VI SA/Wa 50/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś – Dębecka (spr.) Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Protokolant Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. Minister Sprawiedliwości, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. art. 3310 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 1059 ze zm.- u.r.pr.), po rozpoznaniu odwołania A. D. (skarżąca) utrzymał w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] września 2009 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację radcowską. Zajmując stanowisko w sprawie Minister wyjaśnił, iż ww. uchwałą Komisja Egzaminacyjna ustaliła, że zdająca uzyskała z testu wyboru 99 punktów, co zgodnie z przepisem art. art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych, oznaczało negatywny wynik egzaminu. W odwołaniu od powyższej uchwały A. D. wniosła o jej uchylenie i ustalenie, że uzyskała pozytywny wynik egzaminu wstępnego. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych polegające na błędnej konstrukcji pytania nr 26 i wniosła o: - stwierdzenie wadliwości zakwestionowanego przez nią pytania; - zmianę lub ewentualnie uchylenie zaskarżonej uchwały w zakresie wyniku egzaminu poprzez zsumowanie punktu za wadliwie sformułowane pytanie z punktami, które otrzymała w trakcie przeprowadzonego egzaminu wstępnego; - wydanie decyzji, która umożliwi Radzie Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] dokonanie wpisu jej na listę aplikantów radcowskich. W odwołaniu zarzuciła, że konstrukcja przedmiotowego pytania jest nieprawidłowa, albowiem żadna z propozycji odpowiedzi nie jest poprawna. W ocenie skarżącej, art. 87 § 1 k.p.k. nie zakazuje oskarżonemu ustanowienia pełnomocnika. Na poparcie swojego stanowiska przytoczyła przykłady i argumentacje, która jej zdaniem, dowodzą, iż również oskarżony może ustanowić pełnomocnika. W uzasadnieniu decyzji Minister wskazał, iż egzamin przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami ustawy o radcach prawnych i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 czerwca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej oraz przeprowadzania egzaminu wstępnego (Dz. U. Nr 91, poz. 749). Z przebiegu egzaminu sporządzono prawidłowy protokół podpisany przez członków Komisji Kwalifikacyjnej a uchwała Komisji podjęta została zgodnie z obowiązującymi przepisami. Minister podniósł także, iż w ramach postępowania odwoławczego dokonał ponownego przeliczenia punktów, w wyniku czego ustalił, iż uchwała Komisji Egzaminacyjnej jest w tym zakresie w pełni prawidłowa, zaś A. D. uzyskała z egzaminu 99 punktów, co stanowi wynik negatywny. W ocenie organu nie można podzielić zarzutów skarżącej dotyczących zakwestionowanego pytania nr 26. Pytanie nr 26 brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem postępowania karnego pełnomocnika nie może ustanowić: A. oskarżyciel prywatny, B. oskarżony, C. pokrzywdzony w postępowaniu przygotowawczym." Prawidłową odpowiedzią na powyższe pytanie jest odpowiedź "B", oparta na art. 87 § 1 k.p.k. Skarżąca wskazała odpowiedź "C". Zdaniem Ministra istota przedmiotowego pytania polegała na wskazaniu regulacji zawartej w przepisach Kodeksu postępowania karnego, zaś pytanie wynika wprost z art. 87 § 1 k.p.k., który stanowi, że "Strona inna niż oskarżony może ustanowić pełnomocnika." Analizując regulacje dotyczące reprezentacji oskarżonego w postępowaniu karnym Minister szeroko omówił różnice wynikające ze statusu obrońcy i pełnomocnika, stwierdzając, że w swoich wywodach skarżąca próbuje nadać tożsame znaczenie pojęciom "ustanowienia obrońcy" i "udzielenia pełnomocnictwa", z czym nie można się zgodzić. Oskarżony ustanawiając obrońcę jednocześnie udziela pełnomocnictwa do występowania w procesie, a reprezentujący oskarżonego w procesie karnym adwokat jest obrońcą oskarżonego, a nie jego pełnomocnikiem. Wbrew twierdzeniom skarżącej również art. 266 § 1 k.p.k. nie wskazuje, by w procesie karnym oskarżony