VI SA/Wa 447/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Paulina Paczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi M. K. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] listopada 2010 r. bez numeru w przedmiocie odmowy uwzględnienia wniosku o wyznaczenie ponownego terminu ustnego egzaminu adwokackiego oddala skargę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej (NRA) na posiedzeniu w dniu [...] listopada 2010 r., po rozpoznaniu odwołania p. M. K. od uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej (ORA) w P. z dnia [...] sierpnia 2010 r., dotyczącej odmowy wyznaczenia ponownego terminu ustnego egzaminu adwokackiego, na podstawie art. 58 pkt. 8 ustawy z dnia 26 maja 1982 r.-Prawo o adwokaturze (Dz.U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188) jednogłośnie utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę. Zainteresowany został wpisany na listę aplikantów adwokackich po zdaniu egzaminu konkursowego w dniu [...] grudnia 2005 r. i po ukończeniu aplikacji został dopuszczony do egzaminu adwokackiego w dniach [...] , [...] i [...] listopada oraz [...] - [...] grudnia 2009 r., zakończonego ogólnym wynikiem niedostatecznym. ORA w P. ustaliła termin egzaminu adwokackiego poprawkowego uchwałą z dnia [...] lutego 2010 r. W trakcie egzaminu poprawkowego zainteresowany uzyskał pozytywne oceny z egzaminu pisemnego z prawa karnego, cywilnego i rodzinnego oraz gospodarczego, natomiast w wyniku egzaminu ustnego otrzymał ogólną ocenę niedostateczną W dniu [...] lipca 2010 r. wpłynął do ORA w P. wniosek zainteresowanego o wyznaczenie ponownego terminu ustnego egzaminu adwokackiego poprawkowego. Uchwałą z dnia [...] sierpnia 2010 r. ORA w P. nie uwzględniła wniosku, stwierdzając w uzasadnieniu, iż na podstawie pkt XV uchwały Naczelnej Rady Adwokackiej nr [...] z dnia [...] kwietnia 2009 r. egzamin może być powtórzony tylko jeden raz. Ponadto stwierdzono, iż do egzaminu skarżący przystąpił dobrowolnie, nie składając żadnego oświadczenia woli w rozumieniu art. 82 K.c. i jeżeli był chory, to powinien o tym fakcie poinformować Komisję i nie przystępować do egzaminu. Nadto przepisy przywołanej uchwały i ustawy - Prawo o adwokaturze nie przewidują możliwości wyznaczenia ponownego terminu ustanego egzaminu adwokackiego (poprawkowego), jak również nie przewidują trybu odwoławczego od niezdanego egzaminu poprawkowego i tym samym nie dają możliwości stwierdzenia żadnemu organowi, że ustny egzamin poprawkowy jest nieważny Odwołanie od tej uchwały złożył zainteresowany. Równocześnie podjętą w tym samym dniu uchwałą ORA w P. skreśliła zainteresowanego z listy aplikantów adwokackich Izby Adwokackiej w P. z uwagi na upływ ustawowego okresu aplikacji. Uchwała ta nie została zaskarżona. Prezydium NRA uznało, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Z treści ust. XV Uchwały nr [...] Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] kwietnia 2009 r. wynika, iż egzamin adwokacki może być powtórzony tylko jeden raz. Brzmienie tego przepisu ma charakter kategoryczny i może podlegać żadnej dyskusji. Uchwała powyższa nie przewiduje również trybu odwoławczego od poprawkowego egzaminu adwokackiego. Natomiast w przypadku pogorszenia się stanu zdrowia, zainteresowany powinien natychmiast przerwać egzamin, bądź do niego nie przystępować, powiadamiając o przyczynie takiego zachowania Komisję Egzaminacyjną, a następnie udać się do lekarza i przedłożyć stosowne zaświadczenie. Dlatego Prezydium NRA nie znalazło podstaw do uwzględnienia odwołania. Skargę na powyższą uchwałę Prezydium NRA złożył do WSA w Warszawie zainteresowany, zarzucając jej: 1. naruszenie art. 82 K.c., a w konsekwencji także art. 60 K.c. poprzez uznanie, iż decyzja o przystąpieniu do ustnego egzaminu adwokackiego (poprawkowego) w dniu 9 lipca 2010 r. nie stanowi oświadczenia woli w myśl w/w przepisów, a tym samym brak świadomości lub swobody takiej decyzji nie wywołuje skutku bezwzględnej nieważności, 2. naruszenie pkt XV uchwały nr 46/2009 Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 4 kwietnia 2009 r. poprzez uznanie, iż wniosek skarżącego o wyznaczenie ponownego terminu ustnego egzaminu adwokackiego (poprawkowego) zmierza do wyznaczenia niedopuszczalnego drugiego terminu ustnego egzaminu adwokackiego (poprawkowego) zamiast zachowania uprawnienia do złożenia tegoż egzaminu w zakresie etapu poprawkowego. W związku z podniesionymi zarzutami skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały w całości oraz obciążenie strony przeciwnej kosztami postępowania. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, iż 14 dni przed pisemnym egzaminem adwokackim podczas badania lekarz rozpoznał u skarżącego objawy nerwicy. Wykonane badanie elektrokardiogramem potwierdziło postawioną diagnozę. Równocześnie skarżący otrzymał zalecenie stosowania leków o nazwie T. (lek psychotropowy) i C.l. Wskazane medykamenty stosował ściśle według sposobu dawkowania określonego przez lekarza przed egzaminem pisemnym (dwa razy dziennie po jednej tabletce), jednakże wystąpiło tzw. słabe wrażenie leku. Dlatego też lekarz zalecił zwiększenie dawki leku w sytuacjach tzw. stresujących do dwóch tabletek pierwszego z w/w specyfików. Taką dawkę dopuszcza również producent leku, co wynika z treści ulotki informacyjnej. Ponieważ zwolnienie lekarskie zostało wystawione do dnia [...] czerwca 2010 r., następnego dnia skarżący udał się do lekarza, jednakże badanie przeprowadził inny lekarz, który potwierdził diagnozę rozpoznanego uprzednio schorzenia i podtrzymał sposób leczenia. Zażycie medykamentu przed egzaminem ustnym w zwiększonej dawce spowodowało odwrotny skutek od spodziewanego, prowadząc m. in. do osłabienia, niepamięci, uczucia znużenia i senności. Nieskuteczność leku przed egzaminem pisemnym nie była tak odczuwalna, ponieważ trwał on 7 godzin i skarżący miał możliwość odzyskania równowagi psychofizycznej, co było niemożliwe w przypadku egzaminu ustnego, wymagającego udzielenia natychmiastowych odpowiedzi. Skarżący jednocześnie podkreślił, że egzamin pisemny zdał dobrze, co świadczy o jego dobrym przygotowaniu do egzaminu, albowiem uzyskałem następujące oceny: a) prawo gospodarcze: 4, b) prawo karne: 4-, c) prawo cywilne: 4. Z tych też względów skarżący złożył wniosek do ORA w P. o wyznaczenie ponownego egzaminu ustnego poprawkowego wskazując, iż jego oświadczenie o przystąpieniu do egzaminu ustnego było na podstawie art. 82 K.c. nieważne, ponieważ znajdował się w stanie wyłączającym swobodne wyrażenie woli i powzięcie decyzji. Na wskazane okoliczności skarżący załączył dowody w postaci zwolnień lekarskich potwierdzających jego chorobę, poświadczonej kserokopii karty pacjenta zalecającej stosowanie wskazanych powyżej leków, oryginalnych ulotek z opakowań leków wskazujących na identyczne skutki uboczne, jakie wystąpiły u niego w dniu egzaminu, wydruk z elektrokardiogramu, a także kserokopii zwolnień lekarskich i zaświadczenia lekarskiego. Skarżący w szczególności podniósł, iż nie może się zgodzić ze stwierdzeniem, że przystąpienie do ustnego egzaminu adwokackiego, lub - co więcej - przystąpienie do jakiegokolwiek egzaminu, nie wiąże się ze złożeniem przez zdającego oświadczenia woli - w tym oświadczenia konkludentnego. Tę kwestię regulują również przepisy K.c. w art. 60 stanowiąc, iż z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, wola osoby dokonującej czynności prawnej może być wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby, które ujawnia jej wolę w sposób dostateczny, w tym również przez ujawnienie tej woli w postaci elektronicznej (oświadczenie woli). O ile przed egzaminem skarżący nie złożył wyraźnego ustnego oświadczenia stwierdzającego jego gotowość przystąpienia do egzaminu, o tyle w tej konkretnej sytuacji wejście na salę egzaminacyjną, zajęcie miejsca przed egzaminatorami, wylosowanie pytania i następnie rozpoczęcie udzielania odpowiedzi jest - w rozumieniu