VI SA/Wa 637/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędzia WSA Małgorzata Grzelak (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Paulina Paczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lipca 2012 r. sprawy ze skargi S. Z. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego oddala skargę S. Z. (skarżący) złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia [...] stycznia 2012 r. Nr [...] utrzymująca w mocy uchwałę Nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r. Komisji Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2011 r. z siedzibą w K. w sprawie ustalenia negatywnego wyniku egzaminu adwokackiego skarżącego. Powyższa uchwała została wydana na podstawie art. 78 h ust. 1, ust. 9 i ust. 12 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r., nr 149, poz. 1188 ze zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 kpa. Z akt sprawy wynika, że S. Z. uzyskał z części pierwszej (test) i drugiej (prawo karne) oceny niedostateczne. Z pozostałych zaś części egzaminu oceny pozytywne. W odwołaniu od uchwały Komisji Nr [...] zakwestionował rozstrzygnięcie w zakresie części pierwszej i drugiej egzaminu adwokackiego. Komisja II stopnia po rozpatrzeniu odwołania zmieniła ocenę z pracy z zakresu prawa karnego na ocenę dostateczną i nie znalazła podstaw do zmiany oceny z pierwszej części egzaminu tj. z testu. W uzasadnieniu odwołania od oceny otrzymanej z testu skarżący wskazał, iż uzyskał 55 punktów. Podkreślił, iż od kwietnia 2009 r. do chwili obecnej korzysta z pomocy psychologa w związku ze zdiagnozowaną dysleksją typu wzrokowego, która objawia się trudnościami związanymi z rozwiązywaniem zadań testowych. Trudności te są dwojakiego rodzaju, a mianowicie w niewłaściwy sposób, myląc pola wyboru A, B, C przenosił z brudnopisu na kartę odpowiedzi wybraną przez siebie właściwą odpowiedź i umieszczał ją w niewłaściwym polu. Powyższa sytuacja - jak dodał -widoczna będzie po przeanalizowaniu i porównaniu arkusza zawierającego pytania, na którym zaznaczał odpowiedzi, z kartą odpowiedzi. Skarżący dodała że problem dotyczy zarówno zadania testowego rozwiązywanego w roku 2010 jak i w roku 2011 i widoczny jest w pytaniach o numerach: 11, 16, 18, 19, 34, 41, 96 w teście z 2010 r., oraz w pytaniach o numerach 1, 7, 9, 32, 37, 38, 39, 77 teście z 2011 r., gdzie w arkuszu pytań zaznaczał prawidłową odpowiedź, natomiast błędnie zaznaczał tę odpowiedź na karcie odpowiedzi. Dalej zaś podniósł, że kolejna trudność związana z dysleksją typu wzrokowego charakterystyczna dla tego typu wady, polega na niemożności rozróżnienia i wyboru prawidłowej odpowiedzi w czasie przewidzianym dla rozwiązania testu. Opisane dolegliwość została stwierdzona podczas zajęć mających na celu jej wyeliminowanie i została scharakteryzowana w opiniach psychologicznych wydanych przez psychologa, dr K. M. Na dowód tego skarżący załączył dwie opinie. W związku z opisaną dolegliwością skarżący wskazał, że w dalszym ciągu korzysta z pomocy psychologa, regularnie wykonuje zalecane ćwiczenia mające na celu wyeliminowanie istniejącej dolegliwości, niemniej jednak, zdaniem psychologa, z uwagi na wiek - ukończony 41 rok życia, uzyskanie satysfakcjonujących efektów prowadzonych zajęć terapeutycznych może być bardzo trudne. Prawdopodobieństwo uzyskania poprawy w zakresie funkcjonowania analizatora wzrokowego psycholog określa jako bardzo niskie. Z tego względu