VI SA/Wa 458/24

WyrokWSA w Warszawie2024-08-29

Skład orzekający: Urszula Wilk, Andrzej Nogal, Łukasz Jarocki

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy umowa o opracowanie dokumentacji technicznej do montażu instalacji kolektorów słonecznych, zawarta między spółką a wykonawcą, powinna być traktowana jako umowa o dzieło, czy jako umowa o świadczenie usług podlegająca przepisom o zleceniu, w kontekście obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego wykonawcy?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że umowa o opracowanie dokumentacji technicznej, mimo nazwania jej umową o dzieło, w rzeczywistości stanowi umowę o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu. Kluczowe dla tej kwalifikacji jest to, że umowa nie prowadzi do stworzenia konkretnego, indywidualnego i weryfikowalnego rezultatu (dzieła), lecz polega na starannym działaniu w celu wykonania powierzonych czynności. W konsekwencji, wykonawca podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.
Stan faktyczny
Spółka F. Sp. z o.o. zaskarżyła decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia, która utrzymała w mocy decyzję stwierdzającą, że E. K. podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresie od 2 lipca 2018 r. do 16 lipca 2018 r. z tytułu realizacji umowy zawartej ze spółką. Spółka kwestionowała kwalifikację tej umowy jako umowy o świadczenie usług (podlegającej przepisom o zleceniu), domagając się uznania jej za umowę o dzieło, co wyłączałoby obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego. Sprawa miała już wcześniejszy etap sądowy, gdzie uchylono decyzję z powodu skierowania jej do nieprawidłowego podmiotu.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Urszula Wilk Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Nogal Asesor WSA Łukasz Jarocki (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 sierpnia 2024 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi F. Sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] grudnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę Decyzją z 5 grudnia 2023 r. nr [...] (dalej: "zaskarżona decyzja" lub "decyzja z 5 grudnia 2023 r.") Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "Prezes NFZ" lub "organ") utrzymał w mocy decyzję z 18 września 2020 r. nr [...] (dalej: "decyzja z 18 września 2020 r.") Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "organ I instancji" lub "Dyrektor Oddziału NFZ"), na podstawie której stwierdzono, że E. K. (dalej: "zainteresowana" lub "uczestniczka") podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresie od 2 lipca 2018 r. do 16 lipca 2018 r., z tytułu realizacji umowy zawartej z F.Sp. z o.o. z siedzibą w K. (dalej: "skarżąca", "strona" lub "płatnik"). Jako podstawę prawną wydania zaskarżonej decyzji wskazano art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2561, ze zm.; dalej: "ustawa o świadczeniach"), w związku z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zapewnienia funkcjonowania ochrony zdrowia w związku z epidemią COVID-19 oraz po jej ustaniu (Dz. U. poz. 1493; dalej: "ustawa o Covid") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, ze zm.; dalej: "k.p.a."). Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: Pismem z 29 lipca 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w [...] (dalej: "ZUS") wystąpił z wnioskiem do [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ o wydanie decyzji dotyczącej objęcia zainteresowanej obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania umowy o świadczenie usług zawartej ze skarżącą. Do wniosku załączono m.in. wyciąg z protokołu kontroli przeprowadzonej u płatnika oraz kopię umowy o dzieło nr [...] zawartej pomiędzy skarżącą a uczestniczką (dalej: "umowa"). Pismami z 6 sierpnia 2020 r. Dyrektor Oddziału NFZ zawiadomił płatnika oraz zainteresowaną o wszczęciu postępowania w sprawie objęcia uczestniczki obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu zawartej umowy. Jednocześnie poinformował o prawie czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu. Zarówno strona, jak i zainteresowana przedstawiły swoje stanowisko w sprawie. Decyzją z 18 września 2020 r. organ I instancji stwierdził, że zainteresowana podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresie od 2 lipca 2018 r. do 16 lipca 2018 r. z tytułu zawartej umowy o świadczenie