VI SA/Wa 624/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędzia WSA Jacek Fronczyk Protokolant ref. Piotr Niewiński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2016 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd bez uiszczenia opłaty elektronicznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz K. K. kwotę 477 zł (słownie: czterysta siedemdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z [...] stycznia 2016 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej GITD) utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z [...] października 2015 r., którą nałożył na K. K. (dalej skarżący) karę pieniężną w kwocie 1.500 złotych. Za podstawę materialnoprawną swojego działania organ podał art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 2 oraz art. 13k ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (j.t. Dz.U. z 2015 r. poz. 460 ze zm.), dalej u.d.p., a także załącznik nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (j.t. Dz.U. z 2013 r., poz. 1263 ze zm.), dalej rozporządzenie o drogach, jak również art. 50 pkt 1 lit. j) i art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (j.t. Dz.U. z 2013 r. poz. 1414, ze zm.), dalej u.t.d. Jako podstawę faktyczną skarżonego rozstrzygnięcia organ wskazał wykonywanie dnia [...] lipca 2015 r. przejazdu autostradą [...], na odcinku wymienionym w pkt. 4 załącznika nr 1 do rozporządzenia o drogach (([...]), z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. Jak wynika z akt sprawy dnia [...] lipca 2015 r., o godzinie [...], urządzenie kontrolne zainstalowane na bramownicy nr [...] znajdującej się w pasie drogowym płatnego odcinka autostrady [...], zarejestrowało przejazd samochodu ciężarowego (dalej pojazd) o numerze rej. [...], poruszającego się wraz z przyczepą o numerze rej. [...]. Przejazd ów został udokumentowany zdjęciem i zapisany pod numerem ewidencyjnym [...]. Na podstawie informacji znajdujących się w systemie elektronicznego poboru opłat ustalono, że pojazd nie został wyposażony w urządzenie viaBox, o którym mowa w art. 13i ust. 3 u.d.p., co skutkowało naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Na podstawie zaś informacji zgromadzonych i pochodzących z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców GITD ustalił, że dopuszczalna masa całkowita ww. zespołu pojazdów przekracza 3,5 t, oraz że właścicielem pojazdu ciężarowego w chwili powstania naruszenia był skarżący. W tym stanie rzeczy GITD z urzędu wszczął wobec skarżącego postępowanie administracyjne i pouczając go o przysługujących mu prawach i obowiązkach, jako stronie tego postępowania, a także wezwał do udzielenia w terminie 7 dni wyjaśnień odnośnie stwierdzonego naruszenia. Skarżący z zachowaniem terminu oświadczył, że w dniu [...] lipca 2015 r. "nie był w posiadaniu swojego samochodu (...) ponieważ w ten dzień został on pożyczony R. T.". Nadto wskazał dokładny adres zamieszkania R. T. i poinformował, że przyczepa należała właśnie do tego Pana. GITD wezwał zatem skarżącego do nadesłania w terminie 7 dni oryginału lub notarialnie poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii dokumentu potwierdzającego fakt przeniesienia przez skarżącego na wskazaną osobę posiadania ww. pojazdu. W odpowiedzi skarżący oświadczył, że "niestety nie została sporządzona umowa wypożyczenia samochodu" oraz że "nie zezwalałem na podczepienie przyczepy tylko do przejazdu busem". Wobec powyższych ustaleń GITD w oparciu o art. 13k ust. 1 pkt 2 u.d.p. nałożył na skarżącego, jako właściciela pojazdu karę pieniężną w kwocie 1.500 złotych. Uznał, że skarżący nie przedstawił żadnego dowodu niezbicie świadczącego o przeniesieniu posiadania pojazdu w dniu zaistnienia naruszenia na wskazaną przez siebie osobę. GITD wyjaśnił także, że decyzja ta jest decyzją o charakterze związanym co oznacza, że ustaliwszy naruszenie obowiązku uiszczenia wymaganej opłaty elektronicznej za przejazd ww. zespołem