VI SA/Wa 686/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Wdowiak Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędzia WSA Pamela Kuraś – Dębecka (spr.) Protokolant Łukasz Poprawski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2006 r. sprawy ze skargi D. N. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] lutego 2006 r. (bez numeru) w przedmiocie odmowy wpisu na listę adwokatów oddala skargę Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] lutego 2006 r. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej (dalej NRA), działając w oparciu o art. 65 pkt 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. Nr 116, poz. 124 ze zm.- dalej jako p.o.a.) utrzymało mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w K. (dalej ORA) z dnia [...] grudnia 2005 r. odmawiającą wpisania D. N. na listę adwokatów. Uchwały obydwu organów zapadły w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i wywody prawne : Wnioskiem z dnia [...] września 2005 r. D. N. zwrócił się do ORA w K. o wpisanie go w trybie art. 66 ust. 1 pkt 2 p.o.a. na listę adwokatów. Wnioskodawca legitymuje się zdanym w 2000 r. egzaminem sędziowskim, przez ponad rok pracował na stanowisku asesora w Sądzie Rejonowym w D.. Obecnie wykonuje działalność gospodarczą prowadząc biuro pisania pism procesowych. ORA przeprowadziła z D. N. szczegółową rozmowę kwalifikacyjną. W oparciu o jej przebieg oraz załączone do akt dokumenty ORA w dniu [...] grudnia 2005 r. podjęła uchwałę odmawiającą wpisania go na listę adwokatów. ORA ustaliła, że z dniem [...] września 2001 r., D. N. został zwolniony przez Ministra Sprawiedliwości ze stanowiska asesora sądowego, który uwzględnił jego wniosek o skrócenie okresu wypowiedzenia. Dziesięć dni wcześniej, w dniu [...] września 2001 r. Prezes Sądu Okręgowego w K. zarządził "natychmiastową przerwę w czynnościach służbowych pana asesora D. N., w związku z ujawnionymi czynami, które są nie do pogodzenia z pełnieniem czynności sędziowskich". Prezes Sądu Okręgowego nie udzielił ORA żadnych dodatkowych wyjaśnień odnośnie powodów zwolnienia asesora informując jedynie, że przeciw D. N. nie toczyło się postępowanie dyscyplinarne, zaś sam wnioskodawca w trakcie rozmowy kwalifikacyjnej odmówił odpowiedzi na pytanie dotyczące okoliczności wypowiedzenia wskazując, że są to sprawy osobiste. Prezydium NRA podzieliło stanowisko Okręgowej Rady Adwokackiej w K., że D. N. nie daje rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata. Świadczy o tym natychmiastowy tryb zwolnienia go z pełnienia obowiązków asesora oraz kategoryczność oceny czynów, których się dopuścił, a które w opinii Prezesa Sądu Okręgowego były "nie do pogodzenia z pełnieniem czynności sędziowskich". Oba organy podkreśliły, że kryteria nieskazitelności charakteru w odniesieniu do sędziego i adwokata są tożsame. Nie sposób zatem przyjąć, że osoba, której postępowanie dyskwalifikuje ją jako sędziego, mogłaby wykonać zawód adwokata, który jest zawodem zaufania publicznego. Natomiast D. N., odmawiając wyjaśnień co do zdarzeń, które spowodowały jego zwolnienie ze stanowiska asesora, pozbawił ORA możliwości dokonania samodzielnej ewentualnie łagodniejszej - oceny jego postępowania. W tym zakresie ORA musiała się więc oprzeć jedynie na treści dokumentów, w tym - pisma Prezesa Sądu Okręgowego z dnia [...] września 2001 r., którego wymowa jest jednoznacznie negatywna. Wyjaśnienie udzielone przez wnioskodawcę, iż problem dotyczył "spraw osobistych", nie zasługują na wiarę, skoro sprawy te wywarły bezpośredni skutek w sferze zawodowej. W skardze do Sądu strona wnosi o uchylenie zaskarżonej uchwały podtrzymując swoje argumenty zawarte w odwołaniu. Zaskarżonej uchwale zarzuca: 1) naruszenie art. 65 punkt 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. prawo o adwokaturze (Dz. U. 2002, Nr 123, poz. 1058 ze zm.); 2) naruszenie art. 66 ust. 1 punkt 2 ustawy prawo o adwokaturze w brzmieniu nadanym przez art. 1 punkt 7 podpunkt "a" ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. 