VI SA/Wa 4838/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Sałek Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś - Rosińska (spr.) Asesor WSA Dorota Brzozowska Protokolant ref. staż. Anna Węgorska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 marca 2024 r. sprawy ze skargi E. D. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] pismem z dnia 17 kwietnia 2020r. zwrócił się do Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ o wydanie decyzji dotyczącej objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym P. S., zwanego dalej "Zainteresowanym", z tytułu wykonywania umów cywilnoprawnych nazwanych umowami o dzieło, a uznanych przez ZUS za umowy zlecenia, zawartych z płatnikiem składek: E. D., zwanym dalej "płatnikiem składek", w okresach wskazanych we wniosku. Organ emerytalno-rentowy wraz z wnioskiem wszczynającym postępowanie ustalające podleganie przez Zainteresowanego ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania umów zawartych z płatnikiem składek, przedłożył kopie następujących dokumentów w części dotyczącej Zainteresowanego: - zawarte przez strony umowy, nazwane "umowami o dzieło" wraz z rachunkami, - wyciąg z protokołu kontroli ZUS z dnia [...] stycznia 2020 r., - protokoły przesłuchania E. D.: z dnia [...] grudnia 2019 r., z dnia [...] stycznia 2020 r. oraz z dnia [...] stycznia 2020 r., - zastrzeżenia do protokołu kontroli z dnia [...] stycznia 2020 r., - informację o sposobie rozpatrzenia zastrzeżeń do protokołu kontroli z dnia [...] lutego 2020 r. ZUS wyjaśnił, że umowy nie spełniały definicji art. 627 k.c. i zostały zakwalifikowane przez inspektora kontroli ZUS jako umowy o świadczenie usług, do których zgodnie z k.c. stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Ponadto w okresach wykonywania umów zawartych z płatnikiem składek, Zainteresowany posiadał inny tytuł do ubezpieczeń z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] wyjaśnił, że w wyniku przeprowadzonej kontroli ustalono, że płatnik składek nie dokonał zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego Zainteresowanego, z którym zawarł następujące umowy, nazwane "umowami o dzieło": - "[...]" - umowy zawarte: [...] stycznia 2015 r., [...] lutego 2015 r., [...] marca 2015 r. oraz [...] kwietnia 2015 r.; - " [...]" - umowa zawarta [...] maja 2015 r.; - "[...]" - umowa zawarta [...] czerwca 2015 r. - " [...]" - umowa zawarta [...] lipca 2015 r.;; - " [...]" - umowa zawarta [...] sierpnia 2015 r.; - "[...]" - umowa zawarta [...] września 2015 r.; - "[...]" - umowy zawarte: [...] października 2016 r., [...] listopada 2015 r., [...] lutego 2016 r., [...] marca 2016 r., [...] kwietnia 2016 r., [...] maja 2016r., [...] czerwca 2016 r., [...] lipca 2016 r., [...] sierpnia 2016 r., [...] września 2016 r., [...] października 2016 r. oraz [...] listopada 2016 r. Wynagrodzenie z tytułu wykonywania umów Zainteresowany otrzymał w określonej kwocie wskazanej w umowach na podstawie wystawionych rachunków (§ 4 umów). Zawarto również zapis, że "Jeżeli strony umówiły się o wynagrodzenie ryczałtowe, Wykonawca nie może żądać podwyższenia wynagrodzenia Zainteresowany mógł powierzyć realizację "dzieła" osobom trzecim tylko za zgodą płatnika składek zawartą na piśmie. Dyrektor [...] OW NFZ pismami z dnia 1 czerwca 2020 r., zawiadomił strony o wszczętym na wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postępowaniu w sprawie ustalenia obowiązku podlegania przez Zainteresowanego ubezpieczeniu zdrowotnemu oraz o prawie czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, jak również poprosił o przekazanie dodatkowych wyjaśnień w sprawie. W odpowiedzi na ww. zawiadomienie płatnik składek pismem z dnia 18 czerwca 2020 r. podtrzymał swoje stanowisko złożone w zastrzeżeniach do protokołu kontroli ZUS, nie zgodził się z uznaniem umów zawartych z Zainteresowanym za umowy zlecenia. Dyrektor [...] OW NFZ decyzją nr [...]z dnia [...] września 2020 r., orzekł że Zainteresowany podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania umów cywilnoprawnych, co do których stosuje się przepisy k.c. o umowie zlecenia, na rzecz płatnika składek w okresach: od 2 stycznia 2015 r. do 31 stycznia 2015 r., od 1 lutego 2015 r. do 28 lutego 2015 r., od 1 marca 2015 r. do 31 marca 2015 r., od 1 kwietnia 2015 r. do 30 kwietnia 2015 r., od 1 maja 2015 r. do 31 maja 2015 r., od 1 czerwca 2015 r. do 30 czerwca 2015 r., od 1 lipca 2015 r. do 31 lipca 2015 r., od 1 sierpnia 2015 r. do 31 sierpnia 2015 r., od 1 września 2015 r. do 30 września 2015 r., od 1 października 2015 r. do 31 października 2015 r., od 1 listopada 2015 r. do 30 listopada 2015 r., od 5 lutego 2016 r. do 19 lutego 2016 r. od 7 marca 2016 r. do 20 marca 2016 r., od 4 kwietnia 2016 r. do 20 kwietnia 2016 r., od 6 maja 2016 r. do 20 maja 2016 r., od 6 czerwca 2016 r. do 24 czerwca 2016 r., od 6 lipca 2016 r. do 27 lipca 2016 r., od 10 sierpnia 2016 r. do 29 sierpnia 2016 r., od 6 września 2016 r. do 28 września 2016 r., od 3 października 2016 r. do 26 października 2016 r. oraz od 2 listopada 2016 r. do 25 listopada 2016 r. Od ww. decyzji płatnik składek wniósł odwołanie w dniu 1 października 2020 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, pismami z dnia 2 marca 2022r. kierowanym do Zainteresowanego oraz do płatnika składek poinformował, iż na podstawie art. 10 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Decyzją z dnia [...] czerwca 2023r. [...]nr [...]Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia działając na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 i 6 oraz na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2561, ze zm.), zwanej dalej "ustawą o świadczeniach", w zw. z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zapewnienia funkcjonowania ochrony zdrowia w związku z epidemią COVID-19 oraz po jej ustaniu (Dz. U. poz. 1493) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, ze zm.), zwanej dalej "k.p.a.", po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez E. D. od decyzji nr [...]z dnia [...] września 2020 r., wydanej przez Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia orzekającej, iż P. S. jest objęty obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania umów cywilnoprawnych, do których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2022 r. poz. 1360, ze zm.), zwanej dalej "k.c.", stosuje się przepisy dotyczące zlecenia na rzecz płatnika składek: E. D. w okresach: od 2 stycznia 2015 r. do 31 stycznia 2015 r., od 1 lutego 2015 r. do 28 lutego 2015 r., od 1 marca 2015 r. do 31 marca 2015 r., od 1 kwietnia 2015 r. do 30 kwietnia 2015 r., od 1 maja 2015 r. do 31 maja 2015 r., od 1 czerwca 2015 r. do 30 czerwca 2015 r., od 1 lipca 2015 r. do 31 lipca 2015 r., od 1 sierpnia 2015 r. do 31 sierpnia 2015 r., od 1 września 2015 r. do 30 września 2015 r., od 1 października 2015 r. do31 października 2015 r., od 1 listopada 2015 r. do 30 listopada 2015 r., od 5 lutego 2016 r. do 19 lutego 2016 r. od 7 marca 2016 r. do 20 marca 2016 r., od 4 kwietnia 2016 r. do 20 kwietnia 2016 r., od 6 maja 2016 r. do 20 maja 2016 r., od 6 czerwca 2016 r. do 24 czerwca 2016 r., od 6 lipca 2016 r. do 27 lipca 2016 r., od 10 sierpnia 2016 r. do 29 sierpnia 2016 r., od 6 września 2016r. do 28 września 2016 r., od 3 października 2016 r. do 26 października 2016 r. oraz od 2 listopada 2016 r. do 25 listopada 2016 r., orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. W ocenie Prezesa NFZ charakter wykonywanych przez Zainteresowanego czynności nie był przejawem jego twórczej pracy, a jedynie starannym działaniem poprzez świadczenie określonych powtarzalnych czynności na rzecz płatnika składek, zgodnie z szeroko rozumianym profilem usług budowlanych. Zainteresowany wykonywał zlecone mu czynności według z góry określonych norm, instrukcji, wytycznych nałożonych przez obowiązujące przepisy lub płatnika składek. Z informacji zawartych w aktach sprawy wynika m.in., że płatnik składek posiadał podpisane umowy zlecenia z kontrahentami na wykonanie szeregu prac, a czynności realizowane przez Zainteresowanego były częścią składową kontraktów uzyskanych przez płatnika składek. Wskazano, że płatnik składek zawierał z innymi osobami szereg umów "o dzieło" o podobnym lub takim samych zakresie czynności. Ponadto przedmiotowe umowy określały zakres powtarzalnych czynności, które miał wykonać Zainteresowany bez pokreślenia, jaki rezultat ma być osiągnięty. Z uwagi na powyższe trudno również byłoby wskazać, iż Zainteresowanemu towarzyszyła swoboda w wykonywaniu przedmiotowych umów. Zdaniem organu zatem, pomimo nadanego umowom tytułu "o dzieło", sporne umowy są w rzeczywistości umowami o świadczenie usług, co wypełnia definicję art. 734 § 1 k.c. w związku z art. 750 k.c. Pismem z dnia 4 sierpnia 2023r. E. D. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wniosła o uchylenie w całości decyzji organu I i II instancji oraz o umorzenie postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia objęcia Zainteresowanego obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów: art. 7, 77,107 § 3 kpa w zw. z art. 8 i 80 kpa oraz w zw. z art. 10 i 136 kpa poprzez niewłaściwą ocenę materiału dowodowego i nieprzeprowadzenie dowodów wskazanych w treści odwołania, jak również nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy - uznanie zawieranych umów z Zainteresowanym za umowy zlecenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym ta kontrola stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd w ramach swojej właściwości dokonuje zatem kontroli aktów z zakresu administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnymi jak i prawem procesowym. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zw. dalej "p.p.s.a." - Dz. U.2023 poz.259). Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie jest ona zasadna. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd nie dopatrzył się w działaniu organu nieprawidłowości, zarówno, gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa. Wyjaśnione zostały motywy podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja jest wyczerpująca. Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest to, czy umowy zawarte przez skarżącą z uczestnikiem postępowania stanowią umowy o dzieło, czy też umowy o świadczenie usług, do których zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Istota sprawy sprowadza się zatem do rozstrzygnięcia czy uczestnik (wykonawca umów) podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tego tytułu. Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają m.in. osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia. W myśl art. 85 ust. 4 ww. ustawy, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający. Nie podlegają natomiast obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego te osoby, które zawarły innego rodzaju umowę, to jest umowę o dzieło. Zgodnie z art. 734 § 1 k.c., przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Umowę zlecenia zalicza się przy tym do zobowiązań tzw. starannego działania, a nie zobowiązań rezultatu. Natomiast zgodnie z art. 627 k.c., przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Elementami przedmiotowo istotnymi umowy o dzieło jest określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, a także, z uwzględnieniem regulacji art. 628 w zw. z art. 627 k.c., wynagrodzenia, do którego zapłaty zobowiązany jest zamawiający. Umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi". Rezultat, o który umawiają się strony, musi być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło nie jest bowiem czynność (samo działanie) lub zaniechanie, które przy zachowaniu określonej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu. Przy umowie o dzieło chodzi o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie, w wypadku nieosiągnięcia celu umowy, jest więc odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności. W ocenie Sądu, organy dokonały prawidłowej oceny charakteru spornych umów uznając, że pomimo nazwania ich "umowami o dzieło", stanowią one w rzeczywistości umowy o świadczenie usług, co wypełnia definicję art. 734 § 1 w zw. z art. 750 k.c. Sąd zgadza się z organem, że o charakterze umowy nie może przesądzać jej nazwa. Podobnie wola stron nie ma decydującego wpływu na kwalifikację prawną umowy, jeżeli ta nie odpowiada naturze określonego stosunku prawnego. (por. postanowienie SN z 28 listopada 2018 r. sygn. akt II UK 538/17). Zdaniem Sądu, przyjęcie charakteru prawnego spornych umów zgodnie z wolą stron mogło prowadzić do ominięcia obowiązku uiszczenia należności publicznoprawnej związanej z ubezpieczeniem zdrowotnym. Nie powinno budzić przy tym żadnych wątpliwości, że nawet jeżeli taki był zgodny zamiar kontrahentów, strony umowy nie mogą oświadczeniem woli kształtować swoich publicznoprawnych obowiązków odmiennie, niż wynika to z przepisów administracyjnego prawa materialnego. Autonomia woli stron w zakresie odnoszącym się do kształtowania treści umowy nie może prowadzić do nadawania tej umowie treści odmiennych od tych, które wynikają z przyjętych umową postanowień, a tym samym prowadzić do dowolnego kwalifikowania zawartej umowy, wbrew treści oraz wbrew prawu i mieć przesądzający charakter (wyrok NSA z 7 lipca 2022 r. sygn. akt II GSK 840/19 oraz powołane tam orzecznictwo). Zgodzić się należy z organem, że w przypadku spornych umów nie zostało określone żadne zindywidualizowane dzieło, które mogłoby mieć autonomiczną wartość w obrocie. Analiza spornych umów nie wykazała, by charakter wykonywanych przez zainteresowanego prac był twórczy i jednostkowy. Podejmowane przez zainteresowanego czynności prowadziły niewątpliwie do powstania określonego skutku, w postaci wykonania instalacji elektrycznych, przyłączy energetycznych, montażu oświetlenia, co związane było ze specyfiką prowadzonej przez płatnika składek działalności, jednak wskazane rezultaty uzależnione były wyłącznie od starannego działania zainteresowanego. Brak określenia w umowach kryteriów, których spełnienie byłoby pożądane przez zamawiającego, uniemożliwiało poddanie "dzieła" sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych, a to z kolei pozwala stwierdzić, że przedmiotem zainteresowania zamawiającego było wykonanie określonych czynności, a nie ich rezultat. Z akt sprawy i prawidłowo ustalonego przez organ stanu faktycznego wynika, że przedmiotem spornych umów było: wykonanie instalacji elektrycznej, wykonanie sieci i instalacji elektrycznych dla budynku, budowa przyłączy energetycznych, montaż oświetlenia, montaż świetlenia. Treść wszystkich zawartych w sprawie umów oparta jest zasadniczo na jednolitym wzorze. W ramach umowy wykonawca zobowiązuje się do wykonania ww. czynności (§ 1), w określonych terminach (§ 2). Za wykonane prace wykonawcy przysługuje wynagrodzenie w wysokości określonej w umowie (§ 4). Podkreślenia wymaga, że prace wykonywane w ramach analizowanych umów były ściśle związane z zakresem bieżącej działalności płatnika składek i stanowiły element większej całości. Płatnik składek w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej wykonuje głównie przyłącza energetyczne, linie napowietrzne średniego napięcia w związku z wygranymi przetargami lub zleceniami od firm energetycznych. Czynności wykonywane przez zainteresowanego były zatem elementem realizacji kontraktu zawartego przez płatnika składek z jego kontrahentem. Charakter wykonywanej przez zainteresowanego pracy nie był jednostkowy, nie wymagał indywidualizacji, a tylko starannego działania. Podejmowane przez niego czynności nie miały cech szczególnych, poza umiejętnościami zawodowymi wykonawcy. Zainteresowany zobowiązany był wykonać zlecone mu prace sumiennie, według swojej najlepszej wiedzy, ze starannością, jakiej wymagał charakter pracy polegającej na wykonaniu instalacji elektrycznej, przyłączy energetycznych oraz montażu oświetlenia na parkingu. W przypadku spornych umów trudno jest wskazać właściwy dla umowy o dzieło finalny i skończony rezultat zgodny z parametrami określonymi przez skarżącą w momencie zawarcia umowy oraz tym bardziej poddać go sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych. Prace świadczone przez zainteresowanego wykonywane były w oparciu o przekazane projekty oraz zgodnie z prawem budowlanym i warunkami technicznymi. Wbrew temu co sugeruje skarżąca, konieczność przestrzegania przez zainteresowanego obowiązujących norm i przepisów pozbawiała świadczoną przez niego pracę innowacyjności i elementu własnej twórczości, co jak już podkreślano jest istotna cechą, wyróżniającą umowę o dzieło. W ocenie Sądu, kontrola wykonanej pracy nie stanowiła kontroli wad dzieła, lecz jedyne weryfikację zgodności wykonanej pracy z zawartą umową. Sąd podkreśla, że umowy starannego działania również podlegają kontroli, ale w innym zakresie niż umowa o dzieło, w szczególności, kontrola dotyczy dołożenia przez wykonawcę należytej staranności w wykonaniu usługi. Nadmienić należy, że oceniane na gruncie niniejszej sprawy umowy nie były jedynymi zawartymi przez skarżącą i nazwanymi umowami o dzieło, których przedmiotem były te same lub podobne czynności. Kontrolowane na gruncie niniejszej sprawy umowy nie precyzują, czym miałby się odróżniać rezultat prac wykonanych przez zainteresowanego od innych tego typu prac oraz, w którym momencie miałoby powstać dzieło. W ocenie Sądu, sam charakter świadczonej pracy wskazuje na to, że było to cykliczne świadczenie usług, a nie jednorazowe realizowanie dzieła w myśl przepisów kodeksu cywilnego. W ocenie Sądu, organ prawidłowo zinterpretował charakter spornych umów, a następnie właściwie zastosował w sprawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach uznając, że zainteresowany podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu ich wykonania. Praca zainteresowanego wykonana została bowiem nie na podstawie umów o dzieło, ale na podstawie innych umów, tj. o świadczenie usług, do których zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Sąd, oceniając zaskarżoną decyzję nie stwierdził uchybień w zakresie stosowania przez organ przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy lub których istnienie powinien uwzględnić z urzędu. Organ rozstrzygając o kwalifikacji prawnej spornych umów oparł się na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, z uwzględnieniem w szczególności zapisów ocenianych umów. Na podstawie ich treści oraz całokształtu okoliczności sprawy organ dokonał merytorycznej oceny z uwzględnieniem zasad określonych w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a podjęte w tym zakresie rozstrzygniecie zostało uzasadnione w sposób wymagany przez art. 107 § 3 k.p.a. Ze wskazanych powodów Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.