usług, do której, zgodnie z ustawą z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (dalej: "Kodeks cywilny" lub "k.c."), stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Jako podstawę wydania tej decyzji wskazano art. 109 ust. 1 w związku z art. 107 ust. 5 pkt 16, art. 65 pkt 1 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e, a także art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, w związku z art. 40 ust. 1 ustawy o Covid, art. 104 § 1 k.p.a., art. 6 ust. 1 pkt 4 oraz art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm.), jak również art. 734 i art. 750 k.c. W uzasadnieniu decyzji z dnia 18 września 2020 r., po przedstawieniu stanu faktycznego i odniesieniu się do przepisów prawa mających zastosowanie w sprawie, organ I instancji wyjaśnił, że analiza umowy zawartej między zainteresowaną a płatnikiem prowadzi do wniosku, iż jej przedmiotem były czynności określone jako "opracowanie dokumentacji technicznych do montażu instalacji kolektorów słonecznych w budynkach mieszkalnych zlokalizowanych na terenie wyznaczonych gmin". Zdaniem organu, charakter tych czynności nie spełnia wymogów umowy o dzieło, ponieważ nie dotyczyły one jednorazowego, zindywidualizowanego rezultatu. Organ wskazał, że czynności te były związane z prowadzoną działalnością gospodarczą płatnika składek, którego wpis w KRS obejmuje "wykonywanie instalacji wodno-kanalizacyjnych, cieplnych, gazowych i klimatyzacyjnych". Zdaniem organu, przedmiot umowy sprowadzał się do świadczenia usług, a nie do przedstawienia konkretnego, weryfikowalnego dzieła. Materiały opracowane przez zainteresowaną, nawet w formie projektu, stanowiły jedynie narzędzie do realizacji celu umowy, a nie samodzielny rezultat o charakterze dzieła. W ocenie Dyrektora Oddziału NFZ, w analizowanym przypadku umowa nie określała wyraźnie indywidualnego, twórczego rezultatu, który można by uznać za dzieło. Organ uznał, że umowa powinna zostać zakwalifikowana jako umowa o świadczenie usług, do której zastosowanie mają przepisy o zleceniu na podstawie art. 750 k.c. Z materiału dowodowego wynika, że umowa zawierała określony czas realizacji oraz zobowiązanie do osobistego jej wykonania, jednak nie wymagała od wykonawcy żadnych specyficznych cech poza zawodowymi umiejętnościami. W związku z powyższym organ I instancji stwierdził, że zainteresowana podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresie od 2 lipca 2018 r. do 16 lipca 2018 r. Pismem z 30 września 2020 r. skarżąca wniosła odwołanie od decyzji z 18 września 2020 r. Decyzją z 2 listopada 2022 r. nr [...] (dalej: "decyzja z 2 listopada 2022 r.") Prezes NFZ utrzymał w mocy decyzję z 18 września 2020 r. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję z 2 listopada 2022 r. Wyrokiem z 17 maja 2023 r. (sygn. akt VI SA/Wa 185/23) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz zasądził od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że zaskarżona decyzja została skierowana do podmiotu niebędącego stroną w sprawie, a tym samym jest dotknięta kwalifikowaną wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., co stanowi przesłankę do stwierdzenia jej nieważności. Z akt administracyjnych sprawy wynikało, że zarówno wszczęcie postępowania, jak i decyzja organu I instancji dotyczyły skarżącej (F.Sp. z o.o.), natomiast zaskarżona decyzja została skierowana do innego podmiotu, tj. F.Sp. z o.o. Sp.k. Skierowanie decyzji do podmiotu niebędącego stroną polega na nieprawidłowym określeniu adresata rozstrzygnięcia, a więc na wadliwym ustaleniu praw lub obowiązków zawartych w decyzji administracyjnej względem podmiotu, który nie posiada interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a. Następnie, decyzją z 5 grudnia 2023 r., Prezes NFZ utrzymał w mocy decyzję z 18 września 2020 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ, po przytoczeniu obszernego stanu faktycznego, przepisów mających zastosowanie w sprawie oraz relewantnego orzecznictwa sądów administracyjnych, stwierdził, że z treści umowy zawartej między zainteresowaną a płatnikiem oraz zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby celem umowy było stworzenie trwałego i oryginalnego dzieła. Organ podkreślił, że w tym przypadku nie powstał rezultat – materialny ani niematerialny – który mógłby zostać poddany weryfikacji pod kątem wad fizycznych. Tym samym, charakter