2005, Nr 163, poz. 1361 ); Zdaniem skarżącego uchwała jest sprzeczna ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, a ponadto stanowi rażące naruszenie przepisów prawa o adwokaturze. Zgodnie z tymi przepisami organy samorządu adwokackiego są uprawnione do oceny czy kandydat na adwokata daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, przy czym ocena ta nie może być dowolna i musi być poparta dostatecznymi dowodami zgromadzonymi w sprawie. Podejmując decyzję odmowną niedopuszczalne jest opieranie się jedynie na domniemaniach. Skarżący uważa, iż powoływanie się w tej sprawie na brak przesłanki nieskazitelności charakteru kandydata ma charakter dowolny oraz, iż dla dokonania ustaleń i ocen nie wystarczy stwierdzenie odsunięcia od wykonywania obowiązków - co miało charakter tymczasowy gdyż sprawa nie była rozstrzygnięta - lecz wskazanie przyczyn takiego stanu rzeczy. Organy przyczyn tych w żaden sposób nie podały. Jednocześnie skarżący podkreśla, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że nie tylko nie był on karany dyscyplinarnie podczas pełnienia funkcji asesora sądowego, ale nawet w stosunku do niego nie było prowadzone postępowanie dyscyplinarnego, o czym świadczą dowody w postaci zaświadczenia o niekaralności dyscyplinarnej i pismo Prezesa Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] grudnia 2005 r. Natomiast w piśmie z dnia [...] września 2001 r. mowa jest jedynie o przerwie w wykonywaniu obowiązków służbowych. Ponadto Prezes Sądu Rejonowego w D. dnia [...] października 2005 r. wydał opinię o wysokim poziomie orzecznictwa i znajomości prawa przez skarżącego. W opinii tej pomija się kwestię zwolnienia ze stanowiska co nakazuje przyjąć, iż nie miała ona znaczenia dla oceny pracy wnioskodawcy. Zdaniem skarżącego nie można zgodzić się z twierdzeniem organów jakoby poziom wiedzy wnioskodawcy nie dawał rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata. Ustosunkowując się do wyników tzw. "rozmowy kwalifikacyjnej" skarżący wskazuje, że art. 65 punkt 1 ustawy prawo o adwokaturze nie daje żadnych podstaw do sprawdzania znajomości prawa przez osobę ubiegającą się o wpis na listę adwokatów - tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 stycznia 1997 r., II SA 3093/95. W orzecznictwie NSA ukształtowany jest pogląd, że rękojmia w rozumieniu art. 65 pkt 1 p.o.a. to cechy wartościujące daną osobę w sferze etyczno - moralnej. Powyższy przepis nie uprawnia organów samorządu adwokackiego do rozciągania omawianego pojęcia na inne, nie wymienione w nim elementy. W szczególności brak jest podstaw prawnych do poddania osób ubiegających się o wpis egzaminowi kwalifikacyjnemu dotyczącemu ich wiedzy z zakresu prawa o adwokaturze oraz zasad etyki i godności zawodu. W odpowiedzi na skargę Naczelna Rada Adwokackiej wniosła o jej oddalenie jako bezzasadnej. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje; Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne sprawują więc kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem materialnym i procesowym. Ponadto, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych Dz. U. Nr 53, poz.1270 - dalej jako p.p.s.a ). Badając zaskarżone uchwały pod tym kątem Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna. Stosownie do treści art. 65 pkt 1 p.o.a. na listę adwokatów może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Z cytowanego przepisu wynika, iż na rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata składają się dwa elementy a mianowicie cechy charakteru i dotychczasowe zachowania osoby pragnącej zostać adwokatem. Elementy te podlegają zatem samodzielnej ocenie organów samorządu adwokackiego w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. W wyroku z dnia 23 lutego 1999 r. II SA 1888/98 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że przesłanka wymieniona w art. 65 pkt 1 p.o.a. ma charakter uznaniowy. Ponadto w wyroku tym NSA stwierdził, iż przez rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata należy rozumieć - zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego - taki zespół cech osobistych charakteru i zachowań składających się na wizerunek osoby zaufania publicznego, na której nie ciążą żadne zarzuty podważające jego wiarygodność. Istota sprawy niniejszej dotyczy zatem kwestii kontroli przez Sąd prawidłowości przeprowadzonej przez organy samorządu oceny osoby D. N. jako kandydata na wykonywanie zawodu adwokata. W tym zakresie rolą Sądu jest rozważenie czy dokonana ocena nie nosi cech dowolności, mając na względzie uznaniowy charakter podejmowanych uchwał. Analizując całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Sąd doszedł do przekonania, iż przeprowadzona ocena organów samorządu adwokackiego nie narusza przepisów prawa w stopniu wymagającym wyeliminowania kwestionowanych uchwał z obrotu prawnego. Jak wynika z materiału dowodowego sprawy, w szczególności z treści zarządzenia Prezesa Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] września 2001 r. do zarządzenia przerwy w czynnościach służbowych asesora D. N. doszło na skutek ujawnienia czynów, które są "nie do pogodzenia z pełnieniem czynności sędziowskich" i mogą stanowić przesłankę do zwolnienia asesora ze służby przez Ministra Sprawiedliwości. Jako podstawę prawną cytowanego zarządzenia wskazano art. 104 § 1 u.s.p. ( ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych - tekst jednolity Dz. U. z 21 stycznia 1994 r. nr 7, poz. 25), w myśl którego jeżeli sędziego zatrzymano z powodu schwytania na gorącym uczynku popełnienia przestępstwa albo jeżeli ze względu na rodzaj czynu dokonanego przez sędziego powaga sądu lub istotne interesy służbowe wymagają natychmiastowego odsunięcia go od wykonywania obowiązków służbowych, prezes sądu może zarządzić natychmiastową przerwę w czynnościach służbowych aż do czasu wydania uchwały przez sąd dyscyplinarny. Następnie z dniem [...] września 2001 r. Minister Sprawiedliwości rozwiązał z asesorem stosunek służbowy. Zdaniem Sądu, w sytuacji posiadania takich informacji i dokumentów z Sądu Okręgowego w K. nie można zarzucić ORA, iż sprawa powodów wypowiedzenia stosunku służbowego stała się przedmiotem bliższego wyjaśniania podczas spotkania kwalifikacyjnego w dniu [..] listopada 2005 r. Wbrew stanowisku skarżącego ustalenie tej kwestii przez ORA mogło mieć znaczenie dla końcowej oceny kandydata z punktu widzenia treści art. 65 pkt 1 p.o.a. gdzie powinno się brać pod uwagę wszelkie postępowanie i zachowanie danej osoby zarówno w sferze zawodowej , jak i prywatnej w dłuższym okresie czasu. Na te okoliczności zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 czerwca 2001 r. , II SA 1610/00. W wyroku tym podkreślono jednocześnie, iż przez nieskazitelność należy rozumieć takie cechy charakteru, jak szlachetność, prawość, uczciwość. Są to zatem cechy wartościujące konkretną osobę nie w sferze intelektualnej i profesjonalnej, lecz wyłącznie etyczno-moralnej. O posiadaniu tego rodzaju przymiotów mogą świadczyć opinie i okresy dotychczasowego zatrudnienia, aplikacji jak i wymagane rekomendacje adwokatów. W konsekwencji zatem postawa skarżącego, który uchylił się od odpowiedzi na temat powodów zwolnienia, oprócz wskazania chodziło o sprawy osobiste, musiała mieć znaczenie dla końcowej oceny skarżącego jako kandydata na wykonywanie zawodu adwokata. Nie są zasadne zarzuty skargi, iż odmowa ujawnienia przyczyn zwolnienia skarżącego ze służby, wobec uzyskania pozytywnej oceny orzecznictwa jako asesora w czasie pełnienia służby w Sądzie Rejonowym w D., nie powinna rzutować negatywnie na ocenę wizerunku skarżącego dokonaną przez organy samorządu adwokackiego. W sprawach należących do sfery uznania administracyjnego, sądowa kontrola legalności uchwał organów samorządu adwokackiego będących uznaniowymi decyzjami administracyjnymi, musi być ukierunkowana przede wszystkim na badanie, czy przy wydawaniu zaskarżonej uchwały spełniona została zawarta w art. 7 k.p.a. powinność uwzględniona słusznego interesu strony, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i wiążącą się z Konstytucją zasada równości wobec prawa. Ponadto kontrola legalności decyzji uznaniowych ma zakres ograniczony. Sprowadza się bowiem przede wszystkim do ustalenia, czy decyzja (uchwała) podjęta została przez organ uprawniony, czy przepisy prawa materialnego pozwalały na podjęcie takiej decyzji oraz czy samo rozstrzygnięcie nie nosi cech dowolności. Rozważając zatem omawiane kwestie nie można podzielić zarzutów skargi o niedopuszczalności wyciągania ujemnych konsekwencji z faktu odmowy przez skarżącego podjęcia rozmowy na tematy osobiste, które w przypadku skarżącego wiążą się nierozerwalnie z jego rezygnacją ze służby sędziowskiej. Dlatego za słuszne Sąd uznał stanowisko NRA , iż skoro kwestie te wywołały konsekwencje w zakresie zatrudnienia, uniemożliwiając kontynuację kariery sędziowskiej, zatem obowiązkiem organu była ocena tego stanu rzeczy w kontekście treści art. 65 pkt 1 p.o.a. Jednocześnie Sąd nie dopatrzył się cech dowolności w dokonanej przez organ interpretacji faktu odmowy wskazania przyczyn, które spowodowały odejście skarżącego ze służby sędziowskiej. Niewątpliwie uznać trzeba, iż decyzja skarżącego o nieujawnianiu szczegółów jego zwolnienia ze służby byłą jego suwerenną decyzją lecz nie może to organom samorządu adwokackiego ograniczać prawa do swobodnej oceny postępowania kandydata na adwokata. Jednocześnie Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił stanowisko skarżącego, iż art. 65 pkt 1 p.o.a. nie może stanowić podstawy do sprawdzenia znajomości prawa przez osobę ubiegającą się o wpis na listę adwokatów. Taki pogląd został wyrażony w zacytowanym w skardze wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 stycznia 1997 r. sygn. akt II SA 3093/95 i pozostaje on aktualny dla potrzeb sprawy niniejszej. Jednakże uwzględnienie tego zarzutu skarżącego nie mogło mieć wpływu na wynik sprawy z przyczyn wyżej podanych. Z uwagi na te okoliczności w oparciu o art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.