VI SA/Wa 616/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Fronczyk Sędziowie Sędzia WSA Aneta Lemiesz (spr.) Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Protokolant ref. staż. Piotr Czyżewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2015 r. sprawy ze skargi T. Ł. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz skarżącego T. Ł. kwotę 120 (sto dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] października 2014 r., nr [...], którą nałożono na Pana T. L. karę pieniężną w wysokości 3.000 zł za przejazd po drodze krajowej wymienionej w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 1267 ze zm.), bez uiszczenia opłaty, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 260, dalej "u.d.p."). Podstawę faktyczną decyzji stanowił przejazd w dniu [...] sierpnia 2013 roku o godz. [...] na odcinku drogi ekspresowej [...][...] (skrzyżowanie z drogą gminną nr [...]) - węzeł [...] zespołu pojazdów, składającego się z samochodu ciężarowego marki [...] o nr. rej. [...] oraz przyczepy lekkiej marki [...] o nr. rej. [...], który przejechał pod urządzeniem kontrolnym (bramownicą) nr [...] bez uiszczenia wymaganej opłaty elektronicznej. Powyższy fakt ustalono na podstawie zapisu ewidencyjnego [...] o treści: "a no DSRC no contract" wraz z dokumentacją fotograficzną. Dopuszczalna masa całkowita zespołu pojazdów przekroczyła 3,5 tony. Na podstawie danych zgromadzonych w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców organ prowadzący postępowanie ustalił właściciela pojazdu i wezwał go do wskazania kierującego pojazdem w momencie ujawnienia naruszenia. Z treści nadesłanego przez właściciela pojazdu oświadczenia wynikało, że w czasie ujawnionego naruszenia pojazdem samochodowym kierował Pan T. L. Strona pismem z dnia [...] listopada 2014 r. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżący podniósł m.in., że wezwany przez organ do wskazania osoby kierującej pojazdu wskazał siebie, gdyż obawiał się sankcji za niedopełnienie obowiązku wskazania kierującego, choć w istocie nie pamiętał, kto w danym dniu użytkował pojazd. Podniósł również, że nie jest w stanie wskazać osoby kierującej w dacie kontroli pojazdem, będącym jego własnością. Oświadczył również, że na przełomie sierpnia i września przebywał w [...], co zostało potwierdzone adnotacjami w paszporcie. Główny Inspektor Transportu Drogowego po rozpatrzeniu wniosku decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy zaaprobował ustalenia faktyczne poczynione przez organ I instancji oraz podzielił ocenę prawną przez ten organ wyrażoną. Podniósł przy tym, że strona postępowania administracyjnego została ustalona w sposób właściwy, i jest nią Pan T. L., który kierował w dniu [...] sierpnia 2013 roku kontrolowanym pojazdem. Odnosząc się do argumentacji i okoliczności podniesionych przez skarżącego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ wskazał, że zgodnie z dyspozycją art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Organ zauważa, że dokonując ponownego rozpoznania sprawy dysponował dwoma oświadczeniami właściciela pojazdu, z których jedno wskazywało T. L jako kierującego pojazdem w momencie kontrolowanego przejazdu, drugie zaś okoliczności tej zaprzeczało. Dokonując swobodnej oceny dowodów organ dał wiarę oświadczeniu skarżącego złożonemu w dniu [...] stycznia 2014 r., zgodnie z którym kierującym zespołem pojazdów w momencie kontroli był Pan T. L. nie dał zaś wiary oświadczeniu skarżącego, iż we wskazanej dacie zespołem pojazdów nie kierował. Organ wskazał, że zgodnie z art. 81 k.p.a., okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, co miało miejsce w niniejszym postępowaniu. Skarżący, pouczony o treści art. 10 §1 k.p.a., nie skorzystał z możliwości wzięcia czynnego udziału w postępowaniu, a przed otrzymaniem skarżonej decyzji nie wypowiedział się co do zebranych dowodów i nie zgłosił żadnego żądania. Strona - pismem z dnia [...] stycznia 2015 r. - wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego mających wpływ na wynik sprawy tj. naruszenie przepisów art. 