VI SA/Wa 4441/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędziowie Sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska (spr.) Sędzia WSA Dariusz Zalewski Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi M. P. na uchwałę Krajowej Rady Notarialnej z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej oddala skargę Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] sierpnia 2012r. nr [...] Krajowa Rada Notarialna utrzymała w mocy uchwałę Rady Izby Notarialnej w Warszawie z dnia [...] lipca 2012r. nr [...] o odmowie wydania zaświadczenia o odbyciu przez M.P. (dalej też skarżąca), aplikacji notarialnej. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Krajowa Rada Notarialna wskazała art. 72 § 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 z późn. zm.- dalej: Prawo o notariacie) oraz art. 219, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz.1071 z późn. zm.- dalej: k.p.a.) Przedmiotowa uchwała została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: M.P. - aplikantka notarialna pismem z [...] lipca 2012 r. zwróciła się do Rady Izby Notarialnej w Warszawie z wnioskiem o wydanie zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej. Uchwalą z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] Rada Izby Notarialnej w Warszawie odmówiła wydania zaświadczenia o żądanej treści. Aplikantka M.P. wniosła zażalenie do Krajowej Rady Notarialnej. Krajowa Rada Notarialna uchwałą z dnia [...] sierpnia 2012 r. Nr [...] utrzymała w mocy uchwałę Rady Izby Notarialnej w Warszawie z dnia [...] lipca 2012 r. o odmowie wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej. Wskazała, że aplikantka nie zrealizowała programu aplikacji notarialnej – nie uzyskała pozytywnej oceny z kolokwium, co powoduje, że nie spełnia warunków do uzyskania zaświadczenia o odbyciu aplikacji. Niezgadzając się z powyższą uchwałą M.P. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zarzucając naruszenie: a) art. 72 § 2 w zw. z art. 72 § 1 ustawy - Prawo o notariacie oraz w wz. z § 13 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwość z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie organizacji aplikacji notarialnej oraz w zw. z art. 2 i 7 Konstytucji RP - poprzez uzależnienie wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej od spełnienia przez aplikanta warunków nie przewidzianych ww. przepisach powszechnie obowiązujących. b) art. 72 § 2 ustawy Prawo o notariacie w zw. z art. 72 § 1 oraz art. 72a § 1 ustawy - Prawo o notariacie oraz w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez odmowę wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej z naruszeniem konstytucyjnej zasady równości wobec prawa i równego traktowania przez władze publiczne, c) art. 72 ust. 2 ustawy - Prawo o notariacie w zw. z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez zastosowanie do stanu faktycznego nie objętego dyspozycją art. 17 ust. I Konstytucji RP (zastosowanie do osoby nie wykonującej zawodu notariusza), d) art. 217 § 1 pkt 2 w zw. z art. 218 § 1 k.p.a. poprzez odmowę wydania skarżącej zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej w oparciu o dane nie przewidziane przepisami prawa powszechnie obowiązującego. Podnosząc wskazane wyżej zarzuty, Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały i utrzymanej nią w mocy uchwały Rady Izby Notarialnej w Warszawie z dnia [...] lipca 2012 r. oraz zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Krajowa Rada Notarialna w odpowiedzi na skargę wnosiła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uchwale. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi, wyrokiem z dnia 28 stycznia 2013r. sygn. VI SA/Wa 2155/12 uchylił skarżoną uchwałę oraz poprzedzającą ją uchwałę Rady Izby Notarialnej w Warszawie z dnia [...] lipca 2012r., stwierdzając jednocześnie, że uchylone uchwały nie podlegają wykonaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że podnoszone w skardze zarzuty są zasadne. W ocenie Sądu I instancji, przesłanki wydania zaświadczenia, o którym mowa w art. 72 § 1 ustawy-Prawo o notariacie mają charakter enumeratywny (wyczerpujący), zaś z interpretacji normy art. 72 ustawy nie wynika, aby przesłanką wydania tego zaświadczenia był pozytywny wynik kolokwium. Sąd uznał ze stosownie do treści art. 74 § 1, art. 71b §1 lub § 2, art. 74 § 2, art. 12 §2 oraz art. 74 § 3 ustawy- Prawo o notariacie weryfikacja wiedzy aplikanta ma miejsce podczas egzaminu państwowego i nie można uznać, że warunkiem sine qua non ukończenia aplikacji notarialnej oraz wystawienia zaświadczenia, co do jej odbycia jest weryfikacja wiedzy aplikanta poprzez zaliczenie kolokwiów. Zdaniem Sądu I instancji Skarżąca spełniła wszystkie prawem przewidziane warunki wymagane do uzyskania zaświadczenia, czyli odbyła wymagane ustawą- Prawo o notariacie oraz rozporządzeniem Ministra sprawiedliwości szkolenia zawodowe, seminaryjne oraz praktyki, a także uzyskała pozytywne opinie patrona i sędziów, zaś aplikacja trwała wymagane 2 lata i 6 miesięcy. W tym stanie rzeczy, stosownie do art. 217 § 2 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 72 § 2 ustawy – Prawo o notariacie powinno jej zostać wydane zaświadczenie o odbyciu aplikacji notarialnej. Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za uzasadnioną, uznając że organ samorządu zawodowego notariuszy wydając zaskarżone uchwały, dopuścił się naruszenia prawa powszechnie obowiązującego tj. art. 72 i art. 74 § 2 ustawy-Prawo o notariacie w zw. z art. 217 k.p.a. Na powyższy wyrok, Krajowa Rada Notarialna złożyła skargę kasacyjną wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W skardze Krajowa Rada Notarialna zarzuciła skarżonemu wyrokowi: I/ naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię (w rozumieniu art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), tj.: - art. 72 § 1 ustawy-Prawo o notariacie, poprzez faktyczne zaprzeczenie, że aplikacja notarialna polega na zaznajomieniu się aplikanta z całokształtem pracy notariusza; -art. 72 § 2 ustawy-Prawo o notariacie, poprzez uznanie, że należy wydać zaświadczenie o odbyciu aplikacji notarialnej aplikantowi, który nie zaznajomił się z całokształtem pracy notariusza i w konsekwencji nie odbył aplikacji notarialnej. II/ naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), tj.: -art. 141 § 4 zdanie drugie p.p.s.a., poprzez brak zawarcia w uzasadnieniu wyroku wskazań dla Rady Izby Notarialnej w Warszawie, co do dalszego postępowania w sprawie; - art. 141 § 4 zdanie pierwsze p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 p.p.s.a poprzez brak należytego wskazania powodów uchylenia zaskarżonego stanowiska Krajowej Rady Notarialnej oraz uchwały Rady Izby Notarialnej w Warszawie. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej NSA) po rozpoznaniu skargi kasacyjnej, wyrokiem z dnia 30 lipca 2014r. sygn.. II GSK 866/13 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu wyroku NSA wskazał, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, bowiem, o odbyciu aplikacji notarialnej polegającej na zaznajomieniu się z całokształtem pracy notariusza (art. 72 § 1 ustawy) można mówić dopiero w razie wypełnienia przez aplikanta wszystkich obowiązków wynikających z programu szkolenia, w tym wypełnienia obowiązku kształcenia ogólnego (w ramach zajęć seminaryjnych), potwierdzonego w sposób przewidziany w programie aplikacji. NSA uznał także, że przepis art. 40 § 1 pkt 9 ustawy-Prawo o notariacie, stwarza podstawę do kontrolowania (sprawdzania) przez korporację zawodową wywiązywania się aplikantów z obowiązku zdobywania wiedzy prawniczej i umiejętności niezbędnych do wykonywania zawodu notariusza. A zatem zdaniem Sądu aplikant odbył aplikację notarialną, jeżeli nabył wiedzę i umiejętności niezbędne dla wykonywania zawodu notariusza. Sąd podkreślił również, że zaświadczenie o odbyciu aplikacji notarialnej służy urzędowemu potwierdzeniu faktu nabycia przez aplikanta wiedzy i umiejętności niezbędnych do wykonywania zawodu przy czym zaświadczenie ze swej istoty jest urzędowym potwierdzeniem określonych faktów lub stanu prawnego (art. 217 § 2 k.p.a.). A zatem jeżeli określone fakty nie zaistniały, to nie ma, podstaw do wydania zaświadczenia potwierdzającego te fakty. Można zatem powiedzieć, że żądanie wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej, której aplikant w istocie nie odbył, ponieważ nie wypełnił wszystkich obowiązków z aplikacją związanych, nie może być uwzględnione. NSA podkreślił również, że odmowa wydania zaświadczenia potwierdzającego odbycie aplikacji notarialnej nie stanowi żadnej swoistej, wprowadzonej bezpodstawnie przez samorząd notarialny sankcji za niezaliczenie kolokwium. Jest natomiast oczywistą, całkowicie prawnie uzasadnioną odmową potwierdzenia faktu, który nie zaistniał, bo aplikant w istocie aplikacji nie odbył, ponieważ nie wypełnił wszystkich obowiązków objętych programem aplikacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ponownie rozpoznając sprawę zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wymaga podkreślenia w niniejszej sprawie, że zgodnie z przepisem art. 190 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego jest wiążąca w sprawie dla sądu pierwszej instancji zarówno wówczas, gdy dotyczy zastosowania przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania administracyjnego. Oznacza to, że wojewódzki sąd administracyjny jest obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. Przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, zaś wskazania, co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego ciążący na wojewódzkim sądzie administracyjnym, może być wyłączony tylko w wyjątkowych sytuacjach, w szczególności w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, które