VI SA/Wa 541/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś - Dębecka (spr.) Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2007 r. sprawy ze skargi T. C. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu od wpisu na listę radców prawnych oddala skargę Decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] Minister Sprawiedliwości, na podstawie art. 311 ust. 2 w zw. z art. 26 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. nr 123, poz. 1059 z późn. zm), cytowana dalej jako r. pr. sprzeciwił się wpisowi T. C. na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w K., dokonanemu uchwałą Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. nr [...] z dnia [...] listopada 2006 r. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło na podstawie następującego stanu faktycznego i prawnego. Dnia 2 października 2006 r. T. C. wystąpił do Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. z wnioskiem o wpis na listę radców prawnych tej Izby. Do wniosku strona załączyła wymagane dokumenty, w tym m.in. świadectwo odbycia aplikacji sądowej oraz złożenia egzaminu sędziowskiego z wynikiem dobrym; druk zapytania o karalność potwierdzający, iż wnioskodawca nie figuruje w kartotece karnej Krajowego Rejestru Karnego; a także opinię potwierdzającą posiadanie doświadczenia w zawodzie prawnika. W wyniku rozpoznania ww. wniosku Rada Okręgowa Izby Radców Prawnych w K. uchwałą z dnia [...] listopada 2006 r. wpisała T. C. na listę radców prawnych. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie Rada wskazał, że po przeprowadzeniu rozmowy z kandydatem oraz po zapoznaniu się do dokumentami zebranymi w sprawie, w jej ocenie wnioskodawca spełniał warunki określone w art. 24 ust. 1 pkt 1-5, ust. 2, 2a i art. 25 ust. 1 pkt 2 r. pr. i jest przydatny do zawodu radcy prawnego oraz daje rękojmię jego prawidłowego wykonywania. Od powyższej uchwały sprzeciw zgłosił Minister Sprawiedliwości, ponieważ jak wskazał, niniejsze postępowanie o wpis nie zostało jeszcze zakończone, gdyż w myśl zapisu art. 311 ust. 2 r. pr. wpis uważa się za dokonany dopiero wówczas, jeżeli Minister Sprawiedliwości nie sprzeciwi się jemu. Minister na wstępie podniósł, że sprzeciw ów był wynikiem tego, iż z urzędu ciążył na nim obowiązek uwzględnienia zmiany stanu faktycznego sprawy, która zaistniała już po wydaniu rozstrzygnięcia przez organ I instancji. W tej kwestii przywołał wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 21 czerwca 1988 r., sygn. akt SA/Lu 151/88 (ONSA 1988, nr 2. poz. 72) oraz z dnia 7 lipca 1988 r., sygn. akt IV SA 451/88 (GAP 1988, nr 22, s. 43). Jak wskazał organ w trakcie postępowania ustalono, iż T. C. z dniem [...] grudnia 2006 r. został mianowany asesorem sądowym i w związku z tym powierzono mu pełnienie czynności sędziowskich w Sądzie Rejonowym w K.. W konsekwencji wnioskodawca nie mógł zostać prawomocnie wpisany na listę radców prawnych, bowiem w myśl art. 26 r. pr. osoby, które wykonują między innymi zawód asesora sądowego nie mogą jednocześnie zostać wpisane na listę radców prawnych ani wykonywać zawodu radcy prawnego. Minister powołał się przy tym na uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 marca 1992 r. (sygn. akt W 2/92 (OTK 1992/1/21), gdzie stwierdzono, iż niedopuszczalym jest wpisanie na listę radców prawnych osoby wykonującej zawód sędziego, a więc także asesora sądowego, któremu powierzono pełnienie czynności sędziowskich. W uzasadnieniu sprzeciwu organ wskazał ponadto na art. 28 ust. 1 r. pr., który reguluje kwestie zawieszenia uprawnień radcowskich osoby, która podejmuje pracę w organach wymiaru sprawiedliwości, w przypadku, w którym wpis na listę radców prawnych dokonał się wcześniej niż podjęcie nowej pracy. Minister uznał, że w rozpoznawanym przypadku nie ma miejsca powyższa sytuacja, ponieważ strona została mianowana asesorem sądowym z dniem [...] grudnia 2006 r., a wpis na listę radców prawnych w tej dacie nie był jeszcze dokonany. A zatem, w stosunku do kandydata zastosowano art. 26 r. pr., zgodnie z którym asesor sądowy nie może zostać jednocześnie wpisany na listę radców prawnych, a nie art. 28 ust. 1 r. pr. umożliwiający zawieszenie uprawnień. Od ww. decyzji Ministra Sprawiedliwości T. C. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, w której wnosząc o uchylenie zaskarżonego aktu, zarzucił mu naruszenie: art. 26 r. pr., poprzez przyjęcie, że przepis ten stanowi przeszkodę do uzyskania prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego również przez osoby, które w dniu podjęcia uchwały o wpisie na listę radców prawnych nie uzyskały jeszcze mianowania na stanowisko asesora sądowego, art. 28 r. pr., poprzez przyjęcie, że osoby w stosunku, do których podjęto już uchwałę o wpisie na listę radców prawnych, i które następnie zostały również mianowane na stanowisko asesora sądowego - przed podjęciem przez Ministra Sprawiedliwości decyzji o wyrażeniu bądź niewyrażeniu sprzeciwu, nie mogą skorzystać z możliwości zawieszenia prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego, art. 311 ust. 2 r. pr., poprzez przyjęcie, że wpis na listę radców prawnych jest skuteczny dopiero z chwilą upływu trzydziestodniowego terminu na wyrażenie bądź niewyrażenie sprzeciwu przez Ministra Sprawiedliwości, a nie już od chwili podjęcia uchwały przez radę właściwej okręgowej izby radców prawnych, art. 311 ust. 2 r. pr., poprzez przyjęcie, że Minister Sprawiedliwości - jako organ odwoławczy - może w ramach tego przepisu badać również zmiany stanu faktycznego zaistniałe po dacie podjęcia uchwały w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych, a tym samym odnosić je do oceny, czy uchwała rady właściwej okręgowej izby radców prawnych już w dacie jej podejmowania była prawidłowa, czy też nieprawidłowa, art. 23 w zw. z art. 24 ust. 1 w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 2 r. pr., poprzez przyjęcie, że osoba, która w dacie składania wniosku o wpis na listę radców prawnych oraz w dacie podjęcia przez radę właściwej okręgowej izby radców prawnych uchwały w przedmiocie wpisu, spełniała wszystkie przesłanki do uzyskania prawa do wykonywania zawodu, prawa tego nie może uzyskać z powodu mianowania na stanowisko asesora sądowego. Skarżący podniósł, że w dacie podejmowania przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. uchwały, tj. w dniu [...] listopada 2006 r., spełniał wszystkie wymogi konieczne dla uzyskania wpisu na listę radców prawnych i dlatego podjęta w tym zakresie uchwała była prawidłowa, czego jak wskazała strona nie kwestionował również Minister. Wobec tego w ocenie strony skoro ww. uchwała nie naruszała żadnych przepisów i była merytorycznie zasadna w dacie jej wydania, to wpis należało uznać za skuteczny, a w momencie uzyskania mianowania, tj. w dniu [...] grudnia 2006 r. aktualizowała się jedynie końcowa część przepisu art. 26 r. pr. i zawarty w niej zakaz wykonywania zawodu radcy prawnego. Skarżący zwrócił także uwagę na literalne brzmienie art. 26 r. pr., który zawiera jedynie dwa zakazy, mianowicie: zakaz uzyskania przez osoby, wykonujące zawód sędziego, prokuratora, notariusza, komornika, asesora sądowego, prokuratorskiego i notarialnego bądź odbywające aplikację sądową, prokuratorską lub notarialną, wpisu na listę radców prawnych, zakaz wykonywania przez wskazane wyżej osoby, zawodu radcy prawnego. Przepis ten nie zawiera jednak, jak podniósł T. C. zakazu uzyskania przez ww. osoby prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego. Wobec powyższego strona stwierdziła, że skoro w dacie podjęcia przedmiotowej uchwały nie było przeszkód prawnych do uzyskania przez nią wpisu na listę radców prawnych, to nie istniały też żadne prawne przeszkody do uzyskania prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego, z tym zastrzeżeniem, że nie mogłaby ona podjąć się faktycznego wykonywania zawodu radcy prawnego, ponieważ obowiązywałby ją w tym zakresie zakaz, o którym mowa w końcowej części art. 26 r. pr. W tym zakresie skarżący przywołał tezę 3 wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 1991 r., sygn. akt II SA 77/91, (publ. Radca Prawny z 1994 r. z 6, poz. 24), w myśl której "w świetle ustawy o radcach prawnych należy rozróżnić dwie odrębne sytuacje: nabycie prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego, oraz wykonywanie zawodu radcy prawnego. Nabycie prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego nie powoduje automatycznie obowiązku wykonywania tego zawodu". Przy czym w ocenie strony powyższe wymaga pewnego uzupełnienia, mianowicie obecnie należy odróżnić 3 sytuacje: uzyskiwanie wpisu na listę radców prawnych, uzyskiwanie prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego, wykonywanie zawodu radcy prawnego. Mając powyższe na względzie skarżący wywiódł, że osoby już wykonujące zawód asesora sądowego nie mogą uzyskać wpisu na listę radców prawnych, nie mogą też wykonywać zawodu radcy prawnego, ale nie ma żadnych przeszkód prawnych, aby - po wpisie ich na listę radców prawnych i złożeniu ślubowania -uzyskały prawo do wykonywania zawodu radcy prawnego, a więc uzyskały jedynie formalne uprawnienia do wykonywania tego zawodu, co oczywiście nie jest równoznaczne z automatycznym i faktycznym podjęciem się wykonywania tego zawodu. Odnosząc się zaś do zakresu oceny Ministra w trybie art. 311 ust. 2 r. pr. strona uważa, że winna ona ograniczyć się tylko do tego, czy podjęcie uchwały przez radę właściwej okręgowej izby radców prawnych było zasadne, ale jedynie w dacie tej uchwały, nie zaś w okresie do ewentualnego wniesienia przez Ministra sprzeciwu. Niniejsze uzasadnia w przekonaniu T. C. chociażby sama treść art. 311 ust. 2 r. pr. gdzie wyraźnie wskazano, że wpis na listę radców prawnych uważa się "za dokonany", jeżeli Minister Sprawiedliwości nie sprzeciwi się temu wpisowi w terminie 30 dni. Z tego wynika więc, że chwilą dokonania wpisu jest zawsze data podjęcia uchwały przez radę właściwej okręgowej izby - skoro wpis uważa się za skuteczny, jeżeli Minister nie wyrazi sprzeciwu (a więc nie wypowie się co do niezasadności wpisu). Określenie owej daty ma decydujące znaczenie dla oceny tego, czy przedmiotem oceny Ministra w trybie art. 311 ust. 2 r. pr. jest stan istniejący w chwili podjęcia uchwały, czy też stan istniejący w dacie podejmowania decyzji o wyrażeniu, bądź niewyrażeniu sprzeciwu. Skoro uznaje się, że wpis na listę jest skuteczny z datą od chwili podjęcia uchwały, to również Minister jest uprawniony do podjęcia decyzji w oparciu o stan faktyczny i przesłanki istniejące w dacie tej uchwały. Dlatego też w ocenie strony prawo ministra do uwzględniania zmian stanu faktycznego przy podejmowaniu decyzji o wyrażeniu, bądź nie wyrażeniu sprzeciwu jest zbyt daleko idące, a powołany w uzasadnieniu wyrok Trybunału Konstytucyjnego odnosi się do innego stanu faktycznego niż przedstawiony w niniejszej sprawie. T. C. podniósł także, że Ministra nie można utożsamiać z organem odwoławczym w rozumieniu przepisów rozdziału 10 k.p.a. ponieważ nie rozpatruje on odwołań od uchwał właściwej rady okręgowej izby, gdyż organem właściwym w tym zakresie (odwoławczym) jest jedynie Prezydium Rady Krajowej Izby Radców