89 i 81 k.p.a. poprzez zaniechanie uzupełnienia materiału dowodowego zgodnie z wyjaśnieniami stron, dokonanie ponownej oceny materiału dowodowego w sprawie w sposób naruszający reguły swobodnej oceny dowodów i noszący cechy dowolności oraz uniemożliwienie stronie wypowiedzenia się co do zgromadzonych dowodów. Skarżący wskazał, iż nie kwestionuje faktu wykonywania przejazdu niezgodnie z obowiązującymi przepisami, nie ma jednak wiedzy kto kierował pojazdem, a w złożonym oświadczeniu wskazał siebie jako kierującego obawiając się dalszych sankcji. Do skargi dołączył kopie "Opinii z rejsu" i "Sportowej książeczki żeglarskiej", które to dokumenty miały potwierdzić, że w okresie od [...] sierpnia 2013r. do [...] września 2014r. przebywał na [...] na Morzu [...]. W konsekwencji strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, w przypadku uwzględnienia skargi nakazanie uwzględnienie stanowiska sądu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wskazał m.in., że Skarżący nie udowodnił, ani nie uprawdopodobnił podnoszonej przez siebie okoliczności przebywania poza granicami kraju w dacie kontrolowanego przejazdu. Organ zaś nie dysponował przesłanymi dopiero w załączeniu do skargi dokumentami związanymi z podnoszonym rejsem po Morzu [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna i prowadzi do uchylenia zaskarżonej decyzji Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2014 r., albowiem decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na rozstrzygnięcie. Zdaniem Sądu, wydając przedmiotową decyzję Główny Inspektor Transportu Drogowego dopuścił się przede wszystkim - mogącej mieć zasadniczy wpływ na ostateczny wynik sprawy - obrazy przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7, art. 8, art. 77 k.p.a. - polegającej na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy. Związanie rygorami procedury administracyjnej oznacza, że organy administracji obowiązane są do przestrzegania zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 k.p.a.). Z zasady tej wynika przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności. Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku postępowania tak ukształtowanego mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej, nawet wtedy gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 7 grudnia 1984 r. (sygn. akt III SA 729/84, ONSA 1984, Nr 2, poz. 117) podkreślił, że w celu realizacji tej zasady konieczne jest przede wszystkim ścisłe przestrzeganie prawa, zwłaszcza w zakresie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, konkretnego ustosunkowania się do żądań i twierdzeń stron oraz uwzględnienia w decyzji zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli, przy założeniu że wszyscy obywatele są równi wobec prawa. Podnieść przy tym należy, iż zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa jest nie tylko postulatem ustawodawcy wobec tych organów, ale także przesłanką oceny ich działania, w wyniku której może dojść do uchylenia decyzji administracyjnej, nawet jeżeli w toku postępowania nie naruszono innych przepisów powołanej ustawy (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 marca 2002 r. sygn. akt III SA 3390/00, Mon. Pod. 2002, nr 9, poz. 33). Główny Inspektor Transportu Drogowego, wydając zaskarżoną decyzję, uchybił powyższym zasadom, a skutkiem takiego stanu rzeczy jest naruszenie art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Otóż zgodnie z art. 13k ust. 1 pkt 1 u.d.p. - w brzmieniu obowiązującym w dacie spornego przejazdu - karę pieniężną, o której mowa w tym przepisie, wymierza się kierującemu pojazdem, a więc osobie, która prowadzi pojazd w momencie zaistnienia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej (w razie braku tejże opłaty). Organ - zobowiązany w prowadzonym postępowaniu do ustalenia prawdy obiektywnej poprzez wyczerpujące zgromadzenie materiału dowodowego, a następnie jego pełne rozpatrzenie - poniechał jednak rzetelnego wyjaśnienia istotnej w sprawie wątpliwości, a mianowicie, czy faktycznie w czasie spornego przejazdu to Pan T. L. kierował samochodem ciężarowym marki [...] o nr. rej. [...] wraz z przyczepą. Ustalenia poczynione w tym zakresie - a oparte na oświadczeniu samego skarżącego z dnia [...] stycznia 2014 r. – zostały bowiem przez tego samego skarżącego podważone jego twierdzeniami wynikającymi z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a dotyczącymi tego, że w okresie, którego dotyczy decyzja, przebywał on za granicą. Ww. twierdzenia skarżącego potwierdzać miały wpisy w jego paszporcie. Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji potraktował ww. twierdzenia skarżącego wynikające z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jako kolejne jego oświadczenie w tej sprawie i dokonał oceny tego oświadczenia – w zestawieniu z tym złożonym w dniu [...] stycznia 2014 r. - i w ramach swobodnej oceny dowodów zdecydował, któremu oświadczeniu dać wiarę. Za wiarygodne uznał to z dnia [...] stycznia 2014 r., bo jak uzasadnił organ "skarżący żadną wiarą nie udowodnił, ani nie uprawdopodobnił podnoszonej przez siebie okoliczności przebywania poza granicami kraju w dacie kontrolowanego przejazdu". Tymczasem skarżący powołał się na konkretny dowód w tym zakresie – nie przedstawiając go jednak, ani nie formułując jakichkolwiek wniosków dowodowych. Niewątpliwie, jest przy tym prawdą, że inicjatywa dowodowa w tego rodzaju sprawach powinna w pierwszej kolejności należeć do skarżącego, jednakże jej brak (zwłaszcza w przypadku strony działającej bez profesjonalnego pełnomocnika) nie zwalniał organu od obowiązku ustalenia stanu faktycznego sprawy, zgodnie z regułami zawartymi w art. 7, 77 i 80 k.p.a. Wobec podniesienia okoliczności istotnych dla ustalenia odpowiedzialności skarżącego organ powinien był go wezwać do przedstawienia dowodów w tym zakresie, a następnie – o ile skarżący zastosowałby się do wezwania organu - ocenić złożone przez niego dowody. W myśl zasady swobodnej oceny dowodów wynikającej z art. 80 k.p.a. organ administracji ma obowiązek dokonania wszechstronnej oceny wszystkich zebranych w sprawie dowodów. Organ, wypełniając swoje uprawnienia i obowiązki płynące z tej zasady, według swojej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania, ocenia wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych. W tym miejscu wskazać należy, że oprócz powoływanych w postępowaniu administracyjnym wpisów w paszporcie, które dowodzić miały nieobecności skarżącego w kraju w dacie spornego przejazdu, w postępowaniu sądowym dodatkowo przedłożył on na te okoliczność kopię książeczki żeglarskiej oraz kopię opinii z rejsu [...]. Sąd nie przeprowadził dowodów z tych dokumentów, z uwagi na to, że po pierwsze nie sformułowano w skardze wniosku w tym zakresie, po drugie Sąd nie mógł dopuścić tego dowodu także z urzędu, z uwagi na fakt, że dokumenty, z których miałby być przeprowadzony dowód, nie były oryginalne, ale stanowiły barwne kopie i nie zostały poświadczone za zgodność z oryginałem, tak jak tego wymaga art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd uznaje jednak, że podniesione przez skarżącego kwestie związane z jego nieobecnością w kraju mają istotne znaczenie w sprawie i pozostawia te kwestie do wyjaśnienia organowi w ponownym - już prawidłowo prowadzonym - postępowaniu. Tak więc organ - zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej i zasadą uczciwego procedowania - zobowiązany będzie na nowo ustalić okoliczności faktyczne w ww. zakresie, w oparciu o własne postępowanie dowodowe, a wyniki tego postępowania należycie utrwali w uzasadnieniu decyzji. Jeżeli zaś okaże się, że w dacie i godzinie spornego przejazdu - kierowcą kontrolowanego pojazdu nie mógł być skarżący, to kara wynikająca z art. 13k ust. 1 pkt 1 u.d.p. nie będzie mogła być na niego nałożona. Dalej idąca wypowiedź Sądu w tej sprawie byłaby przedwczesna. Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzeczono jak w punkcie 1 sentencji wyroku. Na podstawie jej art. 152 stwierdzono, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu, a o kosztach orzeczono zgodnie z art. 200 ww. ustawy.