zrealizowanych prac wskazuje na konieczność zakwalifikowania umowy jako umowy o świadczenie usług. Organ wyjaśnił, że zainteresowana, realizując umowę, zobowiązana była do opracowania dokumentacji technicznych dotyczących montażu instalacji kolektorów słonecznych na budynkach mieszkalnych. Prace te musiały być wykonane zgodnie z wytycznymi wynikającymi z obowiązujących przepisów prawa budowlanego, co oznacza, że wykonywane czynności miały charakter starannego działania, a nie dążenia do konkretnego, indywidualnego rezultatu, co jest charakterystyczne dla umowy zlecenia. Czynności te wymagały staranności, a ich wynik zależał przede wszystkim od przestrzegania ustalonych reguł i parametrów, a nie od swobody wykonawcy. Zdaniem Prezesa NFZ, fakt, że zainteresowana była zobowiązana do realizacji umowy zgodnie z zapotrzebowaniem płatnika i w określonym miejscu, nie zmienia oceny charakteru tej umowy. Organ zaznaczył, że prace wykonywane przez zainteresowaną nie miały charakteru twórczego i jednostkowego, a jej działania nie były związane z osobistymi właściwościami wykonawcy, wymagając jedynie standardowych, wyuczonych umiejętności zawodowych. Z tego powodu, organ stwierdził, że nie można mówić o swobodzie wykonawcy w realizacji umowy. W ocenie Prezesa NFZ, wkład zainteresowanej w wykonywane prace polegał na zastosowaniu standardowych umiejętności wynikających z jej doświadczenia zawodowego, co stanowi element obowiązku starannego działania. Podkreślono, że zainteresowana opracowywała jedynie dokumentację techniczną, nie uczestnicząc w montażu instalacji ani w nadzorze technicznym, a tym samym nie odpowiadała za finalny rezultat prac, jakim był montaż instalacji na budynkach. Odpowiadała jedynie za staranność w wypełnianiu swoich obowiązków. W związku z powyższym, Prezes NFZ uznał, że czynności wykonywane przez zainteresowaną miały charakter umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu. Mając na uwadze powyższe ustalenia, organ stwierdził, że brak jest podstaw prawnych do uchylenia decyzji organu I instancji. Pismem z 8 stycznia 2024 r. strona wniosła skargę na decyzję z 5 grudnia 2023 r., zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: I. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, mające wpływ na wynik i treść rozstrzygnięcia, tj.: – art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach w związku z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., poprzez dokonanie niepełnej i niewszechstronnej oceny okoliczności faktycznych ustalonych w postępowaniu i wydanie decyzji jedynie w oparciu o wynik postępowania kontrolnego; II. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: – art. 353¹ k.c. w związku z art. 65 k.c., art. 627 k.c., art. 750 k.c. oraz art. 734 k.c., poprzez ich błędną wykładnię, skutkującą uznaniem, że umowa o dzieło zawarta pomiędzy skarżącą a zainteresowaną nie zawierała elementów pozwalających na uznanie jej za umowę o dzieło, a stanowiła umowę o świadczenie usług. Mając na uwadze powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o: I. stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, II. umorzenie postępowania administracyjnego, III. zasądzenie od Prezesa NFZ na rzecz skarżącej kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga złożona w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w sposób, który mógłby wpłynąć na treść rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W tej sprawie organ wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, a skarżąca nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, kontrola ta, stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Podkreślenia wymaga również, że stosownie do powołanych wyżej przepisów Sąd nie bada zaskarżonej decyzji pod względem jej celowości czy słuszności. Należy zaznaczyć, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym orzeczeniem z 17 maja 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 185/23, stwierdził nieważność decyzji z 2 listopada 2022 r., gdyż została ona skierowana do podmiotu niebędącego stroną w sprawie, a tym samym była dotknięta kwalifikowaną wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Zgodnie z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Sąd, w składzie rozpatrującym sprawę, stwierdza, że Prezes NFZ, ponownie wydając decyzję w sprawie, prawidłowo skierował ją do podmiotu, wobec którego wszczęto postępowanie i wydano w I instancji decyzję z 18 września 2020 r., tj. do skarżącej. Sporną kwestią w niniejszej sprawie jest to, czy umowa zawarta przez skarżącą z zainteresowaną powinna być uznana za umowę o dzieło, czy za umowę o świadczenie usług, do której, zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, stosuje się regulacje dotyczące zlecenia. Rozstrzygnięcie tej kwestii jest kluczowe, ponieważ od kwalifikacji umowy zależy, czy uczestniczka (wykonawca umowy) podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tego tytułu. Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają m.in. osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia. W myśl art. 85 ust. 4 ww. ustawy, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług, oraz za osobę z nią współpracującą, składkę oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający jako płatnik. Nie podlegają natomiast obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego osoby, które zawarły innego rodzaju umowę, tj. umowę o dzieło. Zgodnie z art. 627 k.c. przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Elementami przedmiotowo istotnymi umowy o dzieło jest określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, a także, z uwzględnieniem regulacji art. 628 w zw. z art. 627 k.c., wynagrodzenia, do którego zapłaty zobowiązany jest zamawiający. Umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi". Rezultat, o który umawiają się strony, stanowi wytworzenie dzieła o cechach zindywidualizowanych, nieistniejącego w takiej postaci przed rozpoczęciem wykonywania umowy (por. R. Tanajewska, [w:] J. Ciszewski, P. Nazaruk, Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, LEX 2021). Przedmiotem umowy o dzieło jest doprowadzenie do weryfikowalnego i jednorazowego rezultatu, zdefiniowanego przez zamawiającego w momencie zawierania umowy, którego ramy czasowe wyznacza powierzenie wykonania i wykonanie dzieła. Dzieło jest wytworem, który w momencie zawierania umowy nie istnieje, jednak jest w niej z góry przewidziany i określony w sposób wskazujący na jego indywidualne cechy. Powinno stanowić rezultat samoistny, który z chwilą ukończenia staje się niezależny od osoby twórcy i może stanowić samodzielny byt posiadający autonomiczną wartość w obrocie prawnym. Przyszły rezultat stanowiący przedmiot umowy o dzieło musi być zatem z góry przewidziany i określony (oznaczony) na podstawie wskazanych w umowie podstaw (por. postanowienie SN z 10 marca 2021 r., II USK 119/21 - LEX nr 3219964.). Dla oceny, że zawarto umowę o dzieło, nazywaną również umową o "rezultat usługi" - co odróżnia ją od umowy o świadczenie usług, której przedmiotem jest sama usługa polegająca na wykonywaniu określonych czynności (szeregu powtarzających się czynności), bez względu na to, jaki rezultat czynność ta przyniesie - konieczne jest, aby działania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu. Jeżeli zatem umowa przynosi konkretny rezultat w niej oznaczony, to tylko ten rezultat, a nie czynności do niego prowadzące, stanowi przedmiot umowy stron (por. postanowienie SN z 26 stycznia 2021 r., II USK 41/21 - LEX nr 3112866). W odróżnieniu od odpowiedzialności za właściwe wykonanie umowy o dzieło, która w wypadku nieosiągnięcia celu umowy, jest odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, odpowiedzialność w umowie zlecenia oparta jest na zasadzie starannego działania. Mając na uwadze przedmiot umowy o dzieło należy podkreślić, że wskazanie przez strony zawierające umowę cech i parametrów indywidualizujących dzieło ma istotne znaczenie dla oceny odpowiedzialności przyjmującego zamówienie z tytułu ewentualnych wad dzieła, co stanowi jedno z kryteriów umożliwiających odróżnienie umowy o dzieło od umowy o świadczenie usług (por. postanowienie SN z 18 listopada 2020 r., III UK 428/19 - LEX nr 3080662). Zgodnie z art. 750 k.c. do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. W tej sytuacji ustalenie, że jakaś konkretna umowa i stosunek zobowiązaniowy jest "umową o świadczenie usług, która nie jest regulowana innymi przepisami", pociąga za sobą obowiązek wykonania nakazu z art. 750 k.c., a więc obowiązek odpowiedniego zastosowania przepisów o zleceniu. Przy czym należy wskazać, że subsumcja zawartej umowy pod przepis art. 750 k.c. nie czyni takiej umowy umową zlecenia, w rozumieniu art. 734 