VI SA/Wa 514/24
WyrokWSA w Warszawie2024-05-21
Skład orzekający: Andrzej Nogal, Sławomir Kozik, Łukasz Jarocki
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Komisja Nadzoru Finansowego prawidłowo zastosowała przepisy prawa materialnego (w szczególności dotyczące kar pieniężnych) przy wymierzaniu kary za naruszenia przepisów ustawy o funduszach inwestycyjnych, uwzględniając zmiany w przepisach i zasadę stosowania przepisów względniejszych dla strony?Ratio decidendi
Sąd uznał, że Komisja Nadzoru Finansowego naruszyła prawo, stosując przepisy dotyczące kar pieniężnych, które nie obowiązywały w dacie popełnienia naruszeń lub nie były przepisami względniejszymi dla strony. W przypadku czynów ciągłych lub naruszeń trwających w czasie zmiany przepisów, organ powinien stosować przepisy obowiązujące w chwili zakończenia naruszenia lub przepisy względniejsze, zgodnie z zasadami intertemporalnymi i orzecznictwem NSA. W związku z tym, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej kar nałożonych na podstawie niewłaściwych przepisów.Stan faktyczny
Spółka C. S.A. (obecnie J. S.A. w likwidacji) została ukarana przez Komisję Nadzoru Finansowego (KNF) karami pieniężnymi za naruszenie przepisów ustawy o funduszach inwestycyjnych, w tym za przekroczenie limitów inwestycyjnych i nieprawidłowości w likwidacji funduszu. Spółka wniosła skargę do WSA, kwestionując zastosowane przepisy prawa materialnego i zasady wymiaru kar. WSA pierwotnie oddalił skargę, ale NSA uchylił wyrok WSA z powodu wadliwego uzasadnienia. WSA ponownie rozpoznając sprawę, częściowo uwzględnił skargę, uchylając decyzję KNF w części dotyczącej kar nałożonych na podstawie niewłaściwych przepisów.Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżoną decyzję Komisji Nadzoru Finansowego w części dotyczącej lit. A pkt I oraz lit. C; uchylono decyzję Komisji Nadzoru Finansowego z 19 listopada 2019 r. w części dotyczącej pkt I; w pozostałej części oddalono skargę; zasądzono od Komisji Nadzoru Finansowego na rzecz J. S.A. w likwidacji zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Dnia 21 maja 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Nogal Sędziowie: Sędzia WSA Sławomir Kozik Asesor WSA Łukasz Jarocki (spr.) Protokolant ref. Anna Arendt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 maja 2024 r. sprawy ze skargi C. S.A w [...] (obecnie J. S.A. w likwidacji z siedzibą w [...]) na decyzję Komisji Nadzoru Finansowego z dnia 18 lutego 2020 r. nr DPS.456.22.2019.MZ w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o obrocie instrumentami finansowymi 1. uchyla zaskarżoną decyzję w części dotyczącej lit. A pkt I oraz lit. C; 2. uchyla decyzję Komisji Nadzoru Finansowego z 19 listopada 2019 r. w części dotyczącej pkt I; 3. w pozostałej części oddala skargę; 4. zasądza od Komisji Nadzoru Finansowego na rzecz J. S.A. w likwidacji z siedzibą w [...] kwotę 47 517 zł (czterdzieści siedem tysięcy pięćset siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Postanowieniem z 17 grudnia 2018 r. Komisja Nadzoru Finansowego (dalej: "KNF", "Komisja" lub "organ") wszczęła z urzędu postępowanie administracyjne w przedmiocie nałożenia kary administracyjnej na C. Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. z siedzibą w W. (obecnie J. S.A. w likwidacji z siedzibą w W.; dalej: "Spółka" lub "skarżącą") na podstawie art. 228 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 228 ust. 1c ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi (dalej: "ustawa o funduszach inwestycyjnych" lub "u.f.i.") w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o zmianie ustawy o obrocie instrumentami finansowymi i niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 685) w związku z podejrzeniem naruszenia art. 145 ust. 3 w zw. z art. 145 ust. 1 oraz art. 196 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych.
Kolejnym postanowieniem z 4 lipca 2019 r. KNF rozszerzyła postępowanie administracyjne wszczęte postanowieniem z 17 grudnia 2018 r. w ten sposób, że postępowanie prowadzone będzie w przedmiocie nałożenia na Spółkę kary administracyjnej na podstawie:
1. art. 228 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 228 ust. 1c ustawy o funduszach inwestycyjnych w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o zmianie ustawy o obrocie instrumentami finansowymi i niektórych innych ustaw (Dz. U. 2018 r. poz. 685; dalej: "ustawa zmieniająca z 2018 r.") w związku z podejrzeniem naruszenia:
a) art. 145 ust. 3 w zw. z art. 145 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych;
b) art. 196 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych;
c) § 28 ust. 2 S. [...], wprowadzonego uchwałą zarządu C. TFI S.A. nr [...] z dnia 21 września 2015 r. przez W.FIZ [...] (dalej: "Statut");
2. art. 228 ust. 1c pkt ustawy o funduszach inwestycyjnych w związku z podejrzeniem naruszenia:
a) art. 10 ustawy o funduszach inwestycyjnych;
b) § 7 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 czerwca 2005 r. w sprawie trybu likwidacji funduszy inwestycyjnych (Dz. U. 2005 r. Nr 114, poz. 963 ze zm.; dalej: "Rozporządzenie w sprawie likwidacji");
c) § 11 ust. 1 Rozporządzenia w sprawie likwidacji;
3. art. 228 ust. 2 w zw. z art. 228 ust. 1 pkt 2 ustawy o funduszach inwestycyjnych w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy z dnia 31 marca 2016 r. o zmianie ustawy o funduszach inwestycyjnych oraz niektórych innych ustawy (Dz. U. z 2016 r., poz. 615) w związku z podejrzeniem naruszenia § 29 ust. 9 Statutu.
KNF wskazała, że przyczyną wszczęcia postępowania administracyjnego były informacje w toku nadzoru bieżącego wskazujące na fakt przekroczenia limitów inwestycyjnych w funduszach inwestycyjnych zamkniętych zarządzanych przez Spółkę oraz nieprawidłowości związane z lokowaniem aktywów funduszu W. (dalej: "W.FIZ [...]") w udziały spółki S.z siedzibą na Brytyjskich Wyspach Dziewiczych (dalej: "S."), a także nieprawidłowości w toku likwidacji ww. funduszu, związane m.in. z brakiem sporządzenia sprawozdania finansowego na dzień otwarcia likwidacji funduszu W.FIZ [..].
