VI SA/Wa 547/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędzia WSA Jacek Fronczyk Protokolant st. ref. Katarzyna Zielińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lipca 2015 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2014r. znak: [...] Główny Inspektor Transportu Drogowego utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] listopada 2014r. nr [...] nakładającą na Pana J.M. karę pieniężnej w wysokości 3.000zł. (trzy tysiące złotych) z tytułu nieuiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd w dniu [...] sierpnia 2013r. o godz. 13:04:47 po drodze ekspresowej S3. Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 267 –dalej k.p.a.), art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 1, art. 13k ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t.j. Dz. U. z 2013r. poz.260- dalej u.d.p.) oraz załącznika nr 1 pkt 9 lit. c) do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 1263 ze zm- dalej rozporządzenie z dnia 22 marca 2011r.), art. 50 pkt 1 lit. j), art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 1414 – dalej u.t.d.) art. 78 ust. 4 i ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym (jt. Dz.U. z 2012r. poz. 1137 ze zm. – dalej: p.r.d.). Przedmiotowa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: W dniu [...] sierpnia 2013r. o godz. 13:04:47 urządzenie kontrolne (bramownica) o nr identyfikacyjnym [...] zainstalowane w pasie drogowym płatnego odcinka drogi ekspresowej S3 węzeł M.P. - węzeł N.S.Z., zarejestrowało przejazd pojazdu samochodowego o numerze rejestracyjnym [...] poruszającego się wraz z przyczepą o numerze rejestracyjnym [...]. W wyniku dokonanej kontroli stacjonarnej stwierdzono, iż w w/w pojeździe nie znajduje się urządzenie pokładowe viabox służące do uiszczania opłat elektronicznych, a ponadto wskazany pojazd nie został zarejestrowany w krajowym systemie elektronicznego poboru opłat. Powyższe Informacje wraz z dokumentacją fotograficzną zostały zarejestrowane pod numerem ewidencyjnym [...]. Na podstawie danych z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców ustalono, że dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego zespołu pojazdów wynosiła 5500 kg, w tym pojazdu samochodowego -3500 kg, zaś przyczepy - 2000 kg. W oparciu o dane z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców organ dokonał również ustalenia właściciela w/w pojazdu, którego następnie wezwał do wskazania osoby kierującej tym pojazdem w dniu [...] sierpnia 2013r. o godz. 13:04:47. W odpowiedzi uzyskano informację (oświadczenie z dnia [...] stycznia 2014r.), iż kierującym w/w pojazdem we wskazanym dniu był Pan J.M. (właściciel pojazdu). Powyższe ustalenia spowodowały wszczęcie przez GITD postępowania a po jego przeprowadzeniu wydanie w dniu [...] listopada 2014r. decyzji nr [...] o nałożeniu kary pieniężnej w wys. 3.000zł z tytułu nieuiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd pojazdem w dniu [...] sierpnia 2013r. o godz. 13:04:47 po drodze ekspresowej S3, odcinek węzeł M.P. – węzeł N.S.Z. Od w/w decyzji wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył Pan J.M., który powołał się na wyjaśnienia złożone w trakcie postępowania prowadzonego przez organ I instancji (pismo –oświadczenie z [...] stycznia 2014r. oraz pismo z dnia [...] października 2014r.) a nadto wyjaśnił, że trasą na której miało miejsce zdarzenie przemieszcza się raz na kilka lat przy czym wyjaśnił, że trasą tą śpieszył na pomoc koledze, któremu popsuło się auto. Wyjaśnił również, że gdyby miał świadomość, iż złamie przepisy to z pewnością wybrałby inną trasę. GITD po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] grudnia 2014r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] listopada 2014r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ powołał się na obowiązujące w tym zakresie przepisy oraz podkreślił, że wszystkie decyzje w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej mają charakter decyzji związanych. Organ rozstrzygając sprawę, nie ma zatem możliwości wydania decyzji o innej treści niż ta, którą przewidują przepisy prawa, o ile zaistniał określony w tym przepisie stan faktyczny. Organ wskazał również, że z zebranych materiałów dowodowych jednoznacznie wynika, iż strona postępowania została ustalona w sposób prawidłowy a jest nią Pan J.M., który [...] sierpnia 2013r., prowadził pojazd samochodowy o nr rej. [...] wraz z przyczepką o nr rej. [...]. Ustalono również w sposób bezsporny, że w/w pojazd nie był wyposażony w urządzenie viabox – które pozwala na pobór opłaty za poruszanie się odcinkiem drogi ekspresowej S3, który jest płatny a tym samym, że nie została za w/w przejazd uiszczona opłata elektroniczna. Ustosunkowując się do podniesionych we wniosku zarzutów organ wyjaśnił, że kierujący pojazdami samochodowymi mają obowiązek znać podstawowy zakres przepisów dotyczących dróg publicznych. Brak wiedzy czy świadomości w zakresie obowiązującej w Polsce kategorii dróg publicznych czy też ponoszenia opłat elektronicznych nie może być usprawiedliwieniem dla naruszania przepisów. Obowiązkiem kierującego pojazdem samochodowym jest bowiem znać oraz przestrzegać przepisów obowiązujących na każdym odcinku pokonywanej trasy przejazdu. Organ wyjaśnił również, że rodzaje pojazdów, za przejazd którymi ustalono obowiązek uiszczenia opłaty elektronicznej wynika z treści u.d.p., która została prawidłowo opublikowana w Dzienniku Ustaw. Podkreślił, że zamknięty katalog dróg krajowych lub ich odcinków, za przejazd którymi należy uiścić wymaganą opłatę elektroniczną, co wiąże się z obowiązkiem posiadania w pojeździe wymaganego urządzenia viabox umożliwiającego pobór opłaty, został w sposób jednoznaczny określony w rozporządzeniu z dnia 22 marca 2011r. Wyjaśnił również, mając na względzie podnoszoną przez skarżącego okoliczności i cel przejazdu a także motywacje, którą kierował się skarżący, że ustawodawca nie uzależnił obowiązku pobierania opłaty elektronicznej od celu wykonywanego przejazdu ani od motywacji, którymi kierował się skarżący, wjeżdżając na płatny odcinek drogi ekspresowej S3. Dla organu ważne jest jedynie, czy został spełniony przez kierującego w czasie wykonywania kwestionowanego przejazdu obowiązek zawarty w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. Zatem nie ma znaczenia, w jakim celu był wykonywany kontrolowany przejazd, w szczególności czy przejazd był wykonywany w celu prywatnym, czy w związku z prowadzoną działalnością gospodarcza. Wyjaśnił także, że ustawodawca nie przewidział możliwości miarkowania nakładanej kary przez organ, ze względu np. na sytuację materialną strony oraz wskazał, że wina i stopień ewentualnego zawinienia nie są przesłankami odpowiedzialności administracyjnej. W niniejszym stanie faktycznym przesłanką odpowiedzialności jest stwierdzenie nieprzestrzegania przez określony podmiot nałożonych prawem obowiązków. Odpowiedzialność administracyjna skonstruowana jest bowiem na zasadzie ryzyka i oznacza, że nieważne jest, czy podmiot, który ma być ukarany zawinił, czy też nastąpiło określone zdarzenie. Wyjaśnił także, że ustawodawca nie przewidział okoliczności pozwalających na odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązków określonych w art. 13k ust. 1 u.d.p. w przypadku nieuiszczenia opłaty elektronicznej. A tym samym przyczyny, z powodu których opłata nie została uiszczona, nie są okolicznościami istotnymi dla rozpoznania sprawy administracyjnej. Jednocześnie organ poinformował w decyzji stronę, że zgodnie z art. 55 w zw. z art. 64 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t. j. Dz. U. z 2013 r. 885 ze zm., zwanej dalej u.f.p.) nałożona nań kara może być umorzona w całości albo w części lub spłata jej może być odroczona lub rozłożona na raty. Jednakże wniosek w tym zakresie winien być złożony do Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad, bowiem to temu podmiotowi przypadają wpływy z kar a zatem to on może podjąć stosowne rozstrzygniecie w tym zakresie. Na w/w decyzję pismem datowanym na dzień [...] stycznia 2015r. została wniesiona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarga przez Pana J.M., który podniósł, że nie kwestionuje faktu dokonania przejazdu po odcinku drogi płatnej w dniu [...] sierpnia 2013r. Wskazał jednak, iż przeraza go niewspółmierna w jego odczuciu kara za dokonane wykroczenie, szczególnie że : - nie uczynił tego celowo; - od 1966r. jeździ bezwypadkowo; - sytuacja była wyjątkowa, gdyż śpieszył pomóc koledze, któremu zepsuło się auto; - jechał tą trasą po raz pierwszy po zmianach w ruchu drogowym; Jest emerytem i suma nałożonej nań kary przekracza jego możliwości finansowe. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi, wskazując, że aktualne pozostaje stanowisko wyrażone w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 dalej jako "p.p.s.a."). Rozpoznając sprawę z punktu widzenia powyższych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy art. 13 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 13k ust. 1 pkt 1 oraz art. 13k ust. 4 u.d.p. Z przepisu art. 13 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy wynika dla korzystających z dróg publicznych obowiązek ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, w tym autobusów niezależnie od ich dopuszczalnej masy całkowitej. Opłata ta, w myśl art. 13ha ust. 1 u.d.p., jest pobierana za przejazd po drogach krajowych lub ich odcinkach, określonych w przepisach wydanych na podstawie ust. 6 tego przepisu, tj. w rozporządzeniu z dnia 22 marca 2011r. Należy podkreślić, że przepisy ustawy o drogach publicznych przewidują możliwość uiszczenia opłaty elektronicznej jedynie w systemie elektronicznego poboru opłat, zgodnie z art. 13i w/w ustawy (art. 13hc ust. 1). Zasadą jest, że uiszczenie opłaty następuje poprzez urządzenie służące do poboru tych opłat, instalowane w pojeździe samochodowym. Kierujący pojazdem samochodowym, wyposażonym w urządzenie do poboru opłat elektronicznych, z mocy art. 13i ust. 4a ww. ustawy o drogach publicznych jest obowiązany do: włączenia urządzenia podczas przejazdu po drodze, na której pobiera się opłatę (pkt 1); wprowadzenia do urządzenia prawidłowych danych o rodzaju pojazdu (pkt 2); używania urządzenia zgodnie z przeznaczeniem (pkt 3). Zgodnie z treścią art. 13k ust. 1 pkt 1 ww. ustawy o drogach publicznych, za przejazd po drodze krajowej kierującemu pojazdem samochodowym, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, za który pobiera się opłatę elektroniczną, bez uiszczenia tej opłaty - wymierza się karę pieniężną w wysokości 3000 zł. Kary pieniężne, o których mowa w ust. 1 i 2, nakładają, w drodze decyzji administracyjnej, uprawnieni do kontroli, o których mowa w art. 131 ust. 1 ww. ustawy o drogach publicznych (art. 13k ust. 4). W myśl art. 13l ust. 1 pkt 2 ww. ustawy o drogach publicznych, do kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej, w tym kontroli używanego w pojeździe urządzenia, o którym mowa w art. 13i ust. 3, jeżeli jest ono wymagane, oraz nałożenia i pobierania kar pieniężnych, o których mowa w art. 13k, są uprawnieni inspektorzy Inspekcji Transportu Drogowego. Przeprowadzone postępowanie administracyjne wykazało, że skarżący dokonał przejazdu w dniu [...] sierpnia 2013r. po odcinku drogi ekspresowej S3 węzeł M.P. – węzeł N.S.Z., objętym obowiązkiem uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy o drogach publicznych, pojazdem samochodowym, w rozumieniu art. 2 pkt 33 p.r.d. Korzystał zatem z drogi krajowej, poruszając się po niej zespołem pojazdów, tj. pojazdem wraz z przyczepą, których dopuszczalna masa całkowita przekraczała 3,5 tony. Nie jest spornym, iż przejazd odbywał się bez uiszczenia wymaganej opłaty elektronicznej. Przeprowadzona kontrola wykazała bowiem, że skarżący nie posiadał w samochodzie zainstalowanego urządzenia viabox, służącego do elektronicznego poboru opłat za przejazd odcinkiem płatnym. Należy wskazać, że obowiązek posiadania urządzenia do poboru opłat elektronicznych jest obowiązkiem o charakterze bezwzględnym. Obowiązujący system pozwala bowiem na naliczanie i pobieranie opłaty elektronicznej wyłącznie za pośrednictwem zainstalowanego w pojeździe urządzenia, a co za tym idzie - brak zainstalowanego w pojeździe urządzenia viabox uniemożliwia uiszczenie opłaty elektronicznej. GITD prawidłowo uznał zatem, że istnieje podstawa do nałożenia na skarżącego kary pieniężnej w wysokości 3000 zł, albowiem w świetle przepisu art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p., korzystający z dróg publicznych zobowiązani są do uiszczania opłat elektronicznych, jeżeli poruszają się po nich m.in. zespołem pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, zaś niezbędnym warunkiem do uiszczenia opłaty jest posiadanie w samochodzie urządzenia viabox, które służy do poboru tej opłaty. Sąd zauważa przy tym, że w aktach sprawy znajduje się pismo Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddział Zielona Góra z dnia [...] listopada 2013r.(znak: [...]), z którego treści wynika, że odcinek drogi po którym realizowany był w dniu [...] sierpnia 2013r. przejazd bez uiszczenia należnej opłaty, był prawidłowo oznakowany znakami informacyjnymi mówiącymi, iż jest to droga płatna (znak T-34). Tym samym skarżący wiedział a przynajmniej wiedzieć powinien, że po w/w odcinku przejazd jest możliwy tylko przy uiszczeniu stosownej opłaty. Podkreślić przy tym należy, że istotą kary administracyjnej jest przymuszenie do respektowania nakazów i zakazów. Konieczność zastosowania prawem przewidzianych dolegliwości wobec podmiotów wykonujących przewóz po drogach publicznych bez dopełnienia stosownego obowiązku opłat, które nakładają na nich przepisy ustawy o drogach publicznych, jest konsekwencją samego faktu naruszenia obowiązującego prawa. Obiektywny fakt naruszenia prawa jest w takim stanie rzeczy podstawą zastosowania sankcji i wina nie ma tu znaczenia. Organy Inspekcji Transportu Drogowego, w toku postępowania administracyjnego, dokonują jedynie stwierdzenia faktów i jeżeli ustalą naruszenie przepisów prawa, mają obowiązek zastosowania ściśle określonych sankcji, przy uwzględnieniu tych okoliczności, które mogą znosić odpowiedzialność za powstałe naruszenia, jednakże w niniejszej sprawie takie nie występują. Sąd zauważą bowiem, że skarżący nie może skutecznie zwolnić się od obowiązku uiszczenia kary pieniężnej, podnosząc, że : nie uczynił tego celowo, jeździ bezwypadkowo, sytuacja byłą wyjątkowa, jak również, że jechał tą trasą po raz pierwszy po zmianach w ruchu drogowym a także, że jest emerytem i wskazana kwota jest dlań bardzo wysoka. Należy bowiem podnieść, że prezentowana argumentacja nie może prowadzić do skutku w postaci uchylenia prawidłowej decyzji nakładającej na stronę karę pieniężną za przejazd bez wymaganej opłaty elektronicznej. Brak bowiem przepisu prawnego uniemożliwiającego organowi odstąpienie od nałożenia kary z powyższego tytułu z powodu braku zawinienia po stronie podmiotu odpowiedzialnego z mocy ustawy za uiszczenie ww. opłaty, czyli kierującego pojazdem (art. 13k ustawy o drogach publicznych) lub też ze względu na jego dotychczasowa jazdę bezwypadkową, czy też na możliwości uiszczenia w/w kary przez podmiot na który została ona nałożona. Nadto z brzmienia wskazanego przepisu wynika, że ustawodawca nie uzależnił obowiązku pobierania opłaty elektronicznej od celu wykonywanego przejazdu. Zatem nie ma znaczenia, w jakim celu był wykonywany kontrolowany przejazd, w szczególności, czy przejazd był realizowany w celu prywatnym, czy też w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą i czy był on związany z wyjątkową sytuacją czy też nie. Sąd podziela przy tym ocenę dokonaną przez organ, że obowiązek posiadania urządzenia do poboru opłat elektronicznych jest obowiązkiem o charakterze bezwzględnym, gdyż ustawodawca nie przewidział w takim wypadku żadnej możliwości odstąpienia od obowiązku nałożenia kary. Kierujący pojazdami samochodowymi mają również bezwzględny obowiązek znajomości podstawowego zakresu przepisów dotyczących korzystania z dróg publicznych. Brak wiedzy czy też brak świadomości w zakresie obowiązującej w Polsce kategorii dróg publicznych i zasad ponoszenia opłat elektronicznych nie może być usprawiedliwieniem dla naruszania przepisów. Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że poczynione przez organ administracji ustalenia, w zakresie stwierdzonych podstaw do nałożenia wspomnianej kary pieniężnej, wynikają z prawidłowo zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, zaś dokonana przez organ ocena tego materiału, w kontekście zastosowanych przepisów prawa materialnego, nie budzi jakichkolwiek zastrzeżeń. Organ oparł swoje rozstrzygnięcia na materiale dowodowym prawidłowo zebranym w toku kontroli, dokonując jego wszechstronnej oceny. Stanowisko wyrażone w obu spornych decyzjach organ uzasadnił w sposób prawidłowy, przestrzegając zasad określonych szczegółowo przez ustawodawcę w przepisie art. 107 § 3 kpa. W takim stanie rzeczy, wydane w sprawie decyzje należy uznać za prawidłowe, zaś zarzuty podniesione w skardze za nieuzasadnione i nie wpływające na wydane rozstrzygniecie. Z tych względów, uznając skargę za nieuzasadnioną, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, stosując art. 151 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji wyroku