VI SA/Wa 66/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Czarnecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Protokolant st. sekr. sąd. Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej postanawia: zawiesić postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia [...] października 2012 r., nr [...], na podstawie art. 127 § 3 w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 13 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 13 k ust. 1 pkt 1, art. 13 k ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2007 r. nr 19, poz. 115 ze zm.) - dalej jako u.d.p. lub ustawa oraz Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2011 r., nr 80, poz. 433 ze zm.), art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit b, art. 51 ust. 7 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2007 r., nr 125, poz. 874 ze zm.) – dalej "u.t.d." po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez W. S. od decyzji Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] kwietnia 2012 r. o nałożeniu kary pieniężnej w wysokości 3 000 zł z tytułu nieuiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd pojazdem marki M. o nr [...] wraz z naczepą o nr [...] łącznie przekraczającym Dopuszczalną Masę Całkowitą 3,5t, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z [...] kwietnia 2012 r. Decyzje wydano przy następujących ustaleniach; W dniu [...] grudnia 2011 r. na drodze krajowej nr [...] w G., zatrzymano do kontroli wymieniony zespół pojazdów kierowany przez W.S. W chwili zatrzymania pojazd poruszał się odcinkiem drogi krajowej nr [...] węzeł G.-węzeł R., podlegającym opłacie zgodnie z załącznikiem nr 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. W wyniku analizy wydruku z tachografu oraz na podstawie zeznań kierowcy złożonych w charakterze strony ustalono, że w dniu [...] listopada 2011 r. oraz [...] listopada 2011 r., W. S. także kierował pojazdem marki M. o nr rej. [...] wraz z naczepą o nr rej. [...]. Pojazd był wyposażony w urządzenie służące do poboru opłat elektronicznych, co kierujący pojazdem potwierdził. Wykonując przejazd w dniu [...]listopada 2011 r. na drodze ekspresowej [...] na odcinku węzeł R. – węzeł G. (skrzyżowanie z ul. M.) o godz. 14.37.36 system viaTOLL zarejestrował brak środków na koncie pre-pay. Poczynione ustalenia utrwalono w protokole kontroli z dnia [...] grudnia 2012 r. Przesłuchany jako strona W. S. podał, że w dniach [...] oraz [...] listopada 2011 r. poruszał się drogą krajową [...] na wskazanym odcinku wykonując przewóz żwiru. Oświadczył, iż przejeżdzając pod bramownicami usytuowanymi na trasie S6, słyszał sygnał wielokrotny. Zawiadomieniem z dnia [...] grudnia 2011 r. poinformowano W. S. o wszczęciu postępowania administracyjnego oraz o uprawnieniach jakie mu przysługują w postępowaniu. W odpowiedzi na zawiadomienie, pismem z dnia [...] grudnia 2011 r. pracodawca W.S ([...] z siedzibą w W.) złożył wyjaśnienia podnosząc, że spółka, użytkując kilkanaście pojazdów (w tym pojazd kontrolowany), zawsze zapewniała na koncie środki przeznaczone na opłaty elektroniczne za przejazd. Załączając noty obciążeniowe otrzymywane z systemu viaTOLL wskazywano na przekłamania obliczeniowe systemu, czego dowodem są korekty opłat. W związku z tym, że w miesiącu listopadzie 2011 r. przekazane środki w kwocie 500 zł także nie zostały zaksięgowane na koncie viaTOLL, w dniu [...] listopada 2011 r. złożono reklamację pod pozycją "Zgłoszenie problemu nr [...], która nie została jeszcze rozpatrzona. W.S także złożył wyjaśnienie w sprawie stwierdzając, że urządzenie viaBOX nie sygnalizowało w dniu [...] listopada 2011 r. braku środków za przejazd oraz niskiego stanu konta, co jest zgodne z zapewnieniem pracodawcy o zabezpieczeniu wymaganych środków pieniężnych na koncie w dniu przejazdu. Główny Inspektor Transportu Drogowego, pismem z dnia [...] grudnia 2011 r., wezwał firmę K, odpowiedzialną za obsługę krajowego systemu elektronicznego poboru opłat, działającą w imieniu i na rzecz Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad, do złożenia wyjaśnień związanych z przedmiotowym przejazdem. Wezwano do wskazania, czy opłata elektroniczna za przejazd odnotowany w dniu [...] listopada 2011 r., godz. 14.37.36, na drodze krajowej [...], km 326+300 m, została uiszczona oraz w jakiej formie zawarto umowę z użytkownikiem pojazdu. Pismem z dnia [...] stycznia 2012 r., operator systemu zastrzegając, że przedłożona wiadomość stanowi wyłącznie charakter informacyjny poinformował organ, iż za przejazd po drodze ekspresowej [...], zarejestrowany przez bramownicę nr [...], dnia [...] listopada 2011 r., o godzinie 14.37, z urządzenia viaBOX znajdującego się w pojeździe o numerze rejestracyjnym [...], nie pobrano opłaty elektronicznej z powodu braku środków na koncie użytkownika, a ponadto wyjaśniono, że umowa zawarta z użytkownikiem pojazdu nie przewidywała możliwości uiszczenia opłaty po dokonaniu przejazdu, bowiem zawarto umowę typu przedpłacowego. Pismem z dnia [...] stycznia 2012 r., organ zawiadomił W.S o zakończeniu postępowania dowodowego w niniejszej sprawie, zakreślając mu 7-dniowy termin do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, złożenia dodatkowych wyjaśnień, żądań i dokumentów oraz zapoznania się z aktami sprawy. Strona nie zajęła stanowiska w sprawie. Pismami z dnia [...] lutego 2012 r., [...] marca 2012 r., [...] kwietnia 2012 r., organ informował stronę o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy. W tych ustaleniach, decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego na podstawie art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 1, art. 13k ust. 4 u.d.p. nałożył na W.S karę pieniężną w wysokości 3000 zł za przejazd po drodze krajowej, w dniu [...] listopada 2011 r., godz. 14.37.36, bez uiszczenia wymaganej opłaty elektronicznej. W decyzji organ administracji opisał stan faktyczny sprawy, wskazując podstawy prawne stwierdzonego naruszenia. Wyjaśnił, iż argumenty podniesione przez stronę nie mogły zostać uwzględnione, gdyż organ nie posiadał szczegółowych informacji na temat wyników reklamacji urządzenia pokładowego viaBOX zgłoszonej w dniu [...] listopada 2011 r., a strona nie wykazała okoliczności, które pozwalałyby na wydanie decyzji innej niż nakładająca karę pieniężną w wysokości 3000 złotych. Od powyższej decyzji W.S złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając organowi błędne ustalenia faktyczne oraz niepoinformowanie o zakończeniu postępowania. Podniósł, iż niesłusznie nie uwzględniono jego wyjaśnień oraz jego pracodawcy, bowiem fakt niezrealizowanej wpłaty na konto, co potwierdzono reklamacją, miał zasadniczy wpływ na okoliczności stwierdzonego naruszenia. Strona wniosła o ponowną analizę dokumentacji rozliczeniowej dokonanych opłat i wyjaśnienie stanu posiadanych środków konta firmowego spółki [...]. W załączeniu, strona przedstawiła kopię rozliczenia konta viaTOLL dotyczącego pojazdu marki M. o nr rej. [...] wraz z naczepą o nr rej. [...] oraz pismo informujące o pozytywnym zakończeniu postępowania reklamacyjnego i o zwrocie w dniu [...] lutego 2012 r. kwoty 500 zł. Zdaniem strony, z dokumentacji wynikało, iż w dniu [...] listopada 2011 r., o godz. 14.37.36 opłata za przejazd została pobrana. Na potwierdzenie swej argumentacji strona dołączyła zestawienie transakcji za listopad 2011 r. informując, że z rozmowy telefonicznej z przedstawicielem operatora systemu viaTOLL wynika, iż w dniach [...] i [...] listopada 2011 r. wystąpiła awaria systemu. Pismem z dnia [...] lipca 2012 r., Główny Inspektor Transportu Drogowego wezwał K do udzielenia szczegółowych informacji związanych z kontrolowanym przejazdem, w szczególności do podania, czy w dniu [...] listopada 2011 r., opłata za przedmiotowy przejazd została uiszczona, czy w tym dniu prawidłowo działał system poboru opłaty elektronicznej, czy przedmiotowa bramownica działała prawidłowo, czy strona zgłaszała reklamację urządzenia viaBOX. K w odpowiedzi podała, że opłata elektroniczna za przejazd w dniu [...] listopada 2011 r. nie została uiszczona, ponieważ brak było środków na koncie użytkownika. Odnośnie zestawienia załączonego do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wyjaśniono, iż przedstawia jedynie operacje zarejestrowane na koncie użytkownika, co nie jest równoznaczne z pobraniem opłaty. W dniu [...] listopada 2011 r. o godz. 14.37 stan salda na koncie użytkownika wynosił 0,00 zł, a w momencie przejazdu system działał poprawnie. Oświadczono, iż użytkownik nie składał reklamacji w przedmiocie niesprawności urządzenia viaBOX przypisanego do przedmiotowego pojazdu. Odnośnie reklamacji, uznano jej zasadność, dokonano zwrotu kwoty 500 złotych na konto użytkownika w dniu [...] lutego 2012 r., wyjaśniając iż ta okoliczność nie miała znaczenia dla stwierdzonego incydentu. Poinformowano, iż użytkownik zawierał umowę przedpłacową. Zawiadomieniem z dnia [...] sierpnia 2012 r., poinformowano W. S. o poczynionych ustaleniach, pouczając jednocześnie o treści art. 10 k.p.a. Pismem z dnia [...] sierpnia 2012 r. strona wniosła o przedłużenie terminu do zapoznania się z materiałem zgromadzonym w sprawie, w tym z pismem firmy K które organ przesłał stronie przy piśmie z dnia [...] września 2012 r. W tych warunkach Główny Inspektor Transportu Drogowego wydał wymienioną na wstępie decyzję administracyjną. W uzasadnieniu, organ wskazując na datę [...] lipca 2011 r., od której system "winietowy" został zastąpiony elektronicznym systemem poboru opłat, podkreślił, że opłaty obowiązują kierującego pojazdem, co wynika z art. 13k u.d.p. Ponadto przywołując treść przepisu art. 5 ust. 1 u.d.p., w związku z art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p., wyjaśnił podstawy uiszczania opłat elektronicznych za przejazd po drodze krajowej. Stosownie do treści art. 13k ust. 1 pkt 1 u.d.p. za każdy przejazd po drodze krajowej kierującemu pojazdem samochodowym, bez uiszczenia tej opłaty - wymierza się karę pieniężną w wysokości 3.000 zł, którą według art. 13k ust. 4 u.d.p., nakładają, w drodze decyzji administracyjnej, uprawnieni do kontroli, o których mowa w art. 13l ust. 1 u.d.p. Organami tymi są inspektorzy Inspekcji Transportu Drogowego działający z upoważnienia Głównego Inspektora Transportu Drogowego. W tym miejscu Główny Inspektor przeprowadził wywód prawny uzasadniający kompetencje działalności Inspekcji Transportu Drogowego w zakresie kontroli wnoszenia opłat i nakładania kar pieniężnych za ich niewniesienie, wyjaśniając także techniczne zasady działania urządzeń i systemów kontrolujących. Organ odnosząc się do zarzutów strony, uznał iż prawidłowo ustalono stan faktyczny. Z pism podmiotu odpowiedzialnego za pobór opłat wynikało jednoznacznie, że za kontrolowany przejazd opłata elektroniczna nie została uiszczona, a stan środków na koncie użytkownika w dniu [...] listopada 2011 r. o godzinie 14.37 wynosił 0 zł. Dodatkowo, organ podkreślił, że K wskazała, iż zapisy widoczne na przesłanym zestawieniu transakcji przedstawiają operacje zarejestrowane na koncie użytkownika i nie były równoznaczne z faktem uiszczenia opłaty za przejazd po płatnym odcinku drogi. Poza tym wskazano, iż nieuiszczenie opłaty nie było spowodowane awarią systemu viaTOLL, ani urządzenia viaBOX. Organ, uznał za prawdziwe informacje pochodzące bezpośrednio od podmiotu obsługującego elektroniczny system poboru opłat. Odnośnie zarzutu strony, organ wyjaśnił, że w trakcie przejazdu urządzenie viaBOX informuje kierowcę, o tym czy opłata elektroniczna została pobrana, poprzez odpowiednią liczbę potwierdzeń (sygnałów) dźwiękowych. W przypadku stwierdzenia wadliwości działania urządzenia kierujący pojazdem zobowiązany jest niezwłocznie zjechać z płatnego odcinka drogi krajowej w celu wymiany wadliwego urządzenia. Tak więc podczas wykonywanego przejazdu kontrolowany kierowca miał dostateczną możliwość sprawdzenia i posiadał informację o tym czy opłata elektroniczna jest pobierana. Ponadto jak sam zeznał, słyszał sygnały wielokrotne, a przed rozpoczęciem jazdy nie sprawdzał poprawności działania urządzenia. Organ wyjaśnił, że z akt sprawy wynika, iż użytkownik nie składał reklamacji w związku z niesprawnym działaniem urządzenia viaBOX, należało więc uznać, iż podczas wykonywania kontrolowanego przejazdu, ww. urządzenie działało prawidłowo. Odnośnie kwestii awarii systemu, organ wskazał, iż brak było jakichkolwiek dowodów świadczących o wadliwości działania systemu. Jednocześnie nadmieniono, że przypisanie przez przedsiębiorcę kilku pojazdów do jednego konta użytkownika może stwarzać sytuację, w której jeden z pojazdów spowoduje wyczerpanie środków, a więc następny przejedzie pod inną bramownicą już przy pustym koncie. Zarzut strony o naruszeniu przez organ przepisów w zakresie czynnego udziału strony w postępowaniu, w tym braku poinformowania o zakończeniu postępowania, organ uznał za bezzasadny, bowiem w dniu [...] stycznia 2012 r. organ prowadzący postępowanie, zawiadomił stronę o zakończeniu postępowania dowodowego w sprawie, pouczając o treści art. 10 k.p.a. W kontekście nieuwzględnienia wyjaśnień w zakresie niezrealizowanej wpłaty na konto, organ powołując się na oświadczenie K uznał, iż zgłoszenie, na które powoływała się strona, zostało rozpatrzone pozytywnie. Jednakże wskazano, iż nieprawidłowość nie miała wpływu na spowodowanie ww. incydentu. Dodatkowo powołując się na moc dowodową protokołu kontroli, organ podkreślił, iż strona podpisała go, nie wnosząc zastrzeżeń. W.S wniósł skargę na wymienioną decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, który to wniosek został rozpoznany postanowieniem z dnia [...] marca 2013 r. Strona ponownie zarzuciła organowi naruszenie przepisów postępowania poprzez niepoinformowanie o zakończeniu postępowania oraz zarzuciła nieuwzględnienie wyjaśnień złożonych w toku postępowania administracyjnego. Skarżący podniósł, iż nie powinien być stroną postępowania, bowiem to nie on zawierał umowę z podmiotem odpowiedzialnym za obsługę systemu poboru opłat elektronicznych. Podkreślił, że przepisy zawarte w ustawie o drogach publicznych, na podstawie których nakłada się karę pieniężną na kierującego pojazdem za brak opłaty na koncie systemu opłat są niekonstytucyjne. Jako kierowca nie miał bowiem wpływu na stan konta, ani możliwości wglądu do stanu konta, a jedynie uzyskał zapewnienie pracodawcy, o wystarczającej ilości środków pieniężnych na zrealizowanie przejazdu. Dodatkowo, podkreślił, iż w dniu [...] listopada 2011 r., urządzenie zainstalowane w pojeździe nie sygnalizowało niskiego stanu środków, a tym bardziej ich braku. Strona zarzuciła organowi, iż nie dokonał sprawdzenia czy urządzenie zainstalowane w pojeździe było sprawne. Tylko prawidłowo działające urządzenie gwarantowało, iż kierujący był w stanie zorientować się, że nie ma już środków na koncie. Organ nie wystąpił do pracodawcy o wyjaśnianie zaistniałej sytuacji, a wyjaśnienia spółki z dnia [...] grudnia 2011 r. pominięto. Firma wyjaśniała wówczas, że wystąpił problem z płatnością, co zostało zarejestrowane jako zgłoszenie problemu. Skarżący poddał w wątpliwość rzetelność działania podmiotu odpowiedzialnego za pobór opłat elektronicznych oraz całego sytemu, gdyż w przypadku firm transportowych posiadających wiele pojazdów, może dochodzić do sytuacji, iż wjeżdżając na drogę objętą systemem poboru opłat kierowca będzie mijał bramki poboru opłat posiadając środki na koncie, do momentu ich wyczerpania przez inne pojazdy. Kierowca nie będzie poinformowany, że na kolejnej bramce pobierającej opłatę na koncie firmy nie będzie już środków na koncie. Ponadto, wjeżdżając na drogę objętą systemem poboru opłat kierowca nie ma możliwości upewnienia się, że środki na koncie się znajdują. Powyższe świadczy o tym, że system nie jest doskonały i narusza podstawowe prawa obywatela do równego traktowania go w stosunku do spełnienia obowiązków nałożonych przez prawo. Dodatkowo, poddał jednocześnie pod wątpliwość cały system poboru opłat i procedurę administracyjną w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej. W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Transportu Drogowego wnosił o oddalenie skargi, jednocześnie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Pismem z dnia [...] stycznia 2013 r., w nawiązaniu do skargi, strona załączyła kopię pisma Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia [...] stycznia 3013 r., skierowanego do Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje; Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają w pierwszej instancji wojewódzkie sądy administracyjne (art. 3 § 1 ww. ustawy). W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż w sprawie wystąpiła przesłanka z art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. uzasadniająca zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 13 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 13k ust. 1 pkt 1 ustawy o drogach publicznych. Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (pojazd samochodowy - pojazd silnikowy, którego konstrukcja umożliwia jazdę z prędkością przekraczającą 25 km/h; określenie to nie obejmuje ciągnika rolniczego;), za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, w tym autobusów niezależnie od ich dopuszczalnej masy całkowitej. Niewniesienie wymaganej opłaty za pomocą systemu elektronicznego jej pobierania jest podstawą do nałożenia na kierującego pojazdem sankcji z art. 13k ust. 1 pkt 1 ustawy w postaci kary pieniężnej w kwocie 3000 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie VI SA/Wa 201/13 postanowił w dniu 17 maja 2013 r. przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne: "Czy art. 13k ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (j.t. Dz. U. z 2013 r., poz. 260) jest zgodny z art. 2 Konstytucji RP". Istotą pytania była wątpliwość dotycząca karania pracownika przewoźnika za niewniesienie wymaganej opłaty w systemie elektronicznego jej pobierania w sytuacji, w której pracownik przewoźnika, przed rozpoczęciem przewozu, będąc zapewniony przez pracodawcę o istnieniu środków na koncie, nie będąc stroną umowy z K i w związku z tym nie mając możliwości wpłacenia środków pieniężnych na konto, a tym samym także nie mając możliwości kontrolowania stanu tego konta, powinien odpowiadać za zachowanie przewoźnika/pracodawcy. Przedstawione pytanie prawne koresponduje z zarzutem skarżącego, iż to nie on powinien być stroną postępowania administracyjnego, a tym samym odnosi się bezpośrednio do stanu faktycznego sprawy i zastosowanej podstawy prawnej rozstrzygnięcia, kwestionowanej co do jej zgodności z Konstytucją RP. W tych warunkach Wojewódzki Sąd Administracyjny, uznając że w rozpoznawanej sprawie zachodzi tożsamość przepisu stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia Sądu i przepisu prawnego stanowiącego przedmiot pytania skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie VI SA/Wa 201/13, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a, orzekł jak w sentencji postanowienia.