VI SA/Wa 445/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Grzelak Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz (spr.) Sędzia WSA Waldemar Śledzik Protokolant ref. staż. Katarzyna Smaga po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec wpisu na listę radców prawnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącej J. S. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wyrokiem z dnia 19 stycznia 2011 roku, sygn. akt II GSK 36/10 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 lipca 2009 roku, sygn. akt VI SA/Wa 600/09 i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. W/w wyrokiem Sądu I instancji oddalona została skarga J. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 roku, nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec wpisu na listę radców prawnych. Do wydania decyzji przez Ministra Sprawiedliwości oraz kolejnych wyroków sądów administracyjnych doszło w następującym stanie faktycznym sprawy. [...] J. S. po odbyciu w okresie od 1 października 2005 roku do 30 września 2008 roku aplikacji sądowej pozaetatowej w okręgu Sądu Okręgowego w [...] i po złożeniu w okresach 1, 2, i 24 września 2008 roku egzaminu sędziowskiego z wynikiem ogólnym dobrym w dniu 17 listopada 2008 roku wniosła do Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] o wpisanie jej na listę radców prawnych. Rada uchwałą z dnia [...] grudnia 2008 roku nr [...] uwzględniła jej wniosek i dokonała przedmiotowego wpisu. Decyzją z dnia [...] lutego 2009 roku Minister Sprawiedliwości na podstawie art. 104 i art. 107 § 1, 3 kpa w zw. z art. 31[?] ust. 2 i art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 123, p. 1059 ze zm.) i wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 roku, sygn. akt K 30/06 (Dz. U. Nr 206 p. 1522) w zw. z art. 190 ust. 3 Konstytucji RP sprzeciwił się wpisowi skarżącej na listę radców prawnych dokonanemu powyższą uchwałą, albowiem według oceny organu Okręgowa Izba Radców Prawnych nie dokonała analizy okresu zatrudnienia skarżącej pod kątem praktyki w świadczeniu pomocy prawnej i nie uwzględniła wyroku Trybunału Konstytucyjnego, w którym stwierdził on, że art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 6 lit a) ustawy z dnia 30 czerwca 2005 roku o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163 p. 1361) w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji. Minister Sprawiedliwości powołał się na orzecznictwo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie dotyczące wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 roku, sygn. akt K 6/06, w którym Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r., Nr 123, p. 1058 ze zm.) z art. 17 ust. 1 Konstytucji i stwierdził, że przedmiotem oceny kandydata w zakresie wpisu powinien być między innymi praktyczny kontakt osoby z wykonywaniem danego zawodu prawniczego. Skarżąca od dnia [...] sierpnia 1999 roku jest zatrudniona w Kancelarii Adwokackiej L. D. w [...] na stanowisku pracownika biurowego. Od dnia [...] marca 2008 roku przebywa na urlopie wychowawczym, podczas którego w dniach 1, 2 i 24 września 2008 roku zdała egzamin sędziowski. Skarżąca nie ma odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym po zdaniu egzaminu sędziowskiego, która pozwoliłaby na uzyskanie wpisu na listę radców prawnych. Od dnia zdania egzaminu sędziowskiego do chwili wydania uchwały o wpisie na listę radców prawnych upłynęło zaledwie dwa miesiące, poza tym skarżąca przebywa na urlopie wychowawczym, a zatem nie wykonuje zawodu prawniczego. Na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 roku J. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 29 lipca 2009 roku, sygn. akt VI SA/Wa 600/09 skargę tę oddalił jako bezzasadną, podzielając w całości stanowisko organu, zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W następstwie skargi kasacyjnej złożonej od wyroku Sądu I instancji Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 19 stycznia 2011 roku, sygn. akt II GSK 36/10 uchylił zaskarżony wyrok i sprawę skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że przyjęta przez Sąd I instancji wykładnia art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych, zgodnie z którą przez wykazanie się odpowiednią praktyką w zawodzie należy uwzględniać tylko doświadczenie prawnicze uzyskane po złożonym egzaminie sędziowskim, jest błędna. Trybunał w uzasadnieniu z dnia 8 listopada 2006 roku wskazywał na konieczność wykazania się odpowiednią praktyką w zawodzie głównie przez osoby, które odbyły aplikację prokuratorską i notarialną, zakończoną egzaminem prokuratorskim i notarialnym. Nie było przy tym określonego warunku uzyskania odpowiedniej praktyki dopiero po złożeniu stosownych egzaminów przy ubieganiu się o wykonywanie innego zawodu prawniczego. Wykonując wyrok Trybunału Konstytucyjnego po nowelizacji art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych i art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze dokonanej przez art. 2 pkt 2 i art. 1 pkt 5 wymienionej ustawy z dnia 20 lutego 2009 roku obowiązek wykazania się trzyletnim przygotowaniem praktycznym powiązano z pięcioletnim okresem przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych lub adwokatów. Nie ma tu sformułowanego wymogu uzyskania takich kwalifikacji dopiero po złożeniu egzaminu innego niż radcowski (adwokacki), bo nie wynikał on z wyroków Trybunału Konstytucyjnego. Tak więc Sąd I instancji nie dokonał oceny zarzutów skarżącej odnośnie pominięcia w sprzeciwie Ministra Sprawiedliwości jej kwalifikacji praktycznych nabytych przed egzaminem kończącym aplikację sądową, wyłącznie kierując się błędną wykładnią i niewłaściwym zastosowaniem omówionego przepisu prawa materialnego. W konsekwencji doszło więc do naruszenia podanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania wpływającego na wynik sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Po ponownym rozpoznaniu sprawy, mając na uwadze treść art. 190 ppsa Sąd uznał skargę J. S. za zasadną. Trafnie skarżąca zarzuca, iż Minister Sprawiedliwości wydając zaskarżoną decyzję dopuścił się naruszenia prawa materialnego tj. przepisów art. 24 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych poprzez przyjęcie, że nie spełnia ona przesłanek do wpisania jej na listę radców prawnych, albowiem nie posiada wymaganej praktyki w zawodzie prawniczym po zdanym egzaminie sędziowskim. Jak to wskazał w uzasadnieniu swojego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 roku sygn. akt K 30/06 nie wynika, że zakresem badania przydatności kandydata do wykonywania zawodu radcy prawnego objęta jest praktyka prawnicza nabyta wyłącznie po zdaniu egzaminu innego, niż radcowski. I tak w pkt 7 uzasadnienia wyroku z dnia 8 listopada 2006 roku Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że wadą art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych jest brak ustawowego wymogu jakiegokolwiek stażu zawodowego dla osób ubiegających się o wpis na listę radców prawnych i nieokreślenie maksymalnego okresu, jaki upłynął od złożenia innego niż radcowski egzaminu, co umożliwia dostęp do tego zawodu bez jakiegokolwiek praktycznego doświadczenia prawniczego. W pkt 5 uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 roku znalazły się natomiast wywody wspólne dla wszystkich zawodów prawniczych przy ukazywaniu wadliwości poddanego unormowania dotyczącego wpisu na listę adwokatów. Skarżąca ukończyła aplikację sędziowską zakończoną stosownym egzaminem, zaś w takim przypadku trybunał zwrócił uwagę, że trudno byłoby przyjąć, aby "złożenie egzaminu sędziowskiego stanowiło zbyt niski wymóg znajomości prawa dla przyjęcia w poczet korporacji zawodowej adwokatów". Tak samo, zdaniem Trybunału nie można też kwestionować przygotowania zawodowego osób, które po aplikacji i egzaminie radcowskim ubiegają się o wpis na listę adwokatów. Inaczej sytuacja przedstawia się w przypadku aplikacji prokuratorskiej i notarialnej, które inaczej profilują kwalifikacje do wykonywania zawodu prokuratora i notariusza. W takim wypadku należałoby postawić wymóg praktycznego kontaktu z wykonywaniem danego zawodu prawniczego natomiast, jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny, Trybunał Konstytucyjny w swoim wyroku nie zawarł tezy, że uzyskanie odpowiedniej praktyki ma nastąpić dopiero po złożeniu jednego spośród wymienionych egzaminów przy ubieganiu się o wykonywanie innego zawodu prawniczego. Potwierdzeniem tego jest nowelizacja art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych i art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze, która nastąpiła przez wydanie ustawy z dnia 20 lutego 2009 roku, stanowiącej wykonanie wyroków Trybunału Konstytucyjnego. W tym stanie rzeczy Minister Sprawiedliwości, dopuszczając się naruszenia prawa materialnego, jednocześnie uchybił przepisom postępowania tj. art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa, albowiem nie wyjaśnił sprawy w jej całokształcie pomijając całkowicie przy ocenie przygotowania zawodowego skarżącej okresu przed zdaniem egzaminu sędziowskiego. Tymczasem skarżąca od [...] sierpnia 1999 roku jest zatrudniona w Kancelarii Adwokackiej L. D. Od [...] marca 2008 roku przebywa na urlopie wychowawczym, w trakcie którego zdała egzamin sędziowski. Ponownie rozpoznając sprawę Minister Sprawiedliwości mając na uwadze przedstawioną wykładnię przepisów art. 24 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych wynikającą z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 roku przeprowadzi ponownie postępowanie dowodowe i oceni, czy skarżąca posiada wymaganą praktykę zawodową, uwzględniając jej okres pracy w kancelarii adwokackiej przed zdaniem egzaminu sędziowskiego. W tym stanie rzeczy zaskarżona decyzja podlega uchyleniu stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 a i c) ppsa. Rozstrzygnięcie, jak w pkt 2 i 3 wyroku Sąd oparł na art. 152 i 200 ppsa.