wniósł "o uznanie pierwszej części egzaminu". Komisja Egzaminacyjna II stopnia odnosząc się do argumentacji skarżącego w zakresie zadania testowego wskazała, że test oceniali M. Z. i S. C. i obaj egzaminatorzy stwierdzili, że skarżący uzyskał 55 pkt, co jest zgodne z identyczną adnotacją na karcie odpowiedzi. Także ponowne przeliczenie punktów w oparciu o szablon daje identyczną ilość prawidłowych odpowiedzi, a mianowicie 55. Odwołując się do art. 77 § 4 kpa w zw. Z art. 78 h ust. 12 ustawy Prawo o adwokaturze Komisja II stopnia z urzędu zauważyła, że oceniając prawidłowość konstrukcji wszystkich pytań testowych stwierdziła, iż na niektóre z pytań testu można było udzielić dwóch prawidłowych odpowiedzi. I tak na pytanie: • nr 34 można było udzielić prawidłowej odpowiedzi zakreślając odpowiedź A i C (C w kluczu, którą zakreślił skarżący i za którą odpowiedź uzyskał 1 punkt), • nr 35 można było udzielić prawidłowej odpowiedzi zakreślając odpowiedź B (której skarżący nie zakreślił, bo zakreślił odpowiedź A – błędną) i odpowiedź C (prawidłowa z klucza, której skarżący nie zakreślił), • nr 64 można było udzielić prawidłowej odpowiedzi zakreślając odpowiedź B (której skarżący nie zakreślił) i odpowiedź C (prawidłowa z klucza, której skarżący nie zakreślił) i na które skarżący nie udzielił żadnej odpowiedzi, • nr 84 można było udzielić prawidłowej odpowiedzi zakreślając odpowiedź A (prawidłowa z klucza, którą skarżący prawidłowo zakreślił) i odpowiedź B (której skarżący nie zakreślił bo zakreślił odpowiedź A prawidłową z klucza), • nr 99 można było udzielić prawidłowej odpowiedzi zakreślając odpowiedź B (prawidłowa z klucza, którą skarżący prawidłowo zakreślił) i odpowiedź C, (której skarżący nie zakreślił bo zakreślił prawidłową odpowiedź A z klucza). Powyższe wnioski wynikają z załączonych do akt sprawy wyciągów z opinii, podzielonych przez Komisję II stopnia w toku postępowania odwoławczego, w których przedstawiono szeroką argumentację merytoryczną przemawiającą za poglądem, że w omawianych przypadkach na dane pytanie można było udzielić dwóch prawidłowych odpowiedzi. Zdaniem Komisji II stopnia, analiza tych opinii połączona z analizą karty odpowiedzi na pytania testowe sporządzoną przez skarżącego pozwala na cztery wnioski: 1. skarżący na pytanie nr 35 udzielił odpowiedzi A, podczas gdy prawidłową z klucza była odpowiedź C, a z opinii wynika, że za prawidłową można było też uznać odpowiedź B, a skarżący nie zakreślił w karcie ani odpowiedzi B ani C co prowadzi do wniosku, że zakreślenie odpowiedzi A w żadnym razie nie może być uznane za udzielenie prawidłowej odpowiedzi, 2. skarżący na pytanie nr 64 nie udzielił żadnej odpowiedzi, a skoro z załączonych opinii wynika, że można było udzielić na to pytanie dwóch prawidłowych odpowiedzi zakreślając odpowiedzi B i C, to nie można uznać, że fakt ten mógł mieć jakikolwiek wpływ na brak udzielonej odpowiedzi na pytanie, 3. skarżący na pytanie nr 84 i 99 udzielił prawidłowych odpowiedzi z klucza, co oznacza, że błędy w ich konstrukcji nie miały wpływu na prawidłowość odpowiedzi skarżącego, 4. skarżący na pytanie nr 34 udzielił prawidłowej odpowiedzi C i uzyskał punkt za to pytanie. W konsekwencji organ uznał, że błędna konstrukcja pytań 34, 35, 64, 84 i 99 nie miała żadnego wpływu na wynik sprawy. Komisja Egzaminacyjna II stopnia zaakcentowała również, iż analizowała konkretnych przypadkach także