VI SA/Wa 504/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Szydłowska Sędziowie Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz (spr.) Protokolant ref. staż. Monika Piotrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lipca 2012 r. sprawy ze skargi M. B. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...]-[...] czerwca 2011 r. z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 14-17 czerwca 2011 r., powołując się na art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r., nr 10, poz. 65 z późn. zm.) zwaną dalej ustawą o radcach prawnych w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. po rozpatrzeniu odwołania M. B. zwanego dalej "skarżącym" od uchwały nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2011 r. z siedzibą w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę. Do powyższego rozstrzygnięcia doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Pan M. B. w dniach od 14 do 17 czerwca 2011 r. przystąpił do egzaminu radcowskiego przed Komisją Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w [...]. Uchwałą tejże Komisji nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r. ustalone zostało, że uzyskał on wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. Z uzasadnienia uchwały wynika, że Pan M. B.: a) z pierwszej części egzaminu radcowskiego, stanowiącej zestaw pytań testowych otrzymał 79 punktów, co stanowi ocenę dobrą, b) z drugiej części egzaminu tj. prawa karnego uzyskał ocenę dobrą, c) z trzeciej części egzaminu tj. prawa cywilnego ocenę niedostateczną, d) z czwartej części egzaminu radcowskiego tj. prawa gospodarczego ocenę dobrą, e) z piątej części egzaminu radcowskiego tj. prawa administracyjnego ocenę niedostateczną. Powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego uzyskał ocenę pozytywną, Komisja wskazała, że skarżący uzyskał negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. W odwołaniu od uchwały nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r. skarżący podniósł, że podjęta ona została na podstawie niewłaściwych i błędnych ocen cząstkowych poprzez przede wszystkim nieuwzględnienie okoliczności, iż propozycja rozwiązania zadania z prawa cywilnego jak i z prawa administracyjnego wskazana przez skarżącego była prawidłowa. Co do części z prawa cywilnego Pan M. B. zarzucił uchwale: - błędne ustalenie i ocenienie okoliczności faktycznych mających wpływ na ocenę, na skutek pominięcia przez oceniającego dorobku judykatury i doktryny w zakresie niedopuszczającym podważenie sędziowskiej oceny dowodów tylko poprzez przedstawienie własnej oceny dowodów i zwykłą polemikę z oceną Sądu, a w konsekwencji błędne ocenienie zaniechania polemiki z sądem w zakresie ustalenia wysokości zadośćuczynienia w kwocie 50000 zł, - błędne ustalenie i ocenienie okoliczności faktycznych mających wpływ na ocenę, na skutek pominięcia przez oceniającego dorobku judykatury i doktryny w zakresie niedopuszczającym podważenie sędziowskiej oceny w przedmiocie ustalenia wysokości zadośćuczynienia w przypadku, gdy wysokość zadośćuczynienia ustalonego przez Sąd I instancji nie jest rażąco wygórowana lub rażąco niska, a w konsekwencji błędne ocenienie zaniechania zaskarżenia dalszego zadośćuczynienia ponad kwotę 10000 złotych, - błędne ustalenie i ocenienie okoliczności faktycznych mających wpływ na ocenę tj. stwierdzenie, że skarżący nie zrozumiał istoty sprawy, pomimo dostrzeżenia przez niego uchybienia w zakresie podstawy faktycznej w kwestii przyczynienia się powódki do powstania szkody, w ocenie zespołu sporządzającego opis istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa cywilnego, stanowiło istotę zadania, którą przedstawił skarżący w swojej pracy i która stanowiła podstawę jego apelacji, - naruszenie zasady równości wobec prawa i równego traktowania poprzez ocenienie pracy na ocenę niedostateczną z powodu ograniczenia zaskarżenia zadośćuczynienia do kwoty 10000 złotych, pomimo, że stanowisko przedstawione znalazło wyraz w pozytywnych ocenach wystawionych przez egzaminatorów z innych komisji egzaminacyjnych, - błędne ustalenie i ocenienie okoliczności mających wpływ na ocenę tj. stwierdzenie, że niestaranny charakter pracy uzasadnił ocenę negatywną. W odwołaniu od części z prawa administracyjnego skarżący zarzucił uchwale: 1) błędne ustalenie i ocenienie okoliczności mających wpływ na ocenę, na skutek pominięcia przy ocenieniu skargi dorobku judykatury w zakresie problemu, czy organ administracji właściwy w sprawie wznowienia postępowania bada przymiot strony przed, czy po wznowieniu postępowania , 2) błędne ustalenie podstaw do wystawienia oceny niedostatecznej poprzez ograniczenie kryteriów oceniania wskazanych w przepisie art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych tylko do zgodności skargi z opisem istotnych zagadnień, 3) błędne ustalenie okoliczności mających wpływ na ocenę, tj. przyjęcie, że skarga byłaby nieskuteczna i nie uwzględniałaby interesu klienta, 4) naruszenie art. 11 k.p.a. w zw. z art. 365 ust. 2 i 3 ustawy o radcach prawnych poprzez sporządzenie uzasadnienia ocen cząstkowych w sposób uniemożliwiający stwierdzenie, jakie czynniki zadecydowały o wystawieniu oceny niedostatecznej, 5) błędne ustalenie, że uzasadnienie zawarte w skardze nie spełnia wymogów uzasadnienia, 6) naruszenie zasady równości wobec prawa i równego traktowania poprzez ocenienie pracy na ocenę niedostateczną, pomimo, że stanowisko przedstawione przez skarżącego znalazło wyraz w pozytywnych ocenach wystawionych przez egzaminatorów z innych komisji. W związku z wyżej wymienionymi zarzutami skarżący domagał się zmiany oceny cząstkowej z zakresu prawa cywilnego oraz prawa administracyjnego i ustalenie, iż oba zadania zostały wykonane poprawnie i powinny zostać ocenione pozytywnie, uchylenie zaskarżonej uchwały oraz podjęcie uchwały stwierdzającej pozytywny wynik egzaminu. Pismem z dnia [...] września 2011 r. skarżący uzupełnił odwołanie przesyłając opinię prawną prof. M. W. oraz opinię prawną prof. M. K. w sprawie sposobu i kierunków oceny zadania egzaminacyjnego z prawa administracyjnego oraz poprawności rozwiązania zadania z prawa administracyjnego na egzaminie radcowskim w 2011 r. Po rozpoznaniu odwołania skarżącego, Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 14-17 czerwca 2011 r. uchwałą z [...] stycznia 2012 r., znak [...] utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę. Ustosunkowując się do zarzutów skarżącego dotyczących części egzaminu z prawa cywilnego organ podkreślił, że zasadnie zdający sporządził apelację a nie opinię prawną o niezasadności jej wnoszenia. Apelacja, jak to zgodnie wskazali dwaj egzaminatorzy sporządzona została przez Pana M. B. prawidłowo pod względem formalnym. Trafnie uznał skarżący, że brak jest podstawy do sformułowania w apelacji wniosku o uchylenie wyroku. Oczywiście zasadnym jest bowiem wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku. Zdaniem Komisji należało podnieść następujące zarzuty: I. naruszenia prawa procesowego: 1) art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i dokonanie wadliwej oceny dowodu z opinii biegłego, z której wbrew stanowisku Sądu I instancji nie wynika okoliczność i zakres przyczynienie się powódki do powstania szkody, 2) dopuszczenie dowodu z opinii biegłego K. M. na okoliczności nie wymagające wiadomości specjalnych, ustalenie, że powódka przyczyniła się do powstania wypadku, podczas gdy ustalenie tej okoliczności należy do Sądu. II. naruszenie prawa materialnego: 1) art. 362 k.c. w zw. z art. 361 k.c. poprzez ich błędną wykładnię i zastosowanie i przyjęcie, że powódka przyczyniła się do powstania szkody, 2) art. 445 § 1 k.c. poprzez jego błędną wykładnię ocenę rozmiaru krzywdy i uznanie przez Sąd I instancji, że zasądzona kwota zadośćuczynienia jest sumą odpowiednią w rozumieniu tego przepisu, 3) art. 481 § 1 k.c. poprzez błędną jego wykładnię skutkującą zasądzeniem odsetek od daty późniejszej niż żądała powódka. Dodatkowo możliwe było podniesienie zarzutu naruszenia art. 316 § 1 k.p.c., art. 6 k.c., czy też art. 328 § 2 k.p.c. W swojej apelacji skarżący wskazał, że doszło do naruszenia art. 233 k.p.c. poprzez dowolną a nie swobodną ocenę dowodów, wyprowadzenie błędnych wniosków z opinii biegłego oraz wyprowadzenie z materiału dowodowego wniosków z niego nie wynikających. Zdaniem Komisji II stopnia apelacja, co nie zostało podniesione przez egzaminatorów nie zawiera sformułowanego zarzutu naruszenia art. 278 k.p.c. Skarżący nie sformułował też zarzutu wadliwego dopuszczenia dowodu z opinii biegłego na okoliczność przyczynienia się powódki do powstania wypadku. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że art. 233 posiada 2 paragrafy a skarżący nie sprecyzował jaka część artykułu ma w tym wypadku zastosowanie, na co wskazał radca prawny D. Według oceny Komisji kolejnym uchybieniem w apelacji było brak powiązania art. 362 k.c. z art. 361 § 1 k.c. W niniejszej sprawie pomiędzy zachowaniem się (przyczynieniem się) powódki a podniesioną przez nią szkodą musiał zachodzić adekwatny związek przyczynowy (art. 361 § 1 k.c.) co w konsekwencji doprowadziło do niewłaściwego zastosowania art. 362 k.c. i zmniejszenia obowiązku naprawienia szkody. Skoro zaś nie było tu mowy o adekwatnym związku przyczynowym, to tym bardziej nie mogło być mowy o przyczynieniu. W związku z powyższym prawidłowy zarzut powinien opierać się na art. 362 k.c. w zw. z art. 361 § 1 k.c. Zdaniem organu, skarżący skonstruował prawidłowo zarzut naruszenia art. 445 § 1 k.c. niemniej jego zakres ograniczył do kwoty 10000 złotych, co jest niekorzystne dla powódki. Tym samym Komisja podzieliła zarzut jednego z egzaminatorów r. pr. A. D. Wbrew twierdzeniom skarżącego powinien on w sporządzonej przez siebie apelacji podjąć polemikę jurydyczną w najszerszym, merytorycznie poprawnym zakresie, uwzględniając najbardziej korzystne rozwiązanie dla reprezentowanej strony. Rozbieżności orzeczniczo-doktrynalne Pan M. B. powinien wykorzystać na korzyść reprezentowanej strony. Komisja Egzaminacyjna nie podzieliła również poglądu, że takie zaskarżenie ma jedynie wpływ na stopniowanie oceny pozytywnej. Kolejne uchybienie ze strony skarżącego o nieprawidłowe powołanie art. 455 k.c., który nie miał zastosowania w niniejszej sprawie. Pan M. B. przy ustalaniu okresu, od jakiego miały być liczone odsetki nie wziął pod uwagę art. 14 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. z 2003 r., nr 1152, poz. 124 ze zm.), w myśl którego zakład ubezpieczeń ma wypłacić odszkodowanie w terminie 30 dni od zgłoszenia szkody. Skarżący kwestię tę pominął. Tak jak podniesienie zarzutu naruszenia art. 481 § 1 k.c. Odnosząc się do stwierdzenia strony, że "stanowisko przedstawione przez skarżącego znalazło wyraz w pozytywnych ocenach wystawionych przez egzaminatorów z innych komisji, Komisja Egzaminacyjna podała, że każda sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego rozstrzygana uchwałami komisji egzaminacyjnych jest sprawą indywidualną w rozumieniu art. 1 ust. 1 k.p.a. i nie może być rozpatrywana porównawczo. Wbrew twierdzeniom strony, z oceny pracy radcy prawnego A. D. nie wynika, aby niestaranność tej pracy miała decydujący wpływ na wystawioną ocenę niedostateczną, gdyż egzaminator bardzo szeroko uzasadnił, dlaczego jego zdaniem praca uzyskała wynik negatywny. Komisja Egzaminacyjna II stopnia podkreśliła, że ma świadomość, że zgodnie z uchwałą SN z 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07 Sąd II instancji rozpoznający sprawę na skutek apelacji nie jest związany przedstawionymi w niej zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa materialnego, wiążą go natomiast zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego. Jednakże cel egzaminu nie mógłby zostać osiągnięty, gdyby praca była sprawdzana przez pryzmat tej uchwały. Od egzaminowanych wymagało się sporządzenia profesjonalnej apelacji, gdyż pozytywnie zdany egzamin radcowski uprawnia do wykonywania zawodu radcy prawnego. Zadaniem profesjonalnego pełnomocnika jest sporządzenie apelacji w taki sposób, aby zabezpieczała ona w najszerszym zakresie interes strony. Natomiast apelacja sporządzona przez skarżącego w świetle wyżej istotnych uchybień nie zabezpiecza interesu powódki. Z tych wszystkich względów, uznając zarzuty skarżącego w najistotniejszym zakresie za chybione Komisja odwoławcza uznała, że brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania w tej części. Ustosunkowując się do odwołania z zakresu prawa administracyjnego Komisja uznała, że część podnoszonych w nim zarzutów przez skarżącego zasługuje na uwzględnienie. Mając na uwadze, że orzecznictwo sądów administracyjnych w kwestii na jakim etapie postępowania o wznowieniu postępowania zakończonego decyzją ostateczną następuje badanie legitymacji wnioskodawcy do złożenia takiego wniosku, w tym przymiotu strony jest rozbieżne i zróżnicowane Komisja II stopnia uznała, że brak podniesienia przez skarżącego zarzutu naruszenia art. 149 § 3 k.p.a. nie może stanowić podstawy wystawienia oceny niedostatecznej. Zdaniem organu przyjmując możliwość badania legitymacji procesowej przed wznowieniem postępowania, skonstruowane przez zdającego zarzuty należy uznać za prawidłowe tym bardziej, że zostały powiązane z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., co świadczy o tym, że skarżący zna i rozumie istotę postępowania wznowieniowego. W pozostałym zakresie Komisja uznała zarzuty odwołania skarżącego za chybione. Mając powyższe na uwadze, Komisja II stopnia uznała, że zasadne jest uwzględnienie odwołania w istotnym zakresie i podwyższenie oceny do oceny dostatecznej. Mając jednak na uwadze, że niezasadne okazało się odwołanie od części egzaminu tj. z prawa cywilnego to stosownie do treści art. 366 ust. 1 ustawy oznacza to, że skarżący uzyskał również negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. Na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] Pan M. B. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaskarżając ją w części określającej ocenę cząstkową z zadania z zakresu prawa cywilnego. Skarżący rozstrzygnięciu organu II instancji zarzucił: I. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.: 1) naruszenie art. 7, 8, 11, 77 § 1, 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1, 2 i 3 k.p.a. polegające na niedostatecznym wyjaśnieniu podstaw i przesłanek utrzymania w mocy uchwały Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2011 r. z siedzibą w Warszawie stwierdzającej uzyskanie oceny negatywnej z egzaminu radcowskiego przez skarżącego, na skutek pominięcia części materiału dowodowego i nierozpoznania go w sposób wyczerpujący, co znalazło wyraz w wadliwym uzasadnieniu uchwały. Organ odwoławczy w szczególności: a) nie uzasadnił dlaczego powołanie jednolitego, utrwalonego orzecznictwa w odwołaniu przez skarżącego nie może być skuteczne, pomimo, że orzecznictwo powołane w odwołaniu z zakresu prawa administracyjnego, zostało rozpatrzone przez tą samą Komisję Odwoławczą i stanowiło podstawę zmiany oceny z tego przedmiotu, b) nie uzasadnił i nie wyjaśnił, na jakiej podstawie przyjął, że skarżący ograniczając w apelacji zakres zaskarżenia, powinien to w treści apelacji jako piśmie procesowym uzasadnić, uznając jednocześnie, że skoro tego nie uczynił, to świadczy to o jego niewiedzy. W analogicznych przypadkach zaskarżenia wyroku tylko częściowo, choćby z zakresu prawa karnego, a także niezaskarżenia wyroku z zakresu prawa cywilnego co do kwoty 33100 złotych z odsetkami ustawowymi od dnia 25 listopada 2009 r. skarżący również nie uzasadnił zaskarżenia wyroku. Komisja I jak i II stopnia w tych przypadkach nie wymagała uzasadnienia takiej czynności i nie oceniała jego braku negatywnie. W przypadku ograniczenia zaskarżenia co do 10000 złotych obie Komisje uznały, że brak uzasadnienia z góry świadczy o złej wierze skarżącego i jego niewiedzy a "aktualnie składane wyjaśnienia co do apelacji i uzasadnienie jej orzecznictwem w odwołaniu nie mogą odnieść skutku" c) nie uzasadnił i nie wyjaśnił skarżącemu, dlaczego nie podzielił jego poglądu, że zaskarżenie wyroku w zakresie wskazanym przez skarżącego może mieć jedynie wpływ na stopniowanie oceny pozytywnej, d) nie wyjaśnił i nie wskazał, że powołane przez skarżącego orzecznictwo dotyczące konkretnych zagadnień prawnych jest rozbieżne, a w konsekwencji czy skarżący powinien te rozbieżności wykorzystać na korzyść reprezentowanej osoby, e) nie wziął pod uwagę i pominął w uzasadnieniu fakt, że orzecznictwo i poglądy, na których skarżący oparł decyzję o zaniechaniu zaskarżenia kwoty o dalsze 10000 złotych zadośćuczynienia były reprezentowane podczas zajęć na aplikacji radcowskiej z zakresu sporządzenia apelacji cywilnej, prowadzonych z OIRP w [...] przez Panią dr. hab. SSA M. M., f) pominął w uzasadnieniu rozpatrzenie zarzutu wskazanego w pkt 3 odwołania g) pominął w uzasadnieniu analizę, precyzyjnie wskazanych przez skarżącego, zagadnień prawnych, mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, określonych w zarzucie 1 i 2 odwołania pod kątem prawidłowości sporządzenia zadania z zakresu prawa cywilnego tj. możliwości dopuszczenia: • podważenia sędziowskiej oceny dowodów tylko poprzez przedstawienie własnej oceny dowodów i zwykłą polemikę z oceną Sądu, • podważenia sędziowskiej oceny w przedmiocie ustalenia wysokości zadośćuczynienia w przypadku, gdy wysokość zadośćuczynienia ustalonego przez Sąd I instancji nie jest rażąco wygórowana lub rażąco niska, poprzestając na ogólnym stwierdzeniu o niekorzystnym ograniczeniu zakresu zaskarżenia do 10 tys., co świadczy o ich pominięciu przy rozpatrywaniu sprawy, h) nie wyjaśnił co na gruncie casusu z prawa cywilnego i w kontekście zarzutów skarżącego, stanowi interes klientki a w szczególności pominięcie wskazanej przez skarżącego w odwołaniu kwestii obciążenia klientki kosztami postępowania w tym zastępstwa procesowego, i) niedostatecznie wyjaśnił wszystkie okoliczności sprawy w szczególności na skutek nie wzięcia pod uwagę przy rozpoznawaniu sprawy i pominięcie zarówno przez Komisję I jak i II stopnia przywołanego w odwołaniu przez skarżącego: • jednolitego i utrwalonego dorobku judykatury i doktryny w zakresie niedopuszczającym podważenie sędziowskiej oceny dowodów tylko poprzez przedstawienie własnej oceny dowodów i zwykłą polemikę z oceną Sądu a w konsekwencji błędne ocenienie jako niekorzystne dla klienta zaniechania polemiki z Sądem w zakresie ustalenia wysokości zadośćuczynienia w kwocie 50 000 zł, • jednolitego i utrwalonego dorobku judykatury i doktryny w zakresie niedopuszczającym podważenie sędziowskiej oceny w przedmiocie ustalenia wysokości zadośćuczynienia w przypadku, gdy wysokość zadośćuczynienia ustalonego przez Sąd I instancji nie jest rażąco wygórowana lub rażąco niska a w konsekwencji błędne ocenienie jako niekorzystne dla klienta zaniechania zaskarżenia dalszego zadośćuczynienia ponad kwotę 10 000 zł, pomimo że ta sama Komisja II stopnia nr [...] rozpoznając odwołanie z zakresu prawa administracyjnego, dopuściła i przeanalizowała orzecznictwo i poglądy doktryny wskazane przez skarżącego w odwołaniu i opiniach prof. M. W. i prof. M. K., j) niedostatecznie wyjaśnił wszystkie okoliczności sprawy, na skutek niewzięcia pod uwagę przez Komisję II stopnia, iż pomimo że w apelacji skarżący nie wskazał numerycznie naruszenia art. 361 k.c. to wskazanie jego naruszenia wynika bezpośrednio z opisowej części sformułowanego przez skarżącego zarzutu, k) niedostatecznie wyjaśnił wszystkie okoliczności sprawy w szczególności na skutek niewzięcia pod uwagę przez Komisję II stopnia, iż pomimo że w apelacji skarżący w zarzucie naruszenia art. 233 k.p.c. nie wskazał numeru paragrafu, to jednak jednoznacznie skonkretyzował go w opisowej części sformułowanego przez siebie zarzutu, 2) naruszenie zasady wynikającej z art. 176 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 15 k.p.a, poprzez orzekanie w zakresie innym, niż to uczyniono w pierwszej instancji, tj. orzeczenie w kwestii, która nie była przedmiotem rozpoznawania w postępowaniu pierwszoinstancyjnym (w szczególności zarzutu braku art. 278 § 1 k.p.c. oraz podważenie pozytywnej opinii Sędziego SSO Pani E. H. w przedmiocie wskazania naruszenia art. 455 k.c. przez skarżącego w apelacji), które narusza tożsamość sprawy, a w konsekwencji zasadę dwuinstancyjności, 3) naruszenie zasady wynikającej z art. 139 k.p.a poprzez wskazanie w sporządzonej przez skarżącego apelacji, dodatkowych uchybień niewskazanych przez Komisje I Stopnia (w szczególności zarzutu braku art. 278 § 1 k.p.c. oraz podważenie pozytywnej opinii Sędziego SSO Pani E. H. w przedmiocie wskazania naruszenia art. 455 k.c. przez skarżącego w apelacji), i uzasadnienie nimi uchwały o utrzymaniu w mocy zaskarżonej uchwały, a w konsekwencji dokonanie oceny zadania egzaminacyjnego w części nie objętej zakresem odwołania, na niekorzyść skarżącego, bowiem w przypadku gdyby Komisja II stopnia ograniczyła się jedynie do oceny uchybień wskazanych przez Komisję I stopnia i zarzutów podniesionych w odwołaniu, co winna uczynić, orzeczenie co do meritum mogło być zmienione, II) naruszenie przepisów prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.: 1) art. 365 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, poprzez błędną wykładnię pojęcia "interesu stron" w kontekście zadania z zakresu prawa cywilnego i sporządzonej przez skarżącego apelacji, na skutek pominięcia jednolitego dorobku judykatury i doktryny w zakresie wskazanym w pkt. I ppkt. 1 lit. i, a w konsekwencji nieuzasadnione i przedwczesne, uznanie że zakres zaskarżenia apelacji określony przez skarżącego narusza interes klienta i skutkuje negatywną oceną poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu zawartego w kazusie egzaminacyjnym, 2) art. 364 ust. 6 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie że skarżący w przypadku niezaskarżenia wyroku w całości miał obowiązek sporządzenia zarówno apelacji w części w której wyrok zaskarża, jak również opinii o braku podstaw do wniesienia apelacji w zakresie w którym wyroku nie zaskarża, pomimo że z ww. przepisu wynika jednoznacznie, iż "trzecia część egzaminu radcowskiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa cywilnego polegającego na przygotowaniu pozwu lub wniosku albo apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny". 3) art. 32 ust. 1 ustawy o radcach prawnych poprzez jego pominięcie podczas gdy celem aplikacji radcowskiej jest przygotowanie aplikanta do należytego i samodzielnego wykonywania zawodu radcy prawnego, w związku z powyższym rozwiązanie zagadnienia prawnego przez aplikanta, w sposób wskazany przez wykładowców prowadzących zajęcia na aplikacji radcowskiej, nie powinien mieć wpływu na ocenę negatywną tym bardziej jeżeli jest poparty jednolitym i utrwalonym orzecznictwem, III. naruszenie przepisów prawa dających podstawę do stwierdzenia nieważności uchwały tj. art. 19 k.p.a., art. 368 ust. 12, art. 368 ust. 9, 368 ust. 14 ustawy o radcach prawnych w zw. z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP, § 5 ust. 2 pkt 1, § 5 ust. 3, § 5 ust. 4 rozporządzenia z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego, poprzez błędną ich wykładnię, a w konsekwencji rozszerzenie zakresu rozpoznawania sprawy do skontrolowania całego egzaminu, podczas gdy zgodnie z ww. przepisami i orzecznictwem NSA, komisja odwoławcza upoważniona jest skontrolować tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę i tylko pod kątem zarzutów podniesionych przez stronę, a w konsekwencji nieważność postępowania ww. zakresie na podstawie art. 156 § 1 pkt. 1 k.p.a., wskutek naruszenia właściwości instancyjnej. Podnosząc powyższe zarzuty, skarżący wniósł: 1) o uwzględnianie skargi przez Komisję Egzaminacyjną II Stopnia Nr [...] w trybie art. 54 § 3 p.p.s.a. poprzez: - zmianę oceny cząstkowej zadania z zakresu prawa cywilnego (trzecia część egzaminu) na ocenę pozytywną, - uchylenie uchwały nr [...] z dnia [...].07.2011 r. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, podjętej przez Komisję Egzaminacyjną Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2011 roku z siedzibą w Warszawie, - podjęcie uchwały w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego złożonego w 2011 roku przez skarżącego, stwierdzającej pozytywny wynik z tego egzaminu, a w przypadku niezastosowania ww. trybu przez Komisję Egzaminacyjną II Stopnia Nr [...] wniósł: 2) o przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z dokumentów załączonych do skargi na potwierdzenie okoliczności wskazanych w skardze, 3) na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. o stwierdzenie nieważności uchwały Komisji II stopnia nr 3 w zaskarżonej części, ewentualnie w przypadku nieuwzględnia zarzutu nieważności: 4) na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonej uchwały w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, 5) zasądzenie kosztów postępowania przed sądem administracyjnym od organu administracji publicznej wg norm przepisanych. Komisja Egzaminacyjna II stopnia nr [...] w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153 z 2002 r. poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanych przepisów ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.). Dokonując oceny zasadności wniesionej skargi na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nr [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. Sąd doszedł do przekonania, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Na gruncie niniejszej sprawy skarżący nie zgodził się z ustalonym uchwałą organu negatywnym wynikiem egzaminu radcowskiego, któremu został poddany w dniach 14-17 czerwca 2011 r. kwestionując prawidłowość oceny z trzeciej części egzaminu (prawo cywilne), z którego otrzymał ocenę niedostateczną. Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w przepisach od art. 36 do art. 369 ustawy o radcach prawnych oraz w rozporządzeniu wykonawczym Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 kwietnia 2009 r. w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań na egzamin radcowski oraz wykazu tytułów aktów prawnych (Dz. U. nr 70, poz. 606), wydanym na podstawie art. 36 ust. 12 ustawy o radcach prawnych, a także rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzenia egzaminu radcowskiego (Dz. U. nr 163, poz. 1302), wydanym na podstawie art. 361 ust. 16 ustawy o radcach prawnych. Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 366 ust. 2 u.r.p.), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (Komisji Odwoławczej). Do postępowania przed Komisją Odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, co pozwala traktować uchwały tej Komisji jak decyzje administracyjne (por. art. 368 ust. 1 i 12 u.r.p.). Powołane wyżej przepisy ustawy o radcach prawnych określają też kryteria, które muszą być brane pod uwagę przy wydawaniu uchwał, ustalających wynik z egzaminu radcowskiego. Zgodnie art. 364 ust. 1 u.r.p., egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu (zdającego) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej oraz warunków wykonywania zawodu radcy prawnego i etyki tego zawodu. Zasady i sposób oceny wiedzy zdającego określono w art. 365 ust. 1 i 2 u.r.p., w myśl którego test z pierwszej części egzaminu radcowskiego sprawdzają niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy wyznaczeni przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych. Oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej danego zadania z części drugiej do piątej egzaminu stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów. W myśl art. 366 u.r.p., pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. Komisja Egzaminacyjna podejmuje uchwałę o wyniku egzaminu radcowskiego większością głosów w obecności wszystkich członków komisji. W razie odwołania się zdającego od uchwały Komisji Egzaminacyjnej (por. przepisy art. 368 u.r.p.), ustalenie końcowego wyniku egzaminu radcowskiego ustawa o radcach prawnych nakazała Komisji Odwoławczej, która rozpoznając sprawę ponownie, stosownie do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 368 ust. 12 u.r.p., podejmuje uchwałę ostateczną, biorąc pod uwagę cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, w tym opinie wyrażone przez egzaminatorów. Uchwałę tę komisja podejmuje większością 2/3 głosów w obecności wszystkich członków komisji. W świetle wymienionych przepisów, w tym określających charakter i warunki zdania egzaminu radcowskiego, Komisja Egzaminacyjna II stopnia jest uprawniona do dokonania samodzielnej oceny pracy pisemnej zdającego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy. Czyni to w warunkach swoistego luzu decyzyjnego, który jest związany z oceną stanu faktycznego i zasadą swobodnej oceny dowodów stan ten wyczerpujący, w tym sensie rozstrzygnięcie tego organu w kwestii ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego należy przestrzegać w kategoriach charakterystycznych dla administracyjnego uznania. Ma to istotne znaczenie dla sądowej kontroli takich rozstrzygnięć, które ogranicza się w tej sytuacji do zbadania, czy na bazie materiału dowodowego sprawy organ wyczerpująco uzasadnił swoje stanowisko dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami i w świetle obowiązujących przepisów miał prawo postąpić w sprawie jak postąpił. Zdaniem Sądu, materiał dowodowy sprawy – praca pisemna skarżącego z części trzeciej egzaminu radcowskiego oceniana w świetle mających zastosowanie do objętych nią kwestii faktyczno-prawnych przepisów prawa oraz poglądów orzecznictwa i doktryny został prawidłowo uwzględniony i rozpatrzony w ustaleniach organu, zgodnie z regułami postępowania administracyjnego wyrażonymi w przepisach art. 7, 8, 11, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. służąc wyjaśnieniu stanu faktycznego w zakresie uzasadniającym zaskarżoną uchwałę. Wykazywane przez skarżącego uchybienia formalnoprawne zaskarżonej uchwały nie są tego rodzaju, że mogłyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżący podważa przede wszystkim stanowisko egzaminatorów i Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, zarzucających mu, że błędnie zaskarżył wyrok jedynie co do kwoty 10000 złotych. Wbrew twierdzeniom skarżącego komisja miała na uwadze orzecznictwo, podawane przez niego w odwołaniu. Jednakże stanęła na stanowisku, że skarżący powinien podjąć polemikę jurydyczną w najszerszym merytorycznie poprawnym zakresie, uwzględniając najbardziej korzystne rozwiązanie dla reprezentowanej strony. Stąd też ograniczenie zaskarżenia, zdaniem organu, należy ocenić negatywnie z uwagi na interes strony. Sąd podzielił stanowisko Komisji w powyższym względzie. Rolą radcy prawnego jest zgodna z prawem obrona interesów jego klienta. Oznacza to, że uprawniony jest do wyrażania poglądów, które nie są zawsze zgodne z aktualną linią orzecznictwa czy też poglądów doktryny. Stąd też wykazywany przez organ mankament w pracy skarżącego należy uznać za istotny. Stanowisko Komisji II stopnia zostało w powyższym przedmiocie dostatecznie wyjaśnione i nie nosi cech dowolności. Celem egzaminu radcowskiego jest sprawdzenie, czy osoba egzaminowana jest należycie przygotowana do wykonywania zawodu radcy