VI SA/Wa 685/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędziowie Sędzia WSA Olga Żurawska-Matusiak Asesor WSA Andrzej Kuna (spr.) Protokolant Michał Syta po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi M. B. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] stycznia 2006 r. (bez numeru) w przedmiocie odmowy wpisu na listę adwokatów 1. uchyla zaskarżoną uchwałę oraz poprzedzającą ją uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] listopada 2005 r.; 2. stwierdza, że uchylone uchwały nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej na rzecz M. B. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Pismem z dnia [...]października 2005 roku Pan M. B. zwrócił się do Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] o wpisanie go na listę adwokatów, załączając wymagane dokumenty, w tym zaświadczenie Prezesa Sądu Okręgowego w {...] o odbytej aplikacji sądowej zakończonej złożeniem egzaminu z wynikiem ogólnym dostatecznym. Okręgowa Rada Adwokacka w [...]. pismem z dnia [...] października 2005 roku poinformowała skarżącego, że zobligowany jest do odbycia rozmowy z powołaną komisją "celem zbadania wiedzy kandydata z zakresu zasady etyki adwokackiej i wykonywania zawodu oraz z historii adwokatury". W piśmie skierowanym do Okręgowej Rady Adwokackiej w [...], skarżący oświadczył, że nie stawi się na rozmowę kwalifikacyjną. Uchwałą z dnia [...] listopada 2005 roku Okręgowa Rada Adwokacka w [...] oddaliła wniosek o wpis na listę adwokatów uznając, że M. B. nie spełnia wymogów przewidzianych w art. 65 pkt 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz.U. z 2002 r. Nr 123 poz. 1058 ze zm.). W odwołaniu do Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i wpisanie go na listę adwokatów, ewentualnie uchylenie zaskarżonej uchwały. W uzasadnieniu odwołania podniósł, że skarżona uchwała Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] jest w istocie pozbawiona uzasadnienia, dlatego nie ma żadnych możliwości by polemizować z argumentami, które legły u podstaw jej podjęcia. Uchwała nie zawiera także podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Rozstrzygnięcie jest błędne, gdyż zdaniem skarżącego spełnił wszystkie materialne przesłanki wynikające z dyspozycji art. 65 w związku z art. 66 ustawy Prawo o adwokaturze, by zostać adwokatem. Ustawa nie daje ORA jakichkolwiek praw do przeprowadzania egzaminów sprawdzających wiedzę kandydatów. Uchwałą z dnia [...] stycznia 2006 roku Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę, stojąc na stanowisku, że zgodnie z brzmieniem art.65 pkt 1 Prawo o adwokaturze, na listę adwokatów może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym postępowaniem daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata. Weryfikacja tej przesłanki w odniesieniu do indywidualnego kandydata powinna nastąpić zarówno w oparciu o załączone do wniosku o wpis dokumenty, jak i osobistą rozmowę z wnioskodawcą. Podstawę prawną dla takiej rozmowy stwarza § 21 ust. 4 Regulaminu organizacji i funkcjonowania okręgowych rad adwokackich z dn.28.09.2002r. (z późniejszymi zmianami), wedle którego "przed rozpoznaniem wniosku o wpis na listę dziekan lub inni adwokaci przeprowadzają z zainteresowanym rozmowę". Zdaniem Prezydium NRA rozmowa taka winna polegać na wnikliwym zbadaniu, czy rzeczywiście kandydat swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata i czy można go określić jako osobę nieskazitelnego charakteru. Dla wypełnienia tego zadania konieczne jest zbadanie zarówno doświadczenia zawodowego, jak też właściwości osobistych oraz znajomości wymogów etycznych, stawianych adwokatowi. Charakter zawodu adwokata, który jest zawodem zaufania publicznego, wymaga szczególnego przygotowania merytorycznego oraz wysokiego poziomu moralnego. Cechy te winny być nadzorowane przez organy samorządu adwokackiego, które to upoważnienie wynika wprost z art. 17 ust. l Konstytucji RP, nakazującego sprawowanie pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu "w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony". Zdaniem Prezydium NRA odmowa odbycia rozmowy przez kandydata uniemożliwiła tym samym weryfikację przesłanki z art. 65 pkt.l p.o.a., mającej podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku o wpis na listę adwokatów. Prezydium NRA przychyliło się również do oceny poczynionej przez ORA w oparciu o postępowanie p. B. w okresie starań o wpis, w szczególności na podstawie jego pisma z dn.[...].10.2005r., iż nie można go określić mianem osoby nieskazitelnego charakteru. Kategoryczny, a wręcz niegrzeczny ton korespondencji, deklaracja świadomego niepodporządkowania się wymogom korporacyjnym rokują negatywnie co do poziomu etycznego Wnioskodawcy i poddają w wątpliwość możność należytego wykonywania przezeń zawodu adwokata. Zgodnie z pouczeniem zawartym w powyższej uchwale, skarżący wniósł odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, który postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2006 roku, a więc przed rozpoznaniem sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, stwierdził niedopuszczalność odwołania. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący zarzucając naruszenie art. 68 ust.4 Prawa o adwokaturze wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej. Podniósł, że przedstawił dane o niekaralności karnej, bardzo dobre referencje od jego dotychczasowych pracodawców, pozytywną opinię o przebiegu aplikacji sądowej, zaświadczenie o niekaralności dyscyplinarnej, a także z własnej inicjatywy ubiegał się o możliwość osobistego przedstawienia swojej osoby i przebiegu dotychczasowej kariery zawodowej Dziekanowi ORA w [...]. Zdaniem skarżącego przepisy proceduralne ustawy Prawo o adwokaturze precyzyjnie i kompleksowo określają tryb weryfikacji przesłanek materialno-prawnych wpisu na listę adwokatów. Odbycie rozmowy kwalifikacyjnej nie jest przy tym przewidziane w ustawie. Przepisy ustawy Prawo o adwokaturze nie zawierają także delegacji do uzupełnienia procedury wpisu na listę adwokatów przez Naczelną Radę Adwokacką. Regulamin organizacji i funkcjonowania okręgowych rad adwokackich, jako akt nieustawowy, nie może więc stanowić podstawy do wzywania na rozmowę kwalifikacyjną. Uważa również, że zarzutu "niegrzecznego tonu mojej korespondencji" do ORA w [...] jest chybiony. Cała korespondencja znajduje się w aktach sprawy i można ją porównać ze sposobem wyrażania się członków ORA w [...] w dotyczących jego osoby uchwałach. W odpowiedzi na skargę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji lub postanowienia. Sąd nie bada więc celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.). Kontrolując zaskarżone decyzje z punktu widzenia powyższych zasad Sąd uznał skargę za zasadną. Odmowę wpisu skarżącego na listę adwokatów organy samorządu adwokackiego oparły na zarzucie, że nie daje on rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata i nie można go określić mianem osoby nieskazitelnego charakteru. Wniosek taki sformułowano w oparciu o nieprzystąpienie zainteresowanego do rozmowy, której treścią było sprawdzenie - na podstawie zadawanych pytań - znajomości przepisów o adwokaturze i pisma z dnia [...] października 2005 roku. Należy podkreślić, że przedmiotem rozmowy, która miała się odbyć ze skarżącym w siedzibie ORA w [...], nie była weryfikację przesłanki z art. 65 pkt.l Prawa o adwokaturze, co podnosiło Prezydium NRA, ale sprawdzenie wiedzy w zakresie znajomości zasad etyki adwokackiej i wykonywania zawodu oraz z historii adwokatury. Sąd nie odmawia samorządowi adwokackiemu prawa do przeprowadzania rozmów z osobami ubiegającymi się o wpis na listę adwokatów celem wnikliwego zbadania, czy rzeczywiście kandydat swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata i czy można go określić jako osobę nieskazitelnego charakteru i tym samym realizować ustawowe uprawnienia wynikające z art. 17 ust.1 Konstytucji RP. Natomiast niedopuszczalna jest sytuacja by pod pozorem przeprowadzania rozmów sprawdzać wiedzę wnioskodawcy. Powołany w decyzjach organów samorządu adwokackiego art. 65 pkt 1 Prawo o adwokaturze uzasadnia odmowę wpisu na listę adwokatów tylko takiej osoby, która nie jest nieskazitelnego charakteru i która - sądząc z jej dotychczasowego zachowania - nie daje rękojmi co do prawidłowego wykonywania zawodu. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie w swym orzecznictwie akcentował, że powyższy przepis pozwala na wyciąganie wniosków co do omawianej rękojmi wyłącznie na podstawie dotychczasowego zachowania się wnioskodawcy, a zatem tylko w oparciu o cechy wartościujące kandydata w sferze moralno-etycznej. Przez nieskazitelność należy rozumieć takie cechy charakteru, jak szlachetność, prawość, uczciwość. Są to zatem cechy wartościujące konkretną osobę nie w sferze intelektualnej i profesjonalnej, lecz wyłącznie etyczno-moralnej. O posiadaniu tego rodzaju przymiotów mogą świadczyć opinie i okresy dotychczasowego zatrudnienia, aplikacji jak i wymagane rekomendacje adwokatów. Ocenie winno podlegać postępowanie i zachowanie danej osoby zarówno w sferze zawodowej, jak i prywatnej w dłuższym okresie czasu ( wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2001 r. - syng akt II SA 1610/00 – lex nr 53475). Art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze nie daje natomiast żadnych podstaw do sprawdzania znajomości prawa przez osobę ubiegającą się o wpis na listę adwokatów. O znajomości prawa i umiejętności jego stosowania świadczy bowiem dyplom ukończenia wyższych studiów i złożony egzamin sędziowski. Powyższy przepis nie pozwala również na wyciąganie ze stopnia znajomości prawa wniosków w zakresie rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu. Zdaniem Sądu, wyrażona w zaskarżonej uchwale praktyka samorządu adwokackiego poddawania osób wymienionych w art. 66 ust.1 pkt 1 i 2 Prawa o adwokaturze sui generis egzaminowi kwalifikacyjnemu, choćby dotyczył on tylko znajomości przepisów funkcjonowania adwokatury, jest nielegalna i dlatego nie przystąpienie do takiego egzaminu nie może uzasadniać odmowy dokonania wpisu na listę adwokacką. Sąd nie podzielił również stanowiska Prezydium NRA, że pismo skarżącego z dnia [...] października 2005 roku może stanowić podstawę do wyrażenia poglądu, że wnioskodawca rokuje negatywnie co do poziomu etycznego i możliwe jest nienależyte wykonywanie przez niego zawodu adwokata. Organ nie wskazał, które fragmenty pisma dyskwalifikują skarżącego jako osobę ubiegająca się o wpisanie na listę adwokatów w rozumieniu art. 65 ust.1 Prawa o adwokaturze. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a p.p.s.a.