prawidłowość skonstruowania pytań nr 11, 25, 49, 51, 86, 143, 144, 145, 146 nie stwierdzając, by były one nieprawidłowe. W ocenie Komisji II stopnia, także analiza pozostałych pytań testu na egzamin adwokacki w 2011 r. nie uzasadnia poglądu by, którekolwiek z nich było wadliwe bądź w inny sposób nieprawidłowo skonstruowane. W konsekwencji nie można przyjąć, zdaniem organu, by ponowna szczegółowa analiza pytań testu mogła prowadzić do podwyższenia skarżącemu wyniku z egzaminu adwokackiego z części pierwszej. Odnosząc się do zarzutów odwołania Komisja II stopnia podkreśliła, że przepisy ustawy Prawo o adwokaturze a także rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości wydane na ich podstawie regulujące kwestie przeprowadzenia egzaminu adwokackiego nie różnicują warunków przeprowadzania i oceniania wyników egzaminu dla osób sprawnych i osób niepełnosprawnych. Jest to oczywiście rozwiązanie zgodne z zasadą równego traktowania obywateli (art. 32 ust. 1) i sprawiedliwości społecznej (art. 2), czy też zakazu dyskryminacji (art. 32 ust. 2), a więc podstawowymi zasadami Konstytucji RP. Osoby niepełnosprawne są oczywiście chronione w Konstytucji (art. 68 ust. 3 i art. 69), ale w zakresie obowiązku władz publicznych zapewnienia im szczególnej opieki zdrowotnej, czy obowiązku udzielania pomocy w zabezpieczeniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej. Konstytucja zaś milczy na temat pomocy władz publicznych w zakresie określania warunków innych przy zdawaniu egzaminu. Odnosząc się zaś do przedłożonych opinii na temat zdrowia skarżącego i występującej u niego dysfunkcji, organ podkreślił, że nie neguje w żadnym stopniu ich prawidłowości jednakże zdziwienie Komisji budzi okoliczność, że opinii z 28 lipca 2010 r. skarżący nie wykorzystał, nie złożył odwołania od wyników tego egzaminu, a co więcej nie wyciągnął z niej żadnych wniosków przy egzaminie w 2011 r. Organ wskazał także: w takim przypadku, czy nie należało postąpić tak, by po prostu – z uwagi na stwierdzoną dysleksję - zrezygnować z zakreślania odpowiedzi na brudno i następnie przenoszenia tychże na kartę odpowiedzi, a udzielać ich bezpośrednio na "czysto". Wydaje się, że ten zabieg pozwoliłby na to, że owa dysfunkcja nie zadziałałaby u skarżącego. Oczywiście, nie wyklucza to możliwości namysłu nad odpowiedzią na każde pytanie. Ponadto należy zauważyć, że treść załączonych opinii nie wyklucza i takiej możliwości, że po prostu skarżący po zakreśleniu odpowiedzi na brudno doszedł do wniosku, zakreślając odpowiedzi na karcie odpowiedzi, iż były to odpowiedzi błędne. W końcu, zawsze można zmienić zdanie i stwierdzić, że pogląd na poprzednią odpowiedź był błędny. Mając te względy na uwadze, nie sposób przyjąć, że stwierdzona u skarżącego dysleksja typu wzrokowego, może być uwzględniona przy ocenianiu prawidłowych odpowiedzi na pytania testowe, tak ze względów prawnych jak i faktycznych. Można bowiem bronić poglądu, że można było uniknąć wpływu tej wadliwości na wyniki egzaminu testowego. Konkludując powyższe, Komisja II stopnia stwierdziła, że ani względy prawne ani faktyczne nie uzasadniają wniosku skarżącego o podwyższenie ilości punktów uzyskanych z testu do poziomu 60, tak by można było skarżącemu przyznać pozytywną ocenę z testu. Skarżący uzyskał zaś 55 pkt z testu, co nie daje możliwości przyznania oceny pozytywnej z tej części egzaminu adwokackiego. Jednocześnie mając na uwadze