prawnego. Stąd też uwagi organu odnośnie braku precyzyjności w formułowaniu niektórych zarzutów przez skarżącego są jak najbardziej zasadne (brak powiązania zarzutu naruszenia art. 362 k.c. z art. 361 k.c., brak wskazania w przepisie art. 233 k.p.c. numeru paragrafu). Kolejna grupa zarzutów Pana M. B., podnoszonych w skardze wiąże się z zagadnieniem zakresu orzekania przez Komisję II stopnia. Przepis art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych stanowi, że do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a. Oznacza to, że przepisy procedury administracyjnej nie znajdują zastosowania w przypadku, gdy kwestie związane z postępowaniem zostały odmiennie uregulowane w przepisach ustawy o radcach prawnych. Specyfika postępowania przed Komisją Egzaminacyjną II stopnia wynika też z uregulowań objętych rozporządzeniem wykonawczym Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. z 2009 r., nr 164, poz. 1314). Jednakże według oceny Sądu przepisy § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 ww. rozporządzenia (konieczność sporządzenia w toku postępowania odwoławczego pisemnej opinii, dotyczącej zasadności jedynie zarzutów podniesionych w odwołaniu) oraz § 5 ust. 4 ww. rozporządzenia ustanawiającego procedurę głosowania członków komisji odwoławczej w procesie podejmowania przez tą komisję decyzji w konkretnych sprawach, nie zmieniają zasad wynikających z art. 7, 15, 138 k.p.a., że istota administracyjnego toku instancji polega na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy, nie zaś wyłącznie kontroli zasadności argumentów podniesionych w stosunku do orzeczenia organu I instancji. Sąd ma świadomość istnienia odmiennej linii orzeczniczej w NSA (patrz: wyrok NSA z 13 grudnia 2011 r., sygn. akt II GSK 392/11) mimo to podtrzymuje swoje stanowisko w sprawie, które jest z kolei zaaprobowaniem poglądu wyrażonego przez organ w odpowiedzi na skargę. Z tych wszystkich względów według oceny Sądu brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności uchwały oraz nie doszło do naruszenia zasady wynikającej z art. 176 ust. 1 Konstytucji RP w związku z art. 15 k.p.a. ani też do naruszenia art. 139 k.p.a., gdy Komisja II stopnia jako organ odwoławczy była zobowiązana rozpoznać sprawę w jej całokształcie z uwzględnieniem w szczególności zarzutów zawartych w odwołaniu. Stąd też uprawniona była do wykazania, iż według jej oceny brak było w pracy skarżącego podniesienia zarzutu naruszenia art. 278 § 1 k.p.c. oraz niezasadnego wskazania art. 455 k.c. Poza tym z uzasadnienia uchwały nie wynika, aby nowe dostrzeżone przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia mankamenty same w sobie zadecydowały o braku podstaw do podwyższenia skarżącemu wystawionej oceny z prawa cywilnego. Sąd popiera też stanowisko organu w kwestii braku możliwości przeprowadzenia dowodu z innych prac zdających egzamin radcowski w 2011 r., albowiem każda sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego rozstrzygana uchwałami komisji egzaminacyjnych jest sprawą indywidualną w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a. Sąd nie znalazł także podstaw do uwzględnienia analogicznego wniosku skarżącego zgłoszonego w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W myśl art. 134 p.p.s.a. Sąd orzeka w granicach danej sprawy, co oznacza, że nie jest uprawniony do oceny innych uchwał Komisji Egzaminacyjnych II stopnia dotyczących wyników egzaminu radcowskiego pozostałych zdających w celu porównania ich z uchwałą zaskarżoną w niniejszej sprawie. Ustosunkowując się do zarzutów naruszenia prawa materialnego, podniesionych w skardze Sąd uznał je za niezasadne. W uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, Komisja II stopnia dostatecznie wyjaśniła, z jakich powodów ograniczenie zaskarżenia wyroku przez skarżącego nie leżało w interesie jego klienta. Zrozumiałym jest, że profesjonalny pełnomocnik, używając do tego środków przewidzianych prawem powinien dążyć do uzyskania jak najwyższego zadośćuczynienia dla poszkodowanej klientki. Skoro jednak tego nie uczynił motywy zajętego stanowiska powinien zamieścić w apelacji. Komisja II stopnia nie naruszyła też prawa, albowiem zajęte przez nią stanowisko, choć jak twierdzi skarżący odmienne od poglądu wykładowcy na zajęciach z zakresu prawa cywilnego nie przekracza granic uznania administracyjnego. Z tych wszystkich względów uznając skargę za bezzasadną Sąd orzekł o jej oddaleniu na mocy art. 151 p.p.s.a.