VI SA/Wa 504/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka – Klimas Sędzia WSA Maria Jagielska (spr.) Protokolant Anna Błaszczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi P. O. na uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę radców prawnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych na rzecz P. O. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. P. O. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych Nr [...] z dnia [...] grudnia 2006 r. utrzymującą w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] w sprawie odmowy wpisu P. O. na listę radców prawnych. Wniosek o wpis na listę radców prawnych OIRP w [...] P. O. złożył dnia [...] października 2006 r. Do wniosku dołączył wymagane dokumenty m.in. zaświadczenie Komisji Egzaminacyjnej przy Ministrze Sprawiedliwości RP o odbyciu przez wnioskodawcę aplikacji prokuratorskiej w Okręgu Prokuratury Okręgowej w [...] i zdaniu dnia [...] października 2006 r. egzaminu prokuratorskiego z wynikiem dobrym. Rada OIRP w [...] dnia [...] listopada 2006 r. działając na podstawie art. 24 ust. 2 c ustawy z dnia 2 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 123, poz. 1059 ze zm.) – dalej u.r.p., odmówiła P. O. wpisu na listę radców prawnych. W uzasadnieniu stwierdziła, że wnioskodawca nie spełnia warunku, o którym mowa w art. 24 ust. 1 pkt 6 u.r.p. w związku z art. 4 i art. 2 tej ustawy tzn. nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu. Rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu należy rozumieć w świetle przepisów art. 4 ust. 1 u.r.p. i art. 7 u.r.p. określających na czym polega samo wykonywanie zawodu radcy prawnego tj. prawidłowego świadczenia pomocy prawnej (udzielania porad, konsultacji, sporządzania opinii oraz zastępstwa prawnego i procesowego) w celu ochrony prawnej interesu podmiotów, na rzecz których pomoc jest świadczona. Organ powołał orzeczenie NSA z dnia 4 maja 1992 r. (NSA 1143/9), w którym Sąd stwierdził, iż brak rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu oznacza tyle, że dana osoba nie poradzi sobie w zawodzie radcy prawnego, a decydują o tym różne czynniki jak np. osobista rzetelność, sumienność, odpowiedzialność, uczciwość, skrupulatność, ale również odpowiedni poziom przygotowania kwalifikacji i wiedzy zawodowej. Organ zauważył, że dotychczasowy przebieg pracy wnioskodawcy, jego doświadczenie zawodowe nie poparte aplikacją radcowską, jak też brak wykonywania chociażby pośrednio szeroko pojętej obsługi prawnej uzasadniają twierdzenie, że nie istnieją dostatecznie silne podstawy, aby przyjąć, że P. O. sprosta obowiązkom radcy prawnego. W złożonym do Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych (KRRP) odwołaniu P. O. domagał się uchylenia uchwały Rady OIRP w [...] i wpisania na listę radców prawnych. Nie zgodził się z argumentacją organu co do braku po stronie wnioskodawcy rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Przedstawił szczegółowo przebieg dotychczasowej pracy zawodowej, akcentując, że od dnia ukończenia studiów wykonywał nieprzerwanie prace związane z obsługą prawną, a były to: - staż absolwencki w Miejskim Urzędzie Pracy w L. w dziale orzecznictwa (czerwiec 2002 – listopad 2002), - Urząd Miejski w C. Wydział Architektury praca na stanowisku referenta, a następnie specjalisty ds. gospodarki komunalnej (luty 2003 – wrzesień 2003), - Kancelaria Radcy Prawnego I. K. w L. (luty 2004 – czerwiec 2004), - prowadzenie kompleksowej obsługi prawnej Z. Sp. z o.o. od początku 2002 r., - Kancelaria Doradztwa Prawnego w K. na stanowisku doradcy prawnego (sierpień 2005 – październik 2006), - od stycznia 2005 r. współpraca z Kancelarią Radcy Prawnego M. K. w C. Wnioskodawca załączył szereg dowodów m.in. zaświadczenie Prezesa Z. referencje od pracodawców z kancelarii, w których pracował, zaświadczenie od radcy prawnego M. K. oraz opinie dotyczące aplikanta zarówno z odbytych praktyk w sądach i prokuraturze, jak też opinię końcową. Zaznaczył, że cały czas stara się podnosić swoje kwalifikacje zawodowe, a dokumentów przedłożonych wraz z odwołaniem nie składał pierwotnie, bowiem Rada OIRP, mimo swojej wiedzy o pracy wnioskodawcy nie żądała dostarczenia żadnych dowodów na potwierdzenie praktyki prawniczej. Uchwałą Nr [...] z dnia [...] grudnia 2006 r. Prezydium KRRP na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 31 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 i art. 25 ust. 1 pkt 2 u.r.p. utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę. Organ podzielił stanowisko Rady OIRP w [...], iż wnioskodawca nie może zostać wpisany na listę radców prawnych ponieważ nie spełnia ustawowej przesłanki z