VI SA/Wa 560/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Protokolant Anna Błaszczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2006r. sprawy ze skargi B. Sp. j. z siedzibą w O. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej oddala skargę Decyzją [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] września 2004 r., [...], wydaną na podstawie art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. Nr 125, poz. 1371, z późn. zm.) oraz zgodnie z ustaleniami protokołu kontroli z dnia [...] maja 2004 r. pojazdu marki [...], nr rej. [...] (ciągnik siodłowy z cysterną), przystosowanego do przewozu tlenu (skroplonego, schłodzonego; w momencie kontroli cysterna była próżna), nałożono na przedsiębiorcę – B., spółka jawna z siedzibą w O., karę pieniężną w kwocie 700,00 zł. Jak wynika z powołanego protokołu kontroli, dopuszczalna masa całkowita przyczepy wynosiła 25400 kg. W uzasadnieniu stwierdzono, że kary pieniężne nałożono za następujące naruszenia: - wykonywanie przewozu drogowego towarów niebezpiecznych z nieprawidłowo sporządzoną instrukcją pisemną dla kierowcy, co stanowiło naruszenie przepisu 5.4.3. umowy europejskiej dotyczącej międzynarodowego przewozu drogowego towarów niebezpiecznych (ADR), sporządzonej w Genewie 30 września 1957 r. (Dz. U. z 2002 r. Nr 194, poz. 1629). Jako podstawę prawną nałożenia kary w wysokości 200 zł podano art. 92 ust. 1 pkt 1 i 6, art. 92 ust. 4 ustawy o transporcie drogowym, a wysokość kary ustalono na podstawie lp. 1.6.1.7 załącznika do powołanej ustawy; - wykresówki – wykresówka nie zawiera przepisowych wpisów: imienia i nazwiska kierowcy (dotyczy to wykresówek z dnia [...],[...] i [...] maja 2004 r.), co stanowiło naruszenie art. 15 ust. 5 rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 z dnia 20 grudnia 1985 r. w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym (Dz. Urz. WE L 370 z dnia 31 grudnia 1985 r.). Jako podstawę prawną nałożenia kary w wysokości 150 zł podano art. 92 ust. 1 pkt 2 i 6, art. 92 ust. 4 ustawy o transporcie drogowym, a wysokość kary ustalono na podstawie lp. 1.11.11 ust. 4 lit a załącznika do powołanej ustawy; - wykresówki – wykresówka nie zawiera przepisowych wpisów: miejsca i daty końcowej używania wykresówki (dotyczy to wykresówki z dnia [...] maja 2004 r.), co stanowiło naruszenie art. 15 ust. 5 rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 z dnia 20 grudnia 1985 r. w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym. Jako podstawę prawną nałożenia kary w wysokości 50 zł podano art. 92 ust. 1 pkt 2 i 6, art. 92 ust. 4 ustawy o transporcie drogowym, a wysokość kary ustalono na podstawie lp. 1.11.11 ust. 4 lit c załącznika do powołanej ustawy; - nieprawidłowe działanie przyrządu kontrolnego: przełącznik grup czasowych nie był używany lub był używany nieprawidłowo (nie ma wątpliwości co do zapisów na wykresówce (dotyczy to wykresówek z dnia [...] i [...] maja 2004 r.), co stanowiło naruszenie art. 15 ust. 3 i 4 rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 z dnia 20 grudnia 1985 r. w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym. Jako podstawę prawną nałożenia kary w wysokości 200 zł podano art. 92 ust. 1 pkt 2 i 6, art. 92 ust. 4 ustawy o transporcie drogowym, a wysokość kary ustalono na podstawie lp. 1.11.9 ust. 3 lit. c załącznika do powołanej ustawy; - nieprawidłowe działanie przyrządu kontrolnego: wykresówka z danego dnia była zbyt długo zapisywana (nie ma wątpliwości co do zapisów na wykresówce (dotyczy to wykresówki z dnia [...] maja 2004 r.), co stanowiło naruszenie art. 15 ust. 2 rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 z dnia 20 grudnia 1985 r. w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym. Jako podstawę prawną nałożenia kary w wysokości 100 zł podano art. 92 ust. 1 pkt 2 i 6, art. 92 ust. 4 ustawy o transporcie drogowym, a wysokość kary ustalono na podstawie lp. 1.11.9 ust. 2 lit c załącznika do powołanej ustawy. Odwołanie od powyższej decyzji złożył przedsiębiorca wnosząc o stwierdzenie jej nieważności. W uzasadnieniu wskazano, iż wykazane w trakcie kontroli wykroczenia popełnił kierowca dokonując przewozu drogowego towarów niebezpiecznych. Kierowca został przeszkolony w zakresie obowiązujących go przepisów prawnych, posiada uprawnienia do przewozu ładunków niebezpiecznych oraz otrzymał od przedsiębiorcy kompletny zestaw instrukcji i wyposażenia, a że niewłaściwie obsługiwał urządzenie czy też nie wpisał potrzebnych danych, to na to przedsiębiorca nie miał już wpływu. Nie ma więc podstaw do ukarania firmy B. spółka jawna. Decyzją Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2005 r., Nr [...], wydaną na podstawie .in. art. 87 ust. 1, art. 92 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2004 r. Nr 204, poz. 2088, z późn. zm.) oraz lp. 1.61.7, 1.11.11.4. 1.11.9.3. c, 1.11.9.2. c załącznika do powołanej wyżej ustawy, przepisów 8.1.2.1 b, 5.4.3.1, 5.4.3.8 umowy europejskiej dotyczącej międzynarodowego przewozu drogowego towarów niebezpiecznych (ADR), sporządzonej w Genewie 30 września 1957 r. (Dz. U. z 2002 r. Nr 194, poz. 1629), art. 3, art. 13, art. 14 ust. 2 i art. 15 ust. 2-5 rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 z dnia 20 grudnia 1985 r. w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym (Dz. Urz. WE L 370 z dnia 31 grudnia 1985 r.), art. 28 ustawy z dnia 28 października 2002 r. o przewozie drogowym towarów niebezpiecznych (Dz. U. Nr 199, poz. 1671, z późn. zm.), po rozpatrzeniu wniesionego odwołana utrzymano zaskarżoną decyzje w całości w mocy. W uzasadnieniu stwierdzono, że podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanowiło stwierdzone w toku kontroli drogowej: - wykonywanie przewozu drogowego towarów niebezpiecznych z nieprawidłowo sporządzoną instrukcją pisemną dla kierowcy, - brak wszystkich przepisowych wpisów na okazanych wykresówkach, - nieprawidłowe działanie przyrządu kontrolnego – przełącznik grup czasowych nie był używany lub był używany nieprawidłowo, - zbyt długie zapisywanie wykresówki. Każde z wymienionych naruszeń zostało omówione odrębnie, z podaniem przepisów prawnych, które nie zostały dotrzymane oraz określeniem podstawy prawnej nałożonej kary i jej wysokości. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył przedsiębiorca wnosząc o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skarżący, posługując się wykładnią słownikową podnieśli, iż z art. 3 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym wynika, że przepisów ustawy nie stosuje się do przewozu drogowego wykonywanymi pojazdami samochodowymi lub zespołami pojazdów: - przeznaczonymi konstrukcyjnie do przewozu nie więcej niż 9 osób łącznie z kierowcą – w niezarobkowym przewozie drogowym osób, - o dopuszczalnej masie całkowitej nie przekraczającej 3,5 tony w transporcie drogowym rzeczy, - w niezarobkowym transporcie rzeczy, - zespołów ratownictwa medycznego, - w ramach usług transportu sanitarnego. Ponadto, po dokonaniu w podobny sposób wykładni art. 92 ust. 1 powołanej ustaw, sprowadzającej się do konstatacji, iż ustawa nie definiuje pojęcia wykonawcy transportu, skarżący stwierdzili, iż transport wykonuje kierowca, a zatem i karze pieniężnej podlega kierowca pojazdu. W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Transportu Drogowego wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu ponownie omówiono każde stwierdzone w toku kontroli naruszenie, wraz z podaniem treści naruszonego przepisu oraz