VI SA/Wa 521/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant st. ref. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi M. T. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę aplikantów adwokackich oddala skargę Zaskarżoną uchwałą nr [...] z dnia [...] grudnia 2011 r., Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, po rozpoznaniu odwołania M. T. od uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] października 2011 r. w przedmiocie odmowy wpisu na listę aplikantów adwokackich, utrzymało w mocy powyższą uchwałę. Stan sprawy przedstawiał się następująco. Uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2011 r. Komisja Egzaminacyjna ds. aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] stwierdziła, że M. T. (dalej skarżący) uzyskał pozytywny (119 pkt) wynik z egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką, który odbył się w dniu [...] września 2011 r. w [...]. Skarżący w dniu [...] października 2011 r. złożył wniosek o wpis na listę aplikantów adwokackich Izby Adwokackiej w [...]. Do wniosku załączył informację z Krajowego Rejestru Karnego z dnia [...] października 2011 r., z której wynikało, że jest osobą karaną za przestępstwo z art. 62 ust. 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii, oświadczenie o korzystaniu w pełni z praw publicznych oraz posiadaniu pełnej zdolności do czynności prawnych i pisma wskazujące na jego zaangażowanie w działalność społeczną. Uchwałą z dnia [...] października 2011 r. Okręgowa Rada Adwokacka w [...] na podstawie art. 75 ust. 2 – 5 i ust. 6 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (tj. Dz. U. z 2009 r., Nr 146, poz. 1188 ze zm.) – dalej p. o a. odmówiła skarżącemu wpisu na listę aplikantów adwokackich. W uzasadnieniu wskazano, iż popełnienie przestępstwa umyślnego stwierdzone prawomocnym wyrokiem skazującym, które to skazanie nie uległo zatarciu - prowadzi, w ocenie ORA w [...] do konstatacji, że osoba skazana i karana za przestępstwo umyślne nie jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków aplikanta adwokackiego, a w przyszłości zawodu adwokata. ORA w [...] wskazała również, że zgodnie z art. 68 ust. 3 pkt 1 p.o a. do wniosku o wpis powinna być załączona informacja o niekaralności. Wymóg ten dotyczy nie tylko sfery etyczno - moralnej, ale ma też charakter formalny - przedstawiona informacja z Krajowego Rejestru Karnego ma potwierdzać fakt niekaralności kandydata, a nie dowolne dane (w tym np. skazanie) dotyczące jego przeszłości prawno - karnej.Tymczasem skarżący nie przedstawił informacji o niekaralności, ponieważ był karany, zatem nie spełnił przesłanek nie tylko z art. 65 pkt 1 p. o a., ale także z art. 68 ust. 3 pkt 1 p. o a. W odwołaniu od powyższej uchwały, skarżący zarzucił jej naruszenie art. 65 pkt 1 p. o a. poprzez uznanie, że prawomocne skazanie za przestępstwo umyślne wyłącza rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu, art. 68 ust. 3 pkt 1 p. o a. poprzez uznanie, że nieprzedstawienie informacji o niekaralności stanowi podstawę do odmowy wpisu i obrazę przepisów postępowania poprzez nierozpatrzenie całego materiału dowodowego. Jednocześnie wniósł o jej uchylenie i dokonanie wpisu. W uzasadnieniu podniósł, że ORA w [...] ograniczyła się do wskazania na okoliczność popełnienia przez niego przestępstwa umyślnego, natomiast nie rozważyła całokształtu jego dotychczasowej postawy życiowej, m.in. szerokiej aktywności w życiu społecznym (organizacja turnieju sportowego, koncertów charytatywnych, praca w wolontariacie) oraz osiągnięć naukowych (wzorowe oceny w toku praktyk studenckich, wyróżniająca się praca magisterska). Skarżący powołał się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, z którego wynika, że sylwetka kandydata nie może być oceniana w aspekcie jednostkowego wydarzenia z jego życia, ale z uwzględnieniem wszystkich jego zachowań i cech. Stwierdził również, że pomimo skazania spełnia przesłankę z art. 65 pkt 1 p. o a. Według skarżącego, organ I instancji dokonał także nieprawidłowej wykładni art. 68 ust. 3 pkt 1 p. o a., ponieważ ustawa nie wiąże z jego niespełnieniem żadnych sankcji. Odmowa wpisu może nastąpić jedynie z powodu niespełnienia warunków z art. 65 pkt 1 - 3 p.o a., nie zaś z uwagi na nieprzedstawienie określonej informacji z Krajowego Rejestru Karnego. Sam fakt skazania nie może stanowić wyłącznego i decydującego dowodu w sprawie. Wspomnianą na wstępie uchwałą, Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej utrzymało w mocy uchwałę odmawiajacą wpisu skarżącego na listę aplikantów adwokackich, podkreślając, iż osoba nieskazitelnego charakteru, o jakiej mowa w art. 65 pkt 1 p. o a., musi spełniać rzeczywiście najwyższe kryteria, niezbędne dla należytego wykonywania zawodu zaufania publicznego, jakim jest zawód adwokata. Niedopuszczalne jest – w ocenie organu odwoławczego - rozumowanie, wedle którego z uwagi na charakter przestępstwa oraz poprzedzającą je czy aktualną postawę sprawcy, można sam fakt popełnienia czynu karalnego pominąć przy ocenie rękojmi z art. 65 pkt 1 p. o a. Nieskazitelność charakteru implikuje brak jakichkolwiek zarzutów pod adresem kandydata, a zwłaszcza takich, które mogłyby wpłynąć na sposób wykonywania przez niego zadań aplikanta czy adwokata. Za słuszny organ odwoławczy uznał przytoczony przez skarżącego pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wedle którego przez rękojmię należy rozumieć zespół cech osobistych charakteru i zachowań osoby, na której nie ciążą żadne zarzuty podważające jej wiarygodność. Nie sposób twierdzić zatem, jak wywiódł organ, że osoba skazana za przestępstwo odpowiada powyższej charakterystyce. W tym kontekście przedstawione przez skarżącego dowody jego aktywności społecznej nie mogły zrównoważyć faktu karalności. Za równie ważki uznano fakt niespełnienia przez skarżącego warunku z art. 68 ust. 3 pkt 1 p. o a. Pismem z dnia [...] stycznia 2012 r. skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] grudnia 2011 r., zarzucając jej naruszenie, - art. 65 pkt 1 w zw. z art. 75 ust. 2 p. o a. poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że fakt prawomocnego skazania za przestępstwo umyślne a priori wyklucza nieskazitelność charakteru oraz powoduje brak rękojmi prawidłowego wykonywania przez osobę ubiegającą się o wpis na listę aplikantów adwokackich uprawnień aplikanta, przestrzegania obowiązków, które na aplikancie spoczywają, a także w przyszłości prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, a w następstwie tego niewłaściwe zastosowanie wskazanego przepisu przez przyjęcie - na tle ustalonego stanu faktycznego - braku określonych w tym przepisie przesłanek, - art. 68 ust. 3 pkt 1 w zw. z art. 75 ust. 5 oraz art. 68 ust. 4 p. o a. poprzez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że nieprzedstawienie przez osobę ubiegającą się o wpis na listę aplikantów adwokackich informacji o niekaralności z Krajowego Rejestru Karnego, stanowi podstawę do odmowy przez okręgową radę adwokacką wpisu na listę aplikantów adwokackich, a w następstwie tego zastosowanie art. 68 ust. 4 p.o a. pomimo braku przesłanek określonych w tym przepisie, - art. 75 ust. 4 p.o a. poprzez niezastosowanie tego przepisu pomimo istnienia - na tle ustalonego stanu faktycznego - przesłanek określonych w tym przepisie; oraz naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia tj. -art. 7 i 8 k.p.a., statuujących zasadę uwzględniania słusznego interesu obywateli oraz pogłębiania zaufania do organów administracji publicznej, poprzez wydanie przez organ II instancji, niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia w sytuacji, gdy było możliwe rozstrzygnięcie sprawy zgodnie ze słusznym interesem strony, - art. 10 k.p.a., poprzez zaniechanie zapewnienia skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu, zarówno przed organem I Instancji jak i przed organem II Instancji, w sytuacji gdy w przedmiotowej sprawie, nie zachodziły przesłanki wymienione w § 2 tegoż przepisu, umożliwiające odstąpienie od zasady określonej w § 1 - art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez nie rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz dokonanie oceny w zakresie spełniania przez odwołującego się wymogu określonego w art. 65 pkt 1 p. o a., jedynie w oparciu o informację o osobie z Krajowego Rejestru Karnego, z pominięciem pozostałego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego; - art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez zaniechanie sporządzenia uzasadnienia faktycznego rozstrzygnięcia, w zakresie odnoszącym się do wpływu karalności skarżącego, in concreto, na rękojmię wykonywania przez niego zadań aplikanta adwokackiego. Zdaniem skarżącego, nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu, iż osoba skazana - skarżący za przestępstwo umyślne nie może uchodzić za osobę nieskazitelnego charakteru, ponieważ czyn, za który został skazany, popełniony został przez niego 5 lat wcześniej, a nadto skarżący swoim zachowaniem od tego czasu udowodnił, iż jego charakter został ukształtowany w sposób pozytywny i pożądany społecznie. Zdaniem skarżącego, organ zdyskredytował go z powodu samego faktu skazania, a dyspozycja art. 72 p. o a. wskazuje, iż nie w każdym przypadku wyrok karny pociągnie za sobą utratę cechy nieskazitelności charakteru i będzie skutkowało koniecznością skreślenia go z listy. W jego ocenie, organ II instancji rażąco naruszył nie tylko przepisy postępowania, ale przede wszystkim normy prawa materialnego. Uzasadnienie uchwały nie spełnia podstawowych standardów art. 107 § 3 k.p.a. Ograniczone zostało tylko do powielenia argumentacji Okręgowej Rady Adwokackiej w [...], oparte zostało na czystej negacji zarzutów podniesionych przez skarżącego i jest w istocie pozbawione wywodu prawnego, pozwalającego na zrozumienie podjętej przez organ decyzji. W uzasadnieniu nie dokonano również analizy stanu faktycznego sprawy, zarówno w zakresie dotychczasowego życia skarżącego, jego osobowości i charakteru przez pryzmat nieskazitelności charakteru i rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków aplikanta. Brak również argumentów w zakresie, jaki wpływ ma przyjęta przez organ administracyjny skaza w postaci wyroku karnego, na prawidłowe wykonywanie przez skarżącego obowiązków aplikanta. Z uwagi na powyższe, zdaniem skarżącego, organ II instancji, wydając zaskarżoną uchwałę naruszył art. 65 pkt 1 oraz art. 75 ust. 4 p. o a. W odpowiedzi na skargę, organ samorządu adokackiego uznał, iż skarga jest niezasadna i winna zostać oddalona. Podtrzymując wcześniej zajęte stanowisko ponownie wskazał, iż fakt, że ocena dotychczasowego zachowania i nieskazitelności charakteru nie może opierać się na przypuszczeniach. Konieczne jest posiadanie pewności, co do spełnienia przez kandydata na aplikanta adwokackiego przesłanek ustawowych. Jakiekolwiek wątpliwości co do spełnienia przez kandydatów na adwokatów (aplikantów adwokackich) przesłanki nieskazitelności charakteru należy uznawać za okoliczności dyskwalifikujące. Powyższej oceny nie zmienia pozytywna postawa społeczna wykazywana przez skarżącego. Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego ustalono, że skarżący został skazany za przestępstwo umyślne. Z uwagi na powyższe, nie spełnił standardów etycznych i w związku z popełnieniem czynu karalnego nie może uchodzić za osobę nieskazitelnego charakteru, jaką winien być kandydat do adwokatury. Fakt ten jest co prawda elementem wskazującym na starania skarżącego na poprawę swojego zachowania, nie może jednak przesłaniać oceny tego, czy skarżący daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu aplikanta. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona uchwała oraz utrzymana nią w mocy uchwała Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] października 2011 r. odpowiada prawu. Zgodnie z art. 75 ust. 2 prawa o adwokaturze aplikantem adwokackim może być osoba, która spełnia warunki z art. 65 pkt 1-3 prawa o adwokaturze i uzyskała pozytywną ocenę z egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką. Wpis na listę aplikantów adwokackich następuje na podstawie uchwały okręgowej rady adwokackiej. Do wniosku o wpis należy zgodnie z art. 75 ust 5 w zw. z art. 68 ust. 3 prawa o adwokaturze dołączyć stosowne dokumenty międy innymi informację o niekaralności z Krajowego Rejestru Karnego (KRK). Jak wynika z akt sprawy skarżący uzyskał pozytywny wynik z egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką uzyskując 112 pkt (Uchwała nr [...] z [...] września 2011 r. Komisji Egzaminacyjnej do aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...]). Z przedłożonej natomiast przez skarżącego informacji z Krajowego Rejestru Karnego wynika, iż jest on osobą karaną za czyn z art. 62 ust. 3 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii (posiadanie środków odurzających). Zgodnie z art. 65 pkt 1-3 prawa o adwokaturze na listę aplikantów może być wpisany ten, kto: 1. jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata; 2. korzysta z pełni praw publicznych oraz ma pełną zdolność do czynności prawnych; 3. ukończył wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczpospolitej Polskiej. Ocena nieskazitelnego charakteru ma uznaniowy charakter w związku z czym Sąd ocenia jedynie czy organ mógł podjąć takie rozstrzygnięcie. W ocenie organu skarżący nie spełnia przesłanki nieskazitelnego charakteru, gdyż został skazany za przestępstwo umyślne. Wywodząc powyższe organ wskazał, że popełnienie przestępstwa umyślnego stwierdzonego prawomocnym wyrokiem skazującym, które to skazanie nie uległo zatarciu – prowadzi do konstatacji, że osoba skazana nie jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków aplikanta adwokackiego. Stanowisko powyższe Sąd uznaje za prawidłowe ponieważ ocena nieskazitelnego charakteru skarżącego została dokonana w zaskarżonej uchwale w oparciu o całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Organy adwokatury dostrzegły i odnotowały okoliczności świadczące o pozytywnej postawie społecznej skarżącego. Jednak uznały, że okoliczności te nie mogą przesłonić faktu skazania za przestępstwo umyślne. Reasumując należy wskazać, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych oraz stanowiskiem doktryny (dotyczącym co prawda rękojmi wykonywania zawodu adwokata) ocena, czy dana osoba daje rękojmię należytego wykonywania obowiązków aplikanta adwokackiego w ujęciu art 65 pkt. 1 prawa o adwokaturze, powinno się opierać z założenia na rozważeniu całokształtu dotychczasowej postawy kandydata (jego cech i zachowania). Jest to niezwykle istotny warunek poprawnego interpretowania tego przepisu. W ocenie Sądu organy adwokatury właśnie zgodnie z wyżej wskazaną wykładnią dokonały oceny “nieskazitelnego charakteru" skarżącego. Nie ograniczyły się jedynie do jednostkowego zdarzenia jakim jest skazanie za przestępstwo umyślne, wskazały również na pozytywną postawę społeczną skarżącego i uzasadniły, że pozytywna postawa społeczna nie może równoważyć faktu skazania za przestępstwo umyślne co powoduje za prawidłowe uznanie, że skarżący nie spełnia wymogu wpisu na listę aplikantów adwokackich o jakim mowa w art. 65 pkt 1 prawa o adwokaturze a w konsekwencji należy wskazać, że odmowa wpisu na listę aplikantów znajduje uzasadnienie w przepisach prawa. Jak stwierdził w wyroku z dnia 24 listopada 2008 roku Trybunał Konstytucyjny sygn. akt K 66/07, do czasu pomyślnego zakończenia okresu próby i następującego po nim zatarcia skazania, brak jest podstaw do traktowania osoby, wobec której środek ten zastosowano, jako nieskazitelnej. I choć ww. wyrok zapadł na gruncie ustawy Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików wojewódzkich w kontekście pozbawienia prawa wybieralności (biernego prawa wyborczego) do organów stanowiących i wykonawczych jednostek samorządu osób karanych za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego oraz osób, wobec których wydano prawomocny wyrok warunkowo umarzający postępowanie karne w sprawie popełnienia przestępstwa umyślnego ściganego z oskarżenia publicznego, znajduje zastosowanie w przedmiotowej sprawie. W uzasadnieniu ww. wyroku, Trybunał podkreślił (przywołując opinie doktryny), iż “(...) Jeżeli ratio legis wprowadzenia rozważanego ograniczenia biernego prawa wyborczego był zamysł, aby na reprezentantów narodu wybierać osoby nieskazitelne, wówczas ograniczenie biernego prawa wyborczego, zarówno wobec osób objętych warunkowym umorzeniem, jak i formalnie ukaranych – nie może być traktowane jako arbitralne. Trzeba zaznaczyć, iż warunkowe umorzenie postępowania – niezależnie od tego, że jest ono wyrazem przekonania sądu o korzystnej prognozie co do przyszłej konduity skzaznego – wiąże się ze stwierdzeniem popełnienia przestępstwa. I to ustalenie jest wiążące w okresie próby. Do czasu zatem pomyślnego zakończenia tego okresu i następującego po nim zatarcia skazania brak jest podstaw do traktowania osoby, wobec której środek ten zastosowano, jako nieskazitelnej." Podobnie przy ustaleniu czy dana osoba daje rękojmię sprawowania zawodu adwokata (który to zawód jest szczególnym zawodem – zaufania publicznego). Do czasu zatarcia skazania, brak jest podstaw do stwierdzenia, iz dana osoba daje rękojmię wykonywania zawodu – ciąży bowiem na niej (w świetle prawa) wyrok, podważający jej wiarygodność. Na zakończenie należy również wskazać, że w chwili popełnienia czynu (2007r.), za który skarżący został skazany był on studentem prawa, a więc miał świadomość karalności tego czynu. Fakt, że w obecnym stanie penalizacja przestępstwa skarżącego uległa zmianie, przez dodanie art. 62a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, świadczy jedynie na zmianę podejścia ustawodawcy do pewnych kwestii nie powoduje natomiast faktu uznania skazania skarżącego za niebyłe. Sąd chciał również podkreślić, że przyszłe zatarcie skazania otwiera przed skarżącym nowy etap w życiu a także możliwość wykazania się swoim zachowaniem i postępowaniem, że spełnia przesłankę nieskazitelnego charakteru, o którym mowa w art. 65 ustawy prawo o adwokaturze. Sąd nie podzielił natomaist stanowiska organów adwokatury, że z treści art. 68 ust. 3 pkt. 1 w zw. z art. 75 ust. 5 prawa o adwokaturze można wywieść, że skarżący do wniosku ma dołączyć informację o niekaralności, chodzi tutaj o informację z KRK. Błędne stanowisko organów adwokatury w tej kwestii nie miało jednak wpływu na wynik sprawy. Biorąc powyższe pod rozwagę na zasadzie art 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.