całokształt elementów podlegających ocenie i dokonując analizy wszystkich elementów pracy skarżącego, wskazanych powyżej, Komisja II stopnia uznała, iż odwołanie zasługuje na uwzględnienie jedynie w zakresie zadania z prawa karnego. Natomiast okazało się chybione w części dotyczącej zadania testowego. W tym układzie skarżący nie może skutecznie domagać się uchylenia zaskarżonej uchwały, albowiem, z uwagi na niedostateczną ocenę z części pierwszej, zaskarżona uchwała odpowiada prawu. Komisja Egzaminacyjna II stopnia stwierdziła również, że rozpoznając sprawę jako organ odwoławczy, w jej całokształcie i ponownie, dokonała w tym zakresie weryfikacji pozostałych opinii i ocen egzaminatorów. Oceny wyrażone w tych opiniach Komisja Egzaminacyjna II stopnia podzieliła w całości, nie dostrzegając w nich istotnych uchybień, które powodowałyby konieczność podwyższenia innych ocen cząstkowych. Pismem z 22 lutego 2012 r. S. Z. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpatrywania odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia [...] stycznia 2012 r. i zaskarżając ją w całości zarzucił: 1. naruszenie zasady orzekania co do istoty sprawy w postępowaniu administracyjnym wyrażonej w art. 7, 15, 138 k.p.a. poprzez nie rozpoznanie istoty sprawy – pominięcie rozpoznania kwestii zwykłej omyłki pisarskiej, która była przyczyną nieprawidłowego przeniesienia odpowiedzi udzielonych na pytania o numerach 1, 7, 9, 32, 37, 38, 39, 77 z karty pytań na kartę odpowiedzi. 2. brak ustosunkowania się do zasadniczej kwestii podnoszonej w odwołaniu – twierdzenia, że skarżący udzielił na karcie pytań jednoznacznie prawidłowych odpowiedzi na pytania nr 1, 7, 9, 32, 37, 38, 39, 77, zamiast tego szczegółowe omówienie pytań nie wskazanych w odwołaniu. 3. rozstrzygnięcie na niekorzyść skarżącego wątpliwości dotyczących sposobu udzielania odpowiedzi przez sformułowanie tezy, jakoby skarżący po zakreśleniu odpowiedzi na karcie pytań doszedł do wniosku, że były to odpowiedzi błędne i na karcie odpowiedzi zakreślił inne, co jest przypuszczeniem nie popartym żadnymi przesłankami i stoi w sprzeczności z twierdzeniami skarżącego popartymi opiniami psychologicznymi nie kwestionowanymi przez organ, co powoduje naruszenie zasady prawdy obiektywnej z art. 7 kpa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga S. Z. nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący uzyskał negatywny wynik z egzaminu adwokackiego ze względu na otrzymaną ocenę niedostateczną z pierwszej części egzaminu tj. testu. W myśl art. 78 d ust. 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze pierwsza część egzaminu adwokackiego polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 100 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa oraz z karty odpowiedzi. Zdający może wybrać tylko jedną odpowiedź, którą zaznacza na karcie odpowiedzi. Za każdą prawidłową odpowiedź zdający uzyskuje 1 punkt. Uzyskanie przez zdającego oceny pozytywnej następowała w razie zaznaczenia 60 prawidłowych odpowiedzi. Skarżący uzyskał 55 punktów, gdyż taka ilość odpowiedzi zakreślonych na karcie odpowiedzi uznana została za prawidłowe. S. Z. zarzuca, że w teście (na karcie pytań) zaznaczył prawidłową odpowiedź na pytania o numerach 1, 7, 9, 32, 37, 38, 39, 77 natomiast przenosząc te odpowiedzi do karty odpowiedzi uczynił to błędnie. Zdaniem strony skarżącej, organ powinien uwzględnić popełnione omyłki porównując kartę pytań z kartą odpowiedzi oraz mając na względnie stwierdzoną u skarżącego dysleksję typu wzrokowego. W konsekwencji Komisja powinna dodać skarżącemu brakujące punkty. Z powyższym zarzutem i argumentacją nie sposób się zgodzić. Treść ww. przepisu art. 78 d ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze jest jasna i oczywista. Komisja Egzaminacyjna sprawdzając test uwzględnia wyłącznie odpowiedzi zaznaczone na karcie odpowiedzi. Na tej podstawie przyznaje punkty za poprawnie udzielaną odpowiedź a następnie sumuje punkty z karty odpowiedzi. Należy przy tym dodać, że liczba prawidłowo zakreślonych odpowiedzi na karcie odpowiedzi nie jest kwestionowana przez skarżącego. Aktami wykonawczymi do ustawy Prawo o adwokaturze w zakresie przeprowadzonego egzaminu adwokackiego, któremu poddał się skarżący są: rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzenia egzaminu adwokackiego (Dz. U. Nr 163, poz. 1301 ze zm.) oraz rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego (Dz. U. Nr 164, poz. 1315 ze zm.). W myśl § 9 ust. 4 pkt 3 pierwszego z przywołanych aktów prawnych przed rozpoczęciem egzaminu adwokackiego przewodniczący Komisji egzaminacyjnej lub jego zastępca informuje zdających o zasadach udzielania odpowiedzi na pytania zawarte w zestawie pytań testowych oraz o sposobie wypełnienia karty odpowiedzi. Stosownie do § 11 ust. 1 w przypadku pierwszej części egzaminu wybór odpowiedzi polega na zakreśleniu na karcie odpowiedzi jednej z trzech propozycji odpowiedzi A, B lub C. Zgodnie zaś z § 12 ww. Rozporządzenia: wyłączną podstawę ustalenia oceny zdającego z pierwszej części egzaminu adwokackiego stanowią odpowiedzi zakreślone na karcie odpowiedzi. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że Komisja Egzaminacyjna nie miała podstaw prawnych do procedowania zgodnie z sugestią skarżącego. Nie mogła więc porównywać karty pytań i karty odpowiedzi a następnie decydować, że zaznaczone (prawidłowe) odpowiedzi na karcie pytań będą uwzględnione w punktacji. Trzeba stanowczo stwierdzić, że w świetle przytoczonych przepisów jakiekolwiek notatki, zaznaczenia, uwagi etc. poczynione przez zdającego na karcie pytań testu są prawnie obojętne dla ustalenia ostatecznego wyniku tej części egzaminu adwokackiego. Liczą się wyłącznie odpowiedzi udzielane przez zdającego na karcie odpowiedzi, która dodatkowo musi być opatrzona prawidłowo zamieszczonym oznaczeniem kodowym. W przeciwnym bowiem razie nie podlega taka karta ocenie Komisji egzaminacyjnej, co skutkuje otrzymaniem przez zdającego oceny negatywnej z danej części egzaminu (vide: § 10 ust. 3 w zw. z ust. 1 i 2 Rozporządzenia). Zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie organ prawidłowo i wnikliwie zebrał i ocenił materiał dowodowy, czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały. Odniósł się do wszystkich, istotnych z punktu widzenia przedmiotowego rozstrzygnięcia argumentów i zarzutów skarżącego. Z urzędu Komisja Egzaminacyjna przeanalizowała także pytania, które zostały sformułowane wadliwie (można na nie było udzielić więcej niż jednej odpowiedzi) oraz dokonała oceny wpływu błędnej konstrukcji ww. pytań nr 34, 35, 64, 84, 99 na wynik sprawy uznając, że nie miała ona żadnego wpływu. Z powyższą oceną należy się zgodzić, gdyż znajduje ona odzwierciedlenie w aktach sprawy. Mając na uwadze powyższe skargę S. Z. należało oddalić na podstawie art. 151 ppsa.