podstawy prawnej nałożenia kary i ustalenia jej wysokości. Ponadto jednoznacznie stwierdzono, iż pogląd, że za zaistniałe naruszenia odpowiedzialność ponosi kierowca, nie jest słuszny. Za stwierdzone naruszenia – stosownie do art. 92 ust 1 ustawy o transporcie drogowym – odpowiada podmiot wykonujący transport drogowy lub przewóz na potrzeby własne, a więc podmiot, który wykonuje działalność zdefiniowaną w art. 4 ustawy. Odpowiedzialność taka nie spoczywa natomiast na osobie kierującej pojazdem. Adresat decyzji w rozpatrywanej sprawie został więc ustalony prawidłowo. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2005 r., utrzymującą w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] września 2004 r., którą nałożono na przedsiębiorcę karę pieniężną w łącznej wysokości 700,00 zł. Skarżący nie kwestionował wyników kontroli – tzn. stanu faktycznego, czyli stwierdzonych naruszeń, a także podstaw prawnych nałożonych kar oraz ich wysokości. Zgłosił natomiast zarzut, poprzedzony wykładnią art. 3 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym, o trudnym do ustalenia celu, gdyż nie zakończył go konkluzją, iż przepisom tej ustawy nie podlegał pojazd spółki. Generalnie zarzut ten sprowadzał się do twierdzenia, że wykazane w trakcie kontroli wykroczenia popełnił kierowca dokonując przewozu drogowego towarów niebezpiecznych, a co za tym idzie – karze grzywny podlegać winien kierowca pojazdu. Odnosząc się do dokonanej przez stronę słownikowej wykładni art. 3 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym należy przypomnieć, że przepisów tej ustawy nie stosuje się do przewozu drogowego wykonywanego pojazdami samochodowymi lub zespołami pojazdów: 1) przeznaczonymi konstrukcyjnie do przewozu nie więcej niż 9 osób łącznie z kierowcą - w niezarobkowym przewozie drogowym osób; 2) o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony w transporcie drogowym rzeczy oraz niezarobkowym przewozie drogowym rzeczy; 3) zespołów ratownictwa medycznego oraz w ramach usług transportu sanitarnego. Przywołane wyłączenia spod przepisów ustawy mają charakter zamknięty i dotyczą trzech rodzajów pojazdów i/lub ich zespołów, które powinny być rozpatrywane odrębnie, każdy w swojej klasie, bez potrzeby stosowania szczególnych metod wykładni. Pierwsze wyłączenie dotyczy pojazdów samochodowych przeznaczonych konstrukcyjnie do przewozu nie więcej niż 9 osób łącznie z kierowcą - w niezarobkowym przewozie drogowym osób. Wynika stąd, że przepisów ustawy nie stosuje się do małych samochodów (zabierających nie więcej niż 9 osób łącznie z kierowcą), używanych do przewozu osób w celach niekomercyjnych (w niezarobkowym przewozie drogowym osób). Drugie wyłączenie dotyczy pojazdów o ograniczonej masie całkowitej (nieprzekraczającej 3,5 tony), zarówno w transporcie drogowym rzeczy (a więc komercyjnym), jak i niezarobkowym przewozie rzeczy. Wyłączenie dotyczy więc pojazdów o ograniczonej masie całkowitej, używanych do przewozu rzeczy, wykonywanym w sposób komercyjny (np. transport drogowy) lub w sposób niezarobkowy. Trzecie wyłączenie jest związane z funkcją pojazdów: dotyczy pojazdów ratownictwa medycznego oraz używanych w ramach usług transportu sanitarnego, a więc generalnie związanych ze szczególną funkcją przewozów o charakterze medycznym, związanych głównie z ratowaniem zdrowia i życia ludzkiego. Zatem przewidziane w tym przepisie ustawy wyłączenia dotyczą różnych rodzajów pojazdów (generalnie, używanych do transportu osób, rzeczy i spełniających funkcje medyczne), o ograniczonej wielkości (do 9 osób łącznie z kierowcą, o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony), używanych przede wszystkim w celach niezarobkowych. Są to trzy odrębne kategorie pojazdów, w stosunku do których ze względu m.in. na ich rozmiary, funkcję i głównie niezarobkowy charakter działalności uznano za celowe wyłączyć spod działania ustawy o transporcie drogowym, regulującej działalność w szerszej skali, większymi pojazdami używanymi do prowadzenia działalności gospodarczej. Clara non sunt interpretanda. Przepisów ustawy o transporcie drogowym nie stosuje się więc po prostu do przewozu drogowego wykonywanego pojazdami samochodowymi lub zespołami pojazdów m.in. o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony w transporcie drogowym rzeczy oraz niezarobkowym przewozie drogowym rzeczy (art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy). A contrario, nie ulega zatem wątpliwości, że przepisy ustawy miały bezpośrednie zastosowanie do pojazdu samochodowego skarżących i wykonywanego tym pojazdem przewozu. Z przepisów ustawy o transporcie drogowym nie da się również wywieść tezy, że odpowiedzialność za zaistniałe naruszenia ponosi kierowca pojazdu. Jak trafnie stwierdził to Główny Inspektor Transportu Drogowego, za stwierdzone w toku kontroli naruszenia, stosownie do art. 92 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym, odpowiada podmiot ("Kto") wykonujący transport drogowy lub przewozy na potrzeby własne. Skarżący zarzuca, iż powołana ustawa w żadnym punkcie nie definiuje wykonawcy transportu. Jednakże w art. 4 pkt 4 ustawy zdefiniowano samo pojęcie transportu drogowego, oznaczającego krajowy transport drogowy lub międzynarodowy transport drogowy; określenie to obejmuje również każdy przejazd drogowy wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do podstawowej działalności gospodarczej, niespełniający warunków, o których mowa w pkt 4; w tym powołanym punkcie mowa jest o przewozie na potrzeby własne, wykonywanym również przez przedsiębiorcę. Tak więc za stwierdzone naruszenia odpowiada podmiot wykonujący transport drogowy lub przewóz na potrzeby własne, a więc podmiot, który wykonuje działalność zdefiniowaną w powołanym wyżej art. 4 ustawy, tj. przedsiębiorca. Przekonuje o tym również treść art. 93 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym, zamieszczonego w rozdziale 11 ustawy "Kary pieniężne", bezpośrednio po wielokrotnie powoływanym art. 92, w myśl którego "uprawnieni do kontroli (...) mają prawo nałożyć na przedsiębiorcę wykonującego transport drogowy lub przedsiębiorcę wykonującego przewozy na potrzeby własne(...) karę pieniężną, w drodze decyzji administracyjnej. Z tego przepisu niewątpliwie już wynika, że kary pieniężne wymierzane w wyniku kontroli są nakładane na przedsiębiorcę. Nie ma przy tym znaczenia, jaki rodzaj umowy łączył przedsiębiorcę z kierowcą (umowa zlecenia, umowa o dzieło, umowa o pracę, pomoc rodzinna, itp.), czy strony miały do siebie zaufanie oparte np. na wieloletniej współpracy czy też nie, przeszkolenie lub brak przeszkolenia kierowcy w zakresie przepisów dotyczących transportu drogowego, czy też specjalistycznego transportu towarów niebezpiecznych, wyposażenie kierowcy w odpowiednie dokumenty i materiały, itp. W każdym przypadku w razie stwierdzenia w wyniku kontroli naruszenia przepisów ustawy o transporcie drogowym oraz innych związanych z nią ustaw, wymienionych w art. 92 ust. 1 ustawy, odpowiedzialność ponosi przedsiębiorca. Odpowiada on za dokonane przez kierowcę naruszenia powołanych przepisów jak za działania własne. Odpowiedzialność taka nie spoczywa natomiast na osobie kierującej pojazdem, co nie oznacza, że przedsiębiorca nie może dochodzić od kierowcy – już w innym trybie – naprawienia szkody powstałej z jego winy. Ponadto oceniając zaskarżoną decyzję Sąd nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 127, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.