k.c. (por. L. Ogiegło [w:] J. Rajski (red.), System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań - część szczegółowa, Tom 7, Warszawa 2011, s. 573 i nast.). Jak stanowi art. 734 i nast. k.c., przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Podkreślić należy, że świadczenie przyjmującego zlecenie nie polega na osiągnięciu pewnego rezultatu, ale na podjęciu starannych zabiegów w celu wykonania zlecenia. Jest to więc zobowiązanie starannego działania. Przyjmujący zlecenie nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie zlecenia, jeżeli przy wykonywaniu powierzonych mu czynności zachowa należytą staranność (por. P. Zakrzewski [w:] M. Fras, M. Habdas, Kodeksy cywilny. Komentarz. Tom IV. Zobowiązania. Część szczególna, LEX 2021). Orzecznictwo sądów zgodnie wskazuje, że umowa o dzieło przewiduje wykonanie dzieła, które ma charakter weryfikowalnego i jednorazowego rezultatu, oznaczonego przez strony w momencie zawierania umowy. Ponadto wykonanie dzieła zamknięte jest z góry przewidzianym terminem i sposobem wykonania. Przyszły rezultat, o który umawiają się strony, musi być zatem określony, mieć samoistny byt oraz być obiektywnie osiągalny i pewny. Wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy, czy też dokonania zmian w rzeczy już istniejącej (naprawienie, przerobienie, uzupełnienie). Tego rodzaju postacie dzieła są rezultatami materialnymi umowy zawartej między stronami, weryfikowalnymi ze względu na istnienie wad. Poza rezultatami materialnymi istnieją także rezultaty niematerialne, które mogą, ale nie muszą być ucieleśnione w jakimkolwiek przedmiocie materialnym. W każdym razie takim rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie jej wynik, dzieło bowiem musi istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu (por. wyrok SN z 4 lipca 2013 r., II UK 402/12 - LEX nr 1350308). Wykonanie określonej czynności, bez względu na to, jaki rezultat czynność ta przyniesie, jest natomiast cechą charakterystyczną tak dla umów zlecenia (gdy chodzi o czynności prawne - art. 734 § 1 k.c.), jak i dla umów o świadczenie usług nieuregulowanych innymi przepisami (gdy chodzi o czynności faktyczne - art. 750 k.c.). Konkludując, w odróżnieniu od umowy zlecenia czy umowy o świadczenie usług, umowa o dzieło wymaga, by czynności przyjmującego zamówienie doprowadziły do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu. Istotą umowy o dzieło jest zatem osiągnięcie określonego, zindywidualizowanego rezultatu w postaci materialnej lub niematerialnej. Umowa zlecenia jest z kolei umową starannego działania, w której co prawda rezultat może być przedmiotem starań, lecz nie daje się z góry przewidzieć, a często nie sposób określić, w jakim stopniu zostanie osiągnięty. Dlatego też w umowie zlecenia rezultat nie został objęty treścią świadczenia. Zaakcentować należy, że zasadniczo w treści umowy o dzieło istnieje konieczność opisania rezultatu, ponieważ to rezultat kreuje stosunki zobowiązaniowe między stronami tej umowy. W ocenie Sądu, organy dokonały prawidłowej oceny charakteru spornej umowy uznając, że pomimo nazwania jej "umową o dzieło", stanowi ona w rzeczywistości umowę o świadczenie usług, co wypełnia definicję art. 734 § 1 w zw. z art. 750 k.c. Sąd zgadza się z organem, że o charakterze umowy nie może przesądzać jej nazwa. Podobnie wola stron nie ma decydującego wpływu na kwalifikację prawną umowy, jeżeli ta nie odpowiada naturze określonego stosunku prawnego. (por. postanowienie SN z 28 listopada 2018 r., II UK 538/17 - LEX nr 2607229). Zdaniem Sądu, przyjęcie charakteru prawnego spornych umów zgodnie z wolą stron mogło prowadzić do ominięcia obowiązku uiszczenia należności publicznoprawnej związanej z ubezpieczeniem zdrowotnym. Nie powinno budzić przy tym żadnych wątpliwości, że nawet jeżeli taki był zgodny zamiar kontrahentów, strony umowy nie mogą oświadczeniem woli kształtować swoich publicznoprawnych obowiązków odmiennie, niż wynika to z przepisów administracyjnego prawa materialnego. Autonomia woli stron w zakresie odnoszącym się do kształtowania treści umowy nie może prowadzić do nadawania tej umowie treści odmiennych od tych, które wynikają z przyjętych umową postanowień, a tym samym prowadzić do dowolnego kwalifikowania zawartej umowy, wbrew treści oraz wbrew prawu i mieć przesądzający charakter (por. wyrok NSA z 7 lipca 2022 r., II GSK 840/19 