mógł ustanowić pełnomocnika. To, że poręczenie majątkowe oprócz oskarżonego może złożyć inna osoba, nie dowodzi, że jest ona pełnomocnikiem oskarżonego w procesie. Natomiast przywołana przez skarżącą glosa do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 24 sierpnia 1995 r. (1 KZP 32/94) nie przeczy poprawności wskazanej w kluczu odpowiedzi. Oskarżony, będąc tymczasowo aresztowany może wskazanej przez siebie osobie udzielić pełnomocnictwa do pobrania z jego konta bankowego pieniędzy i wpłacenia ich na wskazane przez sąd konto depozytowe jako poręczenia majątkowego. Jest to jednak pełnomocnictwo do wykonania w imieniu oskarżonego konkretnie wskazanej czynności, a nie reprezentowania go w procesie. Organ podkreślił, iż decyzja dotycząca ustalenia wyniku egzaminu konkursowego nie jest decyzją uznaniową, w której Minister Sprawiedliwości ma możliwość wyboru i swobodnej oceny, jaki wynik kandydata może uznać za pozytywny. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości kwestionowane pytanie zostało sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź "B" oparta na przepisach kodeksu postępowania karnego. W konkluzji organ uznał, iż wynik egzaminu konkursowego na aplikację radcowską został ustalony prawidłowo. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. D. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Podniosła zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, powodujący w konsekwencji niemożność spełnienia przez niego warunku dla uzyskania wyniku pozytywnego z egzaminu wstępnego w myśl art. 33 ust.3 ustawy o radcach prawnych. Ponadto zarzuciła naruszenie przepisów postępowania tj. art. 6, art. 7 , art. 8 , art. 11 i art. 107 § 1 k.p.a. W uzasadnieniu skargi, jak również w piśmie procesowym z dnia [...] marca 2010 r. skarżąca ponowiła swoje dotychczasowe przedstawione w odwołaniu zarzuty dotyczące pytania testowego o nr 26. W szczególności wywodziła, iż pytanie nr 26 zostało sformułowane nieprecyzyjnie i nie można zgodzić się z twierdzeniem Ministra, iż zawiera tylko jedną poprawną odpowiedź wskazaną w kluczu odpowiedzi. Skarżąca stwierdziła, iż nie neguje normy zawartej w art. 87 k.p.k., jednakże w dalszym ciągu pozostaje na stanowisku, iż artykuł ten jest ściśle powiązany z normą art. 556 § 4 k.p.k. Zdaniem skarżącej art. 87 k.p.k. należy rozumieć w ten sposób, iż oskarżony nie powinien mieć obrońcy i pełnomocnika równocześnie do reprezentacji go w procesie. Ponadto podniosła, że udzielając odpowiedzi na sporne pytanie należało się kierować całokształtem przepisów prawa procedury karnej, bowiem nie wskazywało ono na jakiekolwiek ograniczenia. Skarżąca podkreśla również, iż żaden przepis kodeksu postępowania karnego wprost nie zakazuje ustanowienia pełnomocnika dla oskarżonego, dlatego też teza wysnuta na podstawie przedmiotowego pytania jest nadinterpretacją przepisów prawa w zakresie procedury karnej. Zdaniem skarżącej odpowiedź sugerowana, jako prawidłowa w połączeniu z treścią pytania zdaje się nielogiczna, choćby przez to, iż niejednokrotnie nawet w orzeczeniach Sądu Najwyższego zdarza się stosować określenie "obrońca" i "pełnomocnik" zamiennie. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż jest ona niezasadna. Egzamin wstępny w którym brała udział skarżąca, odbył się w roku 2009, co oznacza, że w rozpatrywanej sprawie miały zastosowanie przepisy ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. nr 123, poz. 1059 ze zm.) w kształcie nadanym ustawą z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2009 r. Nr 37, poz. 286). Stosownie do przepisów art. 331 ustawy o radcach prawnych egzamin wstępny dla kandydatów na aplikantów radcowskich przeprowadzają komisje egzaminacyjne do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości powołane w drodze zarządzenia. Egzamin wstępny polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 150 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa; pozytywny wynik otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 100 punktów – art. 339 ust. 1 i 3 ustawy; uprawnia go to do złożenia wniosku o wpis na listę aplikantów radcowskich w ciągu 2 lat od dnia doręczenia uchwały o wyniku egzaminu wstępnego - art. 33 ust. 3 ustawy. Minister Sprawiedliwości jest organem wyższego stopnia w stosunku do komisji. Jak stanowi natomiast art. 3310 ust. 1 i 3 ustawy, po przeprowadzeniu egzaminu wstępnego komisja ustala wynik kandydata w drodze uchwały, od której kandydatowi służy odwołanie dotyczące wyniku jego egzaminu do Ministra Sprawiedliwości. Postępowanie konkursowe na aplikację radcowską jest więc postępowaniem administracyjnym. Uchwała komisji ustalająca wynik egzaminu ma niewątpliwie charakter decyzji administracyjnej, a odwołanie, o którym mowa w przepisie art. 3310 ust. 3 ustawy o radcach prawnych, jest odwołaniem w rozumieniu art. 127 § 1 k.p.a. Zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, określona w art. 15 k.p.a., polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu tej samej sprawy wyznaczonej treścią zaskarżonej decyzji. Działanie organu odwoławczego nie ma charakteru kontrolnego, ale jest działaniem merytorycznym. Dlatego w rozpatrywanej sprawie Minister Sprawiedliwości miał obowiązek ponownego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie, niezależnie od tego czy strona podnosiła zarzuty związane z procedurą przeprowadzenia egzaminu konkursowego czy też ich nie podnosiła. Organ odwoławczy miał zatem obowiązek poddać analizie zarówno prawidłowość przygotowania egzaminu (w tym także testu egzaminacyjnego), jak i jego przebiegu. Obowiązek ten w rozpoznawanej sprawie został zrealizowany. Skarżąca zarówno w odwołaniu, jak i w skardze wniesionej do Sądu zarzuciła, iż organy obu instancji nieprawidłowo ustaliły wynik egzaminu wstępnego na aplikację radcowską. Zdaniem skarżącej konstrukcja przedmiotowego pytania nr 26 jest nieprawidłowa, albowiem żadna z propozycji odpowiedzi nie jest poprawna. W ocenie skarżącej art. 87 § 1 k.p.k. nie zakazuje oskarżonemu ustanowienia pełnomocnika. Na poparcie swojego stanowiska skarżąca przytoczyła przykłady i argumentacje, która jej zdaniem, dowodzą, iż również oskarżony może ustanowić pełnomocnika. W ocenie Sądu podniesione zarzuty należy uzna za chybione. Organ prawidłowo, w sposób wszechstronny i przekonywający odniósł się do każdego z zarzutów podniesionych przez skarżącą w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z dnia [...] września 2009 r. Minister w sposób pełny przedstawił obowiązujący w tej materii stan prawny oraz wyjaśnił stronie skarżącej, dlaczego jej stanowisko nie znajduje uzasadnienia. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela dokonaną przez Ministra Sprawiedliwości materialnoprawną ocenę stawianych zarzutów, uznając, iż w świetle obowiązujących przepisów prawa skarżąca nie udzieliła poprawnej odpowiedzi na wymienione wyżej pytanie. W ocenie Sądu pytanie nr 26 zostało sformułowanie w sposób prawidłowy i nie zachodzi taka sytuacja, aby żadna z zaproponowanych odpowiedzi nie była odpowiedzią prawidłową. Pytanie to brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem postępowania karnego pełnomocnika nie może ustanowić: A. oskarżyciel prywatny, B. oskarżony, C. pokrzywdzony w postępowaniu przygotowawczym." Prawidłową odpowiedzią na powyższe pytanie jest odpowiedź "B", oparta na art. 87 § 1 k.p.k. Skarżąca wskazała odpowiedź "C". W ocenie Sądu prawidłowość odpowiedzi "B" na powyższe pytanie nie ulega wątpliwości, co potwierdzają analizy zawarte w literaturze przedmiotu. W komentarzu autorstwa Jana Grajewskiego i Lecha Paprzyckiego stwierdza się, że "przepis art. 87 reguluje problematykę powoływania w procesie karnym pełnomocnika. Ze sformułowania § 1 wynika, że ustanowić pełnomocnika może strona inna niż oskarżony. Tak więc oskarżony, jeżeli w określonym postępowaniu jest także pozwanym cywilnie (art. 62-64), nie może dla obrony swych interesów majątkowych powoływać odrębnego przedstawiciela procesowego-pełnomocnika. W związku z tym obrońca, jeśli został powołany, upoważniony jest także do obrony w zakresie odpowiedzialności cywilnej."