pojazdów przekraczającym dmc 3,5t, po drodze wymienionej w załączniku do rozporządzenia o drogach, zobligowany był do nałożenia kary przewidzianej w ww. przepisie. Skarżący niezgadzając się z rozstrzygnięciem GITD z zachowaniem terminu wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz o umorzenie nałożonej kary lub rozłożenie jej na raty. Powtórzył, że jest właścicielem ww. pojazdu, jednakże w dniu zarejestrowania naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej pozostawał on w posiadaniu osoby trzeciej – R. T. Skarżący oświadczył, że podstawą użyczenia pojazdu była ustna umowa. Podniósł także, że nie miał świadomości, że biorący pojazd w użyczenie połączy do niego przyczepę naruszając tym samym przepisy dotyczące konieczności uiszczania opłaty elektronicznej. Poinformował, że o tym fakcie dowiedział się dopiero z chwilą otrzymania zawiadomienia o wszczęciu niniejszego postępowania administracyjnego. Skarżący złożył również oświadczenie o swojej sytuacji majątkowej oraz osobistej. GITD ponownie rozpoznając sprawę wezwał skarżącego do wypełnienie i przedłożenia w terminie 7 dni, pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 75 § 2 k.p.a. w zw. z art. 233 § 1 k.k.), oświadczenia o dacie faktycznego przekazania Panu R. T. ww. pojazdu na postawie umowy użyczenia. Z zachowaniem terminu skarżący przesłał do organu wypełnione i podpisane przez siebie oświadczenie, w którym podał, że "pojazd był użyczony od dnia 26 czerwca 2015 r. do dyspozycji R. T. Pojazd przekazał mój syn". Nadto skarżący poinformował, że zgodnie z oświadczeniem R. T. w dniu przejazdu w ww. pojeździe znajdowało się urządzenie elektroniczne systemu ViaToll, jednakże było ono przykryte dokumentami i nie zostało prawidłowo odczytane przez ów system. Skarżący podał także, że "Na dowód posiadania urządzenia rejestrującego w pojeździe syn przesłał mi urządzenie rejestrujące systemu ViaToll nr (...)". GITD wezwał więc skarżącego do wypełnienie i przedłożenia w terminie 7 dni, pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 75 § 2 k.p.a. w zw. z art. 233 § 1 k.k.), oświadczenia, w którym miał wskazać "dokładne dane osobopoznawcze (imię, nazwisko, adres zamieszkania)" osoby, której użyczył ww. pojazdu. W odpowiedzi skarżący przesłał wypełnione oświadczenie, w którym wskazał jedynie imię i nazwisko osoby, której pojazdu użyczył, tj. "R. T.". GITD w oparciu o dane Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (dalej PESEL) ustalił, że R. T. w bazie tej nie figuruje (vide notatka służbowa z 11 stycznia 2016 r.). Utrzymując w mocy nałożoną na skarżącego, jako właściciela pojazdu, karę pieniężną – na wstępie przywoławszy przepisy prawa odnoszące się do sprawy, GITD stwierdził, że bezspornym jest fakt naruszenia dnia [...] lipca 2015 r. obowiązku uiszczenia wymaganej opłaty elektronicznej za przejazd ww. zespołem pojazdów przekraczającym dmc 3,5t, po płatnym odcinku autostrady [...], a to w związku z brakiem w tym pojeździe urządzenia viaBox. Podał, że z informacji znajdujących się w systemie elektronicznego poboru opłat wynika, że skarżący nie zawarł umowy z pobierającym opłaty elektroniczne na ww. pojazd, co powinno było nastąpić przed rozpoczęciem korzystania z płatnych dróg. Spornym było natomiast to, kto w chwili zaistnienia tego naruszenia prowadził ów pojazd. Skarżący twierdził, że był nim R. T., któremu pojazd został użyczony na podstawie ustnej umowy. Organ wyjaśnił, że ponownie rozpoznając sprawę ustalił, że wskazana przez skarżącego osoba nie figuruje w rejestrze PESEL, a skoro tak to skarżący nie mógł z nią zawrzeć umowy użyczenia ww. pojazdu. Zdaniem organu skarżący pomimo wezwania go do dokładnych danych osoby, którą wskazał jako posiadacza pojazdu, tego nie uczynił, co spowodowało, że nie uwolnił się od odpowiedzialności za stwierdzone naruszenie. Jednocześnie GITD wyjaśnił, że to na skarżącym, jako stronie postępowania, leżał ciężar udowodnienia faktu przeniesienia posiadania pojazdu na inny podmiot. GITD podał, że przesłanką odpowiedzialności administracyjnej jest stwierdzenie nieprzestrzegania przez określony podmiot nałożonych prawem obowiązków. Skoro pojazd nie został wyposażony w wymagane urządzenie viaBox pozwalające na uiszczenie stosownej opłaty, to nie powinien on w takiej sytuacji poruszać się po odcinkach płatnych dróg krajowych. W przeciwnym razie właściciel pojazdu lub podmiot, na rzecz którego przeniesiono posiadanie pojazdu, naraża się na administracyjną odpowiedzialność za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Nadto organ wyjaśnił, że obowiązujący system ViaToll pozwala na naliczanie i pobranie opłaty elektronicznej wyłącznie za pośrednictwem zainstalowanego w pojeździe urządzenia viaBox. Brak zainstalowania w pojeździe takiego urządzenia skutkuje zaś tym, że opłata elektroniczna nie zostaje uiszczona, za co ustawodawca w art. 13k ust. 1 pkt 2 u.d.p. przewidział ściśle określoną karę pieniężną w kwocie 1.500 złotych. GITD na koniec pouczył skarżącego o trybie w jakim może zwrócić się z wnioskiem o umorzenie nałożonej na niego kary, odroczenie terminu jej spłaty lub rozłożenia na raty. Podał przy tym, że postępowanie z takiego wniosku jest odrębnym postępowaniem administracyjnym, i że GITD nie jest organem właściwym w tym przedmiocie. Skarżący niezgadzając się z decyzją GITD w terminie zaskarżył ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wnosząc o uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji, jak i ją poprzedzającej, zarzucił naruszenie art. 77 § 1, art. 78 oraz art. 80 k.p.a. poprzez stwierdzenie, że biorący w używanie, należący do niego pojazdu, R. T. jest postacią fikcyjną i nie figuruje w rejestrze PESEL. Zdaniem skarżącego GITD nie ustalił w sprawie w sposób wyczerpujący prawdy obiektywnej, przez co nie zebrał i nie zbadał całości materiału dowodowego. Do skargi skarżący załączył kserokopie aktu notarialnego z podanymi w nim dokładnymi danymi osoby, która w dniu zaistnienia incydentu była posiadaczem pojazdu oraz pisma sądu powszechnego, który w ramach prowadzonego postępowania sam ustalił, że "T." to błędnie nazwisko, gdyż zawarto w nim literę "ń" zamiast "n". Prawidłowe dane to "R. T.". Skarżący zarzucił również, że GITD po otrzymaniu od niego w grudniu 2015 r. informacji, że T. w dniu zaistnienia incydentu posiadał urządzenie viaBox, nie poczynił w tym zakresie żadnych ustaleń. Skarżący wniósł o zasądzenie na jego rzecz kosztów postepowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę GITD wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Nadto stwierdził, że w toku postepowania poczynił wszelkie kroki dla prawidłowego ustalenia jej stanu faktycznego i bezsprzecznie w systemie PESEL nie figuruje osoba wskazana przez skarżącego. Podniósł, że to skarżący jako nazwisko posiadacza pojazdu wskazał "T.", zamiast prawidłowo brzmiącego "T.". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym ta kontrola stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd w ramach swojej właściwości dokonuje zatem kontroli aktów z zakresu administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnymi, jak i prawem procesowym. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. 2016, poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.). Oceniając zaskarżoną decyzję według powyższych kryteriów Sąd uznał, że narusza ono prawo w stopniu mogącym mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Skarga zasługuje zatem na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że w niniejszej sprawie w sferze faktów bezspornym – niekwestionowanym na żadnym etapie postępowania, jest naruszenie obowiązku uiszczenia należnej opłaty elektronicznej za przejazd po płatnym odcinku autostrady [...] zespołem pojazdów - busem z przyczepą, przekraczającym dmc 3,5t, gdzie pojazd jest własnością skarżącego. Spornym jest natomiast to kto w chwili zaistnienia powyższego naruszenia prowadził - posiadał ów pojazd oraz czy znajdowało się w nim zamontowane urządzenie viaBox, dzięki któremu tylko można było uiścić należną opłatę elektroniczną. Sąd stwierdza, że skarżący w toku postępowania administracyjnego wielokrotnie wskazywał, że w dniu zaistnienia incydentu pojazdem kierował nie on, ale R. T., któremu pojazd ów został od [...] czerwca 2015 r. użyczony na podstawie ustnej umowy (vide znajdujące się w aktach administracyjnych pisma skarżącego z 9 września 2015 r. oraz z 1 października 2015 r.). Z akt sprawy wynika także, że skarżący w oświadczeniach z 3 grudnia 2015 r. oraz z 23 grudnia 2015 r. jako osobę prowadzącą ów pojazd w chwili zaistnienia naruszenia wskazał R. T., czyli nazwisko pisane bez polskiego znaku "ń". Nadto skarżący w piśmie z 9 września 2015 r. - pierwszym w sprawie, będącym odpowiedzią na zawiadomienie o wszczęciu niniejszego postepowania, oraz w piśmie z 1 października 2015 r. wskazał dokładny adres zamieszkania osoby, która w chwili naruszenia prowadziła należący do niego pojazd tj. [...]. Zaś w piśmie z 3 grudnia 2015 r. poinformował, że R. T. posiadał w dniu przejazdu w pojeździe urządzenie viaBox, jednakże było ono przykryte dokumentami i nie zostało prawidłowo odczytane przez system ViaToll. GITD mając powyższe informacje w aktach sprawy, ustalił – czyniąc to w oparciu o dane znajdujące się w systemie PESEL, że wskazana przez skarżącego osoba o imieniu i nazwisku "R. T." nie figuruje w bazie danych PESEL. Ustalenie to wynika ze sporządzonej 11 stycznia 2016 r. przez referenta prawnego notatki służbowej. Wobec tego organ przyjął, że skoro nie istnieje osoba wskazana przez skarżącego, to nie mógł on z nią zawrzeć ustnej umowy użyczenia pojazdu. W konsekwencji powyższego ustalenia oraz obligatoryjności wynikającej z art. 13k ust. 1 pkt 2 u.d.p. GITD stwierdził, że skarżący nie uwolnił się od odpowiedzialności administracyjnej, gdyż nie dowiódł, że rzeczywiście to nie on w chwili zaistnienia naruszenia prowadził pojazdu i dlatego na niego, jako właściciela tego pojazdu, nałożył ściśle określoną w ww. przepisie karę pieniężną. Zdaniem Sądu GITD mając w aktach dwa rodzaje danych osoby wskazanej przez skarżącego, raz jako "T.", zaś jako "T.", winien był poczynić ustalenia odnośnie obu tych osób, bądź uprzednio wezwać skarżącego do jednoznacznego określenia, które z nazwisk jest prawidłowe. Poprzestanie wyłącznie na ustaleniu donośnie "R. T." (vide notatka służbowa) spowodowało, że organ nie podjął wszystkich możliwych czynności celem ustalenia prawidłowego stanu faktycznego sprawy. W tym miejscu podnieść także należy, że organ poczyniwszy owo ustalenie, tj. że "R. T." nie figuruje w bazie danych PESEL, nie poinformował o tym skarżącego, tylko wydał decyzję. W ten sposób ograniczył prawo skarżącego do zapoznania się z aktami sprawy oraz odniesienia się do ustaleń w niej poczynionych. GITD naruszył tym samym wyrażoną w art. 10 k.p.a. zasadę ogólną zobowiązująca go, jako organ administracji publicznej, do zapewnienia skarżącemu, jako stronie postępowania, czynnego w nim udziału w każdym stadium, dająca podstawę do wznowienia postepowania (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.). Ustalenie osoby podanej przez skarżącego - jej dokładnych danych osobowych i adresowych, ma bez wątpienia podstawowe znaczenie dla prawidłowego oznaczenie osoby odpowiedzialnej za zaistniałe naruszenie ustawowego obowiązku uiszczenia wymaganej opłaty elektronicznej oraz dla prawidłowego wymierzenia związanej z tym kary pieniężnej. Skład orzekający zauważa, że skarżący oprócz imienia i - bez wątpienia dwojako brzmiącego, nazwiska osoby posiadającej pojazd, wskazał także jej dokładny adres oraz to, że w chwili zaistnienia naruszenia posiadała ona w pojeździe urządzenie viaBox. Mimo tego GITD w ogóle – ani na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego, ani po wniesieniu wniosku o