powyżej wskazanego przepisu - oświadczeniem woli. Dlatego też nie ma - w ocenie skarżącego - znaczenia treść pkt XV uchwały nr [...] NRA z dnia [...] kwietnia 2009 r., przewidującego powtórzenie egzaminu adwokackiego tylko jeden raz. Pomijając już fakt, iż jest to w stosunku do K.c. przepis niższej rangi, nie ujęty w źródłach prawa powszechnie obowiązującego (art. 87 ust. 1 i 2 Konstytucji RP), przepis art. 82 K.c. wyraźnie określa skutek bezwzględnej nieważności oświadczenia złożonego pod wpływem braku świadomego i swobodnego powzięcia decyzji i wyrażenia woli. Ponieważ przepisy K.p.a. nie zawierają odrębnych uregulowań dotyczących wad oświadczenia woli, nie powinno budzić żadnych wątpliwości stosowanie na zasadzie analogii legis przepisów K.c. W tych okolicznościach błędne jest - w ocenie skarżącego - powoływanie się na przepisy ustawy - Prawo o adwokaturze, a tym bardziej wskazanej powyżej uchwały NRA w zakresie złożonego przez skarżącego wniosku do ORA w P., albowiem przywołane akty prawne nie mają zastosowania w niniejszej sprawie. Wniosek o wyznaczenie ponownego terminu ustnego egzaminu adwokackiego (poprawkowego) wskazywał, iż decyzja skarżącego o przystąpieniu do egzamin w dniu [...] lipca 2010 r. była bezwzględnie nieważna, a zatem sam wynik egzaminu nie istnieje. Tym samym - w przekonaniu skarżącego – zachował on termin mieszczący się w ramach pkt XV uchwały nr [...] NRA z dnia [...] kwietnia 2009 r. Uzasadnienie uchwały odmawiającej zasadności wnioskowi skarżącego wskazuje, iż fakt jego choroby nie został zgłoszony Komisji i w konsekwencji nie powinien on przystępować do egzaminu w dniu [...] lipca 2010 r. W uzasadnieniu wniosku z dnia [...] lipca 2010 r. skarżący wyraźnie wyjaśnił, iż na skutek wielodniowych przygotowań przystąpił do egzaminu i nie powołuje się na chorobę (w tym na fakt pozostawania w czasie egzaminu na zwolnieniu lekarskim), która nie stanowiła samoistnej podstawy do odstąpienia od egzaminu, a jedynie potwierdza fakt stosowania i w konsekwencji zażycia - zgodnie z zaleceniem lekarza i dawkowaniem zamieszczonym w ulotce - leku o nazwie T. przed egzaminem w zwiększonej dawce. Jak zadziałał ten lek na organizm skarżącego może chociażby wskazywać przebieg egzaminu odzwierciedlony w protokole. Pomimo decyzji o negatywnym wyniku egzaminu z prawa administracyjnego, gospodarczego, od których rozpoczął on odpowiedzi, kontynuował egzamin kiedy jego wynik był już przesądzony, co wyraźnie wynika z pkt XI ust. 2 wskazanej powyżej uchwały NRA, iż ocena niedostateczna choćby z jednego przedmiotu każdego etapu egzaminu oznacza, że egzamin został złożony z wynikiem niedostatecznym. Skarżący odwołał się do publikacji M. Gutowskiego ("Nieważność czynności prawnej", Wyd. C.H. Beck, 2006, Rozdział III "Konstrukcyjne przesłanki nieważności czynności prawnej"), w którym autor wskazuje, iż: "Sytuacje związane z nieważnością oświadczenia woli są o tyle swoiste, że nieważny jest sam akt decyzji, intencjonalnie skierowany na wywołanie zmiany w sferze prawnej. Nie ma wówczas żadnego przejawu aktywności podmiotu prawa, z którym prawo przedmiotowe wiąże jakiekolwiek - możliwe do kreowania uzewnętrznioną wolą tego podmiotu - skutki prawne w płaszczyźnie prawa cywilnego. W razie zaistnienia sytuacji, o której mowa w art. 82 K.c., w następstwie nieważności oświadczenia woli, dokonana przez strony czynność prawna dotknięta jest sankcją nieważności bezwzględnej.(...)" Termin "stan", którym posługuje się art. 82 K.c. odnosić należy jednak wyłącznie do samego podmiotu i jego sfery intelektualno-psychicznej, nie zaś do sytuacji w jakiej dana osoba się znalazła. Skarżący wskazał na najważniejsze aspekty swojej sprawy, które przemawiają - w jego ocenie - za uchyleniem uchwały NRA w W.: a) skarżący zaliczył co najmniej dobrze egzamin pisemny otrzymując ocenę dobrą m.in. z szeroko pojętego prawa cywilnego i gospodarczego, z których na etapie ustnym otrzymał oceny niedostateczne, b) egzamin pisemny był wynikiem samodzielnej pracy skarżącego, c) przed egzaminem ustnym skarżący zażyłem podwójną dawkę leku T. (10 mg) w połączeniu z lekiem C., co wynikało z zalecenia lekarza i dopuszczalności zwiększenia dawki przez producenta leku nawet (do 30 mg dziennie), d) jak wskazuje opis działania leku T. zawarty w internetowej encyklopedii leków na stronie: leki.med.pl ,,(...) lek znosi stany nadmiernego napięcia emocjonalnego, (...) w większych dawkach lek działa uspokajająco, nasennie (...)". e) zaistniały skutek nie był efektem zamierzonego działania skarżącego, zaniedbania lub naruszenia reguł ostrożnego stosowania leków, f) skutki uboczne leków o nazwie T. i C. opisane w ulotce pozwalają niemal z pewnością przyjąć - porównując wyniki egzaminu pisemnego i ustnego - iż nastąpiła znaczna dysproporcja pomiędzy pierwszym i drugim etapem egzaminu adwokackiego wskazujące niemal na sprzeczność co do uzyskanych ocen z tych samych przedmiotów (prawo gospodarcze i cywilne), albowiem niemożliwym jest, aby w przedziale pomiędzy pierwszym i drugim etapem (12 dni) nastąpił tak drastyczny spadek wiedzy, g) leki przed egzaminem ustnym stosowane były zaledwie przez 30 dni, co w tak krótkim czasie nie pozwoliło na ustalenie wszystkich działań ubocznych, w szczególności w połączeniu ze stresem towarzyszącym egzaminowi adwokackiemu. Powyższy opis wskazuje, w ocenie skarżącego - jednoznacznie, iż decyzja skarżącego (oświadczenie woli) o przystąpieniu do ustnego egzaminu adwokackiego jest nieważna na podstawie art. 82 K.c. Tymczasem uzasadnienie uchwały ORA w P. mówi, iż skarżący przystąpił do egzaminu nie składając żadnego oświadczenia woli. W takim wypadku tym bardziej wynik tego egzaminu nie istnieje. Skarżący podkreślił, iż jego wniosek nie zmierza do wyznaczenia drugiego niedopuszczalnego terminu egzaminu poprawkowego, którego wynik z powodów powyżej zaprezentowanych (art. 82 K.c.) nie istnieje, ale jest wynikiem logicznej i konsekwentnej analizy stanu faktycznego i prawnego. W odpowiedź na skargę NRA wniosła o jej oddalenie. Prezydium NRA wskazało, że na mocy art. 15 ust. 3 ustawy z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy - Prawo o notariacie (Dz.U. z 2009 Nr 37, poz. 286) NRA uzyskała delegację do uchwalenia zasad zdawania egzaminów dla aplikantów adwokackich, którzy zdali egzamin konkursowy w dniu 10 grudnia 2005 r. i rozpoczęli aplikację przed dniem 1 października 2006 r. - w szczególności NRA miała ustalić zakres egzaminu, sposób jego przeprowadzenia, sposób oceny oraz sposób przygotowania pytań i zadań na egzamin. Zgodnie z ust. XV uchwały Nr 46/2009 NRA z dnia 4 kwietnia 2009 r., dotyczącej zasad zdawania egzaminów dla aplikantów adwokackich, którzy zdali egzamin konkursowy w dniu 10 grudnia 2005 r. i rozpoczęli aplikację przez dniem 1 października 2006 r. " (...) W przypadku niedostatecznego wyniku egzaminu, egzamin adwokacki może być powtórzony tylko jeden raz w terminie wyznaczonym przez okręgową radę adwokacką, przy czym termin ten nie może być krótszy niż 6 miesięcy ani dłuższy niż 12 miesięcy". W/w przepis jasno wskazuje, że egzamin adwokacki może być powtórzony tylko jeden raz. Brzmienie tego przepisu ma charakter kategoryczny. Uchwała Nr 46/2009 nie przewiduje również trybu odwoławczego od poprawkowego egzaminu adwokackiego. W związku z powyższym NRA uznało za zasadne stanowisko Prezydium NRA, iż z treści pkt XV uchwały Nr 46/2009 Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 4 kwietnia 2009 r. wynika, że egzamin adwokacki może być powtórzony tylko jeden raz. Brzmienie tego przepisu ma charakter kategoryczny i nie może podlegać żadnej dyskusji. Uchwała powyższa nie przewiduje również trybu odwoławczego od poprawkowego egzaminu adwokackiego. Poza tym, jak podkreśliło Prezydium NRA, w przypadku pogorszenia się stanu zdrowia, skarżący powinien był natychmiast przerwać egzamin bądź do niego nie przystępować powiadamiając o przyczynie takiego zachowania Komisję Egzaminacyjną, a następnie udać się do lekarza i przedłożyć stosowne zaświadczenie. Z uwagi na powyższe skarga jest niezasadna i winna zostać oddalona. Złożony przez skarżącego wniosek o wyznaczenie ponownego terminu ustnego egzaminu poprawkowego z dnia [...] lipca 2010 r. jest bowiem w świetle ust. XV Uchwały Nr 46/2009 Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 4 kwietnia 2009 r. pozbawiony podstawy prawnej. Co do podnoszonego przez skarżącego zarzutu naruszenia art. 82 k.c. - a w konsekwencji także art. 60 k.c. - poprzez uznanie, iż decyzja o przystąpieniu do ustnego egzaminu adwokackiego (poprawkowego) w dniu 9 lipca 2010 r. nie stanowi oświadczenia woli, uznano, że zarzut ten jest bezzasadny. Decyzję o przystąpieniu do egzaminu (również ustnego egzaminu poprawkowego) skarżący złożył bowiem w momencie przystąpienia do egzaminu adwokackiego - a nie w momencie przystąpienia do ustnego poprawkowego egzaminu adwokackiego, który jest częścią egzaminu adwokackiego. Wyrazem złożenia oświadczenia woli o przystąpieniu do takiego egzaminu jest uchwała ORA nr [...] z dnia [...] września 2009 r. w P. o dopuszczeniu do egzaminu adwokackiego m.in. aplikanta M. K.. W żaden sposób nie można zatem uznać, iż decyzja skarżącego o przystąpieniu do egzaminu została podjęta przy braku świadomości podjętej decyzji. Co więcej, przystępując do egzaminu skarżący poddał się procedurze i wymogom określonym w art. 15 ustawy z dnia 20 lutego 2009 r. i uchwale NRA Nr 46/2009 i nie mógł już w dowolny sposób zrezygnować ze zdawania egzaminu nie narażając się na określone przepisami konsekwencje. Ponieważ zgodnie z pkt XII uchwały NRA Nr 46/2009: "Nieusprawiedliwione odstąpienie od egzaminu adwokackiego, także nieusprawiedliwione odstąpienie od egzaminu ustnego, oznacza złożenie egzaminu z wynikiem niedostatecznym " Skarżący mógł zatem odstąpić (tożsame z "nie przystąpić") od egzaminu ustnego poprawkowego z przyczyn zdrowotnych, na które się powołuje, ale jedynie usprawiedliwiając powyższe - np. przerywając egzamin i następnie przedstawiając stosowne zaświadczenia lekarskie. Skarżący, biorąc zwiększoną dawkę leków przez kilka dni przed egzaminem ustnym i będąc po egzaminie pisemnym, na którym jak przyznał - odczuł niepożądane działanie leków - powinien był zdawać sobie sprawę z możliwości niepożądanego działania. W konsekwencji, zarzuty stawianie przez skarżącego są nieuzasadnione a skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego winna zostać oddalona. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; zwaną dalej p.p.s.a.). Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] listopada 2010 r., którą otrzymano w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w P. z dnia [...] sierpnia 2010 r., odmawiającej skarżącemu wyznaczenia ponownego terminu ustnego egzaminu adwokackiego. Skarżący zarzucił powyższej uchwale naruszenie art. 82 K.c., a w konsekwencji także art. 60 K.c. poprzez uznanie, iż decyzja o przystąpieniu do ustnego egzaminu adwokackiego (poprawkowego) w dniu 9 lipca 2010 r. nie stanowi oświadczenia woli w myśl w/w przepisów, a tym samym brak świadomości lub swobody takiej decyzji nie wywołuje skutku bezwzględnej nieważności, a także naruszenie pkt XV uchwały nr 46/2009 Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 4 kwietnia 2009 r. poprzez uznanie, iż wniosek skarżącego o wyznaczenie ponownego terminu ustnego egzaminu adwokackiego (poprawkowego) zmierza do wyznaczenia niedopuszczalnego drugiego terminu ustnego egzaminu adwokackiego (poprawkowego) zamiast zachowania uprawnienia do złożenia tegoż egzaminu w zakresie etapu poprawkowego. Jednocześnie skarżący podniósł, że w rozpatrywanej sprawie nie ma zastosowania ani ustawa o adwokaturze, ani uchwała nr 46/2009 NRA z dnia 4 kwietnia 2009 r., dotycząca zasad zdawania egzaminów dla aplikantów adwokackich, którzy zdali egzamin konkursowy w dniu 10 grudnia 2005 r. i rozpoczęli aplikację przez dniem 1 października 2006 r.(zwłaszcza jej pkt XV), gdyż wniosek skarżącego o wyznaczenie ponownego terminu ustnego egzaminu adwokackiego (poprawkowego) wskazywał, iż decyzja skarżącego o przystąpieniu do egzamin w dniu 9 lipca 2010 r. była bezwzględnie nieważna, a zatem sam wynik egzaminu nie istnieje. Tym samym skarżący zachował termin mieszczący się w ramach pkt XV powołanej uchwały Nr 46/2009 NRA. Art. 15 ust. 1 - 3 ustawy z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy - Prawo o notariacie (Dz.U. z 2009 Nr 37, poz. 286) ma następujące brzmienie; "1. Okręgowe rady adwokackie w 2009 r. przeprowadzają egzamin adwokacki dla aplikantów adwokackich, którzy zdali egzamin konkursowy w dniu 10 grudnia 2005 r. i rozpoczęli aplikację przed dniem 1 października 2006 r. 2. Celem egzaminu adwokackiego jest sprawdzenie przygotowania osoby przystępującej do tego egzaminu do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, w tym wiedzy oraz jej praktycznego zastosowania, w szczególności z zakresu prawa cywilnego, postępowania cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego, karnego, postępowania karnego, karnego skarbowego, wykroczeń, pracy i ubezpieczeń społecznych, gospodarczego, spółek prawa handlowego, administracyjnego, postępowania administracyjnego, finansowego, konstytucyjnego, europejskiego oraz ustrojów sądów, samorządu adwokackiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu adwokata i etyki tego zawodu. 3. Zasady zdawania egzaminu adwokackiego dla aplikantów, o których mowa w ust. 1, w szczególności zakres egzaminu przy uwzględnieniu ust. 2, sposób jego przeprowadzenia, sposób oceny oraz sposób przygotowania pytań i zadań na egzamin, ustali Naczelna Rada Adwokacka w drodze uchwały." Z powyższych przepisów jednoznacznie wynika delegacja dla Naczelnej Rady Adwokackiej do uchwalenia zasad zdawania egzaminów dla aplikantów adwokackich, którzy zdali egzamin konkursowy w dniu 10 grudnia 2005 r. i rozpoczęli aplikację przed dniem 1 października 2006 r. W tym stanie rzeczy podstawa prawna wspomnianej uchwały nr 46/2009 NRA z dnia 4 kwietnia 2009 r., dotyczącej zasad zdawania egzaminów dla aplikantów adwokackich, którzy zdali egzamin konkursowy w dniu 10 grudnia 2005 r. i rozpoczęli aplikację przez dniem 1 października 2006 r., a także jej obowiązywanie – w tym również w rozpatrywanej sprawie – nie podlegają wątpliwości, są bezdyskusyjne. Przypomnieć należy, że skarżący zakwestionował nie tylko legalności czy obowiązywania wspomnianej uchwały nr 46/2009 NRA z dnia 4 kwietnia 2009 r., lecz stwierdził również, że przepisy te nie mają zastosowania w rozpatrywanej sprawie, gdyż decyzja skarżącego o przystąpieniu do egzamin w dniu 9 lipca 2010 r. była bezwzględnie nieważna. Tego rodzaju decyzja, zgodna z art. 60 k.c., jest bowiem – w ocenie skarżącego – konkludentnym oświadczeniem woli (per facta concludentia), które wobec posiadania wad wymienionych w art. 82 k.c. jest nieważne. Tym samym, w przekonaniu skarżącego, wynik egzaminu nie istnieje, a skarżący zachował termin do ponownego (powtórnego) egzaminu adwokackiego. Zajmując stanowisko co do pierwszej kwestii należy, w ocenie Sądu , odnieść się do treści powołanego wyżej art. 15 ust. 3 ustawy z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy - Prawo o notariacie, zawierającego delegację dla NRA do uchwalenia zasad zdawania egzaminów dla aplikantów adwokackich, którzy zdali egzamin konkursowy w dniu 10 grudnia 2005 r. i rozpoczęli aplikację przed dniem 1 października 2006 r. Jak stwierdzono już wyżej, delegacja ta nie budzi wątpliwości Sądu, nie została w powołanej uchwale NRA przekroczona, a uchwalona na jej podstawie uchwała NRA obowiązuje. Jest też oczywiste, że w świetle powołanych przez skarżącego przepisów Konstytucji RP (art. 87ust. 1 i 2) uchwała nr 46/2009 NRA z dnia 4 kwietnia 2009 r. nie stanowi źródła powszechnie obowiązującego prawa. Stanowi ona jednak akt, który: 1) nie jest aktem indywidualnym, 2) dotyczy kwestii o charakterze ogólnym, którą reguluje w odniesieniu do nieokreślonej grupy aplikantów adwokackich w sposób generalny, a co za tym idzie – stanowi akt regulacji samorządowej (tzw. prawa korporacyjnego), która obowiązuje członków samorządu adwokackiego. Przypomnieć tu trzeba, że zgodnie z art. 2 ustawy- Prawo o adwokaturze, adwokaturę stanowi ogół adwokatów i aplikantów adwokackich. Skarżący w momencie przystępowania do egzaminu adwokackiego był niewątpliwie aplikantem adwokackim, a zatem obowiązywały go wewnętrzne przepisy ustanowione przez upoważnione (na mocy delegacji ustawowej) organy samorządu adwokackiego. I nie ma tu nic do rzeczy – o czym niżej – relacja wspomnianego przepisu do przepisów Kodeksu cywilnego. W ocenie Sądu, relacje między zdającym egzamin adwokacki a Komisją Egzaminacyjną nie mają charakteru stosunku cywilnoprawnego. Określenie charakteru tych relacji wymyka się jednoznacznej kwalifikacji. Nie są to bowiem stosunki zakładowe, tzn. stosunki prawne związane z korzystaniem z zakładu, jakim jest np. szkoła, które w sposób oczywisty mają charakter administracyjno-prawny. Jednocześnie orzeczenia Komisji Egzaminacyjnych dotyczące ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego odnoszą się do spraw indywidualnych, mają charakter decyzji administracyjnych, do postępowania przed tymi komisjami stosuje się odpowiednio przepisy K.p.a., a rozstrzygnięcia ustalające wynik egzaminów podlegają kontroli sądów administracyjnych. Nie są to więc relacje, które można zakwalifikować jako stosunki korporacyjne (samorządowe). W każdym jednak razie, nie rozstrzygając pozytywnie o charakterze tych relacji (co dla sprawy nie ma przesądzającego znaczenia) można stwierdzić, że nie są to z całą pewnością stosunki o charakterze cywilnoprawnym. Nie ma zatem podstaw, w ocenie Sądu, do stosowania przepisów K.c. o wadach oświadczenia woli do dorozumianego oświadczenia skarżącego do egzaminu adwokackiego. W tym zakresie Sąd jest zgodny ze stanowiskiem ORA w [...], wyrażonym w uchwale z dnia 6 sierpnia 2010 r., którą odmówiono skarżącemu wyznaczenia terminu egzaminu poprawkowego. Rozpatrując przedstawioną kwestię Prezydium NRA w zasadzie nie odniosła się – w ocenie Sądu trafnie – do przedstawionej wyżej kwestii teoretycznej, lecz stwierdziła, że zarzutu naruszenia art. 82 k.c. - a w konsekwencji także art. 60 k.c. - poprzez uznanie, iż decyzja o przystąpieniu do ustnego egzaminu adwokackiego (poprawkowego) w dniu 9 lipca 2010 r. nie stanowi oświadczenia woli, jest bezzasadny. W ocenie NRA, taką decyzję (jak można sądzić – równoznaczną ze złożeniem stosownego oświadczenia woli) o przystąpieniu do egzaminu (również ustnego egzaminu poprawkowego) skarżący złożył bowiem w momencie przystąpienia do egzaminu adwokackiego - a nie w momencie przystąpienia do ustnego poprawkowego egzaminu adwokackiego, który jest częścią egzaminu adwokackiego. W ocenie NRA, wyrazem złożenia oświadczenia woli o przystąpieniu do takiego egzaminu jest uchwała ORA nr [...] z dnia [...] września 2009 r. w [...] o dopuszczeniu do egzaminu adwokackiego m.in. skarżącego. Inaczej mówiąc, NRA uznała, że nie tylko nie ma podstaw do traktowania egzaminu adwokackiego pisemnego i ustnego jako odrębnych egzaminów, lecz również brak podstaw do wyróżniania egzaminu adwokackiego zdawanego po raz pierwszy (i zakończonego uzyskaniem oceny pozytywnej) i egzaminu poprawkowego. Jest to – w ocenie NRA – jeden egzamin adwokacki, który jest zdawany albo za pierwszym razem, albo też kończy się dopiero egzaminem poprawkowym. O jedności procesu (postępowania) egzaminacyjnego świadczy zarówno pkt I wspomnianej uchwały nr 46/2009 NRA z dnia 4 kwietnia 2009 r., zgodnie z którym egzamin adwokacki składa się z etapu (co wymaga podkreślenia) pisemnego i ustnego, jak i przyjęta w pkt XII zasada, w myśl której nieusprawiedliwione odstąpienie od egzaminu adwokackiego, także nieusprawiedliwione odstąpienie od egzaminu ustnego, oznacza złożenie egzaminu z wynikiem