( Zakamycze 2003,Komentarz do art. 87 kodeksu postępowania karnego (Dz.U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555), [w:] J. Grajewski, L.K. Paprzycki, M. Płachta, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Tom I i II, Zakamycze, 2003 r. Stan prawny: 2003.08.01). Również w innym opracowaniu przygotowanym przez autorów Jerzego Bartoszewskiego i innych przyjęto, iż "przepis art. 87 wypełnia niewątpliwą lukę, jaką w k.p.k. był brak określenia, kto może ustanowić pełnomocnika, zaś unormowanie art. 87 § 1 dezaktualizuje kontrowersje, jakie na gruncie braku unormowania tej kwestii w k.p.k. z 1969 r. wywoływała sprawa dopuszczalności ustanowienia pełnomocnika przez oskarżonego - pozwanego cywilnie (zob. R. Szarek: Z problematyki pełnomocnika..., Pal. 1972, nr 5, s. 52-53 i powołane tam piśmiennictwo). W świetle brzmienia art. 87 § 1 możliwość taka jest jednoznacznie wyłączona".(Bratoszewski Jerzy, Gardocki Lech, Gostyński Zbigniew, Przyjemski Stanisław M., Stefański Ryszard A., Zabłocki Stanisław, komentarz ABC 1998Komentarz do art. 87 kodeksu postępowania karnego (Dz.U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555), [w:] Z. Gostyński (red.), J. Bratoszewski, L. Gardocki, S.M. Przyjemski, R.A. Stefański, S. Zabłocki, Kodeks postępowania karnego. Komentarz. Tom I, Dom Wydawniczy ABC, 1998 r. Stan prawny: 1998.09.01). Nie może ulegać wątpliwości, że pytanie egzaminacyjne powinno być zredagowane dostatecznie precyzyjnie, aby uniknąć wątpliwości ze strony osoby egzaminowanej, co do zakresu przedmiotowego danego pytania. Wychodząc z tego punktu widzenia, przynajmniej w kontekście niniejszej sprawy zakwestionowanie w skardze pytanie nr 26 opracowane przez zespół konkursowy nie nasuwa zastrzeżeń. Poprawna odpowiedź na testowe pytanie, w zakresie, o którym mowa w art. 339 ust. 1 ustawy, musi pozostawać w zgodności z kontekstem pytania. Zatem należy odrzucić istnienie innej prawidłowej odpowiedzi poza wskazaną przez zespół konkursowy, jeżeli powodowałoby to potrzebę wyjścia poza granice zakreślone pytaniem. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca. Ustosunkowując się do zarzutów skargi dotyczących możliwości ustanowienia przez oskarżonego pełnomocnika należy podzielić stanowisko Ministra, iż istota przedmiotowego pytania polegała na wskazaniu regulacji zawartej w przepisach Kodeksu postępowania karnego, zaś pytanie wynika wprost z art. 87 § 1 k.p.k który stanowi, że "Strona inna niż oskarżony może ustanowić pełnomocnika". Wymaganiem egzaminacyjnym objęto zaś znajomość treści przepisu art. 87 k.p.k. Zdaniem Sądu sporne pytanie testowe mieści się w ramach zakresu przedmiotowego egzaminu konkursowego na aplikację radcowską. Zostały one sformułowane zgodnie z zaleceniem zawartym w przepisie art. 339 ust. 1 omawianej ustawy, zaś odpowiedź wskazana przez organ, jako właściwa - wynika z poprawnego w tym zakresie klucza odpowiedzi załączonego do testu. Mając wszystkie powyższe względy na uwadze Sąd w konsekwencji uznał, że pytanie konkursowe zakwestionowane przez skarżącą oparte było na przepisach wchodzących w zakres egzaminu i zostało sformułowane w sposób poprawny, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź. Minister Sprawiedliwości w sposób wystarczający na potrzeby rozpoznawanej sprawy i nie budzący wątpliwości natury procesowej przedstawił swoje argumenty, wskazując konkretny przepis, z którego wynikała prawidłowa odpowiedź. Organowi nie można postawić zarzutu, że załatwił sprawę z naruszeniem norm procesowych. Minister swoje stanowisko szczegółowo uzasadnił, wyjaśnił przesłanki działania, a przytoczona w tym zakresie argumentacja nie nasuwa istotnych zastrzeżeń. Reasumując powyższe rozważania Sąd stanął na stanowisku, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.