaci zagwarantowania, że słuchacze nauczą się wykładanej materii bądź ich wiedza zostanie poszerzona. Zainteresowany mógł jedynie zobowiązać się do starannego przygotowania, a następnie przeprowadzenia zajęć. Przedmiotem umów było opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów na kursie dla kandydatów na księgowego lub przeprowadzenie zajęć szkoleniowych dla specjalistów ds. podatkowej księgi przychodów i rozchodów oraz ds. rachunkowości bądź na kursie obejmującym zagadnienia z rachunkowości (podstawy rachunkowości). Przy czym zakres niektórych umów został poszerzony o przeprowadzenie ćwiczeń komputerowych. Zatem Zainteresowany nie przyjął na siebie odpowiedzialności za rezultat, jak wskazuje w skardze Stowarzyszenie. Natomiast poziom osiągniętej wiedzy przez kursantów/uczestników szkoleń nie może być oceniany i traktowany jako rezultat w rozumieniu art. 627 k.c.
Analiza zawartych w aktach sprawy umów prowadzi do wniosku, że ich celem było przekazanie wiedzy uczestnikom zajęć/wykładów, a wykonywane przez Zainteresowanego umowy były ciągiem określonych czynności starannego działania zmierzającego do osiągnięcia skutku w postaci przybliżenia uczestnikom zagadnień będących przedmiotem zajęć/wykładów. Przedmiotem umów był cały proces, na który składało się przygotowanie wykładów/zajęć na określony temat oraz osobiste wygłoszenie słuchaczom tych wykładów lub przeprowadzenie zajęć. Zatem zadaniem było staranne, osobiste działanie wykonawcy, który miał przekazać wiedzę kursantom w postaci wykładów/zajęć tematycznych, a nie rezultat w jakiejkolwiek postaci. Innymi słowy były to umowy o świadczenie usług dydaktycznych, do których stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o umowie zleceniu.
Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 lipca 2023 r. II GSK 277/20 praca wykładowcy/prowadzącego zajęcia polega na starannym działaniu, aby stosownie do założeń programowych przekazać określony zasób wiedzy uczestnikom szkoleń, kursów czy studiów. Poziom opanowania materiału i umiejętności uczestników zajęć lub wykładów w żadnym razie nie stanowi rezultatu w znaczeniu art. 627 Kodeksu cywilnego. Istotą umowy o dzieło jest osiągnięcie z góry określonego rezultatu, będącego efektem samodzielnych działań wykonującego dzieło. W przypadku zajęć szkoleniowych, takich jak wykład z zakresu prawa podatkowego, nie sposób przyjąć, że ich przeprowadzenie ma doprowadzić do uzyskania konkretnego rezultatu (wykonania dzieła). Jest rzeczą oczywistą, że przeprowadzenie wykładu poprzedzone jest jego przygotowaniem przez osobę prowadzącą, jednak poziom i zakres przyswojonej wiedzy zależy od uczestników wykładu. Oznacza to, że efekt zajęć dydaktycznych w postaci opanowania wiedzy zależny jest w znacznym stopniu od uczestnika wykładu, co niewątpliwie przemawia za uznaniem, że działania wykładowcy musi cechować należyta staranność. Za oczywiste należy uznać, że w przypadku każdych zajęć dydaktycznych dobór teorii, metod edukacyjnych, sposobu prowadzenia wykładu itp. jest zindywidualizowany przez osobę wykładowcy, ale nie zmienia to typowej usługi edukacyjnej w umowę rezultatu. Wkład w postaci wysiłku intelektualnego, wymaganego przy każdej pracy umysłowej, jest elementem obowiązku starannego działania.
Mając na uwadze powyższe, w sytuacji gdy w sprawie, przedmiotem umów było przeprowadzenie wykładów/zajęć tematycznych, to nie budzi wątpliwości, że ich wykonanie przez wykładowcę stanowiło ciąg czynności faktycznych poddanych reżimowi starannego działania, zmierzających do przekazania uczestnikom niezbędnej wiedzy. Wykonujący umowę nie miał jednak wpływu na nabycie przez słuchaczy wiedzy z zakresu tego wykładu/zajęć tematycznych i osiągnięcie takiego celu nie było objęte treścią postanowień umowy. Nie stanowiło również przedmiotu świadczenia.