niedostatecznym. Zasada ta jest wyrażona w sposób jednoznaczny i dotyczy zarówno egzaminu adwokackiego zdawanego po raz pierwszy, jak i egzaminu poprawkowego. Jak nadto trafnie zauważyła NRA w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, przystępując do egzaminu skarżący poddał się procedurze i wymogom określonym w art. 15 ustawy z dnia 20 lutego 2009 r. i uchwale NRA Nr 46/2009 i nie mógł już w dowolny sposób zrezygnować ze zdawania egzaminu nie narażając się na określone przepisami konsekwencje. Skarżący mógł zatem odstąpić od egzaminu ustnego poprawkowego z przyczyn zdrowotnych, na które się powołuje, ale jedynie usprawiedliwiając powyższe - np. przerywając egzamin i następnie przedstawiając stosowne zaświadczenia lekarskie. Reasumując, w ocenie Sądu: - w rozpatrywanej sprawie obowiązuje i ma wprost zastosowanie uchwała nr [...] NRA z dnia [...] kwietnia 2009 r., a w szczególności pkt XV tej uchwały, odnoszący się do skarżącego jako członka samorządu adwokackiego, - do relacji związanej z ustaleniem wyników egzaminu adwokackiego nie mają zastosowanie przepisy K.c., w tym zwłaszcza – jak twierdzi skarżący – przepisy dotyczące wad oświadczenia woli (dokonanych per facta concludentia), - nawet gdyby traktować działania skarżącego w procesie egzaminacyjnym jako oświadczenie woli, to należy zauważyć, że zostało ono dokonane znacznie wcześniej, przed przystąpienie do egzaminu traktowanego jako całość, jako proces właśnie, co potwierdza uchwała ORA nr [...] z dnia [...] września 2009 r. w [...] o dopuszczeniu do egzaminu adwokackiego m.in. skarżącego, nie zaś jako sumę odrębnych egzaminów (bo nawet nie etapów egzaminacyjnych), - wobec kategorycznego brzmienia pkt XV uchwały nr [...] NRA z dnia [...] kwietnia 2009 r., stwierdzającej, że egzamin adwokacki może być powtórzony tylko jeden raz, należy uznać za zasadną odmowę wyznaczenia ponownego terminu ustnego egzaminu adwokackiego, dokonaną przez ORA w [...] i utrzymaną w mocy zaskarżoną uchwałą NRA, - wobec powyższych ustaleń nie jest uzasadnione twierdzenie, że decyzja skarżącego o przystąpieniu do egzamin w dniu [...] lipca 2010 r. była bezwzględnie nieważna, a zatem sam wynik egzaminu nie istnieje, a skarżący zachował termin egzaminu poprawkowego mieszczący się w ramach pkt XV powołanej uchwały Nr 46/2009 NRA, - uprawnienie, o którym wyżej mowa, skarżący mógł zachować pod warunkiem spełnienia wymogów określonych przez organy samorządu adwokackiego orzekające w sprawie, - należy przyznać rację NRA, że skarżący mógł odstąpić od egzaminu ustnego poprawkowego z przyczyn zdrowotnych, na które się powołuje, ale jedynie usprawiedliwiając powyższe - np. przerywając egzamin i następnie przedstawiając stosowne zaświadczenia lekarskie lub – jak stwierdziła ORA w [...] – informując o fakcie choroby Komisję ( co również powinno być potwierdzone stosownym zaświadczeniem lekarskim) i nie przystępując do egzaminu, - przepisy uchwały nr [...] NRA z dnia [...] kwietnia 2009 r., jak i ustawy - Prawo o adwokaturze rzeczywiście nie przewidują możliwości wyznaczenia ponownego terminu ustanego egzaminu adwokackiego (poprawkowego), jak również nie przewidują trybu odwoławczego od niezdanego egzaminu poprawkowego i tym samym nie dają możliwości stwierdzenia żadnemu organowi, że ustny egzamin poprawkowy jest nieważny. Odnosząc się do drugiego zarzutu podniesionego w skardze, sprowadzającego się do stwierdzenia, że według NRA wniosek skarżącego o wyznaczenie ponownego terminu ustnego egzaminu adwokackiego (poprawkowego) zmierza do wyznaczenia niedopuszczalnego drugiego terminu ustnego egzaminu adwokackiego (poprawkowego) zamiast zachowania uprawnienia do złożenia tegoż egzaminu w zakresie etapu poprawkowego, trzeba uznać, że jest on w świetle przedstawionych wyżej wyjaśnień po prostu bezprzedmiotowy. Ponadto oceniając zaskarżoną decyzję Sąd nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.u. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.