zdaniem Sądu w niniejszej sprawie nie zaistniały (tak również: m.in. H. Knysiak-Molczyk (w:) T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydanie 2, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2008, s. 681-682 i powołane tam orzecznictwo). Pamiętać należy przy tym, iż ocena prawna, w rozumieniu art. 190 p.p.s.a., to wyjaśnienie przez NSA istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku, a więc nie tylko sama wykładnia w ścisłym tego słowa znaczeniu. W konsekwencji należy uznać, iż związanie wojewódzkiego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 190 p.p.s.a., oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku. Związanie, o którym mowa powyżej ma miejsce w okolicznościach niniejszej sprawy, bowiem w sprawie zapadł wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2014r. sygn. II GSK 866/13. Zgodnie ze wskazaniami Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartymi w ww. wyroku, po ponownym rozpatrzeniu i przeanalizowaniu sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając sprawę, uznał, iż skarga M.P. nie zasługuje na uwzględnienie. W świetle oceny prawnej Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartej we wskazanym wyżej wyroku a także zapisów obowiązującego prawa w tym w szczególności art 72 § 1 i 2 w zw. z art. 40 § 1 pkt 9 ustawy-Prawa o notariacie oraz art. 217 § 2 i art. 219 k.p.a. należy uznać, iż Krajowa Rada Notarialna zasadnie skarżoną uchwałą utrzymała w mocy uchwałę [...] z dnia [...] lipca 2012r. Rady Izby Notarialnej w Warszawie o odmowie wydania zaświadczenia o żądanej treści tj. o odbyciu aplikacji notarialnej zgodnie z art. 72 § 2 w zw. z § 1 ustawy o notariacie. O odbyciu aplikacji notarialnej polegającym na zaznajomieniu się z całokształtem pracy notariusza (art. 72 § 1 ustawy) można mówić bowiem dopiero w razie wypełnienia przez aplikanta wszystkich obowiązków wynikających z programu szkolenia, w tym wypełnienia obowiązku kształcenia ogólnego (w ramach zajęć seminaryjnych), potwierdzonego w sposób przewidziany w programie aplikacji. Sąd wskazuje przy tym, na co słusznie zwrócił uwagę w ww. wyroku NSA, że przepis § 13 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 grudnia 2005 r., obowiązujący w czasie podejmowania przez samorząd notarialny uchwał w przedmiocie odmowy wydania Pani M.P. zaświadczenia o odbyciu aplikacji stanowił, że rada izby notarialnej może dla sprawdzenia stopnia opanowania przez aplikantów notarialnych dziedzin prawa, z których prowadzone jest szkolenie, przeprowadzać kolokwia i sprawdziany. Dopuszczał więc możliwość weryfikowania postępów aplikantów w zakresie wypełniania obowiązku określonego w § 2 pkt 3 tego rozporządzenia. Trzeba przy tym zgodzić się z Krajową Radą Notarialną, że przyznane organom samorządu notarialnego kompetencje do sprawdzania wiedzy aplikantów mają umocowanie w art. 40 § 1 pkt 9 ustawy Prawo o notariacie. Do zakresu działania Krajowej Rady Notarialnej należy bowiem, m.in. ustalanie programu aplikacji notarialnej oraz nadzór nad szkoleniem aplikantów. Nadzór nad szkoleniem aplikantów, to niewątpliwie również nadzór nad szkolącymi się aplikantami, co oznacza, że korporacja zawodowa posiada podstawę do sprawdzania wywiązywania się przez aplikantów z obowiązku zdobywania wiedzy prawniczej i umiejętności niezbędnych do wykonywania zawodu notariusza. Przy czym za miarę zaznajomienia się z całokształtem pracy notariusza nie można przyjmować samego uczestniczenia w szkoleniach objętych programem aplikacji. Termin ten bowiem oznacza również obowiązek przyswojenia sobie określonej wiedzy i umiejętności tym programem objętych. Powyższe oznacza zatem, że aplikant odbył aplikację notarialną, jeżeli nabył wiedzę i umiejętności niezbędne dla wykonywania zawodu notariusza. Sąd wskazuje również, że zaświadczenie ze swej istoty jest urzędowym potwierdzeniem określonych faktów lub stanu prawnego (art. 217 § 2 k.p.a.) a zatem zaświadczenie o odbyciu aplikacji notarialnej służy urzędowemu potwierdzeniu, że aplikant nabył wiedzę i umiejętności niezbędne do wykonywania zawodu notariusza. Jeżeli natomiast określone fakty nie zaistniały, tak jak w niniejszej sprawie, to nie ma podstaw do wydania zaświadczenia potwierdzającego ten fakt. A zatem żądanie skarżącej dot. wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej, której aplikantka w istocie nie odbyła, ponieważ nie wypełniła wszystkich obowiązków z aplikacją związanych, nie mogło się spotkać z pozytywnym uwzględnieniem, co oznacza, że wydane przez samorząd notarialny w sprawie rozstrzygnięcia są prawidłowe i brak jest podstaw prawnych do ich uchylenia. W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej uchwały oraz poprzedzającej ją uchwały Rady Izby Notarialnej w Warszawie, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd skargę jako niezasadną oddalił.