Wobec powyższe uzasadnione jest stanowisko, że treścią umów z prowadzącym wykłady/zajęcia tematyczne nie było osiągnięcie rezultatu w postaci opanowania wiedzy, gdyż taki rezultat byłby obiektywnie nieosiągalny. Zainteresowany mógł jedynie zobowiązać się do starannego przeprowadzenia wszystkich czynności niezbędnych do prawidłowego przygotowania oraz przeprowadzenia wykładów/zajęć. Jednak prowadzący zajęcia dydaktyczne nie przyjął na siebie odpowiedzialności za ich rezultat, tj. zdobycie przez uczestników kursów wiedzy i umiejętność jej wykorzystania. Poziom opanowania wiedzy przekazanej podczas zajęć i umiejętności nabyte przez słuchaczy nie mogą być oceniane i traktowane jako rezultat w rozumieniu art. 627 k.c.
Dla kwalifikacji rzeczonych umów nie ma znaczenia ich nazwa. Przy ich ocenie należało mieć na uwadze także ich charakter i istotę. Analiza treści zawartych umów, a także stanowiska Skarżącego w toku postępowania wyjaśniającego, bezsprzecznie prowadzi do wniosku, że są to umowy o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego w części dotyczącej umowy zlecenia. Umowom tym przyświecał cel edukacyjny. Analiza treści wszystkich umów nie pozostawia wątpliwości, że miały one cel edukacyjny, dydaktyczny. Powyższe determinuje ich charakter prawny jako umów o świadczenie usług.
Zdaniem Sądu orzekającego w sprawie, trafnie organy uznały, że przedmiotowe umowy nie obejmowały wykonania dzieł autorskich. Bez znaczenia pozostaje fakt, że w umowach, których przedmiotem było przeprowadzenie wykładów/zajęć szkoleniowych znalazły się zapisy dotyczące praw autorskich. Należy podkreślić, że w zawartych umowach strony w żaden sposób nie zindywidualizowały wykładów, w sposób pozwalający na odróżnienie ich od innych wykładów o podobnej tematyce. Żaden z postanowień umowy nie pozwala na potwierdzenie tezy, jakoby poszczególne wykłady miały mieć charakter niestandardowy, niepowtarzalny, wypełniający kryteria twórczego i indywidualnego dzieła naukowego. Brak oznaczenia przez strony jakichkolwiek cech szczególnych wykładów/zajęć pozwala przyjąć, że jedynym elementem na jakim zależało Stowarzyszeniu było poprowadzenie standardowego wykładu z danej dziedziny. Taką tezę (o nie naukowym, a edukacyjnym charakterze wykładu/zajęć) potwierdzają okoliczności zawarcia spornych umów. W orzecznictwie podkreśla się, że wykłady posiadają walory twórcze, ale będą mogły stanowić dzieło tylko wtedy, gdy ich "twórca" będzie przekazywał nową wiedzę w zakresie pewnego przedmiotu/tematu, tzn. będzie wykładał coś, co wcześniej nie było przedmiotem jakichkolwiek rozważań i badań. Natomiast samo przygotowanie wykładu, nawet gdy przekazywana w nim wiedza wykracza poza zwykły poziom i granice programowe oraz jest w sposób indywidualny dostosowywana do potrzeb słuchaczy, nie może stanowić podstawy do przyjęcia, że w takim wypadku mamy do czynienia z oryginalnym dziełem.
Dodać przy tym należy, że przedłożone do akt sprawy materiały dydaktyczne, nie stanowią dzieła, a jedynie środek przekazu mający na celu lepsze przeprowadzenie wykładów/zajęć.
Mając na uwadze powyższe Sąd nie podzielił zarzutów skargi wskazujących na naruszenie przez organ przepisów prawa materialnego.
W ocenie Sądu nie doszło w sprawie do naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach. W sprawie wnioskodawcą był Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który na mocy art. 109 ust. 3a ustawy o świadczeniach, zobowiązany był załączyć do wniosku kopię posiadanych dokumentów uzasadniających treść żądania. W sprawie ZUS wywiązał się z powyższego, albowiem do wniosku załączył kopie umów łączących Stowarzyszenie z Zainteresowanym wraz z rachunkami oraz sprawozdanie z postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego u płatnika składek (Stowarzyszenia). W toku postępowania kopie tożsamych umów wraz z rachunkami oraz m.in. dziennikami zajęć dotyczących poszczególnych kursów i materiałami szkoleniowymi przedłożyło Stowarzyszenie. A zatem organy zebrały i rozpatrzyły w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy, stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. Przy czym Sąd nie dopatrzył się okoliczności, które świadczyłyby o dowolnej, a nie swobodnej ocenie zebranego materiału dowodowego.
W sprawie organy nie naruszyły przepisów art. 7 w zw. z art. 75 w zw. z art. 86 k.p.a. Naruszenie tych przepisów Stowarzyszenie wiąże z nieprzeprowadzeniem przesłuchania stron.
Przepis art. 7 k.p.a. stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis art. 75 § 1 zdanie pierwsze k.p.a. stanowi zaś, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Natomiast, stosownie do treści art. 86 k.p.a., jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. Z treści art. 86 k.p.a. wynika, że dowód z przesłuchania strony jest dowodem posiłkowym (subsydiarnym), pozostawionym do uznania organu i przeprowadzanym z urzędu jedynie wówczas, gdy po przeprowadzonym postępowaniu dowodowym pozostają do wyjaśnienia istotne dla sprawy okoliczności (por. wyrok NSA z 10.07.2019 r. I GSK 1277/18). Dopuszczalność zastosowania tego dowodu wymaga spełnienia łącznie dwóch przesłanek: pierwsza – wyczerpanie innych środków dowodowych lub ich brak w ogóle, druga – pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Przesłuchanie stron jest więc dopuszczalne w świetle przesłanki pierwszej tylko w przypadku, gdy organ administracji rozpoznając sprawę nie ma możliwości ustalenia stanu faktycznego za pomocą innych środków dowodowych. W sprawie takie okoliczności nie miały miejsca. Stan faktyczny został ustalony przede wszystkim w oparciu o zawarte w aktach sprawy dokumenty w postaci m.in.: umów łączących strony wraz z rachunkami, dzienników zajęć czy materiałów dydaktycznych.
W ocenie Sądu, organy prawidłowo, na podstawie zebranego i całościowo rozpatrzonego materiału dowodowego, jak również dokładnie wyjaśnionego stanu faktycznego, zakwalifikowały sporne umowy do umów o świadczenie usług, słusznie stwierdziły podleganie obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego Zainteresowanego z tytułu pracy wykonywanej na ich podstawie. Zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający do prawidłowej kwalifikacji spornych umów, w związku z czym organy obu instancji miały podstawy faktyczne i prawne do odmowy przeprowadzenia wnioskowanych przez Skarżącego dowodów, w tym przesłuchania świadków i stron.
Zdaniem Sądu, organy zebrały wystarczający materiał do podjęcia decyzji i należycie go przenalizowały, czemu wyraz dały w uzasadnieniach swoich rozstrzygnięć. Postępowanie przeprowadzone zostało w sposób rzetelny, z zapewnieniem czynnego udziału jego stronom, bez naruszenia obowiązku ustalenia prawdy obiektywnej. Zaskarżona decyzja zawiera obszerne i logiczne uzasadnienie, w którym wyjaśniono powody jej podjęcia, z jednoczesnym przywołaniem dowodów, na których się oparto, oraz których nie wzięto pod uwagę i z jakiego powodu, a także przyczyn zakwestionowania charakteru spornych umów, jako umów o dzieło.
Podsumowując, zdaniem Sądu, organy nie naruszyły zarzuconych przez Stronę przepisów prawa materialnego, tj. art. 7, 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach oraz art. 7 w zw. z art. 75 i art. 86 k.p.a., a także naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 65 § 2 k.c. w zw. z art. 3531 k.c., art. 627 k.c., art. 734 w zw. z art. 750 k.c., art. 65 pkt 1, 66 ust. 1 pkt 1 lit. e, art. 69 ust. 1 oraz art. 170 ust. 5 i art. 109 ustawy o świadczeniach, a także art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 2 ustawy systemowej. Sąd nie dopatrzył się także naruszenia przez organ innych przepisów postępowania czy prawa materialnego, mogącego usprawiedliwiać wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji zaskarżonej w oparciu o przepis art. 145 § 1 p.p.s.a.
Z powyższych przyczyn, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargę oddalił.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło