VI SA/Wa 474/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Urszula Wilk Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz (spr.) Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant ref. staż. Katarzyna Smaga po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację radcowską oddala skargę Decyzją z dnia [...] grudnia 2010 roku, Nr [...] Minister Sprawiedliwości, powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 3310 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych (Dz. U. z 2010r., Nr 10, poz. 65 ze zm.) po rozpoznaniu odwołania A. G. od uchwały nr [...] z dnia [...] września 2010r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w Warszawie w sprawie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację radcowską utrzymał zaskarżoną uchwałę w mocy. Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy. W dniu [...] września 2010r. A. G. przystąpiła do egzaminu wstępnego na aplikację radcowską przed Komisją Egzaminacyjną nr [...] do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w Warszawie. Po sprawdzeniu testu Komisja ustaliła, że A. G. uzyskała z egzaminu 99 punktów. Zgodnie z treścią art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych, pozytywny wynik z egzaminu wstępnego uzyskuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 100 punktów. Ustalona zatem przez Komisją Egzaminacyjną nr [...] liczba punktów kandydatki oznacza uzyskanie negatywnego wyniku z egzaminu wstępnego na aplikację radcowską. Od powyższej uchwały A. G. złożyła odwołanie do Ministra Sprawiedliwości. Skarżąca zakwestionowała prawidłowość pytań 2,3 i 85 oraz wniosła o uchylenie uchwały Komisji Egzaminacyjnej w zakresie dotyczącym uzyskanego wyniku egzaminu na pozytywny dla skarżącej przez 1) stwierdzenie wadliwości kwestionowanych pytań, 2) przyznania dodatkowych punktów w zakresie kwestionowanych pytań, 3) zsumowanie punktów uzyskanych wedle przedmiotowej uchwały, łącznie z punktami uzyskanymi z kwestionowanych pytań, 4) wydanie decyzji stwierdzającej uzyskanie pozytywnego wyniku z egzaminu wstępnego na aplikację radcowską, umożliwiającej OIRP w [...] dokonanie wpisu na prowadzoną listę aplikantów radcowskich. Minister Sprawiedliwości nie uwzględnił odwołania A. G. i decyzją z dnia [...] grudnia 2010 roku, nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że realizując zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 15 kpa, ponownie merytorycznie rozpatrzył i rozstrzygnął całokształt niniejszej sprawy, i ponownie ocenił wszystkie zebrane dowody dotyczące egzaminu, przy czym poddał analizie zarówno prawidłowość przygotowania egzaminu (w tym pytań testowych), jak i jego przebiegu. Działając w tym trybie, organ II instancji ustalił, że egzamin, którego skarżąca była uczestnikiem przeprowadzony został zgodnie z wymogami ustawy o radcach prawnych i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 czerwca 2009 r. w sprawie Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej i przeprowadzenia egzaminu wstępnego. Z przebiegu egzaminu sporządzono protokół podpisany przez członków komisji kwalifikacyjnej, który znany jest organowi II instancji z urzędu, gdyż doręczony został Ministrowi Sprawiedliwości w trybie art. 339 ust. 5 ustawy. Z protokołu nie wynika, aby w trakcie egzaminu doszło do nieprawidłowości, mogących mieć wpływ na wynik egzaminu skarżącej. Wynik uzyskany w uchwale Komisji Kwalifikacyjnej został ustalony zgodnie z obowiązującymi przepisami. Poza tym Minister Sprawiedliwości stwierdził, że test egzaminacyjny, w oparciu o który został przeprowadzony egzamin odpowiadał kryteriom, o których mowa w art. 339 ust. 1 cytowanej ustawy. Jak wynika z ustaleń Komisji Kwalifikacyjnej i po ponownym przeliczeniu punktów przez organ II instancji, skarżąca udzieliła prawidłowych