Decyzją z 19 listopada 2019 r. nr [...] (dalej: "decyzja z 19 listopada 2019 r.") Komisja:
I. na podstawie art. 228 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 228 ust. 1c pkt 3 u.f.i. (Dz. U. z 2018 r. poz. 1355 ze zm.) w brzmieniu obwiązującym przed wejściem w życie ustawy zmieniającej z 2018 r. nałożyła na skarżącą karę pieniężną w wysokości 2 000 000 zł w związku z naruszeniem:
1. art. 145 ust. 3 w zw. z art. 145 ust. 1 u.f.i. przez:
a) M. Fundusz Inwestycyjny Zamknięty poprzez przekroczenie ograniczenia inwestycyjnego w związku z lokowaniem aktywów w udziały spółki W.,
b) W. Fundusz Inwestycyjny Zamknięty poprzez przekroczenie ograniczenia inwestycyjnego w związku z lokowaniem aktywów funduszu w udziały spółki H.,
c) C. Fundusz Inwestycyjny Zamknięty poprzez przekroczenie ograniczenia inwestycyjnego w związku z lokowaniem aktywów funduszu w akcje spółki P. S.A.,
d) W.FIZ [...] (obecnie w Likwidacji) poprzez przekroczenie ograniczenia inwestycyjnego w związku z lokowaniem aktywów w udziały spółki S.;
2. art. 196 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych przez S. Fundusz Inwestycyjny Zamknięty poprzez przekroczenie ograniczenia inwestycyjnego w związku ze sprzedażą akcji spółki M. S.A.;
3. § 28 ust. 2 Statutu, w związku z lokowaniem aktywów w udziały spółki S., bez rzetelnej analizy sytuacji spółki przed jej nabyciem do portfela funduszu;
II. na podstawie art. 228 ust. 1c pkt 3 ustawy o funduszach nałożyła na skarżącą karę pieniężną w wysokości 1 500 000 zł w związku z naruszeniem przez Spółkę:
1. art. 10 ustawy o funduszach inwestycyjnych, w związku z brakiem działania w interesie uczestników funduszu W.FIZ [..], poprzez lokowanie aktywów w/w funduszu w udziały spółki S.;
2. § 7 ust. 1 Rozporządzenia w sprawie likwidacji, poprzez niesporządzenie w sposó niezwłoczny sprawozdania finansowego na dzień otwarcia likwidacji W.FIZ [..] w Likwidacji;
3. § 11 ust. 1 Rozporządzenia w sprawie likwidacji, poprzez niesporządzenie i nieogłoszenie informacji półrocznych o stanie likwidacji W.FIZ [...] w Likwidacji;
III. na podstawie art. 228 ust. 2 w związku z art. 228 ust. 1 pkt 2 ustawy o funduszach inwestycyjnych w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy z dnia 31 marca 2016 r. o zmianie ustawy o funduszach inwestycyjnych oraz niektórych innych ustawy (Dz. U. z 2016 r. poz. 615; dalej: "ustawa zmieniająca z 2016 r.") nałożyła na skarżącą karę pieniężną w wysokości 400 000 zł za naruszenie przez W.FIZ [...] § 29 ust. 9 Statutu, poprzez utrzymanie aktywów płynnych w dniu wyceny o wartości niższej niż 1% wartości aktywów netto.
Pismem z 3 grudnia 2019 r. skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją 19 listopada 2019 r.
Decyzją z 18 lutego 2020 r. nr [...] (dalej: "zaskarżona decyzja" lub "decyzja z 18 lutego 2020 r.") Komisja:
A. utrzymała w mocy decyzję z 19 listopada 2019 r. w części:
I. nakładającej na podstawie art. 228 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 228 ust. 1c pkt 3 ustawy o funduszach inwestycyjnych w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy zmieniającej z 2018 r. na skarżącą karę pieniężną w wysokości 2 000 000 zł w związku z naruszeniem:
1. art. 145 ust. 3 w związku z art. 145 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych przez:
a) M. Fundusz Inwestycyjny Zamknięty poprzez przekroczenie ograniczenia inwestycyjnego w związku z lokowaniem aktywów w udziały spółki W.,
b) W. Fundusz Inwestycyjny Zamknięty poprzez przekroczenie ograniczenia inwestycyjnego w związku z lokowaniem aktywów funduszu w udziały spółki H.,
c) C. Fundusz Inwestycyjny Zamknięty poprzez przekroczenie ograniczenia inwestycyjnego w związku z lokowaniem aktywów funduszu w akcje spółki P. S.A.,
d) W.FIZ [...] w likwidacji poprzez przekroczenie ograniczenia inwestycyjnego w związku z lokowaniem aktywów w udziały spółki S.;
2. art. 196 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych przez S. Fundusz Inwestycyjny Zamknięty poprzez przekroczenie ograniczenia inwestycyjnego w związku ze sprzedażą akcji spółki M. S.A.;
3. § 28 ust. 2 Statutu przez W.FIZ [...], w związku z lokowaniem aktywów w udziały spółki S., bez rzetelnej analizy sytuacji spółki przed jej nabyciem do portfela funduszu;
II. nakładającej na podstawie art. 228 ust. 2 w związku z art. 228 ust. 1 pkt 2 ustawy o funduszach inwestycyjnych w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy zmieniającej z 2016 r. na skarżącą karę pieniężną w wysokości 400 000 zł za naruszenie przez W.FIZ [..] § 29 ust. 9 Statutu poprzez utrzymywanie aktywów płynnych w dniu wyceny o wartości niższej niż 1 % wartości aktywów netto;
B. uchyliła w części, tj. w pkt II, decyzję z 19 listopada 2019 r. nakładającą na podstawie art. 228 ust.1c pkt 3 ustawy o funduszach inwestycyjnych na skarżącą karę pieniężną w wysokości 1 500 000 zł w związku z naruszeniem przez Spółkę:
1. art. 10 ustawy o funduszach inwestycyjnych, w związku z brakiem działania w interesie uczestników funduszu W.FIZ [...], poprzez lokowanie aktywów ww. funduszu w udziały spółki S.,
2. § 7 ust. 1 Rozporządzenia w sprawie likwidacji, poprzez niesporządzenie w sposób niezwłoczny sprawozdania finansowego na dzień otwarcia likwidacji W.FIZ [...] w Likwidacji,
3. § 11 ust. 1 Rozporządzenia w sprawie likwidacji poprzez niesporządzenie i nieogłoszenie informacji półrocznych o stanie likwidacji W.FIZ [...] w likwidacji;
C. nałożyła na podstawie art. 228 ust.1c pkt 3 ustawy o funduszach inwestycyjnych w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy zmieniającej z 2018 r. na skarżącą karę pieniężną w wysokości 1 250 000 zł w związku z naruszeniem przez Spółkę:
1. art. 10 ustawy o funduszach inwestycyjnych, w związku z brakiem działania w interesie uczestników funduszu W.FIZ [...], poprzez lokowanie aktywów ww. funduszu w udziały spółki S.,
2. § 7 ust. 1 Rozporządzenia w sprawie likwidacji, poprzez niesporządzenie w sposób niezwłoczny sprawozdania finansowego na dzień otwarcia likwidacji W.FIZ [...] w likwidacji,
3. § 11 ust. 1 Rozporządzenia w sprawie likwidacji poprzez niesporządzenie i nieogłoszenie trzech informacji półrocznych o stanie likwidacji W.FIZ [...] w likwidacji;
D. nałożyła na podstawie art. 228 ust. 1c pkt 3 ustawy o funduszach inwestycyjnych w brzmieniu obowiązującym po wejściu w życie ustawy zmieniającej z 2018 r. na skarżącą karę pieniężną w wysokości 250 000 zł w związku z naruszeniem przez Spółkę § 11 ust.1 Rozporządzenia w sprawie likwidacji poprzez niesporządzenie i nieogłoszenie trzech informacji półrocznych o stanie likwidacji W.FIZ [..] w likwidacji.
Jako podstawę wydania zaskarżonej decyzji wskazano art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. dalej: "k.p.a."), art. 11 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 21 lipca 2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym (Dz. U. z 2020 r. poz. 180 ze zm.; dalej: "ustawa o nadzorze nad rynkiem finansowym").
W uzasadnieniu tej decyzji KNF wskazała, że Spółka posiada zezwolenie Komisji na tworzenie i zarządzanie funduszami inwestycyjnymi od dnia 11 października 2004 r. W chwili wydawania decyzji zarządza m.in. funduszem S. FIZ oraz była likwidatorem dla funduszu W.FIZ [...] w likwidacji. Fundusze M. FIZ, W. FIZ zostały wykreślone z rejestru funduszy inwestycyjnych z dniem 27 września 2017 r., natomiast fundusz C. FIZ został wykreślony z rejestru funduszy inwestycyjnych w dniu 27 marca 2019 r.
KNF podtrzymała ustalenia poczynione w treści zaskarżonej decyzji co do wskazanych w niej naruszeń u.f.i. i Rozporządzenia w sprawie likwidacji.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Komisja uznała za zasadne uchylenie pkt II decyzji z 19 listopada 2019 r. na podstawie którego nałożono na Spółkę karę pieniężną w wysokości 1 500 000 zł.
Jednocześnie organ uznał za zasadne nałożenie na Spółkę kary w wysokości 1 250 000 zł z powodu naruszenia art. 10 u.f.i., w związku z brakiem działania w interesie uczestników funduszu W.FIZ [...], poprzez lokowanie jego aktywów w udziały spółki S. oraz § 7 ust. 1 Rozporządzenia w sprawie likwidacji, poprzez niesporządzenie w sposób niezwłoczny sprawozdania finansowego na dzień otwarcia likwidacji W.FIZ [..], jak również § 11 ust. 1 Rozporządzenia w sprawie likwidacji poprzez niesporządzenie i nieogłoszenie informacji półrocznych o stanie likwidacji W.FIZ [..] w Likwidacji w grudniu 2016 r., w czerwcu 2017 r. oraz w grudniu 2017 r.
Opisane naruszenia zaistniały bądź zakończyły się w dniu, w którym obowiązywał art. 228 ust. 1c pkt 3 u.f.i. w brzmieniu obowiązującym od dnia 4 czerwca 2016 r. do dnia 20 kwietnia 2018 r., a zatem pod rządami ustawy zmieniającej z 2016 r. Brzmienie art. 228 ust. 1c i art. 228 ust. 2 u.f.i. obecnie jest analogiczne jak brzmienie tego przepisu obowiązujące przed dniem 21 kwietnia 2018 r. Zdaniem organu oznacza to, że zgodnie z art. 30 ww. ustawy zmieniającej za zachowania zaistniałe przed wejściem w życie ustawy zmieniającej Komisja wymierza sankcję według przepisów dotychczasowych czyli przepisów obowiązujących w dacie naruszenia, chyba że sankcja administracyjna w brzmieniu określonym w ustawie zmieniającej, tj. w brzmieniu obowiązującym od dnia 21 kwietnia 2018 r., jest względniejsza. Z uwagi na fakt, że wysokość sankcji nie uległa zmianie, Komisja powinna nałożyć sankcję administracyjną na podstawie przepisów obowiązujących w dacie stwierdzonych naruszeń, tj. zakończenia ich trwania, czyli przepisów w brzmieniu obowiązującym od dnia 4 czerwca 2016 r. do dnia 20 kwietnia 2018 r. KNF wskazała również, że w przypadku naruszenia przez Spółkę § 11 ust. 1 Rozporządzenia w sprawie likwidacji poprzez niesporządzenie i nieogłoszenie informacji półrocznych o stanie likwidacji W.FIZ [...] w Likwidacji w czerwcu 2018 r., w grudniu 2018 r. oraz w czerwcu 2019 r., przepisem sankcjonującym, z uwagi na datę naruszenia był art. 228 ust. 1c pkt 3 u.f.i. w brzmieniu obowiązującym po wejściu w życie ustawy zmieniającej z 2018 r. W związku z powyższym uchybieniem Spółki, Komisja uznała za zasadne nałożenie kary pieniężnej w wysokości 250 000 zł.
Ponownie rozpoznając sprawę, KNF nie stwierdziła żadnych przesłanek przemawiających za zmniejszeniem wysokości nałożonych kar pieniężnych, łączna wysokość kar pieniężnych nie uległa zmianie i wynosi 3 900 000 zł, co oznacza, iż ich stopień dolegliwości nie uległ zmianie w stosunku do kar pieniężnych nałożonych na podstawie zaskarżonej decyzji. Zdaniem KNF nie doszło do uchybienia zakazowi reformatio in peius, określonemu w art. 139 k.p.a.
KNF w uzasadnieniu decyzji szczegółowo ustosunkowała się do zarzutów podniesionych przez Spółkę we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i uznała, że postępowanie było prowadzone zgodnie z przepisami k.p.a., z zachowaniem wszelkich gwarancji procesowych dla strony, a wymiar nałożonych kar pieniężnych mieści się w ramach ustawowego maksimum oraz w ramach ich dolegliwości wynikającej z ustaleń poczynionych w toku prowadzonego postępowania. Spółka została ukarana na podstawie przepisów ustawy o funduszach inwestycyjnych w prawidłowo przywołanym brzmieniu, za wyjątkiem opisanego powyżej art. 228 ust. 1c pkt 3 u.f.i., wskazanego w nieprawidłowym brzmieniu w pkt II decyzji z 19 listopada 2019 r. (co nie miało w tym przypadku wpływu na maksymalny wymiar kary grożący Spółce). Natomiast wysokość poszczególnych kar pieniężnych została ustalona w oparciu o przesłanki wymiaru kary, mając na uwadze przede wszystkim funkcje, jakie dany środek sankcyjny ma wypełniać w sprawie.
Spółka wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję z 18 lutego 2020 r., zaskarżając rozstrzygnięcie w lit. A pkt I oraz lit. C. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:
I. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 189c k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, polegające na wymierzeniu skarżącej administracyjnych kar pieniężnych na podstawie art. 228 ust 2 pkt 2 w zw. z art. 228 ust 1c pkt 3 oraz na podstawie art. 228 ust 1c pkt 3 ustawy o funduszach inwestycyjnych w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy zmieniającej z 2018 r., tj. na podstawie przepisów ustawy o treści zmienionej w stosunku do tych samych przepisów ustawy obowiązujących w dacie wystąpienia naruszeń wskazanych w lit. A pkt I oraz lit. C zaskarżonej decyzji, które to naruszenie stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. stanowiące podstawę stwierdzenia nieważności decyzji w zaskarżonej przez skarżącą części;
2) art 189d k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na dokonaniu niepełnej oceny wszystkich elementów, które organ administracji publicznej jest zobowiązany wziąć pod uwagę wymierzając administracyjną karę pieniężną, w szczególności poprzez nieuwzględnienie przesłanki wskazanej w art. 189d pkt 6 k.p.a., a dotyczącej wysokości korzyści, którą strona postępowania osiągnęła lub straty, której uniknęła;
3) art. 6 i art. 8 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na prowadzeniu postępowania w sposób skutkujący i doprowadzający do utraty zaufania obywateli do organów administracji publicznej poprzez brak rzetelnej, wnikliwej i kompleksowej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, poprzez nieuwzględnienie działań poczynionych przez skarżącą celem poprawy sytuacji finansowej uczestników funduszu W.FIZ [...] w likwidacji;
4) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na braku wszechstronnego rozważenia wszelkich okoliczności sprawy, niepodjęcia dostatecznych kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności:
a) brak uwzględnienia w sposób należyty działań podejmowanych przez Spółkę celem poprawy sytuacji finansowej uczestników W.FIZ [..] w likwidacji, w sytuacji, gdy decyzja o charakterze uznaniowym nie zwalnia organu z obowiązku zgromadzenia i wszechstronnego zbadania materiału dowodowego i wydania decyzji o treści przekonującej pod względem prawnym i faktycznym;
b) poprzez błędną ocenę informacji wynikających z dokumentów finansowych skarżącej, znajdujących się w aktach postępowania administracyjnego i wyciągnięcie z nich wniosków z nich niewynikających, tj. uznanie, że na koniec 2019 roku skarżąca osiągnęła przychód w wysokości 60 446 403,82 zł i w związku z tym wymierzenie kary pieniężnej w wysokości, określonej w zaskarżonej decyzji nie wpłynie na sytuację finansową skarżącej, w sytuacji, gdy prawidłowa ocena dokumentów finansowych skarżącej, zgromadzonych w toku sprawy, doprowadziłaby do wniosku, że skarżąca osiągnęła na koniec 2019 roku przychód netto w wysokości 19 711 894,34 zł, w związku z czym wymierzona kara pieniężna, stanowiąca 19,79% przychodów skarżącej, ze względu nas jej dolegliwą dla skarżącej wysokość, doprowadzi do zaburzenia normalnego toku działania skarżącej, w szczególności spowoduje konieczność dokonania reorganizacji struktury organizacyjnej;
5) art. 107 § 3 k.p.a. zw. z art. 8, 9 i 11 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na niesporządzeniu wyczerpującego uzasadnienia faktycznego i prawnego, w tym w szczególności niedostateczne wyjaśnienie przez organ przesłanek, którymi kierował się, wydając zaskarżoną decyzję, zwłaszcza w zakresie, w którym organ bezpodstawnie w uzasadnieniu decyzji oparł swoje stanowisko na pojęciach i definicjach nie znanych prawu administracyjnemu, co uniemożliwiło skarżącej wszechstronne zapoznanie się z głównymi motywami rozstrzygnięcia w jej indywidualnej sprawie oraz co utrudnia skarżącej odniesienie się do rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji;
II. naruszenie przepisu prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: art 228 ust 1 pkt 2 ustawy o funduszach inwestycyjnych w brzmieniu nadanym mu ustawą z dnia 23 listopada 2012 r. o zmianie ustawy o funduszach inwestycyjnych oraz ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym w zw. z art. 57 ust 2 ustawy zmieniającej z 2016 r., poprzez ich niezastosowanie i wymierzenie skarżącej kary pieniężnej na podstawie zmienionego przepisu ustawy, który nie obowiązywał w dacie dopuszczenia się przez skarżącą zarzucanego jej naruszenia, co z kolei doprowadziło do wymierzenia skarżącej administracyjnej kary pieniężnej w wysokości znacznie dotkliwszej, aniżeli kara pieniężna jakiej mogła spodziewać się skarżąca, gdyby organ wymierzył karę na podstawie przepisów obowiązujących w dacie dokonania naruszenia.
W oparciu o powyższe zarzuty, Spółka wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w części rozstrzygnięcia wskazanego w lit. A pkt I oraz lit. C oraz poprzedzającej ją decyzji I instancji. W przypadku nieuwzględnienia tego wniosku, Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części rozstrzygnięcia wskazanego w lit. A pkt I oraz lit C oraz poprzedzającej ją decyzji w tym zakresie. Ponadto wniosła o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia przez skarżącą swoich praw. W uzasadnieniu Spółka rozwinęła podniesione zarzuty.
W odpowiedz na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wyrokiem z 7 lipca 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 1227/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Spółki na podstawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a.").
Od powyższego wyroku skarżąca złożyła skargę kasacyjną wnosząc o jego uchylenie w całości oraz przekazanie sprawy do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie celem ponownego jej rozpoznania. Ponadto wniosła o zasądzenie od Komisji na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia przez skarżącą swoich praw oraz przeprowadzenie rozprawy.
Wyrokiem z 5 grudnia 2023 r. sygn. akt II GSK 2476/21 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a także zasądził od Komisji na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.
W ocenie NSA, Sąd I instancji naruszył art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku bez wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia, w szczególności bez wyjaśnienia dlaczego zdaniem WSA naruszenia, których dopuściła się skarżąca, KNF mogła uznać za czyny (naruszenia) ciągłe. Zdaniem Sądu, WSA nie przeprowadził kontroli zaskarżonego aktu, a zatem nie wypełnił powierzonego mu zadania przeprowadzenia sądowej kontroli administracji. W ocenie NSA, Sąd I instancji w ogóle nie ustosunkował się do podnoszonych w skardze zarzutów dotyczących uchybień zaskarżonej decyzji w tym zakresie. Nie wyjaśnił dlaczego zaakceptował przyjętą przez organ konstrukcję prawną czynu ciągłego, nie znajdującą bezpośredniego oparcia w przepisach prawa administracyjnego, i dlaczego uznał, że mogła ona doprowadzić do wymierzenia skarżącej administracyjnych kar pieniężnych na podstawie przepisów ustawy nieobowiązujących w dacie wystąpienia poszczególnych naruszeń. Sąd nie ustosunkował się także do innych zarzutów skargi. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku jest na tyle ogólne, że wymyka się spod kontroli Sądu drugiej instancji, naruszając art. 141 § 4 p.p.s.a. w zakresie braków precyzyjnego wskazania stanu faktycznego, który stanowił podstawę do subsumpcji, podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienia.
Z uwagi na powyższe, NSA wskazał, że przy ponownie rozpatrując sprawę, Sąd pierwszej instancji dokona wnikliwej oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i precyzyjnie wskazać w uzasadnieniu wyroku podstawę prawną wydanego rozstrzygnięcia oraz jego uzasadnienia, ustosunkowując się do argumentacji podniesionej w skardze.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
W ocenie Sądu ponownie rozpoznającego sprawę, złożona przez Spółkę skarga na decyzję KNF jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, kontrola ta, stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Podkreślenia wymaga również, że stosownie do powołanych wyżej przepisów Sąd nie bada zaskarżonej decyzji pod względem jej celowości czy słuszności.
Należy zaznaczyć, że Sąd rozpoznawał sprawę ponownie – na skutek uchylenia przez Naczelny Sąd Administracyjny poprzednio wydanego w tej sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Stosownie do art. 190 p.p.s.a., sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przyjmuje się, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego jest wiążąca w sprawie dla sądu pierwszej instancji zarówno wówczas, gdy dotyczy zastosowania przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania administracyjnego. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, ciążący na wojewódzkim sądzie administracyjnym, może być wyłączony tylko w wyjątkowych sytuacjach, w szczególności w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego (tak również: m.in. H. Knysiak-Molczyk /w:/ T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydanie 2, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2008, s. 681-682 i powołane tam orzecznictwo). W tej sprawie nie wystąpiły okoliczności, które zwalniałyby Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z obowiązku rozpoznania sprawy zgodnie z wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 5 grudnia 2023 r. (sygn. akt II GSK 2476/21).
NSA uznał, że Sąd I instancji nie ustosunkował się do podnoszonych w skardze zarzutów dotyczących uchybień zaskarżonej decyzji. Sąd nie wyjaśnił, dlaczego zaakceptował przyjętą przez organ konstrukcję prawną czynu ciągłego, która nie znajduje bezpośredniego oparcia w przepisach prawa administracyjnego. Ponadto nie uzasadnił, dlaczego uznał, że ta konstrukcja mogła doprowadzić do wymierzenia skarżącej administracyjnych kar pieniężnych na podstawie przepisów ustawy nieobowiązujących w dacie wystąpienia poszczególnych naruszeń. Zdaniem NSA, Sąd I instancji nie odniósł się także do innych zarzutów skargi.
NSA stwierdził, że wyrok nie spełnia wymogów wynikających z art. 141 § 4 p.p.s.a. Samo przytoczenie przepisów, bez precyzyjnego wskazania, które z nich stanowiły podstawę rozstrzygnięcia i dlaczego - zwłaszcza w kontekście przyjętej przez organ koncepcji działania ciągłego - uznać należy za niewystarczające. NSA podkreślił, że prawidłowa kontrola sądowa legalności działania administracji wymaga nie tylko podzielenia prawnego poglądu organu administracji, ale także dokonania jego oceny i odniesienia się do argumentów strony skarżącej.
W związku z powyższym, NSA wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd I instancji powinien dokonać wnikliwej oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Sąd powinien precyzyjnie wskazać w uzasadnieniu wyroku podstawę prawną wydanego rozstrzygnięcia oraz jej uzasadnienie, a także ustosunkować się do argumentacji podniesionej w skardze.
Sąd stwierdza, że Komisja nałożyła na Spółkę karę pieniężną w wysokości 2 000 000 zł, o której mowa w części dotyczącej lit. A pkt I sentencji zaskarżonej decyzji, na podstawie przepisów, które nie miały zastosowania w niniejszej sprawie, tj. art. 228 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 228 ust. 1c pkt 3 ustawy o funduszach inwestycyjnych (w brzmieniu obowiązującym od 4 czerwca 2016 r. do 20 kwietnia 2018 r.). Zdaniem Sądu, organ powinien zastosować przepisy względniejsze dla skarżącej, tj. art. 228 ust. 1 pkt 2 ustawy o funduszach inwestycyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 157), przewidujące karę pieniężną do wysokości 500 000 zł. Natomiast zastosowane przez organ przepisy przewidywały dziesięciokrotnie wyższy maksymalny wymiar kary, tj. do wysokości 5 000 000 zł.
Należy zaznaczyć, że w przypadku funduszy inwestycyjnych, o których mowa w części dotyczącej lit. A pkt I ppkt 1 a-d, limit zaangażowania wynikający z art. 145 ust. 3 ustawy o funduszach inwestycyjnych został przekroczony w następujących okresach:
– od 12 marca 2015 r. do 27 czerwca 2017 r. w przypadku M. FIZ;
– od 12 marca 2015 r. do 27 czerwca 2017 r. w przypadku W. FIZ;
– od 29 maja 2015 r. do 20 września 2017 r. w przypadku C. FIZ;
– od 25 marca 2016 r. do 29 czerwca 2016 r. w przypadku W.FIZ [...].
Pomimo tego, że ww. fundusze inwestycyjne naruszały przepisy art. 145 ust. 3 w związku z art. 145 ust. 1 u.f.i. w okresach obowiązywania zarówno art. 228 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych (w brzmieniu obowiązującym od 3 lutego 2014 r. do 3 czerwca 2016 r.; t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 157), jak i art. 228 ust. 1c ustawy o funduszach inwestycyjnych (w brzmieniu obowiązującym od 4 czerwca 2016 r. do 20 kwietnia 2018 r.; tj. Dz. U. z 2016 r. poz. 615 i 1896 oraz Dz. U. z 2018 r. poz. 56), Komisja zdecydowała o zastosowaniu przepisów późniejszych, tj. mniej korzystnych dla Spółki.
Zgodnie z art. 228 ust. 2 pkt 2 ustawy o funduszach inwestycyjnych (w brzmieniu obowiązującym od 4 czerwca 2016 r. do 20 kwietnia 2018 r.), Komisja może nałożyć na towarzystwo sankcje, o których mowa w ust. 1c, jeżeli stwierdzi, że specjalistyczny fundusz inwestycyjny otwarty lub fundusz inwestycyjny zamknięty narusza przepisy prawa, z wyłączeniem naruszenia przepisów art. 69-69b ustawy o ofercie publicznej, postanowienia statutu, prospektu informacyjnego lub warunki określone w zezwoleniu lub zgodzie Komisji, a także w przypadku, gdy statut funduszu lub prospekt informacyjny funduszu zawiera postanowienia niezgodne z przepisami ustawy lub nieuwzględniające należycie interesu uczestników funduszu.
Z kolei zgodnie z zastosowanym przez Komisję art. 228 ust. 1c pkt 3 u.f.i., w przypadku gdy towarzystwo narusza przepisy prawa regulujące działalność towarzystwa wyłącznie w zakresie dotyczącym alternatywnych funduszy inwestycyjnych, nie wypełnia warunków określonych w zezwoleniu na zarządzanie alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi lub zgodzie udzielonej przez Komisję, przekracza zakres tego zezwolenia lub narusza interes uczestników specjalistycznego funduszu inwestycyjnego otwartego, uczestników funduszu inwestycyjnego zamkniętego lub inwestorów unijnego AFI, Komisja może, w drodze decyzji, nałożyć karę pieniężną do wysokości 5 000 000 zł. Przepis ten został wprowadzony ustawą zmieniającą z 2016 r. (Dz. U. z 2016 r. poz. 615) i obowiązywał w niezmienionej treści aż do 29 listopada 2019 r., tj. do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 16 października 2019 r. o zmianie ustawy o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 2217).
Zgodnie z art. 57 ust. 2 ustawy zmieniającej z 2016 r., za zachowania zaistniałe przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stanowiące naruszenie przepisów ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, sankcję administracyjną wymierza się według przepisów dotychczasowych, chyba że sankcja administracyjna wymierzona według przepisów ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, byłaby względniejsza dla strony postępowania. Z kolei art. 1 pkt 91 lit. b) ustawy zmieniającej z 2016 r. wprowadzał m.in. zmiany w art. 228 ust. 1c pkt 3 ustawy o funduszach inwestycyjnych, podnosząc maksymalną wysokość kary pieniężnej do 5 000 000 zł.
Stosownie do art. 228 ust. 1 pkt 2 ustawy o funduszach inwestycyjnych (w brzmieniu obowiązującym od 3 lutego 2014 r. do 3 czerwca 2016 r.; t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 157), w przypadku gdy towarzystwo narusza przepisy prawa, nie wypełnia warunków określonych w zezwoleniu, przekracza zakres zezwolenia lub narusza interes uczestników funduszu inwestycyjnego, uczestników funduszu zagranicznego lub uczestników zbiorczego portfela papierów wartościowych, Komisja może, w drodze decyzji, nałożyć karę pieniężną do wysokości 500 000 zł.
Sąd nie zgadza się z argumentacją Komisji zawartą na stronie 31 zaskarżonej decyzji, zgodnie z którą nie ma możliwości zastosowania przepisu ustawy starej, która obowiązywała w momencie rozpoczęcia naruszenia ciągłego, a które to naruszenie zakończyło się pod rządami ustawy nowej. Zdaniem Komisji, aby móc zastosować w prawidłowym brzmieniu przepis sankcjonujący, koniecznym jest ustalenie, czy dany delikt administracyjny miał charakter ciągły, a jeśli tak, to kiedy uległ zakończeniu. Komisja, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 19 maja 2009 r. (sygn. akt P 66/07), wskazała, że do sankcji administracyjnych można pomocniczo zastosować rozwiązania wypracowane w obszarze prawa karnego ze względu na represyjny charakter obu rodzajów przepisów.
Sąd w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę w pełni podziela i przyjmuje za swój pogląd wyrażony w wyroku NSA z 21 grudnia 2023 r. sygn. II GSK 1167/23, zgodnie z którym, gdy czyn stanowi jeden delikt administracyjny polegający na tym samym zachowaniu trwającym określony czas, a w tym czasie stan prawny uległ zmianie jedynie w zakresie sankcji administracyjnej, to dla oceny prawnej powyższego czynu należy stosować przepisy obowiązujące w chwili konkretyzacji się tego stosunku administracyjnoprawnego, natomiast dla zastosowania sankcji (nałożenia kary pieniężnej) organ powinien zastosować te przepisy, które okażą się bardziej korzystne dla strony.
