VI SA/Wa 618/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Sędziowie Sędzia WSA Maria Jagielska (spr.) Asesor WSA Małgorzata Grzelak Protokolant Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi D. M. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] lutego 2007 r. L.dz. [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę adwokatów 1. uchyla zaskarżoną uchwałę oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] października 2006 r.; 2. stwierdza, że zaskarżone uchwały nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej na rzecz skarżącego D. M. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wnioskiem z dnia 5 października 2005 r. D. M. zwrócił się do Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] o wpisanie go na listę adwokatów tej izby. Wyjaśnił, iż odbył aplikację sędziowską i w dniach 1, 2 i 16 września 2005 r. zdał egzamin sędziowski z oceną dobry. Zaznaczył, iż nieustannie podnosi swoje kwalifikacje zawodowe, a zawód adwokata będzie wykonywać rzetelnie i sumiennie. Do wniosku załączone zostały konieczne dokumenty m.in. kwestionariusz osobowy i życiorys, z których wynika, iż wnioskodawca od dnia 1 października 2002 r. zatrudniony jest na stanowisku asystenta na Uniwersytecie [...] w [...]. Po przeprowadzonej z wnioskodawcą rozmowie, uchwałą z dnia [...] grudnia 2005 r. Okręgowa Rada Adwokacka w [...], na podstawie art. 68 ust. 4 w związku z art. 65 pkt 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.) – dalej Poa. odmówiła żądanego wpisu, uzasadniając swoje rozstrzygnięcie brakiem odpowiednich umiejętności praktycznych po stronie wnioskodawcy, a w konsekwencji brakiem spełniania warunku rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Wskutek złożonego odwołania Naczelna Rada Adwokacka uchwałą z dnia [...] kwietnia 2006 r. uchyliła zaskarżoną decyzję ORA w [...] i przekazała sprawę do ponownego rozpatrzenia. NRA stwierdziła, iż przeprowadzone przez ORA w [...] postępowanie, w tym ogólnikowe uzasadnienie, nie stwarza organowi odwoławczemu możliwości oceny prawidłowości rozstrzygnięcia, zwłaszcza w odniesieniu do stwierdzonego przez organ I instancji braku odpowiednich umiejętności praktycznych w zakresie udzielania pomocy prawnej przez zainteresowanego, umożliwiających należyte wykonywanie zawodu. Postępowanie zostało więc powtórzone i dnia 26 października 2006 r. zainteresowany D. M. został zaproszony na rozmowę; rozmowa ta odbyła się bez udziału dziekana izby [...] z uwagi na to, iż jak stwierdził spotkał się z wnioskodawcą, już wówczas radcą prawnym, na sali sądowej po przeciwnych stronach toczącego się sporu. W trakcie protokołowanej rozmowy, wnioskodawca stwierdził, iż znane jest mu orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego niekonstytucyjność przepisu Poa., w oparciu o który składa wniosek o wpis na listę adwokatów, jednak uważa, że przepis nie utracił mocy. ORA w [...] uchwałą z dnia [...] października 2006 r. ponownie odmówiła wpisu D. M. na listę adwokatów. Decyzję uzasadniła brakiem po stronie wnioskodawcy rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Stwierdzono, iż zainteresowany pozostaje w stosunku pracy jako adiunkt, a ponadto został wpisany na listę radców prawnych i czynnie ów zawód uprawia od lutego 2006 r. Jak uznała rada zainteresowany ma w pełni możliwość realizowania się na polu zawodowym, jednak nie ma doświadczenia zawodowego wymaganego do należytego wykonywania zawodu adwokata. Niezależnie od powyższego, Rada kierowała się również faktem zmiany stanu prawnego istotnego dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. ( sygn. akt K 6/06 ), który został opublikowany w Dzienniku Ustaw Nr 75 pod pozycją 529 w dniu 4 maja 2006 r. gdzie stwierdzono niekonstytucyjność m.in. przepisu art. 66 ust. 1 pkt 2 Poa w zakresie w jakim stwarza możliwość wykonywania zawodu adwokata osób, które po złożeniu wskazanych tym przepisem egzaminów, nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. Przepis ten w dniu publikacji orzeczenia utracił moc obowiązującą i nie może stanowić podstawy prawnej wpisu. D. M. w złożonym odwołaniu zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 68 ust. 4 w związku z art. 65 ust. 1 Poa. poprzez przyjęcie, że zainteresowany nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Uchwałę uznał za krzywdzącą, przyjęto w niej bowiem niekorzystne dla skarżącego twierdzenie bez należytego wniknięcia w dowody załączone do wniosku oraz odwołania i dokonano dowolnej oceny w zakresie przesłanki rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu. Rada pominęła złożone do akt sprawy zaświadczenie o nadaniu skarżącemu stopnia naukowego doktora nauk prawnych ( specjalność prawo karne materialne ). Ponadto, nie można opierać twierdzenia o braku doświadczenia zawodowego wyłącznie w oparciu o luźną rozmowę i w ten sposób znajdować pretekst do odmowy wpisu. Za wątpliwe i cyniczne uznał skarżący twierdzenie organu, iż wykonuje zawód radcy prawnego, w który to sposób może realizować się w wykonywaniu zawodu prawniczego. Skarżący jest zainteresowany możliwością występowania jako obrońca w sprawach karnych, jest to jego specjalność i w tej dziedzinie chce realizować się. Uchwałą Prezydium NRA l.dz. [...] z dnia [...] lutego 2007 r. utrzymano w mocy zaskarżoną uchwałę ORA w [...]. Jak wynika z uzasadnienia, jedyną podstawą odmowy wpisu jest wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r., zgodnie z którym m.in. przepis art. 66 ust. 1 pkt 2 Poa, stanowiący podstawę żądania wpisania na listę adwokatów osób w nim wymienionych, uznany został za niekonstytucyjny i utracił moc obowiązującą w całości z dniem 4 maja 2006 r. Z uwagi na powyższe, zdaniem organu, brak jest podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku skarżącego. W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze, D. M. domagał się zmiany zaskarżonej decyzji i orzeczenie zgodnie z wnioskiem oraz zasądzenia kosztów. Skarżący powtórzył wszystkie zaprezentowane w postępowaniu administracyjnym argumenty i dodał, iż wniosek składał w dacie obowiązywania przepisu następnie zakwestionowanego przez Trybunał Konstytucyjny, zatem zdaniem skarżącego, argumentacja organu nie znajduje oparcia w stanie faktycznym i prawnym wynikającym z danej sprawy. W piśmie procesowym z dnia 10 czerwca 2007 r. skarżący zarzucił organowi naruszenie konstytucyjnej zasady równości wobec prawa przez przyjęcie, że skarżący nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata w stanie faktycznym jego sprawy dotyczącym. Według wiedzy skarżącego, jest on jedyną osobą, spośród osób, które razem ze skarżącym kończyły aplikację sędziowską, która nie została wpisana na listę adwokatów izby [...], a przecież jest również jedyną osobą legitymującą się stopniem naukowym doktora nauk prawnych. Zróżnicowanie jakiego dopuścił się organ ma charakter dyskryminacji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując wyrażone w zaskarżonej uchwale stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Dokonując, zgodnie z art.1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) oraz z art. art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – p.p.s.a. ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ), kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia pod względem jego zgodności z prawem, należy stwierdzić, że narusza ono prawo w sposób mogący wpływ na wynik sprawy, co skutkować musi jego uchyleniem. Przedmiotem kontroli jest uchwała Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej utrzymująca w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] odmawiającej wpisu na listę adwokatów skarżącemu D. M.. Stosowny wniosek złożony został przez skarżącego dnia 5 października 2005 r. Stosownie do art. 65 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U z 2002 r. Nr 123, poz. 1058, Nr 126, poz. 1069 i Nr 153, poz. 1271, z 2003 r. Nr 124, poz. 1152, z 2004 r. Nr 34, poz. 303, Nr 62, poz. 577 i Nr 202, poz. 2067 oraz z 2005 r. Nr 163, poz. 1361 i Nr 169, poz. 1417 ) – Poa. na listę adwokatów może być wpisany ten, kto m.in. jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata oraz który odbył w Rzeczypospolitej polskiej aplikację adwokacką i złożył egzamin adwokacki. Wymóg odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego, na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 2 Poa, nie znajdował zastosowania do osób, które zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, radcowski lub notarialny. Przepis w takim częściowo przywołanym brzmieniu, został wprowadzony ustawą z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw ( Dz. U. Nr 163, poz. 1361 ). ORA w [...] odmówiła wpisu na listę adwokatów, motywując swoje rozstrzygnięcie w pierwszym rzędzie brakiem spełniania przez skarżącego rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, a dodatkowo powołując się na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. stwierdzającego niezgodność art. 66 ust. 1 pkt 2 Poa. ( w brzmieniu przywołanym wyżej ) z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP, który utracił moc obowiązującą z dniem publikacji orzeczenia tj. z dniem 4 maja 2006 r. i nie może stanowić podstawy wpisu. Prezydium NRA utrzymało rozstrzygnięcie ORA w mocy, uzasadniając je wyłącznie brakiem podstawy prawnej do wpisania skarżącego na listę adwokatów z uwagi na utratę mocy obowiązującej art. 66 ust. 1 pkt 2 Poa; organ II instancji, utrzymując w mocy niekorzystną dla skarżącego decyzję ORA w [...], nie zajmował się w ogóle kwestią rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata przez zainteresowanego, którego to wymogu, zdaniem ORA, skarżący nie spełnił, a co było przez niego podważane w odwołaniu. W ocenie Sądu stanowisko Prezydium NRA nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach. Dnia 19 kwietnia 2006 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż cytowany art. 66 ust. 1 pkt 2, w zakresie w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP. Orzeczenie zostało opublikowane dnia 4 maja 2006 r. ( Dz. U. Nr 75, poz. 529 ) i stosownie do art. 190 ust. 3 Konstytucji, wobec nieokreślenia innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego, z tym dniem weszło w życie. Trybunał Konstytucyjny, orzekając w sprawie z wniosku Naczelnej Rady Adwokackiej o zbadanie zgodności z Konstytucją m.in. przepisu art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy – Prawo o adwokaturze w brzmieniu ustalonym ustawą o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw, orzekł stosownie do dyspozycji art. 69 w związku z art. 66 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym ( Dz. U. Nr 97, poz. 643 ze zm. ), o niezgodności kwestionowanego przez wnioskodawcę przepisu z art. 17 § 1 Konstytucji tj. niezgodności tego przepisu w zakresie, w jakim nie spełnia on wymogów sprawowania przez samorząd adwokacki pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu adwokata. Jak stanowi przepis art. 69 ustawy o TK orzeczenie Trybunału może odnosić się do całego aktu normatywnego albo do jego poszczególnych przepisów, jak to miało miejsce w podjętym przez TK rozstrzygnięciu. Dodatkowo, przedmiotem orzeczenia, może być nie tylko cały przepis, ale również jego fragment obejmujący jedno lub kilka słów. Dopuszczalność wydania orzeczenia dotyczącego tylko części przepisu uwarunkowana jest tym, że pozostała część danego przepisu wyraża normę nadającą się do zastosowania. Takie rozstrzygnięcie co do części przepisu objętego kontrolą Trybunału uzupełnione bywa formułą rozpoczynającą się zwrotem "w zakresie, w jakim ...", który to zwrot zostaje odniesiony do konkretnej sytuacji bądź stanu objaśniającego i wypełniającego stwierdzenie zakresowej niekonstytucyjności. Oznacza to, że poddany kontroli przepis jest niekonstytucyjny wyłącznie we wskazanym obszarze. Wyrok taki, zwany wyrokiem "zakresowym", odnosić się może albo do części istniejącej normy danego aktu, albo może także odnosić się do poddanego kontroli przepisu poprzez wskazanie braku koniecznego unormowania. W sytuacji, w której Trybunał wyrokiem zakresowym uzna poddany kontroli przepis za niezgodny z Konstytucją tylko w części istniejącej normy, nie dokonując zmiany tekstu przepisu, zmieni tym samym wyrażoną w nim treść normatywną. Skutkiem takiego orzeczenia będzie częściowa utrata mocy obowiązującej przepisu polegająca na wyłączeniu możliwości jego stosowania w zakresie oznaczonym w wyroku. Dlatego po wydaniu takiego wyroku celowe jest dokonanie nowelizacji dostosowującej tekst przepisu do treści, jaka wynika z wyroku TK. Działanie ustawodawcy nie jest w tym wypadku konieczne, ale pożądane ze względu na wartość, jaką przedstawia jednoznaczność i określoność przepisów prawnych (vide: Andrzej Mączyński, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego /w:/ Księga XX-lecia orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, Trybunał Konstytucyjny Wydawnictwa, Warszawa 