VI SA/Wa 6124/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Sędziowie Sędzia WSA Cezary Kosterna Asesor WSA Szczepan Borowski (spr.) Protokolant st. ref. Lili Zawadzka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2024 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 18 września 2023 r. nr 334/07/2023/Ub w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę Decyzją z dnia 18 września 2023 r. nr [...] Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej także jako: organ lub Prezes NFZ) ustalił, że R. K. (dalej także jako: skarżący) podlegał od 1 stycznia 1999 r. do 30 grudnia 2021 r. obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą pod nazwą: "[...]". Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: ZUS) wnioskiem z dnia 23 maja 2023 r. zwrócił się do Narodowego Funduszu Zdrowia o wydanie decyzji w sprawie rozstrzygnięcia podlegania przez skarżącego obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej od dnia 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2021 r. Jednocześnie ZUS poinformował, że skarżący od 1 stycznia 1999 r. ma prawo do emerytury. Ponadto wnioskodawca poinformował, że z dokumentów zaewidencjonowanych na koncie skarżącego w ZUS wynika, że nie zgłosił się do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności. ZUS dodał, że zgodnie z informacją uzyskaną od Naczelnika Urzędu Skarbowego Warszawa Wola, skarżący z tego tytułu składał dokumenty wymiarowe w latach 2000-2021 z wykazanym dochodem. Organ ustalił, że z danych zawartych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (dalej jako: CEIDG), wynika, że skarżący dokonał wpisu działalności gospodarczej do ewidencji działalności gospodarczej z datą rozpoczęcia prowadzenia działalności od 21 października 1998 r. Przedmiotem tej działalności, zgodnie z Polską Klasyfikacją Działalności była działalność związana z oprogramowaniem. Działalność skarżący zawiesił od 31 grudnia 2021 r. Pismem z 31 maja 2023 r. Prezes NFZ zawiadomił skarżącego o wszczęciu postępowania w przedmiocie podlegania przez niego obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. W piśmie z dnia 13 czerwca 2023 r., skarżący poinformował organ, że działalność gospodarcza na etapie tworzenia wynalazków (czemu była podporządkowana) nie tylko nie jest w najmniejszym stopniu dochodowa, ale wręcz wymaga olbrzymiego dotowania z emerytury, składki zdrowotnej też z emerytury, bo rzeczywisty "dochód" z działalności gospodarczej jest znacznie mniejszy niż wymagana składka. Ponadto skarżący wskazał, że gdyby działalność nie była prowadzona, to dochód (z emerytury) byłby wyższy niż bez jej prowadzenia. Wobec powyższego organ stwierdził, że biorąc pod uwagę obowiązujące w okresie objętym wnioskiem ZUS przepisy prawa i zgromadzone dokumenty w sprawie, w tym informacje o uzyskiwanych przychodach należało uznać, że skarżący prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2021 r. Organ zaznaczył, że skarżący zwrócił się z prośbą o odstąpienie od uznania działalności gospodarczej jako tytułu do ubezpieczenia, jednakże zgodnie z pismem Naczelnika Urzędu Skarbowego W.oraz twierdzeniem skarżącego, że działalność gospodarcza była prowadzona w ww. okresie należało uznać, że osoba ta nie obaliła domniemania prowadzenia działalności gospodarczej. Od wspomnianej na wstępie decyzji skargę złożył R. K. wnosząc o jej zmianę. Uzasadniając skargę skarżący podał, że mając pełną wysługę lat służby w Wojsku Polskim, od dnia 1 listopada 1994 r. (a nie jak podał organ od 1 stycznia 1999 r.) uzyskał emeryturę, która zapewniała mu pełną bezpłatną ochronę zdrowia. Wskazał, że po zapoznaniu się z treścią ustawy z 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym doszedł do wniosku, że składka zdrowotna od działalności gospodarczej go obowiązuje, ale ewentualnie jako ustawowy procent od dodatkowego (poza emeryturą) dochodu z działalności gospodarczej. Takie stanowisko zdaniem skarżącego wynika z przepisów Konstytucji. Skarżący zaznaczył, że prowadzi działalność wynalazczą, którą traktuje jako służbę ojczyźnie. Prezes NFZ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2493 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji bądź postanowienia (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania. Należy nadto wskazać, że w myśl art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, jakkolwiek nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod kątem wymienionych kryteriów należy stwierdzić, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżona decyzja nie narusza ani prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Prezesa NFZ ustalająca podleganie obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego skarżącego jako osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 30 