Prawnych. Ustosunkowując się do powyższej skargi Minister Sprawiedliwości złożył do tutejszego Sądu odpowiedź, w której wniósł o jej oddalenie jako niezasługującej na uwzględnienie. Minister podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji wskazał, że w jego ocenie wszystkie zarzuty skargi stanowią w istocie jedynie polemikę z tezami zawartymi ww. decyzji. Podniósł również, że nie można podzielić poglądu skarżącego, jakoby okoliczność mianowania na stanowisko asesora sądowego pozostawała bez wpływu na ocenę możliwości uzyskania wpisu na listę radców prawnych kandydata. W przekonaniu organu nietrafne było także stanowisko, iż wpis na listę radców prawnych jest skuteczny już w dacie podjęcia uchwały przez Radę, a Minister Sprawiedliwości nie ma uprawnień do badania zmian stanu faktycznego zaistniałego po dacie podjęcia przedmiotowej uchwały. Takiemu stanowisku przeczy bowiem treść art. 31 r. pr., w myśl którego wpis na listę radców uważa się za dokonany, jeżeli Minister Sprawiedliwości w terminie 30 dni nie wyrazi sprzeciwu (ust. 2). Zatem uchwała o wpisie staje się ostateczna w przypadku braku sprzeciwu Ministra i sprzeciw ten musi być traktowany jako decyzja organu II instancji, która zgodnie z ust. 3 art. 311 r. pr. może być zaskarżona do sądu administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 tego artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, stosownie do stanu faktycznego i prawnego z daty podjęcia tych aktów lub czynności. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Dokonując oceny zasadności wniesionej przez T. C. skargi Sąd przeanalizował całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i doszedł do przekonania, iż decyzja Ministra Sprawiedliwości nie narusza przepisów prawa w stopniu wymagającym wyeliminowania jej z obrotu prawnego. W myśl art. 311 ust. 1 r. pr. rada okręgowej izby radców prawnych zawiadamia, w terminie 30 dni, Ministra Sprawiedliwości o każdej uchwale o wpisie na listę radców prawnych lub aplikantów radcowskich, jak i o odmowie wpisu. Wpisy te uważa się za dokonane, jeżeli Minister Sprawiedliwości nie sprzeciwi się im w terminie 30 dni od dnia otrzymania uchwały wraz z aktami osobowymi wpisanego. Minister Sprawiedliwości wyraża sprzeciw w formie decyzji administracyjnej (ust. 2 cytowanego przepisu) i może być on zaskarżony przez zainteresowanego do sądu administracyjnego w terminie 30 dni od dnia doręczenia sprzeciwu (ust. 3 cytowanego przepisu). Podstawową kwestią w niniejszej sprawie jest ustalenie w jakiej dacie następuje wpis na listę radców prawnych, czy w dacie podjęcia uchwały przez organ samorządu radcowskiego I instancji, czy dnia następnego po upływie 30 dni przewidzianych dla Ministra Sprawiedliwości do złożenia sprzeciwu od tego wpisu. W rozpoznawanym przypadku Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. dnia [...] listopada 2006 r. podjęła na podstawie art. 24 ust. 1 pkt 1-5, ust. 2 i 2a, art. 25 ust. 1 pkt 2 i art. 31 ust. 1 i 2 r.pr. uchwałę o wpisie T. C. na listę radców prawnych. W pouczeniu tejże uchwały organ wskazał, że stronie przysługuje od niej prawo wniesienia odwołania do Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych, jak również, że w terminie 30 dni od dnia jej doręczenia Minister Sprawiedliwości może złożyć od niej sprzeciw, którego wyrażenie następuje w formie decyzji administracyjnej. Przepisy stanowiące podstawę ww. uchwały, tj. art. 24 i 25 r. pr., określają przesłanki, które kandydat musiał spełnić aby mógł być wpisany na listę radców prawnych. Niewątpliwie T. C. spełniał te przesłanki w dniu [...] listopada 2006 r. Jednakże dnia [...] grudnia 2006 r. skarżący został mianowany asesorem sądowym i powierzono mu pełnienie czynności sędziowskich w Sądzie Rejonowym w K.. Fakt tego mianowania spowodował zmianę stanu faktycznego sprawy, bowiem z tą chwilą strona znalazła się wśród podmiotów wymienionych w art. 26 r. pr. Norma ta stanowi, że osoby wykonujące zawód sędziego, prokuratora, notariusza, komornika, asesora sądowego, prokuratorskiego i notarialnego bądź odbywają aplikację sądową, prokuratorską lub notarialną, nie mogą jednocześnie zostać wpisane na listę radców prawnych ani wykonywać zawodu radcy prawnego. Konsekwencją powyższego jest więc ex lege brak możliwości wpisania strony na listę radców prawnych. Niezasadny jest zarzut skarżącego, że Minister Sprawiedliwości błędnie zinterpretował ww. przepis art. 26 r. pr. Zdaniem strony przepis ten w stosunku do niej nie ma zastosowania, gdyż dotyczy on sytuacji, w której osoba będąca asesorem sądowym stara się o wpis na listę radców prawnych, a nie przypadku odwrotnego. Jak wskazał skarżący najpierw został on wpisany na listę, a następnie mianowano go asesorem sądowym. Zatem przepisem mającym w tym miejscu zastosowanie winien być art. 28 r. pr., w myśl którego prawo strony do wykonywania zawodu radcy prawnego winno zostać zawieszone na czas pełnienia obowiązków sędziego. Zarzuty te w ocenie Sądu nie zasługują na uwzględnienie, ponieważ Minister Sprawiedliwości z urzędu obowiązany był, rozpoznając niniejszą sprawę, uwzględnić zarówno stan faktyczny stwierdzony w czasie wydania uchwały przez organ I instancji (OIRPr), jak i zmiany tego stanu, które zaszły pomiędzy wydaniem uchwały a wyrażeniem sprzeciwu. Minister Sprawiedliwości w tej sytuacji nie mógł pominąć, że w dniu [...] grudnia 2006 r. skarżący został mianowany na stanowisko asesora, a tym samym stał się osobą, o której mowa ww. art. 26 r. pr. Z przepisu tego artykułu wynika jednoznaczna niedopuszczalność wpisania na listę radców prawnych osoby wykonującej zawód asesora sądowego. Niedopuszczalność wpisu asesora sądowego na listę radców prawnych, stosownie do art. 26 r. pr. istnieje od momentu mianowania. Mając powyższe rozważania na uwadze Sąd uznał, że Minister Sprawiedliwości prawidłowo przyjął za podstawę sprzeciwu art. 26 r. pr. W niniejszej sprawie nie mógł bowiem być zastosowany inny przepis, a w szczególności przepis art. 28 r. pr., gdyż wpis nie został skutecznie dokonany, a zatem przed upływem terminu do wniesienia sprzeciwu T. C. nie legitymował się jeszcze prawem do wykonywania zawodu radcy prawnego. W konsekwencji brak tego prawa po stronie skarżącego spowodował niemożliwość jego zawieszenia w prawach do wykonywania zawodu, w rozumieniu art. 28 r. pr. Wbrew zarzutom skargi należy podnieść, na co wskazał także organ, że art. 311 ust. 2 r. pr. stanowi, iż wpis na listę radców uważa się za dokonany, jeżeli Minister Sprawiedliwości w terminie 30 dni nie wyrazi sprzeciwu. Uchwała o wpisie staje się zatem ostateczna w przypadku braku sprzeciwu Ministra Sprawiedliwości, przy czym sprzeciw ten musi być traktowany jako decyzja administracyjna organu II instancji. Za takim rozumieniem charakteru sprzeciwu przemawia bowiem ust. 3 art. 311 r. pr., wskazujący , że decyzja Ministra Sprawiedliwości może być zaskarżona do sądu administracyjnego. Zgodnie z art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a. skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia. Konkludując należy uznać, że zaskarżona decyzja Ministra z dnia [...] stycznia 2007 r. jest decyzją wydaną przez organ II instancji. W konsekwencji Minister nie tylko miał możliwość, ale wręcz obowiązany był wydając swoje rozstrzygnięcie wziąć pod rozwagę nowe okoliczność w sprawie - w tym przypadku fakt mianowania T. C. na asesora sądowego. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.