oraz powołane tam orzecznictwo – dostępny w CBOSA). Zatem niezależnie od deklaracji stron co do nazwy/charakteru zawartej przez nie umowy, jej postanowienia, jak i okoliczności związane z jej wykonywaniem pozwalają na ocenę, czy strony zawierając danego rodzaju umowę, nie wykroczyły poza granice swobody kontraktowej wyznaczone w art. 353¹ k.c. (por. NSA w wyroku z 6 sierpnia 2018 r., II GSK 1630/17 – dostępny w CBOSA). Uwzględniając powyższe, Sąd uznał, że Prezes NFZ przeprowadził prawidłową analizę i ocenę spornej umowy, dokonując odpowiednich oraz wyczerpujących ustaleń faktycznych. Ponadto, właściwie zastosował obowiązujące przepisy prawa, co doprowadziło do prawidłowego wniosku, iż zakwestionowana umowa zawarta między skarżącą a zainteresowaną była umową o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, a nie umową o dzieło. Z kopii umowy znajdującej się w aktach administracyjnych jednoznacznie wynika, że jej przedmiotem było opracowanie dokumentacji technicznej do montażu instalacji kolektorów słonecznych na budynkach mieszkalnych zlokalizowanych na terenie wyznaczonych gmin, z terminem realizacji do 16 lipca 2018 r. (pkt 1). Wykonawcy przysługiwało określone wynagrodzenie za wykonanie przedmiotu umowy (pkt 2). Sporną umowę cechują jedynie przedmiotowo istotne elementy czynności prawnej (essentialia negotii), takie jak treść zobowiązania, cena oraz termin wykonania usługi. Czynności realizowane w ramach tej umowy nie wykazywały szczególnych cech związanych z osobistymi właściwościami wykonawcy, nie charakteryzowały się innowacyjnością ani nowatorskim charakterem, a były typowe dla tego rodzaju działalności. Z treści umowy wynika również, że zainteresowana nie odpowiadała za rezultat jej wykonania, lecz za staranne wypełnienie swoich obowiązków. W związku z tym organ słusznie stwierdził, że udział zainteresowanej w pracach nie miał na celu osiągnięcia konkretnego rezultatu, lecz polegał na należytej staranności w realizacji powierzonych zadań. Ponadto sporna umowa nie zawierała postanowień wskazujących na odpowiedzialność za wady dzieła, co oznacza, że zainteresowana nie ponosiła odpowiedzialności z tego tytułu. Brak takiej odpowiedzialności stanowi kluczową cechę odróżniającą umowę rezultatu od umowy starannego działania. Zdaniem Sądu, okoliczności przedstawione w skardze, w tym fakt, że realizacja przedmiotu umowy odbywa się w ramach zamówienia publicznego w procedurze przetargu nieograniczonego, a liczba wykonanych instalacji zależy od pozyskanych zamówień, jednoznacznie wskazują, iż umowa dotyczy świadczenia usług, a nie wykonania dzieła. Powtarzalny charakter tych prac, związany z realizacją zamówień na terenie wyznaczonej gminy, dodatkowo potwierdza, że umowa nie zmierzała do osiągnięcia jednorazowego, unikalnego rezultatu, jakim jest dzieło, lecz do wykonywania powtarzalnych usług. Z powyższych względów Sąd stwierdza, że w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa cywilnego dotyczących umowy o dzieło ani przepisów ustawy o świadczeniach, na które powołuje się skarżąca. Organ prawidłowo zinterpretował charakter spornych umów oraz zastosował właściwe przepisy, w tym art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach, słusznie uznając, że zainteresowana podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Wykonywana przez nią praca odbywała się na podstawie umowy o świadczenie usług, do której, zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, stosuje się regulacje dotyczące zlecenia. Zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający, aby dokonać prawidłowej kwalifikacji spornej umowy. W związku z tym nie doszło również do naruszenia przepisów wskazanych w skardze, tj. art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach oraz przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego: art. 7, art. 77 § 1, art. 80, ani przepisów Kodeksu cywilnego: art. 353¹, art. 65, art. 627, art. 750 oraz art. 734. Reasumując, Sąd w wyniku przeprowadzonej kontroli nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego przez organy NFZ, ani uchybień w zakresie stosowania przepisów postępowania, które mogłyby istotnie wpłynąć na wynik sprawy. Dotyczy to zarówno zarzutów podniesionych w skardze, jak i ewentualnych nieprawidłowości, które Sąd był zobowiązany dostrzec z urzędu. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło