VI SA/Wa 487/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wegner (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek Sędzia WSA Jakub Linkowski Protokolant sekr. sąd. Katarzyna Bytner po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2020 r. sprawy ze skargi "(...)" w "(...)"na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia "(...)" listopada 2019 r. nr "(...)" w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora "(...)"Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia "(...)"października 2015 r.; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącego "(...)"w "(...)" kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z [...] listopada 2019 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, działając na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 i ust. 6 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1510) – zwanej dalej "ustawą o świadczeniach" oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.) – zwanej dalej "k.p.a.", po rozpatrzeniu odwołania instytucji kultury – Z.w S., utrzymał w mocy decyzję dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z [...] października 2015 r. stwierdzającą, że J. Z. z tytułu wykonania umowy zawartej z zawartej z Z. w S. podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o świadczenie usług w dniu [...] kwietnia 2009 r., do której zgodnie z przepisami ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r., poz. 1145) – zwanej dalej "k.c." zastosowanie mają przepisy o zleceniu. Decyzję wydano w następujących okolicznościach sprawy. J. Z. zawarła z Z. [...] kwietnia 200 r. umowę, zakwalifikowaną przez jej strony jako umowa o dzieło, której przedmiotem było przygotowanie i wykonanie "[...]’ w dniu [...] kwietnia 2009 r. Z tego tytułu przysługiwało jej wynagrodzenie w wysokości 400 złotych. Wykonywała partie instrumentalne na instrumencie muzycznym jako artysta i członek zespołu muzycznego składającego się z innych instrumentalistów. Uczestniczka zobowiązała się do wykonania umowy według swojej najlepszej wiedzy fachowej i nie mogła powierzyć ani w całości ani w części swego zobowiązania innej osobie. W przypadku nienależytego lub terminowego wykonania dzieła zamawiający miał prawo odmowy wypłaty całości lub części umownej kwoty, a uczestniczka zobowiązała się do naprawienia wynikającej z tego szkody. Decyzją z [...] października 2015 r. dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia ustalił, że uczestniczka z tytułu wykonania powyższej umowy podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, a to dlatego, że ocenił przedmiot zawartej umowy jako charakterystyczny dla umów o świadczenie usług, do których stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Odwołał się do przepisów art. 750, art. 627 i art. 734 k.c. oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e i art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach. W wyniku wniesionego przez płatnika składek odwołania, Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia utrzymał decyzję organu pierwszej instancji w mocy. Organ przyjął, że wykonanie łączącej skarżącego i uczestniczkę umowy polegało na dokonywaniu czynności z należytą starannością przez wielu wykonawców-muzyków, współtworzących wydarzenie stosownie do wizji i oczekiwań kompozytora, a nie sposób jednoznacznie określić odpowiedzialności poszczególnych wykonawców za efekt końcowy, gdyż dopiero ich współpraca o nim stanowiła. Jego zdaniem uczestniczka nie odpowiadała za wady wykonania, bo nie można jednoznacznie wywieść szczegółowych parametrów umówionego rezultatu. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Z. w S., zarzucając w niej naruszenie art. 734 k.c. polegające na wadliwym uznaniu, że umowa łącząca strony jest umową o świadczenie usług, rezultatem czego organ bezpodstawnie zastosował art. 13 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i objął zainteresowaną obowiązkowym ubezpieczeniem. W konsekwencji organ nie zastosował art. 65 k.c. poprzez pominięcie woli stron umowy. Ponadto skarżący zarzucił naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz oparcie rozstrzygnięcia na materiale dowodowym zgromadzonym przez inny organ. Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko w sprawie wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja dotknięta jest naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Z 2019 r., poz. 2325). W rozpatrywanej sprawie osią sporu jest ocena charakteru prawnego umowy zawartej przez stronę skarżącą z uczestniczką oraz rozstrzygnięcie czy jest to umowa – jak twierdzi skarżący – o dzieło, czy – jak wywodzi organ – umowa o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu, z konsekwencją objęcia wykonawcy tej umowy obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach. Organy nie tylko nieprawidłowo wyłożyły przepisy prawa cywilnego regulujące instytucję umowy o dzieło, ale też nie w pełni ustaliły niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne, a w konsekwencji – sformułowane oceny okazały się pochopne. Doszło tym samym do naruszenia nie tylko wskazanych w skardze przepisów Kodeksu cywilnego, ale również przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Zgodnie z art. 627 k.c. przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Przepis ten nie definiuje dzieła, odwołuje się natomiast do konieczności jego skonkretyzowania (oznaczenia) w umowie. Umowa o dzieło należy zatem do umów rezultatu - jej przedmiotem jest indywidualnie oznaczony wytwór (efekt). Dla oceny, że zawarto umowę o dzieło, nazywaną również umową o "rezultat usługi" – co odróżnia ją od umowy o świadczenie usług, której przedmiotem jest sama usługa polegająca na wykonywaniu określonych czynności (szeregu powtarzających się czynności), bez względu na to, jaki rezultat czynności te przyniosą – konieczne jest, aby działania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu w postaci materialnej bądź niematerialnej. Przedmiot umowy o dzieło może być określony w różny sposób i różny może być stopień dokładności tego określenia, pod warunkiem, że nie budzi wątpliwości, o jakie dzieło chodzi (por. wyrok Sądu Najwyższego z 21 lipca 2016 r., sygn. akt I UK 313/15, LEX nr 2111409). Przedmiotem umowy o dzieło jest doprowadzenie do weryfikowalnego rezultatu, zdefiniowanego przez strony w momencie zawierania umowy, w terminie w niej wskazanym, bądź wynikającym z przepisów prawa cywilnego o zobowiązaniach. Dzieło jest wytworem, który w momencie zawierania umowy nie istnieje, jednak jest w niej z góry przewidziany i określony w sposób wskazujący na jego indywidualne cechy. Powinno w zasadzie stanowić rezultat samoistny, który z chwilą ukończenia staje się niezależny od osoby twórcy i może stanowić samodzielny byt posiadający autonomiczną wartość w obrocie prawnym. Pewną osobliwość stanowią dzieła – utwory w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 1231 ze zm.). Te bowiem mogą pozostawać ucieleśnione bądź nieucieleśnione w rzeczy. Do tych ostatnich zalicza się m.in. wykonanie koncertu, inscenizację lub przygotowanie produkcji artystycznej. Dziełem jest wówczas pewien sposób wyrażenia, który może zaistnieć tylko przez odpowiednie zachowanie wykonawcy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wiele lat temu ukształtował się pogląd, którego egzemplifikacją jest wyrok 13 marca 1967 r., sygn. akt I CR 500/66, OSNC 1968/1/5, opatrzony tezą: "Umowa, w której strona zobowiązuje się do wykonania określonej produkcji artystycznej za wynagrodzeniem, ma cechy umowy o dzieło, a nie umowy zlecenia. Treścią bowiem zobowiązania wykonawcy jest nie samo podjęcie i wykonywanie określonych czynności, lecz oznaczony w umowie ich wynik w postaci wystawienia widowiska odpowiadającego pewnym z góry ustalonym warunkom. Wynik ten obejmuje zarówno formę artystyczną widowiska, jak i poziom jego wykonania w takim zakresie, jaki określają postanowienia umowy bądź też – w razie braku takich postanowień – jaki odpowiada zwyczajom przyjętym w danej dziedzinie produkcji artystycznej, przy uwzględnianiu okoliczności i celu umowy, a w szczególności również rodzaju odbiorców.". W późniejszym orzecznictwie Sądu Najwyższego stanowisko to uzupełniono, wskazując że warunkiem uznania takiego utworu za dzieło w rozumieniu art. 627 k.c. jest jego niestandardowy, niepowtarzalny, twórczy i indywidualny charakter (zob. uchwała Sądu Najwyższego z 14 lutego 2012 r., sygn. akt III UZP 4/11, OSNP 2012 nr 15-16, poz. 198, wyrok Sądu Najwyższego z 3 lipca 2007 r., sygn. akt II CSK 207/07, LEX nr 527097, wyrok Sądu Najwyższego z 25 stycznia 2006 r., sygn. akt I CK 281/05, OSNC 2006 Nr 11, poz. 186 z glosą M. Barczewskiego, Gdańskie Studia Prawnicze-Przegląd Orzecznictwa z 2007 r. nr 4, s. 69, wyrok Sądu Najwyższego z 10 lipca 2014 r. II UK 454/13, LEX nr 1495840). Z oczywistych względów natury faktycznej, w odniesieniu do umów o wykonanie dzieła będącego utworem niematerialnym zagadnienie odpowiedzialności za wady przedmiotu tej umowy, nie ma pierwszoplanowego znaczenia. Kryterium to w tym przypadku nie należy do przedmiotowo istotnych elementów umowy o dzieło. W odniesieniu do przygotowywania i wykonywania dzieł muzycznych za relewantne uznać należy stanowisko Sądu Najwyższego zaprezentowane w wyroku z 2 czerwca 2017 r., sygn. akt III UK 147/16, LEX nr 2296861, przyjmujące że mogą one stanowić przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze i być przedmiotem umowy o dzieło, ale o takiej kwalifikacji decydują dodatkowe kryteria. Sąd ocenił wówczas, że zamiar ułożenia zobowiązania według kryterium z art. 627 k.c. w celu uniknięcia obowiązku ubezpieczenia społecznego (w tej sprawie zdrowotnego) obliguje do staranności i indywidualności przy określeniu parametrów dzieła, tak by uchwycić istotę tego indywidualnego działania. W tej sprawie indywidualizacja ta w sensie dopełnienia lakonicznego opisu przedmiotu spornej umowy, wynika z miejsca i konwencji wykonania utworów muzycznych dla określonej w takich okolicznościach grupy odbiorców oraz z osobistych cech, umiejętności, klasy artystycznej wykonawcy. Nie bez znaczenia jest w tym zakresie ustalenie rzeczywistej woli i zamiaru stron, zgodnie z art. 65 § 1 i 2 k.c. Powyższe poglądy podzielił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 21 maja 2020 r., sygn. akt II GSK 1434/19, www.orzeczenia.nsa.gov.pl. W tej sprawie organy opierały się wyłącznie na analizie skąpej treści umowy oraz powierzchownej lekturze przepisów i orzecznictwa sądowego odnoszącego się do umowy o dzieło oraz umowy o świadczenie usług. Na tej podstawie przyjęły, że ziściła się przesłanka objęcia uczestniczki obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym. Uczyniły to jednak przedwcześnie, bowiem ocena charakteru umowy o wykonanie utworu nieucieleśnionego w rzeczy wymagała jednak bardziej wysublimowanych rozważań i wnikliwych ustaleń faktycznych. Z tego powodu Sąd przyjął, że doszło do naruszenia reguł wykładni art. 627 k.c., art. 734 § 1 k. c. i art. 750 k.c., a w konsekwencji, pominięcia art. 65 § 2 k.c., nieprawidłowego zastosowania art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach oraz uchybienia wskazanych wcześniej przepisów postępowania. W toku ponownego postępowania organy zinterpretują wskazane przepisy Kodeksu cywilnego w zaprezentowany powyżej sposób, a następnie zbadają to, czy udział uczestniczki w koncercie cechował się przymiotem niestandardowego, niepowtarzalnego, twórczego i indywidualnego. Czy można odróżnić go od innych, standardowych być może wykonań i uchwycić istotę niematerialnego rezultatu ujawniającego się w sferze przeżyć odbiorców? Należy ocenić także to, czy przygotowanie koncertu było wynikiem twórczej pracy uczestniczki, jej aranżacji oraz wrażliwości artystycznej i czy w tym zakresie także mamy do czynienia z indywidualnym charakterem i swoistą niepowtarzalnością. Nie bez znaczenia pozostaje ustalenie tego, jaki był zgodny zamiar stron i cel zawartej umowy w rozumieniu art. 65 § 2 k.c. Materiał dowodowy zgromadzony w tej sprawie wymaga zatem uzupełnienia w taki sposób, by poznać stanowisko stron badanej przez organy umowy oraz stwierdzić to, czy koncert został w jakikolwiek sposób utrwalony. Niezbędne zatem okaże się przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron, ewentualnie świadków bądź też nagrania audio lub filmu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku. O kosztach postępowania Sąd postanowił na podstawie art. 200 tej ustawy w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).