VI SA/Wa 543/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Andrzej Siwek po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. Z. i Z. Z. wspólników "E." s. c. na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wprowadzenia do obrotu partii nawozu niezgodnie z warunkami z określeniem terminu jej wycofania oraz nałożeniem opłaty sankcyjnej postanawia: odmówić przyznania M. Z. prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia [...] stycznia 2011 r. skarżący: M. Z. i Z. Z. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wprowadzenia do obrotu partii nawozu niezgodnie z warunkami z określeniem terminu jej wycofania oraz nałożeniem opłaty sanacyjnej. Zarządzeniem z dnia [...] marca 2011 r. wezwano skarżących do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] złotych. Skarżący w terminie do uiszczenia wpisu wnieśli wniosek o zwolnienie ich od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia [...] września 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia [...] listopada 2011 r. sygn. akt II GZ 496/11 oddalił zażalenie skarżących na powyższe postanowienie. Uzasadniając odmowę przyznania prawa pomocy wskazano, że skarżący nie wykazali rzeczywistej sytuacji majątkowej i braku zdolności do poniesienia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, w szczególności nie przedłożyli żądanych dokumentów w zakresie dotyczącym kwestii wszystkich posiadanych rachunków bankowych i dokonywanych na nich operacji. Ponadto skarżący Z. Z. prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą E., które w szerokim zakresie zajmuje się produkcją i sprzedażą nawozów naturalnych. W związku z kolejnym wnioskiem skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] lipca 2012 r. ponownie odmówiono skarżącym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powyższe orzeczenie nie zostało zaskarżone. Odmawiając skarżącym przyznania prawa pomocy w ww. orzeczeniu referendarz sądowy stwierdził, że skarżący nie wykazali rzeczywistej sytuacji majątkowej i braku zdolności do poniesienia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, w szczególności nie przedłożyli żądanych dokumentów w zakresie dotyczącym kwestii wszystkich posiadanych rachunków bankowych i dokonywanych na nich operacji. Ponadto skarżący Z. Z. prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą E., które w szerokim zakresie zajmuje się produkcją i sprzedażą nawozów naturalnych. Równocześnie M. Z. pismem z dnia [...] sierpnia 2012 r. złożył skargę na przewlekłość postępowania sądowoadministracyjnego. Do niniejszego pisma został załączony wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia [...] listopada 2012 r. zwolniono M. Z. od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 543/11. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia podniesiono, iż z wyjaśnień skarżącego M. Z. wynika, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i utrzymuje się właściwie z pomocy rodziny. Nie posiada przy tym żadnego majątku, jak również środków finansowych. Jednocześnie skarżący nie prowadzi już działalności w zakresie produkcji w ramach działów specjalnych produkcji rolnej jako wspólnik spółki cywilnej pod nazwą "E." s. c. W tej sytuacji uznano, że skarżący M. Z. istotnie nie ma możliwości poczynienia oszczędności, aby ponieść koszty sądowe wywołane wniesieniem skargi na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 542/11, w tym uiścić wpis w kwocie 100 złotych. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2013 r., sygn. akt II GPP 16/12, Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił skargę M. Z. na przewlekłość postępowania. Natomiast postanowieniem z dnia [...] marca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę M. Z. i Z. Z. na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...], z uwagi na nieuiszczenie wpisu od skargi, pomimo wezwania Sądu. W dniu [...] lutego 2013 r. do akt niniejszej sprawy wpłynęło pismo skarżącego M. Z. zawierające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wobec powyższego, przy piśmie z dnia [...] kwietnia 2013 r. skarżącemu M. Z. został przesłany urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (PPF) w celu wypełnienia i przesłania do Sądu - w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia przedmiotowego wniosku bez rozpoznania. Zachowując ww. termin, skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, w którym zażądał zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie posiada środków na prowadzenie postępowania. Ponadto z treści wniosku wynika, że skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie osiąga żadnych dochodów, a jedynym prawem majątkowym, jakim dysponuje, jest współwłasność nieruchomości gruntowej (na którą składają się nieużytki) o powierzchni ok. 5 ha. Poza ww. składnikiem nie posiada innych nieruchomości, wartościowych przedmiotów (o wartości powyżej 3.000 euro) czy oszczędności. Pismem z dnia [...] kwietnia 2013 r. (w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego) skarżący został wezwany do uzupełnienia ww. wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez 1) przedłożenie dokumentu wskazującego wysokość dochodu (straty) osiągniętego przez skarżącego w roku 2012 (w zależności od formy opodatkowania), 2) złożenie oświadczenia, czy skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna – jeżeli tak, to należy przedłożyć aktualne zaświadczenie z właściwego powiatowego urzędu pracy o zarejestrowaniu skarżącego w ewidencji osób bezrobotnych, a jeżeli informacja o braku dochodów wynika z faktu, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, która obecnie nie przynosi dochodów, zobowiązać skarżącego do przedstawienia informacji o formie opodatkowania wraz z dokumentami potwierdzającymi powyższą okoliczność (w przypadku prowadzenia przez skarżącego działalności w ramach działów specjalnych produkcji rolnej - zobowiązać go do przedstawienia kopii ostatniej decyzji właściwego naczelnika urzędu skarbowego ustalającej wysokość zaliczek, ewentualnie - w przypadku prowadzenia ksiąg rachunkowych - zobowiązać skarżącego do przedstawienia kopii zapisów z księgi przychodów i rozchodów na koniec marca 2013 r.), 3) przedstawienie dokumentu potwierdzającego wielkość posiadanej we współwłasności nieruchomości i miejsce jej położenia (np.: zaświadczenie z właściwego urzędu gminy lub decyzja ustalająca wysokość podatku od nieruchomości), 4) złożenie oświadczenia, czy skarżący obecnie korzysta z jakichkolwiek form pomocy społecznej bądź pomocy materialnej innych osób - jeżeli tak, to należy przedłożyć kserokopie decyzji o przyznaniu zasiłków lub podać przez kogo i w jakim zakresie skarżący jest utrzymywany, 5) złożenie oświadczenia, czy skarżący posiada rachunki bankowe – jeżeli tak, to należy przedstawić wyciągi i wykazy z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, 6) złożenie oświadczenia, czy skarżący otrzymał dopłaty bezpośrednie do gruntów z funduszy Unii Europejskiej, jeśli tak, to kiedy i w jakiej wysokości - w terminie 14 dni od otrzymania niniejszego wezwania. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący M. Z. w piśmie z dnia [...] kwietnia 2013 r. podał, że wysokość jego dochodu w 2012 r. określa (załączona do pisma) decyzja Urzędu Skarbowego. Oświadczył też, że nie jest zarejestrowany w ewidencji osób bezrobotnych, nie korzysta z zasiłków i nie jest przez nikogo utrzymywany. Jako źródło utrzymania wskazał "doraźne prace jak (...) budzenie o poranku lub śpiewanie pieśni (...)". Jednocześnie podkreślił, że nie prowadzi działalności, "o którą Sąd pyta". E. s.c. uległo likwidacji z dniem [...] kwietnia 2012 r. i z tego tytułu spodziewa się odszkodowania. Skarżący stwierdził również, iż zlikwidował rachunek bankowy ina żądanie Sądu przestawi dokumenty potwierdzające tę okoliczność. Decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] ustalił na 2012 r. skarżącemu M. Z. dochód z upraw, chowu i hodowli w wysokości 25.354 zł. Oprócz ww. decyzji do przedmiotowego pisma skarżącego zostało załączone zaświadczenie Burmistrza D. z dnia [...] czerwca 2010 r. z którego wynika, że skarżący M. Z. jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego położonego w na terenie gminy D. o powierzchni 6,3752 ha. W tym kontekście skarżący podniósł, iż drugi współwłaściciel gospodarstwa rolnego nie wyraża zgody na zbycie lub obciążenie jego części, a także odmawia jej nabycia. Wskazał, że w 2010 r. nieodpłatnie przeniósł własność gruntu o powierzchni jednego hektara na drugiego współwłaściciela. Dodał, że grunt jest podmokłym nieużytkiem i nie nadaje się do prowadzenia upraw. Podsumował, iż nie posiada już gospodarstwa rolnego i okoliczność tę wykazał dowodem przedłożonym do akt sprawy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. (dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Wydanie 2, Warszawa 2006, s. 504; por. także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2005 r., OZ 944/04, niepubl.). Na wstępie przypomnieć należy, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne. Podkreślić również należy, że to sprawą skarżącego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, a Sąd (referendarz sądowy) nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony skarżącej nie są znane. Fakt niedopełnienia obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia oraz dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 2009 r., sygn. akt l OZ 895/09). W tym kontekście wskazać należy, iż skarżący nie przedstawił w sposób całkowity i rzetelny swojej sytuacji majątkowej. Jego wyjaśnienia są w tym zakresie sprzeczne i nie znajdują potwierdzenia w przedłożonych do akt sprawy dokumentach. W szczególności skarżący nie wykazał źródeł swojego utrzymania, trudno bowiem uznać jego wypowiedzi w tej kwestii za wiarygodne. Ponadto – wbrew twierdzeniom skarżącego – nie udokumentował on zbycia swojej części gospodarstwa rolnego (nie wiadomo nawet w jakiej ułamkowej części jest współwłaścicielem przedmiotowego gospodarstwa) czy zaprzestania prowadzenia działalności w ramach działów specjalnych produkcji rolnej. Sam fakt likwidacji E. spółki cywilnej z siedzibą w D. nie jest bowiem równoznaczny z zakończeniem prowadzenia działalności przez byłych wspólników tej spółki. Mając na uwadze stanowisko skarżącego, który z jednej strony podnosi (we wniosku o przyznanie prawa pomocy), że nie posiada środków na prowadzenie postępowania, a z drugiej strony oświadcza (w piśmie z dnia [...] kwietnia 2013 r.), iż utrzymuje się sam i nie korzysta z niczyjej pomocy, nie jest możliwe uznanie, że skarżący wypełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało postanowić jak w sentencji.