odpowiedzi na 99 pytań, uzyskując 99 punktów, a zatem nie uzyskała wymaganych ustawowo 100 punktów, przy czym każdy wynik poniżej określonego ustawo progu jest wynikiem negatywnym, niezależnie od liczby brakujących punktów, zgodnie z art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych. Ustosunkowując się do zakwestionowanego przez skarżącą pytania nr 2 organ przytoczył treść tego pytania a następnie stwierdził, że prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "A" oparta na treści art. 57 a § 1 kk. Skarżąca udzieliła na to pytanie odpowiedzi "B", jakkolwiek w odwołaniu podniosła, że przewidziane są dwie odpowiedzi "A" i "C". Jeżeli chodzi o odpowiedź "A" to zdaniem skarżącej z treści przepisu art. 57 a § 1 kk wynika, że w przypadku skazania za występek o charakterze chuligańskim sąd stosuje nadzwyczajne obostrzenie kar, o czym świadczy użyte tam słowo wymierza. W przypadku odpowiedzi "C" również mamy do czynienia z taką sytuacją, gdyż odpowiedź ta nawiązuje do instytucji ciągu przestępstw z art. 91 § 1 kk, w którym użyte zostało "orzeka". Zdaniem skarżącej sformułowanie "wymierza" i "orzeka" są synonimami, przez co oba przepisy regulują przypadki obligatoryjnego nadzwyczajnego obostrzenia kary. Odpowiadając na ww. argumenty strony, organ wskazał, że jedyną prawidłową odpowiedzią na pytanie 2 była odpowiedź "A", znajdująca oparcie w 57 a § 1 kk. Przepis ten zawiera sformułowanie "Sąd wymierza", co oznacza że Sąd jest zobligowany do zastosowania w tym wypadku obostrzenia kary. Przepis ten jest jasny i nie budzi żadnych wątpliwości interpretacyjnych. Nie ulega wątpliwości, że odpowiedź "B" i "C" nie są prawidłowe. Odpowiedź "B" dotyczy bowiem tzw. recydywy szczególnej podstawowej , regulowanej w przepisie 64 § 1 kk. W tym wypadku sąd "może" a nie "musi" obostrzać kary, stąd obostrzenie kary jest fakultatywne. Natomiast odpowiedź "C" wbrew stanowisku skarżącej nie zasadza się na treści art. 91 § 1 kk, regulującego instytucję tzw. ciągu przestępstw lecz na treści art. 12 kk, regulującego instytucję tzw. czynu ciągłego. Przepis ten nie przewiduje nadzwyczajnego obostrzenia kary - ani obligatoryjnego, ani fakultatywnego. Poza tym w przepisie art. 91 § 1 kk przewidziane jest fakultatywne obostrzenie kary. Jeżeli chodzi o pytanie 3 to prawidłową odpowiedzią jest odpowiedź "A" oparta na treści art. 76 § 1 kk, natomiast skarżąca udzieliła odpowiedzi "C". A. G. podniosła, że pytanie nr 3 zostało sformułowanie w sposób wadliwy, gdyż żadna z zaproponowanych odpowiedzi nie jest prawidłowa. W pytaniu tym zastosowano koniunkcję "nie orzeka grzywny i środka karnego" natomiast w art. 76 § 2 kk zastosowano alternatywę "jeżeli wobec skazanego orzeczono grzywnę lub środek karny", co w jej ocenie oznacza, że w treści pytania nie wyłączono sytuacji, w której orzeczono samą grzywnę albo sam środek karny, a tym samym nie wyłączono w całości regulacji art. 76 § 2 kk. Zdaniem organu, treść pytania jest jasna i oczywista. Chodziło bowiem o wskazanie kiedy nastąpi zatarcie skazanie za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, jeżeli pokrzywdzonym był nieletni poniżej 15 lat a sprawcy tego przestępstwa wymierzono karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonywania, przy czym zaznaczono w nawiasie, że sprawcy nie wymierzono grzywny i środka karnego. Prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "A", znajdująca oparcie w treści art. 76 § 1 kk. Udzielając odpowiedzi "C" skarżąca zapewne błędnie uznała, że w sytuacji opisanej w pytaniu wchodzi w grę regulacja zawarta w art. 106 a kk, który stanowi, że nie podlega zatarciu skazanie na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia wykonywania. Jeżeli zaś chodzi o pytanie 85 to organ wskazał, że prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "A" oparta na art. 5 ustawy z 6 grudnia 1996 roku o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów (Dz. U. z 2009 r., Nr 67 poz. 569 ze zm.) natomiast skarżąca udzieliła odpowiedzi "B". A. G. w odwołaniu podniosła, że w pytaniu 85 prawidłowe są 2 odpowiedzi "A" i "B", albowiem nie do wykluczenia jest sytuacja, że zobowiązanie niepieniężne może zmienić swój charakter na pieniężne i dopiero tak przekształcone podlegać zabezpieczeniu. Zdaniem organu zarzuty skarżącej należy uznać za chybione, prawidłowa odpowiedź wynikała wprost z przepisu prawa, tj. z art. 5 ustawy z dnia 6 grudnia 1996 roku o zastawie rejestrowym. Nie ulega wątpliwości, że zobowiązanie pierwotne niepieniężne może zmienić swój charakter na pieniężne, ale nie będzie to już to samo zobowiązanie niepieniężne, ale pieniężne i wtedy będzie podlegało zabezpieczeniu zastawem rejestrowym. W tym stanie rzeczy organ nie dopatrzył się żadnych okoliczności, które przemawiałyby za uchyleniem zaskarżonej uchwały. Na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2010 roku A. G. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, domagając się jej uchylenia w całości i zasądzenia na jej rzecz kosztów postępowania w sprawie. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła: 1) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, 77, 107 § 3 kpa, 2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 33 1 ust. 3 i art. 33 (9) ustawy o radcach prawnych. W uzasadnieniu skargi skarżąca podała, że pytanie nr 2 zostało skonstruowane wadliwie, albowiem dwie z zaproponowanych odpowiedzi są prawidłowe, co ewidentnie narusza art. 339 ustawy o radcach prawnych oraz § 11 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 czerwca 2009 r. w sprawie Komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej oraz radcowskiej oraz przeprowadzania egzaminu wstępnego (Dz. U. Nr 91 poz. 748). Zdaniem skarżącej, niewątpliwie prawidłowa jest odpowiedź "A", na którą wskazuje organ, ale również prawidłowa jest odpowiedź "C" z uwagi na oznajmujący tryb czasownika "orzekać", użyty w art. 91 § 1 kk. O tym, że w art. 91 §1 kk chodzi o obligatoryjne nadzwyczajne obostrzenie kary, świadczy wypowiedź w judykaturze, że "ustalenie, że przestępstwo popełnione zostały w ramach ciągu przestępstw, obliguje Sąd do przyjęcia tej konstrukcji prawnej wraz z konsekwencjami określonymi w przepisie art. 91 § 1 kk (wyrok SA w Warszawie z dnia 29 czerwca 2006 roku II AKA 173/06, OSA 2007, Nr 4, p. 16). Tak więc zdaniem skarżącej, instytucja nadzwyczajnego obostrzenia występuje w obu przepisach, tj. art. 57a § 1 i art. 91 § 1 kk, z tym że w obu przypadkach inny jest jedynie sposób tego obostrzenia. W pierwszym polega na wymierzeniu kary w wysokości nie niższej od dolnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę, a w drugim ma możliwość wymierzenia kary w wysokości do górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę. Jeżeli zaś chodzi o pytanie nr 3 to, zdaniem skarżącej zostało sformułowane wadliwie, ponieważ żadna z podanych odpowiedzi nie jest prawdziwa, co pozostaje w sprzeczności z przepisami art. art. 33(9) ustawy z 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych oraz art. 11 § 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 czerwca 2009 r. w sprawie Komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej oraz przeprowadzania egzaminu wstępnego. Według oceny skarżącej, w pytaniu testowym nr 3 posłużono się koniunkcją i zastrzeżono, że warunkowemu zawieszeniu wykonywania kary nie towarzyszy orzeczenie grzywny i środka karnego. Taka redakcja pytania oznacza z kolei, że w rachubę wchodzi zarówno skazanie na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonywania i orzeczenie grzywny, jak również skazanie na karę pozbawienia wolności