ponowne rozparzenie sprawy, nie podjął jakichkolwiek czynności celem ustalenia tych okoliczności. Nie sprawdzono czy w bazie danych PESEL figuruje osoba o nazwisku "T. R.", zamieszkała pod wskazanym przez skarżącego adresem. Nadto nie zwrócono się do podmiotu odpowiedzialnego za prowadzenie systemu ViaToll z zapytaniem czy osoba o nazwisku "T.", lub "T.", zamieszkała pod adresem podanym przez skarżącego, miała lub ma podpisaną umowę oraz jakiego była/jest ona rodzaju. Podkreślenia przy tym wymaga, że postępowanie zmierzające do ustalenia stanu sprawy - nieprawidłowe, w istocie zostało przeprowadzone dopiero w toku ponownego rozpoznania sprawy. Jest to wprawdzie etap ponownego rozpatrzenia sprawy – przez ten sam organ, niejako od początku, jednakże nie zwalniało to GITD od przeprowadzenia postępowania w celu wyjaśnienia wszelkich okoliczności sprawy w pierwszej instancji, skoro jeszcze przed wydaniem decyzji z [...] października 2015 r. (pierwszoinstancyjnej) skarżący zmierzał do wskazania osoby rzeczywiście prowadzącej pojazd w chwili zaistnienia naruszenia. Z zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) wypływa obowiązek organu "wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą, aby w ten sposób stworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę do trafnego zastosowania przepisu prawa" (W. Dawidowicz, ogólne postępowanie administracyjne. Zarys systemu, Warszawa 1961, str.108). Opisane działania GITD należy uznać za błędne, gdyż naruszają one naczelne zasady postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu GITD dokonując ustalenia stanu faktycznego w tej sprawie naruszył przepisy proceduralne pozwalających na urzeczywistnienie zasady prawdy obiektywnej. Naruszenie tego typu regulacji (m.in. art. 7, art. 10, art. 77 § 1, art. 78 i art. 80 k.p.a.) powoduje nielegalność rozstrzygnięcia organu. Zaskarżona decyzja GITD została wydana na podstawie nieprawidłowo zebranego materiału dowodowego, co czyni trafnymi zarzuty skargi, wskazujące na brak dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz na naruszenie zasady prawdy obiektywnej. Dlatego ponownie rozpoznając sprawę GITD prawidłowo ustali stan faktyczny sprawy. W tym celu podejmie czynności zmierzające do jednoznacznego stwierdzenia kto w chwili zaistnienia naruszenia prowadził pojazd będący własnością skarżącego, a także czy owa osoba miała/ma zawartą z podmiotem odpowiedzialnym za system ViaToll umowę oraz jakiego rodzaju ona była, m.in. czy przewidywała możliwości uiszczenia opłaty elektronicznej po dokonaniu przejazdu. Dopiero w tak ustalonym stanie faktycznym możliwym będzie jednoznaczne określenie osoby odpowiedzialnej za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd po płatnym odcinku autostrady [...] i wymierzenie za to naruszenia kary pieniężnej. W tym stanie rzeczy należy uznać, że naruszenie wskazanych powyżej przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę GITD wyjaśni opisane wyżej okoliczności sporne zapewniając przy tym skarżącemu czynny udział w każdym stadium postępowania i możliwość wypowiedzenia się, co do zebranego w nim materiału dowodowego. Skarżący winien z kolei mieć na uwadze, że konieczność zebrania przez organ materiału dowodowego w sprawie nie zwalnia go w żadnym razie z współdziałania z organem w tym zakresie. O zwrocie kosztów Sąd postanowił w punkcie 2 sentencji wyroku na mocy art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. W poczet zasądzonych kosztów postępowania sądowego, w łącznej wysokości 477 złotych, Sąd zaliczył wpis od skargi - 100 złotych, ustalony zgodnie z § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. (Dz.U. nr 221, poz. 2193 ze zm.); opłatę skarbową od pełnomocnictwa - 17 złotych oraz wynagrodzenie pełnomocnika (radcy prawnego) - 360 złotych, odpowiadające wysokości stawki określonej w § 8 pkt 2 w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. (Dz. U z 2015 r., poz. 1805).