2006, str. 79). Może być jednak i tak, że wyrok zakresowy, w którym wskazano że przepis jest niekonstytucyjny z powodu braku koniecznych treści, będzie stanowił zobowiązanie ustawodawcy do dokonania koniecznego uzupełnienia przepisu badanego, jak to miało miejsce w orzeczeniu TK odnośnie do art. 66 ust. 1 pkt 2 poa Reasumując, stwierdzić należy że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego stwierdzające niekonstytucyjność danego przepisu w zakresie wskazanym w tym orzeczeniu nie powoduje utraty mocy obowiązującej przepisu, a stanowi jedynie potwierdzenie obowiązku ustanowienia regulacji prawnych niezbędnych dla realizacji norm konstytucyjnych. Podobnie wypowiedział się już w wyroku z dnia 28 listopada 2003 r. Naczelny Sąd Administracyjny ( III SA 131/03 ). Na gruncie badanej sprawy rozstrzygnięcie TK w sprawie K 6/06 z dnia 19 kwietnia 2006 r., w punkcie 5 należy zaliczyć do tzw. wyroków zakresowych. A zatem, wbrew stanowisku wyrażonemu przez NRA, z dniem publikacji tegoż orzeczenia, przepis art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze w jego zmienionym ustawą z dnia 30 czerwca 2005 r. brzmieniu nie utracił mocy obowiązywania w całości, lecz wyłącznie w zakresie ściśle w wyroku określonym, poprzez niedochowanie krytykowanym przepisem warunków pieczy samorządu zawodowego wynikających z art. 17 § 1 Konstytucji. Jak stwierdził TK przepis jest niekonstytucyjny jedynie w zakresie w jakim stwarza możliwości dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osoby, która po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazuje się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. Brak określenia w cyt. przepisie przesłanek oceny umiejętności niezbędnych dla należytego wykonywania zawodu adwokata stanowi zatem o istocie zakresowej niekonstytucyjności przepisu art. 66 ust. 1 pkt 2 poa., który to brak może zostać wypełniony jedynie przez ustawodawcę. Do czasu poprawienia ustawy w części wskazanej przez Trybunał, krytykowany przepis może stanowić podstawę wpisu na listę adwokatów tych osób, które nie odbyły aplikacji adwokackiej i nie złożyły egzaminu adwokackiego, lecz zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, radcowski czy notarialny. Stosownie do wywodów uzasadnienia orzeczenia TK, w toku postępowania o wpis na listę adwokatów zainicjowanego wnioskiem osoby wymienionej w art. 66 ust. 1 pkt 2 poa. samorząd adwokacki może, a nawet powinien badać, czy konkretna osoba ubiegająca się o taki wpis daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata, który to warunek stawia art. 65 pkt 1 poa. Przesłankami oceny winny być dla osób ubiegających się o wpis, a zwolnionych z wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 2 poa., m.in. czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy szkolenia oraz praktyczny kontakt z wykonywaniem danego zawodu prawniczego. Kierując się zatem powyższymi "wytycznymi" Trybunału, przed dokonaniem wpisu na listę adwokatów organ samorządu adwokackiego winien zbadać, czy osoba ubiegająca się o wpis legitymuje się stosownym stażem pracy i doświadczeniem zawodowym, profilującym umiejętności praktyczne aplikacji zakończonej egzaminem. Tymczasem w rozpatrywanej sprawie organ odwoławczy, błędnie interpretując orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego oraz skutki wejścia w życie wydanego wyroku, uchylił się od tego obowiązku, a tym samym odmówił zastosowania przepisu art. 66 ust. 1 pkt 2 Poa. stanowiącego podstawę wpisu osoby, która jak w przypadku skarżącego, zdała egzamin sędziowski. Ponownie rozpatrując odwołanie, NRA na podstawie przedstawionego jej materiału dowodowego, dokona oceny umiejętności D. M. do wykonywania zawodu adwokata i wyłącznie na tej podstawie orzeknie stosownie do dyspozycji art. 138 § 1 pkt 1 lub pkt 2 Kpa. W przypadku stwierdzenia, iż postępowanie wyjaśniające wymaga uzupełnienia w znacznej części, NRA stosownie do art. 138 § 2 Kpa. uchyli decyzję organu I instancji w całości i przekaże mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. Zważywszy powyższe, działając na podstawie art.145 § 1 p.1 lit.a) p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji. O niewykonalności uchylonej decyzji orzeczono na podstawie art.152 p.p.s.a. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.