grudnia 2021 r. Stosownie do art. 7 pkt 18 ustawy z 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. z 1997 r. Nr 28, poz. 153, ze zm.), art. 5 pkt 18 ustawy dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. z 2003 r. Nr 45, poz. 391, ze zm.) i art. 5 pkt 21 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1230, ze zm.) - użyte w niej określenie osoby prowadzącej działalność pozarolniczą - oznacza osobę, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1230, ze zm.). W myśl art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - w brzmieniu obowiązującym do 29 kwietnia 2018 r. - za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważało się osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych. Natomiast od 30 kwietnia 2018 r. za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność - w myśl tego przepisu - uważa się osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów ustawy z 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców lub innych przepisów szczególnych, z wyjątkiem art. 8 ust. 6a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wspomniany art. 8 ust. 6a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi z kolei, że za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą nie uważa się w rozumieniu tej ustawy osoby fizycznej, o której mowa w art. 18 ust. 1 ustawy - Prawo przedsiębiorców. Jak słusznie stwierdził organ w zaskarżonej decyzji w okresie prowadzenia przez skarżącego pozarolniczej działalności gospodarczej objętym wnioskiem ZUS (tj. od 1 stycznia 1999 r.) miały zastosowanie przepisy trzech kolejnych ustaw, tj.: art. 8 pkt 1 lit. c) i art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym - obowiązującej do dnia 31 marca 2003 r., art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c) i ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia - obowiązującej do dnia 30 września 2004 r., zgodnie z którymi obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o świadczeniach w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 września 2008 r., zgodnie z którym obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, a także art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) tej ustawy w brzmieniu obowiązującym od dnia 20 września 2008 r., zgodnie z którym obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Natomiast począwszy od 30 kwietnia 2018r., zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność gospodarczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów ustawy Prawo przedsiębiorców lub przepisów o ubezpieczeniach społecznych lub ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego tych osób, powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Zgodnie z art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 września 2008 r., obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby prowadzące działalność pozarolniczą - od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, natomiast w brzmieniu obowiązującym od dnia 20 września 2008 r., obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby prowadzące pozarolniczą działalność od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Od dnia 30 kwietnia 2018 r. obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne w następujących okresach: osoby prowadzące pozarolniczą działalność od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie art. 36aa oraz przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców. Mając na uwadze przytoczone regulacje prawne należy stwierdzić, że czas objęcia obowiązkiem ubezpieczenia społecznego osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, a więc także ubezpieczeniem zdrowotnym, na przestrzeni lat jest tożsamy z czasem prowadzenia działalności gospodarczej w oparciu o zmieniające się przepisy o działalności gospodarczej. W myśl art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach w przypadku, gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego tytułu. Podobnie kwestię tę regulował art. 24 ust. 1 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz art. 22 ust. 1 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym. Stąd też opłacanie składki zdrowotnej z jednego tytułu nie zwalnia i nie zwalniało z obowiązku uiszczania tej składki również z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, a zatem nabycie uprawnień emerytalnych, jak również podleganie z tego tytułu ubezpieczeniu zdrowotnemu, bądź zwolnienie z tego obowiązku nie niweluje obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej. Jak wynika z akt sprawy skarżący dokonał wpisu działalności gospodarczej do ewidencji działalności gospodarczej z datą rozpoczęcia prowadzenia działalności od 21 października 1998 r., zaś zawiesił ją w dniu 31 grudnia 2021 r. (dane z informacji z CEIDG, k. 24 akt administracyjnych). Zgodnie z poglądem wyrażanym w orzecznictwie, który podziela Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, dla określenia okresu objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania działalności pozarolniczej znaczenie prawne ma wpis do ewidencji działalności gospodarczej oraz jego wykreślenie z tej ewidencji. Zarejestrowana działalność gospodarcza wiąże się z przymusem podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Ustanie obowiązku ubezpieczenia powoduje wykreślenie wpisu pozarolniczej działalności gospodarczej z ewidencji lub odnotowanie przerwy w jej prowadzeniu (por. wyrok NSA z dnia 17 września 2020 r. sygn. akt II GSK 128/20). Wpis do CEIDG tworzy domniemanie faktyczne wykonywania działalności gospodarczej zgodnie z wpisem, a domniemanie to można obalić w drodze przeprowadzenia przeciwdowodu, który obciąża stronę twierdzącą o faktach przeciwnych twierdzeniom wynikającym z domniemania (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 6 września 2018 r., sygn. II UK 247/18; wyrok SA w Warszawie z 9 listopada 2020 r., sygn. akt III AUa 970/18; zob. również wyroki NSA z dnia: 29 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 394/13; 17 grudnia 2019 r., sygn. akt II GSK 956/19). Obalenie tego domniemania możliwe jest, w sytuacji przeprowadzenia odpowiedniego postępowania dowodowego na okoliczność rzeczywistego zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej, przy czym ciężar udowodnienia tej okoliczności spoczywa na stronie a nie organie administracji publicznej. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie tylko nie przeprowadził takiego dowodu, ale nie kwestionował prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Należy zaznaczyć, że okoliczność prowadzenia przez niego działalności wynika nie tylko z wpisu w CEIDG, ale również z dokumentów pochodzących od Naczelnika Urzędu Skarbowego W.(k. 27 akt administracyjnych), potwierdzających, że skarżący prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą w okresie objętym wnioskiem ZUS tj. od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 30 grudnia 2021 r. Sąd zaznacza, że wysokość uzyskiwanych przychodów lub ich brak nie stanowi przesłanki do wyłączenia z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego. Istotą działalności pozarolniczej jest jej prowadzenie w sposób ciągły i zorganizowany, na własny rachunek i ryzyko, dlatego też składka na ubezpieczenie zdrowotne nie jest zależna od uzyskanego przychodu. Wbrew twierdzeniom skarżącego pobieranie świadczenia emerytalnego, niezależnie od jego źródła, od 1 stycznia 1999 r. nie zwalnia osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą od podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego również z tego tytułu. Stąd też za prawidłowe należało uznać stanowisko Prezesa NFZ, że skarżący, w realiach tej sprawy, podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, jako osoba prowadząca działalność pozarolniczą w okresie wskazanym we wniosku ZUS tj. od dnia 1 stycznia 1999 r. do zaprzestania wykonywania tej działalności. W ocenie Sądu organ prowadząc postępowanie w niniejszej sprawie nie naruszył przepisów postępowania. O istnieniu obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, w okresie objętym skarżoną decyzją, zadecydował prawidłowo ustalony stan faktyczny, z którego bezspornie wynika, że skarżący w okresie objętym wnioskiem ZUS miał zarejestrowaną działalność gospodarczą, którą rzeczywiście prowadził. Na marginesie Sąd zaznacza, że uprawnienie Prezesa NFZ wynikające z art. 109 ust. 1 ustawy o świadczeniach obejmuje rozpatrywanie indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego. Do indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego zalicza się sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń. Natomiast, sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne należą do właściwości organów ubezpieczeń społecznych (ZUS). Z tych też względów ani przez Prezesa NFZ ani też przez Sąd rozpoznający skargę nie mogła być wzięta pod uwagę okoliczność ewentualnego przedawnienia składek na to ubezpieczenie ani wymiaru składek albowiem rozstrzygnięcie w tej materii zostało pozostawione ZUS,. Zaskarżona decyzja nie jest rozstrzygnięciem konstytutywnym w zakresie ustalenia obowiązku po stronie skarżącego, gdyż ten wynika z mocy samego prawa. Decyzja ta jedynie ustala okres tego podlegania, w żadnym razie nie konstytuuje samego obowiązku podlegania. Z tego też względu okoliczność, że skarżący nie został wcześniej wezwany do opłacenia składek zdrowotnych, nie ma wpływu na rozstrzygnięcie odnośnie objęcia go obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w okresie wymienionym w decyzji. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.