Sąd stwierdza, że w przypadku gdy doszło do zmiany ustalenia maksymalnej wysokości kar wymierzanych na podstawie art. 228 ustawy o funduszach inwestycyjnych, natomiast pozostałe kwestie związane z opisem deliktu administracyjnego nie uległy zmianie, to zgodnie z art. 57 ust. 2 ustawy zmieniającej z 2016 r. należy stosować w zakresie wymierzenia sankcji przepisy względniejsze. Wynika to również z ogólnych zasad stosowania przepisów prawa represyjnego (zob. wyrok NSA z 21 grudnia 2023 r., sygn. II GSK 1167/23).
Sąd stwierdza, że w zakresie lit. A pkt I ppkt 2 zaskarżonej decyzji, Komisja dokonała błędnej subsumpcji prawa materialnego. Organ, wymierzając karę pieniężną za naruszenie art. 196 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych przez S. Fundusz Inwestycyjny Zamknięty, polegające na przekroczeniu ograniczenia inwestycyjnego w związku ze zbyciem akcji spółki M. S.A., zastosował niewłaściwą podstawę prawną. Komisja oparła się na art. 228 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 228 ust. 1c pkt 3 ustawy o funduszach inwestycyjnych (w brzmieniu obowiązującym od 4 czerwca 2016 r. do 20 kwietnia 2018 r.), podczas gdy właściwym przepisem w niniejszym przypadku był art. 228 ust. 1 pkt 2 tejże ustawy (w brzmieniu obowiązującym od 3 lutego 2014 r. do 3 czerwca 2016 r.; t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 157).
Zgodnie z art. 196 ust. 1 u.f.i (w brzmieniu obowiązującym od 3 lutego 2014 r. do 29 listopada 2019 r.) fundusz inwestycyjny zamknięty lub specjalistyczny fundusz inwestycyjny otwarty stosujący zasady i ograniczenia inwestycyjne funduszu zamkniętego może być utworzony jako fundusz aktywów niepublicznych lokujący co najmniej 80% wartości swoich aktywów w aktywa inne niż:
1) papiery wartościowe będące przedmiotem publicznej oferty lub papiery wartościowe dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym, chyba że papiery wartościowe stały się przedmiotem publicznej oferty lub zostały dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym po ich nabyciu przez fundusz;
2) instrumenty rynku pieniężnego, chyba że zostały wyemitowane przez spółki niepubliczne, których akcje lub udziały wchodzą w skład portfela inwestycyjnego funduszu.
Na stronie 21 zaskarżonej decyzji Komisja wskazała, że w przypadku funduszu S. FIZ dokonano łącznej sprzedaży 30 241 152 sztuk akcji spółki M. S.A. w dniu 8 maja 2015 r., a następnie w dniu 27 maja 2015 r. Z analizy sprawozdań kwartalnych funduszu S. FIZ wynikało, że od II kwartału 2015 r. do końca I kwartału 2018 r. włącznie fundusz ten nie posiadał składników lokat, o których mowa w art. 196 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych, na poziomie 80% wartości aktywów funduszu. Zatem, analogicznie jak w przypadku części dotyczącej lit. A pkt I ppkt 1, do wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie art. 196 ust. 1 u.f.i., które rozpoczęło się przed wejściem w życie art. 228 ust. 1c pkt 3 u.f.i. (w brzmieniu obowiązującym od 4 czerwca 2016 r. do 20 kwietnia 2018 r.) Komisja powinna zastosować art. 228 ust. 1 pkt 2 tejże ustawy (w brzmieniu obowiązującym od 3 lutego 2014 r. do 3 czerwca 2016 r.; t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 157).
Odnosząc się do naruszenia wskazanego w zaskarżonej decyzji w części lit. A pkt I ppkt 3, Sąd stwierdza, że Komisja, nakładając na Spółkę karę pieniężną, niewłaściwie zastosowała art. 228 ust. 1c pkt 3 ustawy o funduszach inwestycyjnych (w brzmieniu obowiązującym od 4 czerwca 2016 r. do 20 kwietnia 2018 r.), podczas gdy w tym przypadku zastosowanie miał art. 228 ust. 1 pkt 2 tejże ustawy (w brzmieniu obowiązującym od 3 lutego 2014 r. do 3 czerwca 2016 r.; t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 157). Komisja zarzuciła W.FIZ [..] naruszenie § 28 ust. 2 Statutu, wprowadzonego uchwałą zarządu C. Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. nr [...] z dnia 21 września 2015 r., w związku z lokowaniem aktywów w udziały spółki S.(S.), bez rzetelnej analizy sytuacji tej spółki przed jej nabyciem do portfela funduszu. Należy podkreślić, że nabycie przez W.FIZ [...] akcji S. miało miejsce w dniu 25 marca 2016 r. Zatem proces podjęcia przez Spółkę decyzji inwestycyjnej, skutkującej nabyciem do portfela inwestycyjnego udziałów S., miał miejsce przed tą datą. Zdaniem Komisji, do zakończenia tego naruszenia doszło dopiero w dniu 29 czerwca 2016 r., tj. po otwarciu likwidacji funduszu W.(zob. strona 33 zaskarżonej decyzji). Mając na uwadze powyższe okoliczności, należy stwierdzić, iż początek naruszenia § 28 ust. 2 Statutu miał miejsce przed wejściem w życie art. 228 ust. 1c pkt 3 u.f.i. (w brzmieniu obowiązującym od dnia 4 czerwca 2016 r. do dnia 20 kwietnia 2018 r.). W konsekwencji, analogicznie do uprzednio analizowanych przypadków, zastosowanie winien znaleźć przepis względniejszy dla Spółki, to jest art. 228 ust. 1 pkt 2 przywołanej ustawy (w brzmieniu obowiązującym od dnia 3 lutego 2014 r. do dnia 3 czerwca 2016 r.; t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 157).
Z uwagi na powyższe, w ocenie Sądu, zgodnie z pkt 1 sentencji wyroku, należało uchylić zaskarżoną decyzję w części dotyczącej lit. A pkt I oraz poprzedzającą ją decyzję z 19 listopada 2019 r. w części dotyczącej pkt I (tj. pkt 2 sentencji wyroku).
Sąd stwierdza, że Komisja nałożyła na Spółkę karę pieniężną w wysokości 1 250 000 zł, o której mowa w części dotyczącej lit. C zaskarżonej decyzji, w zakresie naruszenia art. 10 ustawy o funduszach inwestycyjnych (tj. części dotyczącej lit. C pkt 1), na podstawie przepisów, które nie miały zastosowania w niniejszym przypadku, tj. art. 228 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 228 ust. 1c pkt 3 o funduszach inwestycyjnych (w brzmieniu obowiązującym od 4 czerwca 2016 r. do 20 kwietnia 2018 r.). Zdaniem Sądu, organ w tym zakresie powinien zastosować przepisy względniejsze dla skarżącej, tj. art. 228 ust. 1 pkt 2 przywołanej ustawy (Dz. U. z 2014 r. poz. 157), przewidujące karę pieniężną do wysokości 500 000 zł. Natomiast zastosowane przez organ przepisy przewidywały dziesięciokrotnie wyższy maksymalny wymiar kary, tj. do wysokości 5 000 000 zł.
Zgodnie z art. 10 u.f.i. w brzmieniu obowiązującym od 4 czerwca 2016 r., wykonując swoje zadania, towarzystwo i depozytariusz oraz zarządzający ASI i depozytariusz działają niezależnie i w interesie odpowiednio uczestników funduszu inwestycyjnego i inwestorów alternatywnej spółki inwestycyjnej. Z kolei zgodnie z art. 10 u.f.i., w brzmieniu obowiązującym od wprowadzenia tejże ustawy do 3 czerwca 2016 r., towarzystwo i depozytariusz działają niezależnie i w interesie uczestników funduszu inwestycyjnego.
Zdaniem Komisji, skarżąca wykonując działalność zarządzania W.FIZ [...], doprowadziła do zawarcia transakcji nabycia przez fundusz udziałów S. z przekroczeniem ograniczeń inwestycyjnych, a ponadto nie dokonała rzetelnej oceny sytuacji spółki S. przed jej nabyciem do portfela W.FIZ [..] m.in. w zakresie zagadnienia dotyczącego realnej możliwości uzyskania przez S. należności w wysokości 3 400 000 USD. Komisja wyjaśniła, że art. 10 u.f.i. wyraża zasadę prymatu interesów uczestników funduszu inwestycyjnego. Wszelkie czynności podejmowane przez towarzystwo muszą uwzględnić główny cel jakim jest ochrona aktywów wniesionych przez uczestników. Granice ochrony interesu uczestników są zakreślone przez cel inwestycyjny funduszu, wybraną politykę inwestycyjną i związane z nimi zasady ograniczania ryzyka określone w przepisach ustawy. Zdaniem Komisji, skarżąca doprowadziła do zawarcia umowy nabycia przez W.FIZ [...] udziałów spółki S. nie dokonując rzetelnej analizy sytuacji spółki, w szczególności analizy możliwości spełniania przez spółkę A. S.A. warunków, które uzależniały wystawienie na rzecz S. weksla na kwotę 3 400 000 USD (zob. strona 58 zaskarżonej decyzji).
Z pisma C. TFI S.A. z 5 kwietnia 2017 r. wynikało, że decyzja o nabyciu do portfela W.FIZ [..] udziałów spółki S. została podjęta na podstawie dokumentu zatytułowanego "Wstępna rekomendacja zawarcia transakcji [...]" z 23 grudnia 2015 r.
Należy zaznaczyć, że umowa sprzedaży 38 000 sztuk udziałów spółki S. za cenę 9 500 000 zł została zawarta w dniu 25 marca 2016 r. pomiędzy W.FIZ [...], reprezentowanym przez C. TFI S.A., a spółką E. Sp. z o.o.
W powyższych okolicznościach Sąd stwierdza, że naruszenie art. 10 u.f.i. poprzez dokonanie czynności związanych z lokowaniem aktywów W.FIZ [...] w udziały spółki S. mogło mieć miejsce do dnia zakupu tych udziałów, tj. do dnia 25 marca 2016 r. Zatem naruszenie to nastąpiło w czasie, gdy maksymalny wymiar kary wynosił 500 000 zł, gdyż był określony przez art. 228 ust. 1 pkt 2 u.f.i. (w brzmieniu obowiązującym od 3 lutego 2014 r. do 3 czerwca 2016 r.; t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 157). W związku z powyższym Komisja, wymierzając Spółce karę pieniężną za naruszenie, o którym mowa w części lit. C pkt 1 zaskarżonej decyzji, zastosowała art. 228 ust. 1c pkt 3 u.f.i., który nie obowiązywał w czasie popełnienia tego naruszenia.
W przypadku naruszenia § 7 ust. 1 Rozporządzenia w sprawie likwidacji, polegającego na niesporządzeniu w sposób niezwłoczny sprawozdania finansowego na dzień otwarcia likwidacji W.FIZ [...] w likwidacji (dotyczy lit. C pkt 2 sentencji zaskarżonej decyzji), Komisja nałożyła na Spółkę karę pieniężną na podstawie art. 228 ust. 1c pkt 3 ustawy o funduszach inwestycyjnych, w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy zmieniającej z 2018 r. (Dz. U. z 2018 r. poz. 685). Otwarcie likwidacji W.FIZ [...] miało miejsce 29 czerwca 2016 r., a likwidatorem funduszu został C. TFI S.A. Należy zatem stwierdzić, że w dniu otwarcia likwidacji obowiązywał art. 228 ust. 1c pkt 3 ustawy o funduszach inwestycyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 615), którego treść nie zmieniła się aż do zmiany wprowadzonej ustawą z dnia 16 października 2019 r. o zmianie ustawy o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2019 r. poz. 2217). W związku z tym Sąd stwierdza, że wymierzając Spółce karę pieniężną, Komisja prawidłowo zastosowała art. 228 ust. 1c pkt 3 ustawy o funduszach inwestycyjnych, w brzmieniu obowiązującym w czasie, gdy doszło do naruszenia § 7 ust. 1 Rozporządzenia w sprawie likwidacji.
W przypadku naruszenia § 11 ust. 1 Rozporządzenia w sprawie likwidacji, poprzez niesporządzenie i nieogłoszenie trzech informacji półrocznych o stanie likwidacji W.FIZ [...] w likwidacji (dotyczy lit. C pkt 3 sentencji zaskarżonej decyzji), Sąd stwierdza, że Komisja prawidłowo wskazała jako podstawę prawną rozstrzygnięcia art. 228 ust. 1c pkt 3 ustawy o funduszach inwestycyjnych w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy zmieniającej z 2018 r. (Dz. U. z 2018 r. poz. 685).
Zgodnie z § 11 ust. 1 Rozporządzenia w sprawie likwidacji, w przypadku gdy likwidacja funduszu trwa ponad 6 miesięcy, likwidator sporządza informacje półroczne o stanie likwidacji funduszu i publikuje je na stronie internetowej wskazanej w ogłoszeniu o otwarciu likwidacji funduszu.
Otwarcie likwidacji W.FIZ [..] miało miejsce 29 czerwca 2016 r., zatem skarżąca, jako likwidator funduszu, miała obowiązek sporządzenia i ogłoszenia pierwszej półrocznej informacji o stanie likwidacji na dzień 30 grudnia 2016 r., a następnie kolejnych co pół roku, publikując je na stronie internetowej wskazanej w ogłoszeniu o otwarciu likwidacji. Brak sporządzenia i ogłoszenia tych informacji oznaczał naruszenie obowiązku wynikającego z § 11 ust. 1 Rozporządzenia w sprawie likwidacji. Zdaniem Sądu, Komisja prawidłowo wskazała, że podstawą nałożenia kary pieniężnej za niesporządzenie i nieogłoszenie trzech informacji półrocznych o stanie likwidacji W.FIZ [...] w likwidacji był art. 228 ust. 1c pkt 3 ustawy o funduszach inwestycyjnych, w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy zmieniającej z 2018 r. (Dz. U. z 2018 r. poz. 685).
Zdaniem Sądu, z uwagi na fakt, że w zaskarżonej decyzji Komisja przypisała powyżej analizowane naruszenia art. 10 ustawy o funduszach inwestycyjnych oraz § 7 ust. 1 i § 11 ust. 1 Rozporządzenia w sprawie likwidacji do jednej jednostki redakcyjnej sentencji (część dotycząca lit. C), w której jako podstawę prawną wymierzenia kary pieniężnej wskazano art. 228 ust. 1c pkt 3 ustawy o funduszach inwestycyjnych w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy zmieniającej z 2018 r. (Dz. U. z 2018 r. poz. 685), i na tej podstawie nałożono na skarżącą łączną karę pieniężną w wysokości 1 250 000 zł, należało tę część zaskarżonej decyzji uchylić, co uczyniono w pkt 1 sentencji wyroku. Decydującym dla uchylenia tej części zaskarżonej decyzji było zastosowanie jako podstawy prawnej do wymierzenia kary za naruszenie art. 10 ustawy o funduszach inwestycyjnych art. 228 ust. 1c pkt 3 tej ustawy, który nie obowiązywał w czasie popełnienia tego naruszenia. Nie było również potrzeby uchylania tej części rozstrzygnięcia w poprzedniej decyzji z 19 listopada 2019 r. (tj. części dotyczącej pkt II), ponieważ została ona uchylona na podstawie części dotyczącej lit. B zaskarżonej decyzji.
Odnosząc się do części dotyczącej lit. A pkt II zaskarżonej decyzji, Sąd stwierdza, że Komisja prawidłowo, na podstawie art. 228 ust. 2 w związku z art. 228 ust. 1 pkt 2 u.f.i. (w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy zmieniającej z 2016 r.), nałożyła na skarżącą karę pieniężną w wysokości 400 000 zł za naruszenie przez W.FIZ [..] § 29 ust. 9 Statutu poprzez utrzymanie aktywów płynnych w dniu wyceny o wartości niższej niż 1% wartości aktywów netto.
Zgodnie z § 29 ust. 9 Statutu, wartość aktywów płynnych w dniu wyceny nie może być niższa niż 1% wartości aktywów netto funduszu. W ocenie Sądu, Komisja na stronie 25 zaskarżonej decyzji słusznie wskazała, że na planowany dzień wykupu (tj. 30 września 2015 r.) fundusz dysponował aktywami płynnymi w postaci środków pieniężnych o wartości 359,32 zł, podczas gdy wartość aktywów netto W.FIZ [...] wynosiła 16 618 783,53 zł. Oznacza to, że aktywa płynne funduszu stanowiły zaledwie 0,002% jego wartości aktywów netto. Z kolei na dzień 31 marca 2016 r. fundusz dysponował aktywami płynnymi w wysokości 29 684,41 zł, przy wartości aktywów netto wynoszącej 17 135 410,64 zł, co oznaczało 0,17% wartości aktywów netto funduszu. Mając na uwadze powyższe, zdaniem Sądu fundusz nie utrzymał aktywów płynnych na poziomie minimum 1% wartości aktywów netto, czym naruszył postanowienie § 29 ust. 9 Statutu.
Odnosząc się do części dotyczącej lit. D zaskarżonej decyzji, Sąd stwierdza, że Komisja prawidłowo, na podstawie art. 228 ust. 1c pkt 3 ustawy o funduszach inwestycyjnych (w brzmieniu obowiązującym po wejściu w życie ustawy zmieniającej z 2018 r.), nałożyła na skarżącą karę pieniężną w wysokości 250 000 zł za naruszenie § 11 ust. 1 Rozporządzenia w sprawie likwidacji. Komisja słusznie nałożyła na skarżącą karę pieniężną za naruszenie § 11 ust. 1 Rozporządzenia w sprawie likwidacji w odrębnej jednostce redakcyjnej sentencji zaskarżonej decyzji. Należy zaznaczyć, że stwierdzona nieprawidłowość w postaci niesporządzenia i nieopublikowania informacji półrocznej o stanie likwidacji funduszu jest niejako kontynuacją naruszenia, o którym mowa w części dotyczącej lit. C pkt 3 sentencji zaskarżonej decyzji. Jednakże, z uwagi na wprowadzone zmiany ustawowe, podstawą prawną do wymierzenia kary pieniężnej był art. 228 ust. 1c pkt 3 ustawy o funduszach inwestycyjnych w brzmieniu po wejściu w życie ustawy zmieniającej z 2018 r. (Dz. U. z 2018 r. poz. 685), a nie jak w przypadku wcześniejszych naruszeń przed wejściem w życie tej zmiany.
Z uwagi na powyższe, Sąd uznał, że zarzuty Skarżącej zasługiwały na uwzględnienie, jednak częściowo z innych powodów niż zawartych w skardze. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej lit. A pkt I oraz lit. C, a także decyzję z 19 listopada 2019 r. w części dotyczącej pkt I, z uwagi na wyżej opisane mankamenty. Mankamenty te polegały przede wszystkim na niezastosowaniu przepisów względniejszych dla skarżącej (w przypadku zmiany prawa) lub zastosowaniu przepisów nieobowiązujących w czasie popełnienia przez skarżącą naruszeń. Należy również zaznaczyć, że przepisy Działu IVA Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 189c i art. 189d k.p.a. wskazane w skardze, zostały wprowadzone ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (weszła w życie 1 czerwca 2017 r.). Zatem nie mogły one mieć zastosowania, na przykład, w stosunku do naruszenia dotyczącego części A pkt I ppkt 2 i 3 sentencji zaskarżonej decyzji.
Zdaniem Sądu, pomimo że zaskarżona decyzja zawierała uchybienia w części dotyczącej lit. A pkt I oraz lit. C, to w pozostałym zakresie pozwalała na nałożenie na skarżącą kary pieniężnej. Sąd zauważa również, że skarżąca nie kwestionowała rozstrzygnięcia Komisji w zakresie lit. A pkt II oraz lit. D sentencji. Sąd stwierdza, że organ nie naruszył w tym zakresie przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności art. 6 k.p.a. (zasady praworządności), art. 7 k.p.a. (zasady prawdy obiektywnej), art. 8 § 1 k.p.a. (zasady zaufania do władzy publicznej), art. 9 k.p.a. (zasady informowania stron), art. 11 k.p.a. (zasady przekonywania), art. 77 § 1 k.p.a. (zasady prowadzenia postępowania dowodowego), art. 80 k.p.a. (zasady swobodnej oceny dowodów), a zaskarżona decyzja zawierała elementy składowe, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a. Ponadto organ uwzględnił dyrektywy wymiaru administracyjnych kar pieniężnych, o których mowa w art. 189d k.p.a.
W zakresie uchylonej części dotyczącej lit. A pkt I oraz lit. C, Sąd uznał kontrolę rozstrzygnięcia w zakresie pozostałych zarzutów podniesionych w skardze za przedwczesną.
Ponownie rozpatrując sprawę, organ, mając na uwadze ocenę prawną zawartą w tym wyroku, powinien w szczególności:
1. w przypadku naruszeń, które miały swój początek w stanie prawnym innym niż ten obowiązujący w momencie ich zakończenia (lub dalszego trwania), zastosować przepisy względniejsze dla skarżącej, uwzględniając przepisy ustawy wprowadzającej zmiany (np. art. 57 ust. 2 ustawy zmieniającej z 2016 r.) oraz stanowisko NSA wyrażone w wyroku z 21 grudnia 2023 r. sygn. akt II GSK 1167/23, dotyczące czynu mającego charakter zbliżony do "czynu ciągłego";
2. zastosować przepisy obowiązujące w czasie popełnienia naruszeń, wskazując dokładnie, które przepisy stanowiły podstawę nałożenia kary pieniężnej;
3. wyjaśnić, jakie okoliczności sprawy miały wpływ na wysokość wymierzonej kary pieniężnej.
Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej lit. A pkt I oraz lit. C (w pkt 1 wyroku), a także uchylił decyzję Komisji Nadzoru Finansowego z 19 listopada 2019 r. w części dotyczącej pkt I (w pkt 2 wyroku). W pozostałej części oddalił skargę (pkt 3 wyroku). O kosztach postępowania sądowoadministracyjnego Sąd orzekł w pkt 4 wyroku, na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 2 pkt 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935), zasądzając od Komisji na rzecz skarżącej kwotę 47 517 zł, na którą składały się uiszczony wpis sądowy od skargi (32 500 zł), wynagrodzenie pełnomocnika będącego radcą prawnym (15 000 zł) oraz opłata skarbowa (17 zł).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło