VI SA/Wa 677/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędziowie Sędzia WSA Danuta Szydłowska (spr.) Sędzia WSA Waldemar Śledzik Protokolant st. sekr. sąd. Paulina Paczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lipca 2011 r. sprawy ze skargi L. Sp. k. z siedzibą w P. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącej L. Sp. k. z siedzibą w P. kwotę 450 (czterysta pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Do orzeczenia zgłoszono zdanie odrębne Decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, działając na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027, z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą o świadczeniach" oraz art. 138 § 1 pkt 3 w związku z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.), zwanej dalej "k.p.a.", po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez "L." Sp. z o.o. Sp. k. w [...] od decyzji dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] listopada 2010 r. w sprawie uznania, że Pan J. F. jest objęty obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania umowy na rzecz "L." Sp. z o.o. Sp. k., co do której stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o umowie zlecenia w okresie: od dnia [...] marca 2008 r. do dnia [...] marca 2008 r., od dnia [...] kwietnia 2008 r. do dnia [...] kwietnia 2008 r., od dnia [...] maja 2008 r. do dnia [...] maja 2008 r. - umorzył postępowanie odwoławcze. Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (zwanego dalej także "OW NFZ") na wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] (zwanego dalej "ZUS") ustalił okres podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu J. F. (zwanego dalej także "Ubezpieczonym") z tytułu zawartych ze spółką "L." Sp. z o.o. Sp. K w [...] (zwanej dalej "Spółką") umów nazwanymi "umowami o dzieło" w okresie od dnia [...] marca 2008 r. do dnia [...] marca 2008 r., od dnia [...] kwietnia 2008 r. do dnia [...] kwietnia 2008 r., od dnia [...] maja 2008 r. do dnia [...] maja 2008 r., które w ocenie ZUS są umowami co do których stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o umowie zlecenia. W dniu [...] grudnia 2010 r. Spółka wniosła do Prezesa NFZ odwołanie od decyzji OW NFZ z dnia [...] listopada 2010 r. domagając się jej uchylenia ewentualnie rozważenia możliwości zmiany decyzji w trybie art. 132 k.p.a. W uzasadnieniu odwołania Spółka podniosła, że ustalenia organu zostały dokonane wyłącznie na podstawie protokołu kontroli ZUS bez przeprowadzenia postępowania dowodowego na okoliczność stosunków zobowiązaniowych łączących Spółkę z Ubezpieczonym. Jako bezzasadne uznała twierdzenia OW NFZ, iż przedmiotem umowy pomiędzy stronami było dokonanie czynności mających na celu pozyskanie klientów i z tego powodu należało umowy te zakwalifikować jako umowy zlecenia. Niezależnie od powyższego Spółka podniosła, że w prowadzonym przez Narodowy Fundusz Zdrowia postępowaniu administracyjnym posiada status strony z uwagi na fakt, iż po ustaleniu, że zainteresowany podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu, odwołujący się (Spółka) staje się płatnikiem składek z tego tytułu, a tym samym posiada interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. Płatnik bowiem posiada własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w takim postępowaniu. Decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 w związku z art. 105 § 1 k.p.a. umorzył postępowanie odwoławcze. W uzasadnieniu decyzji podał, że zgodnie z treścią art. 127 § 1 k.p.a. odwołanie od decyzji wydanej w I instancji służy stronie. W przedmiotowej sprawie stronami postępowania, w wyniku którego wydano zaskarżoną decyzję, był J. F., którego decyzja dotyczyła oraz Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...], na wniosek którego wszczęto postępowanie. Wydana przez organ I instancji decyzja dotyczyła stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Decyzja ta nie nakładała obowiązku na stronę, polegającego na zobowiązaniu do odprowadzenia składki na ubezpieczenie zdrowotne. Prezes NFZ podkreślił przy tym, że o ile w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych są wydawane osobie zainteresowanej oraz płatnikowi składek, to w postępowaniu przed organami Narodowego funduszu Zdrowia płatnik (Spółka "L." sp. z o.o. Sp. k.) nie jest stroną prowadzonego postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a. Nadto organ wskazał, że Spółka składając odwołanie nie wykazała w nim, na czym polegać miało jej naruszenie interesu prawnego, co statuowałoby ją jako stronę postępowania. Dlatego też brak jest podstaw prawnych do rozpatrzenia jej odwołania z dnia [...] grudnia 2010 r. od decyzji dyrektora [...] OW NFZ, co obligowało organ do wydania decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Spółka zaskarżyła decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] listopada 2011 r. Decyzji zarzucono naruszenie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu oraz błędną wykładnię art. 28 § 1 k.p.a., a także naruszenie art. 10 k.p.a. i art. 61 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt. 4 k.p.a. poprzez brak zapewnienia czynnego udziału skarżącej w postępowaniu przed wydaniem decyzji. Ponadto Spółka zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 85 ust. 4 i art. 87 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. W uzasadnieniu Skarżąca podniosła, że posiada status strony w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez NFZ, gdyż po ustaleniu, iż ubezpieczony podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, będzie ona płatnikiem składek z tego tytułu. Zwróciła uwagę, że taki status wynika w szczególności z art. 87 ust. 1 ustawy o świadczenia opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, gdyż w myśl tego przepisu płatnicy są obowiązani bez uprzedniego wezwania opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenia zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy, w trybie i na zasadach oraz terminach przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, a jeżeli do tych osób nie stosuje się przepisów o ubezpieczeniu społecznym - w terminie do 15 dnia każdego następnego miesiąca. Na podstawie zaś art. 87 ust. 4 pkt 1 cyt. ustawy, składki na ubezpieczenia zdrowotne osób wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenia są opłacane i ewidencjonowane w ZUS, który następnie przekazuje je do centrali Funduszu. Tym samym zleceniodawca zyskuje status płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne zleceniobiorcy. W odpowiedzi na skargę Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, podtrzymując swoje stanowisko o braku interesu prawnego Spółki w postępowaniu przed Dyrektorem [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w [...] w sprawie ustalenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, wnosił o oddalenie skargi. Zauważyć przy tym trzeba, że przedmiotowa odpowiedź Prezesa NFZ z dnia [...] marca 2011 r. dotyczyła zupełnie innej osoby objętej obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje; Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają, w pierwszej instancji, wojewódzkie sądy administracyjne (art. 3 § 1 ww. ustawy). Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż jest ona zasadna. Zaskarżona decyzja administracyjna zawiera rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa skarżącej spółki do występowania w charakterze strony w postępowaniu administracyjnym dotyczącym objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym jej kontrahenta, z którym zawarła umowy odmiennie interpretowane przez organ i spółkę. Organ uznaje te umowy za umowy o charakterze zlecenia, a spółka jako umowy o dzieło co ma o tyle istotne znaczenie, że w drugim przypadku na spółkę nie mogą zostać nałożone obowiązki, którymi została obciążona. W ocenie organu spółka nie jest stroną omawianego postępowania, gdyż nie dotyczy ono jej interesu prawnego, a więc w konsekwencji odmówiono jej prawa strony w żądaniu zmiany/uchylenia decyzji dotyczącej objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym. Stanowisko to w ocenie Sądu w składzie orzekającym jest błędne. Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie. Wymaga zatem ustalenia, czy omawiane postępowanie administracyjne dotyczyło interesu prawnego lub obowiązku spółki. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że interes prawny jest kategorią prawa materialnego. Interes prawny podmiotu do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym wywodzi się z bezpośredniego wpływu tego postępowania na sferę prawną tego podmiotu, który to wpływ wynikać musi z prawa materialnego. Stwierdzenie interesu prawnego sprowadza się więc do ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa materialnego, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (np. decyzja administracyjna) może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego (szerzej M. B.: Zaskarżanie decyzji administracyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 1997, s. 22, a także T. Woś: Postępowanie sądowo - administracyjne, Warszawa 1996, s. 105 i nast.). Interes prawny nie wywodzi się z wewnętrznego przekonania osoby, która się na niego powołuje, lecz z wynikającego z przepisów prawa, rzeczywistego, bezpośredniego i aktualnego związku między sferą jej indywidualnych praw a prowadzonym postępowaniem. Oceniając interes prawny spółki do uczestnictwa w postępowaniu dotyczącym objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym kontrahenta umów zawartych przez spółkę z tą osobą należy więc brać pod uwagę przepisy prawa materialnego określające czy i jaki status prawny ma skarżąca spółka w sprawie dotyczącej ustalenia podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu osoby, z którą zawarła umowy. Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu podlegają osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia. W myśl natomiast art. 69 ust. 1 omawianej ustawy obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia /.../ składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego zamawiający (art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach ). Zgodnie zaś z art. 87 ust. 1 omawianej ustawy osoby, o których mowa w art. 85 (płatnicy) są obowiązane bez uprzedniego wezwania opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz w terminach przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, a jeżeli do tych osób nie stosuje się przepisów o ubezpieczeniu społecznym - w terminie do 15 dnia następnego miesiąca. Składki na ubezpieczenie zdrowotne osób wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenia są opłacane i ewidencjonowane w ZUS, który następnie, zgodnie z art. 87 ust. 6, przekazuje je do centrali Funduszu (art. 87 ust. 4 pkt 1 ustawy o świadczeniach). Zgodnie z art. 93 ust. 1 omawianej ustawy składki na ubezpieczenie zdrowotne podlegają ściągnięciu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych (ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j. t. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm. - zwana dalej jako "ustawa systemowa"). W myśl zaś art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c) i d) ustawy systemowej wymierzanie, pobieranie składek na ubezpieczenie zdrowotne i prowadzenie rozliczeń z płatnikami składek należy do ZUS. Z uregulowań powyższych wynika, że ustalenie w toku postępowania administracyjnego prowadzonego przez NFZ, iż badana umowa ma charakter umowy zlecenia, powoduje dalsze ustalenie w drodze decyzji, że osoba wykonująca pracę na podstawie tej umowy podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Stwierdzenie w drodze decyzji administracyjnej podlegania zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu powoduje jednocześnie, iż zleceniodawca uzyskuje status płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne zleceniobiorcy. Rozstrzygnięcie o podleganiu zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa zatem wprost na sferę prawną zleceniodawcy, gdyż nakłada na niego obowiązki płatnika składek za okres objęty umową i ubezpieczeniem. Okoliczność, że wysokość zaległości zostanie określona później odrębną decyzją wydaną w odrębnym postępowaniu prowadzonym przez ZUS, z udziałem płatnika, nie zmienia faktu, że to w postępowaniu decydującym o statusie ubezpieczonego rozstrzyga się jednocześnie status płatnika. Osoba statuowana jako płatnik ma więc własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w tym postępowaniu. Wskazać należy, że tylko w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym badany jest charakter umowy będącej w następstwie tego ustalenia źródłem obowiązkowego ubezpieczenia. Później ta kwestia jest już przesądzona konsekwencją ustaleń poczynionych w postępowaniu o ustalenie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Ustalenie, że chodzi o umowę, z którą wiąże się obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, pociąga za sobą wydanie decyzji o objęciu strony tej umowy (zleceniobiorcy) ubezpieczeniem zdrowotnym. Ustalenie zatem w drodze decyzji podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa na sfery prawne dwóch podmiotów: zleceniodawcy statuując go jako płatnika składek i zleceniobiorcy jako ubezpieczonego. Zatem obie strony umowy mają interes prawny do uczestnictwa w postępowaniu rozstrzygającym o charakterze łączącej je umowy i stwierdzającym o podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Z omawianych względów Sąd uznał, że organ administracji z pominięciem powyższych uregulowań prawa materialnego wadliwie ocenił brak interesu prawnego spółki do występowania w charakterze strony w postępowaniu dotyczącym objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym jej kontrahenta. W tych warunkach przy ponownym przeprowadzeniu postępowania organ administracji rozpozna merytorycznie wniosek spółki w przedmiocie wznowienia postępowania przy uwzględnieniu skarżącej jako strony postępowania w sprawie dotyczącej objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym kontrahenta spółki. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) oraz art. 152 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku, postanawiając o kosztach postępowania w oparciu o art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.