art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p. Opierając się na dorobku orzeczniczym Trybunału Konstytucyjnego i sądów administracyjnych Prezydium KRRP w obszernym uzasadnieniu omówiło istotę problemu związanego z przesłanką "rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego". Odniesiono się do treści normatywnej art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p. kreującej dwie niezależne przesłanki ocenne kandydata do zawodu radcy prawnego tj. subiektywną (niewłaściwości charakteru kandydata) oraz obiektywną (dotychczasowe zachowanie kandydata – czyny, akty woli przejawiane w konkretnym działaniu), omówiono sposób badania przez organ wpisowy przesłanek rękojmiowych przez kandydata do wpisu oraz omówiono kryteria oceny spełniania przez kandydata przesłanki "nieskazitelnego charakteru" i przesłanki "rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu". Okresy poświadczonych czynności zawodowych wykonywanych przez wnioskodawcę, a pozostających w związku z zakresem pojęcia "świadczenie pomocy prawnej w rozumieniu art. 2, art. 4, art. 6 i art. 7 u.r.p. organ odwoławczy ogólnie ocenił jako niewystarczające dla przyjęcia tezy, że P. O. posiadał praktyczną umiejętność wykonywania zawodu radcy prawnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie P. O. domagał się uchylenia tak uchwały Prezydium KRRP z dnia [...] grudnia 2006 r. jak też utrzymanej nią w mocy uchwały Rady OIRP w [...]. Zaskarżonej uchwale zarzucił naruszenie: - art. 24 ust. 1 pkt 5 i art. 25 ust. 1 pkt 2 u.r.p. poprzez błędną i dowolną wykładnię tj. przyjęcie jako warunek wpisu na listę radców prawnych, wykazania 3 letniej praktyki zawodowej w obrębie pomocy prawnej, podczas gdy ustawodawca takiego wymogu nie sformułował, - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. przez wydanie rozstrzygnięcia przez organ I i II instancji bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy: uwzględnienie dowodów przedstawionych przez skarżącego, mających istotne znaczenie dla wyniku sprawy tj. zaświadczenie radcy prawnego M. K. z [...] listopada 2006 r. oraz zaświadczenie Prezesa Z. Sp. z o. o. Skarżący zarzucił też błąd w ustaleniach faktycznych, - art. 136 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie wniosków skarżącego przeprowadzenia dowodów na okoliczność mającą znaczenie dla sprawy tj. dowód z zaświadczenia radcy prawnego M. K. i zaświadczenia Prezesa Z., - art. 107 § 3 k.p.a. przez nieustosunkowanie się Prezydium KRRP do wszystkich dowodów w sprawie zgromadzonych, - art. 8 k.p.a. przez prowadzenie postępowania w sposób sprzeczny z zasadą wyrażoną w tym przepisie. Uzasadniając zarzuty skarżącej wskazał, że organ odwoławczy, wbrew temu co stwierdził, pominął całkowicie dowody złożone przez skarżącego w załączeniu do odwołania tj. zaświadczenia radcy prawnego M. K. i Prezesa Z. Sp. z o.o. Podkreślił też, że organ naruszył zasadę pogłębiania zaufania obywatela do organów państwa, dokonując nie tylko stwierdzeń sprzecznych z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, naruszając zasadę równego traktowania obywateli (wnioski osób znanych skarżącemu, których doświadczenie w zakresie świadczenia pomocy prawnej było co najmniej porównywalne z doświadczeniem skarżącego zostały załatwione pozytywnie), załatwienie sprawy wbrew treści Komunikatu zamieszczonego na stronie internetowej KRRP, wydanego w zw. z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r., ale dokonując stwierdzeń, które nie odpowiadały treści złożonego odwołania. W odpowiedzi na skargę KRRP wniosła o oddalenie w części dotyczącej wniosków kasacyjnych i zasądzenia kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżona uchwała Prezydium KRRP narusza prawo procesowe w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia jej uchylenie. Sąd, dokonując kontroli zaskarżonej uchwały pod względem jej zgodności z prawem, stwierdził naruszenie przepisów prawa procesowego, a to art. 8 k.p.a., art. 7, 77 § 11 i art. 80 k.p.a. w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli sądowej jest rozstrzygnięcie Prezydium KRRP, którym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 31 ust. 2 w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 2 u.r.p. utrzymano w mocy uchwałę Rady OIRP w [...] odmawiającą skarżącemu P. O. wpisu na listę radców prawnych. Odmowę wpisu uzasadniono niespełnieniem przez skarżącego warunku wpisu, jakim jest dawanie rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Organ odwoławczy stwierdził, że mimo posiadania innych niż radcowskie kwalifikacji prawnych, skarżący nie przedstawił dowodów, iż legitymuje się dostateczną wiedzą i praktyką zawodową, by świadczyć pomoc prawną w