warunkowym zawieszeniem jej wykonywania i orzeczenie środka karnego. Przyjęcie natomiast, że wydano jeden z powyższych wyroków skazujących oznacza, że zastosowanie znajdzie art. 76 § 1 kk, zgodnie z którym jeśli wobec skazanego orzeczono grzywnę lub środek karny, zatarcie skazania nie może nastąpić przed ich wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem ich wykonywania. Można przypuszczać, że intencją autora pytania było wykluczenie dyspozycji art. 76 §1 kk, co jednak z uwagi na użycie koniunkcji zamiast występującej w treści przepisu alternatywy nierozłącznej nie nastąpiło. W przypadku pytania nr 85 wadliwość, zdaniem skarżącej, polega na tym, że więcej niż jedna odpowiedź jest prawidłowa, ponieważ po zestawieniu treści pytania z zaproponowanymi odpowiedziami w dwóch przypadkach powstają zdania prawdziwe. Także sformułowanie pytania narusza zasady wskazane w art. 33(9) ustawy o radcach prawnych oraz § 11 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 czerwca 2009 r. w sprawie Komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej oraz przeprowadzania egzaminu wstępnego. Brzmienie art. 5 ustawy z 6 grudnia 1996 roku o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów (Dz. U z 1996 r., Nr 149 p. 703 z późn. zm.) wskazuje, że zastawem rejestrowym może być zabezpieczona wierzytelność pieniężna. Jednakże wbrew stanowisku reprezentowanemu przez organ, nie oznacza to, że taki charakter musi mieć ona od chwili powstania. Istotne jest jedynie to, aby w chwili ustanowienia zastawu była wyrażona w pieniądzu. Takie stanowisko reprezentują przedstawiciele doktryny i praktyka obrotu gospodarczego. Zgodnie z przyjętym kluczem odpowiedzi jako prawidłowa została wskazana odpowiedź "A", jednakże skoro w treści odpowiedzi "B" obok wierzytelności pieniężnych zostało wskazana wierzytelność niepieniężna, której wartość została określona w pieniądzu, przy uwzględnieniu poglądów doktryny również i ona tworzy zdanie prawdziwe w zestawieniu z treścią pytania, co powoduje, że prawidłowe są dwie odpowiedzi. Minister Sprawiedliwości w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Dokonując oceny zasadności skargi A. G. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2010 roku, Nr [...] Sąd doszedł do przekonania, że skarga ta nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1§1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz. U. nr 153 z 2002 r. p. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne sprawują więc kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednocześnie związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. nr 153 p. 1270 ze zm. zwanej dalej ppsa). Odnosząc się do zarzutów skargi, na wstępie należy podkreślić, że Minister Sprawiedliwości rozpoznając odwołanie od uchwały komisji egzaminacyjnej ocenia kwestię wyniku przeprowadzonego egzaminu i bada, czy wynik ten został ustalony prawidłowo. Prawidłowe zaś ustalenie wyniku egzaminu zależy od prawidłowości sformułowania pytań egzaminacyjnych i odpowiedzi w kluczu, prawidłowości odpowiedzi wskazanych przez kandydata oraz prawidłowości zastosowanych procedur egzaminacyjnych. Kwestia merytorycznej poprawności pytań i odpowiedzi wskazanych jako prawidłowe w kluczu testowym, jest istotnym zadaniem tego organu na tym etapie postępowania. Od tej oceny należy rzetelność ustalenia wyniku egzaminu kandydata i zgodność z prawem decyzji w tym względzie (wyrok NSA z 17 marca 2008r., II GSK 473/07). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy podnieść, że zaskarżona decyzja czyni zadość wszystkim z wymienionych warunków prawidłowego ustalenia wyniku egzaminu, a w konsekwencji odpowiada obowiązującemu prawu. Wbrew twierdzeniom skarżącej nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 i 107 § 3 kpa, albowiem Minister Sprawiedliwości działając jako organ odwoławczy ponownie rozpatrzył sprawę w jej całokształcie, w szczególności ustosunkowując się do zarzutów skarżącej, zaś wydane rozstrzygnięcie obszernie uzasadnił. Sąd nie podzielił także zarzutu naruszenia prawa materialnego, tj. art. 33(9) ustawy z 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych oraz § 11 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 czerwca 2009 r. w sprawie Komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej oraz przeprowadzania egzaminu wstępnego. Niezasadne jest stanowisko A. G. odnośnie wadliwości skonstruowania pytania nr 2. W pytaniu tym prawidłowa jest tylko jedna odpowiedź, tj. "A", która wynika wprost z treści art. 57a §1 kk. Odpowiedzi "C" nie można uznać również za prawidłową, gdyż nie zasadza się wbrew twierdzeniom skarżącej na art. 91 § 1 kk, który reguluje instytucję ciągu przestępstw, lecz na treści art. 12 kk, odnoszącego się do tzw. czynu ciągłego, który nie przewiduje nadzwyczajnego obostrzenia kary. Na podkreślenie zasługuje również okoliczność, że A. G., wskazując na odpowiedzi "A" i "C" sama udzieliła odpowiedzi "B", a więc ewidentnie błędnej, gdyż w przypadku recydywy szczególnej podstawowej, uregulowanej w art. 64 § 1 kk obostrzenie kary jest fakultatywne a nie obligatoryjne. Sąd nie podzielił także argumentów skargi odnośnie wadliwego sformułowania pytania 3. Zdaniem skarżącej, w pytaniu tym żadna z proponowanych odpowiedzi nie jest prawidłowa, gdyż zastosowano w nim koniunkcję "bez orzeczenia grzywny i środka karnego", natomiast " jeżeli wobec skazanego orzeczono grzywnę lub środek karny", co oznacza, że w treści pytania nie wyłączono sytuacji, w której orzeczono samą grzywnę albo sam środek karny, a tym samym nie wyłączono w całości art. 76 § 2 kk. Sąd zgodził się ze stanowiskiem organu, że istotą tego pytania było to, kiedy nastąpi zatarcie skazania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, jeżeli pokrzywdzonym był małoletni poniżej lat 15, a sprawcy tego przestępstwa wymierzono karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonywania. Dodanie w nawiasie sformułowania "bez orzeczenia grzywny i środka karnego" miało na celu doprecyzowanie pytania i ułatwienie udzielenia na nie odpowiedzi. Z tego względu poprawną odpowiedzią jest odpowiedź "A", która wynika z art. 76 § 1 kk. Zapis "bez orzeczenia grzywny i środka karnego" miał na celu wyeliminowanie wyjątku przewidzianego w art. 76 § 2 kk. Skarżąca na to pytanie udzieliła błędnej odpowiedzi, tj. "C", która dotyczy innej sytuacji a mianowicie skazania na karę pozbawienia wolności, ale bez warunkowego zawieszenia jej wykonywania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej i obyczajności jeżeli pokrzywdzony był małoletni poniżej 15 lat (art. 106a kk). W przypadku pytania 85 skarżąca wskazała, że możliwe jest udzielenie dwóch poprawnych odpowiedzi "A" i "B". Sąd nie zgodził się ze stanowiskiem skarżącej odnośnie możliwości udzielenia na to pytanie poza odpowiedzią "A", która wynika z art. 5 ustawy z dnia 6 grudnia 1996r. 1996 roku o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawu również odpowiedzi "B". Oczywiście wierzytelność niepieniężna może przekształcić się w wierzytelność pieniężną. Ale wtedy otrzymujemy nową jakość tj. kończy się wierzytelność niepieniężna a powstaje pieniężna i tę wierzytelność możemy zabezpieczyć zastawem rejestrowym. W tym stanie rzeczy brak jest podstaw do uwzględnienia zarzutów skargi. Wszelkie pytania testowe, w tym też kwestionowane przez skarżącą pytania 2, 3 i 85 zostały sformułowane prawidłowo zaś wśród propozycji odpowiedzi była tylko jedna poprawna odpowiedź. Z tych względów zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a zatem skarga A. G. podlega oddaleniu na mocy art. 151 ppsa.