rozumieniu art. 4, art. 6 i art. 7 u.r.p. Sąd, nie dyskutując z wywodami teoretycznymi organu dotyczącymi interpretacji art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, nie może nie zauważyć, że bezpośrednią przyczyną odmowy wpisu było, jak podkreślił organ odwoławczy, nieprzedstawienie przez skarżącego dowodów na okoliczność wiedzy: praktyki zawodowej w świadczeniu pomocy prawnej w rozumieniu art. 4 u.r.p. Ocenę taką przyjął organ po dokonaniu jak sam stwierdził "szczegółowego przeanalizowania i oceny materiału dowodowego". Tymczasem, jak zresztą zauważył skarżący, nie zostały rozpatrzone ani choćby zauważone przez organ dwa dowody, którym skarżący przypisuje istotne dla wyniku sprawy znaczenie, a które złożone zostały jako załączniki do odwołania od uchwały Rady OIRP w [...]. Zarówno z zaświadczenia wystawionego skarżącemu dnia [...] lutego 2006 r. przez Prezesa firmy Z. Sp. z o.o. jak też z zaświadczenia z dnia [...] listopada 2006 r. wystawionego przez radcę prawnego M. K. wynika, że skarżący w okresie wskazanym w tych dokumentach zapoznawał się z pracą polegającą na świadczeniu usług prawnych i wykonywał taką pracę. W przypadku spółki Z. skarżący rozpoczął obsługę prawną tej firmy w 2002 r. Z uwagi na fakt, iż organ odwoławczy nie wziął pod uwagę przedstawionego dowodu nie jest wiadome czy praca, którą rozpoczął skarżący w spółce Z. miała charakter pracy stałej czy dorywczej, czy została zakończona czy też trwa nadal i w jakich praktycznych na polu obsługi prawnej działaniach skarżącego realizowała (czy realizuje) się. Również doświadczenie zawodowe skarżącego nabywane w kancelarii radcy prawnego M. K. potwierdzone przedstawionym przez skarżącego zaświadczeniem, skrótowo informującym o współpracy skarżącego z kancelarią zostało przez Prezydium KRRP pominięte, a okoliczność ta winna być zauważona i wyjaśniona. Oznacza to, że ww. dokumenty przedstawione przez skarżącego, świadczące o wykonywaniu przez niego pomocy prawnej przez okres wskazany w tych dokumentach, z uwagi na fakt, że nie zostały przez organ uwzględnione, stanowią o niewyjaśnieniu stanu faktycznego w oparciu o cały zebrany materiał dowodowy, co naruszyło art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W prawidłowo prowadzonym postępowaniu administracyjnym, strona ma prawo oczekiwać od organu, że jej wniosek w konkretnej sprawie zostanie rozstrzygnięty w zgodzie z zasadą praworządności tj. w oparciu o obowiązujący przepis prawa i w oparciu o prawidłowo ustalony czyli tj. poprzedzony wszechstronną i obiektywną analizą wszystkich dowodów zebranych w sprawie, stan faktyczny. Nierozprawienie się przez organ administracji publicznej z dowodami złożonymi przez stronę, którym to dowodom strona przypisuje istotne znaczenie narusza prawo procesowe, a w szczególności art. 7 oraz 77 § 1 k.p.a. i prowadzić musi do konstatacji, że okoliczność kluczowa dla rozstrzygnięcia sprawy została ustalona w oparciu o niepełny materiał dowodowy, co z kolei narusza art. 80 k.p.a. Niezależnie więc od wywodów organu dotyczących sposobu rozumienia i stosowania art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p., które to wywody mają zastosowanie do każdej sprawy tego typu Prezydium KRRP winno było, rozstrzygając sprawę indywidualną, odnieść się do każdego dowodu przedstawionego przez skarżącego i dopiero po podsumowaniu całości materiału dowodowego podjąć rozstrzygnięcie we wnioskowanej sprawie. Należy również zgodzić się ze skarżącym, że zaskarżoną decyzją Prezydium KRRP naruszyło art. 8 k.p.a. Znajduje to swoje uzasadnienie w umieszczeniu w treści zaskarżonej uchwały stanu faktycznego nie wynikającego z akt sprawy. Organ przypisuje skarżącemu powoływanie się w odwołaniu na dawniejsze orzecznictwo NSA, co nie znajduje potwierdzenia w treści odwołania i co zauważa sam skarżący w skardze do sądu administracyjnego. Tego rodzaju działanie organu może u strony postępowania wytworzyć przekonanie, że jego sprawa rozpoznana została pobieżnie i mechanicznie jako jedna z wielu, bez koniecznego zindywidualizowania i bez niezbędnej wnikliwości z pominięciem zasady obiektywizmu. Reasumując, z uwagi na to, że organ II instancji nie rozpatrzył i nie ocenił całego materiału dowodowego, postępowanie w tej części będzie musiało zostać powtórzone, co oznacza, że sformułowana przez organ I instancji ocena braku po stronie skarżącego rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego będzie musiała zostać dokonana ponownie w zgodzie z art. 138 § 1 k.p.a Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O niewykonalności decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a., zaś o kosztach postępowania na zasadzie art. 200 p.p.s.a.