VI SA/Wa 689/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Grzelak (spr.) Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Protokolant Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lipca 2008 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie decyzji o powołaniu na stanowisko komornika sądowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2007 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu. Przedmiotem skargi wniesionej przez J. S. (skarżącego) do tutejszego Sądu jest decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2008 r., Nr [...] utrzymująca w mocy decyzję tego organu z dnia [...]września 2007 r. Nr [...] mocą której, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i § 3 k.p.a. w zw. z art. 151§1 pkt2 k.p.a. w zw. z art. 99 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. z 2006 r. Nr 167, poz. 1191 ze zm., powoływanej dalej również jako: "uks") uchylono decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 1998 r. nr [...] o powołaniu skarżącego na stanowisko komornika sądowego rewiru II przy Sądzie Rejonowym w M. i odmowie powołania J. S. na przedmiotowe stanowisko. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazano, że decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego1998 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 99 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji skarżący został powołany na stanowisko komornika sądowego rewiru II przy Sądzie Rejonowym w M. Organ podniósł, że w dacie powołania J. S. pomimo, iż nie spełniał wymogów formalnych (nie legitymował się bowiem zdanym egzaminem komorniczym), był zatrudniony na stanowisku komornika Sądu Rejonowego w M. na mocy mianowania przez Prezesa Sądu Wojewódzkiego w R. dokonanego na podstawie § 28 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 grudnia 1960 r. o komornikach (Dz. U. z 1961 r. Nr 13, poz. 66 ze zm.) oraz ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jednolity Dz. U. z 1994 r., Nr 7, poz. 25 ze zm.). Zdaniem organu, z powodu uzasadnionego podejrzenia, iż przed wydaniem decyzji z dnia [...] lutego 1998 r. Nr [...] doszło do popełnienia przestępstwa z art. 231 kk. konieczne stało się wznowienie z urzędu postępowania zakończonego w.w. decyzją. Postanowienie o wznowieniu wydano w dniu [...] czerwca 2007 r. w oparciu o art. 149 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 i art. 145 § 2 oraz art. 150 § 1 k.p.a. Przed wznowieniem postępowania Minister Sprawiedliwości zawiadomił organy ścigania o podejrzeniu popełnienia przestępstwa z art. 231 § 1 kk. Prawomocnym postanowieniem z dnia [...] lipca 2007 r. sygn. [...] Prokuratura Okręgowa w P. odmówiła wszczęcia postępowania przygotowawczego w sprawie przekroczenia uprawnień lub niedopełnienia obowiązku i tym samym działania na szkodę interesu publicznego przez funkcjonariusza publicznego przez byłego Prezesa Sądu Wojewódzkiego w R., wskazując na istnienie negatywnej przesłanki procesowej określonej w art. 17 § 1 pkt 6 kpk tj. przedawnienia ścigania czynu, które nastąpiło w dniu 11 sierpnia 2002 r. Organ przytoczył w uzasadnieniu decyzji stanowisko skarżącego prezentowane w toku postępowania administracyjnego, który kwestionował zasadność wznowienia postępowania przedstawiając w tym zakresie obszerne wyjaśnienia. W szczególności podkreślał, iż posiadane przez niego wiadomości dotyczące problematyki egzekucyjnej były w siedzibie Sądu sprawdzane, lecz nie wie czy sporządzono na ten temat stosowną notatkę lub protokół, natomiast aktualnie "braki formalne", nie mogą prowadzić do usunięcia go ze stanowiska z uwagi na "uzyskane rzetelną drogą prawa nabyte". Tym bardziej, że od przyjęcia skarżącego do pracy i powołania na stanowisko komornika sądowego minęło 10 lat. Organ uznał powyższe wyjaśnienia jako nie mające wpływu na wynik sprawy wobec bezspornego ustalenia, że skarżący egzaminu komorniczego nie zdał o czym świadczy zachowana, kompletna dokumentacja z przebiegu pracy zawodowej strony. W tym zakresie Minister Sprawiedliwości powołał się przede wszystkim na brak w aktach osobowych J. S. obligatoryjnego podania skarżącego o dopuszczenie do egzaminu komorniczego, zapisy w księdze protokołów egzaminów, gdzie nie widnieje nazwisko skarżącego, a także brak świadectwa zdania egzaminu. Ponadto organ podkreślił, że w 1997 r. egzamin komorniczy przeprowadzany był tylko raz w dniach 16 i 18 czerwca 1997 r., a więc jeszcze przed złożeniem przez J. S. podania o zatrudnienie z 5 sierpnia 1997 r. Powyższe w ocenie organu jednoznacznie wskazuje, iż skarżący w dniu mianowania przez prezesa sądu na stanowisko komornika Sądu Rejonowego w M. nie spełniał wymogów formalnych tj. nie zdał egzaminu sędziowskiego ani komorniczego, a mimo tego, wobec zatrudnienia na stanowisku komornika sądowego, z dniem wejścia w życie ustawy o komornikach (...) tj. 30 listopada 1997 r. stał się z mocy prawa komornikiem sądowym rewiru II przy Sądzie Rejonowym w M. Organ zaakcentował, że po przesłaniu przez Prezesa Sądu Apelacyjnego wykazu komorników z dnia [...] grudnia 1997 r., [...] stycznia 1998 r. i [...] lutego 1998 r., na których skarżący figurował jako komornik rewiru II Sądu Rejonowego w M., Minister Sprawiedliwości zgodnie z art. 99 ust. 3 ustawy o komornikach (...) w dniu 27 lutego 1998 r. doręczył stronie decyzję o powołaniu na stanowisko komornika sądowego. Odnosząc się do zaistniałej na gruncie niniejszej sprawy odmowy wszczęcia postępowania przygotowawczego w sprawie przekroczenia uprawnień przez byłego Prezesa Sądu Wojewódzkiego w R., który mianował J. S. na stanowisko komornika sądowego organ podkreślił, że odmowa wszczęcia postępowania karnego z powodu przedawnienia nie stanowiła, wobec treści § 3 art. 145 k.p.a., przeszkody do wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 k.p.a. zakończonego decyzją ostateczną Ministra Sprawiedliwości. W takim wypadku, podkreślił Minister Sprawiedliwości, ocena faktu popełnienia przestępstwa należy do organu właściwego w sprawie wznowienia postępowania. W ocenie organu, analiza zebranego materiału dowodowego w tym akt osobowych komornika, wyjaśnień Sądu oraz byłego Prezesa SW prowadzi do wniosku, że w niniejszej sprawie co najmniej doszło do niedopełnienia obowiązków przez urzędującego wówczas prezesa, który jako funkcjonariusz publiczny, wbrew obowiązującym przepisom mianował skarżącego na stanowisko komornika sądowego. Powyższe w ocenie organu pozwala przyjąć, iż posiadane uprawnienia do wykonywania zawodu skarżący nabył niezgodnie z obowiązującymi przepisami, a zatem nie może być funkcjonariuszem publicznym - komornikiem, powołując się na prawa nabyte. Odpierając zarzuty strony sformułowane we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Sprawiedliwości stwierdził, że zasady współżycia społecznego chronią tylko osobę, która prawo bycia komornikiem nabyła zgodnie z obowiązującymi przepisami. Dodatkowo organ zaakcentował, iż wbrew twierdzeniom skarżącego jego dotychczasowa praca nie została pozytywnie oceniona, gdyż wyniki statystyczne dotyczące kancelarii świadczą o tym, że odnotowano w niej znaczne zaległości w załatwieniu spraw a ponadto stronie wymierzono karę dyscyplinarną upomnienia za systematyczne i rażące uchybienia przepisom prawa oraz podejmowanie czynności egzekucyjnych z rażącą zwłoką. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na powyższą decyzję J. S. zarzucił naruszenie przepisów prawa i jego niewłaściwe zastosowanie oraz sprzeczność ustaleń wykazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z treścią materiału dowodowego zebranego w sprawie. Podtrzymując w pełnym zakresie twierdzenia zaprezentowane w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego skarżący podniósł, iż w świetle wymogów wynikających z przesłanek postanowień art. 145 § 1 pkt 2 k.p.a. wspomniana norma prawna nie powinna mieć zastosowania i nie powinna stanowić podstawy uchylenia decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 1998 r. Analizując okoliczności wznowienia postępowania skarżący podkreślił, iż w jego ocenie uchylenie decyzji ostatecznej z art. 145 § 1 pkt 2 k.p.a. bez stwierdzonego przez sąd lub inny uprawniony organ przestępstwa jest niemożliwe i stanowiło wyjście poza granice prawa. Skarżący nie podzielił, stanowiska organu, iż wznowienie postępowania w przypadku, gdy postępowanie przed sądem lub innym organem nie może być wszczęte na skutek upływu czasu lub z innych przyczyn określonych w przepisach prawa, możliwe jest po dokonaniu oceny faktu popełnienia przestępstwa przez organ właściwy w sprawie wznowienia postępowania. Zdaniem strony, nieuzasadnionym na gruncie niniejszej sprawy jest przyjmowanie wnioskowania organu administracyjnego w miejsce wykazania przestępstwa przez byłego Prezesa Sądu Wojewódzkiego w R., któremu nikt przestępstwa nie udowodnił. Skarżący podkreślił, iż w zaskarżonej decyzji brak jest zróżnicowania przesłanek prawnych wznowienia postępowania od przesłanek wymaganych przy uchyleniu decyzji. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości w całości podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi organ uznał je niezasadne. Organ podkreślił, że w toku postępowania administracyjnego dopuszczono wszystkie zgłoszone przez skarżącego dowody, przeprowadzono je zgodnie z obowiązującymi przepisami, a w konsekwencji ustalono i wyjaśniono wszystkie istotne w sprawie okoliczności. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Ocena działalności organów administracji publicznej dokonywana przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny sprowadza się do kontroli prawidłowości zarówno materialnych jak i procesowych aspektów stosunku administracyjnoprawnego, skonkretyzowanego w zaskarżonej decyzji. Sąd administracyjny może uchylić zaskarżony akt (lub stwierdzić jego nieważność) tylko wówczas, jeśli stwierdzi, że akt ten narusza prawo materialne - w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy lub procesowe - w stopniu mogącym mieć wpływ istotny. Należy ponadto podkreślić, że stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną podstawą prawną. Kompetencja sądu wyraża się w możliwości zastosowania środków przewidzianych w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności organów administracji publicznej wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. W niniejszej sprawie zaskarżona decyzja została wydana w wyniku wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 1998 r. nr [...] o powołaniu skarżącego J. S. na stanowisko komornika sądowego rewiru II przy Sądzie Rejonowym w M. Minister Sprawiedliwości postanowieniem z dnia [...] czerwca 2007 r. na podstawie art. 149 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 i art. 145 § 2 oraz art. 150 § 1 k.p.a. wznowił z urzędu w.w. postępowanie administracyjne a następnie zaskarżoną decyzją, na podstawie art. 99 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, 1) uchylił decyzję o powołaniu skarżącego na stanowisko komornika oraz 2) odmówił powołania J. S. na przedmiotowe stanowisko. W tym stanie rzeczy przedmiotem oceny Sądu w rozpatrywanej sprawie jest prawidłowość przeprowadzonego przez organ postępowania wznowieniowego oraz ocena legalności decyzji wydanej w wyniku wznowienia postępowania. Wznowienie postępowania na podstawie wskazanej przez Ministra Sprawiedliwości w postanowieniu z dnia [...] czerwca 2007 r. tj. art. 145 § 1 pkt 2 k.p.a. może nastąpić, jeżeli łącznie spełnione zostaną następujące warunki: - dojdzie do popełnienia przestępstwa w rozumieniu kodeksu karnego; - popełnienie przestępstwa zostanie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu z wyjątkiem art. 145 § 2 i 3 k.p.a.; - rozstrzygnięcie objęte decyzją pozostaje w związku przyczynowym z przestępstwem. W niniejszej sprawie organ wskazuje, iż popełnienie przestępstwa z art. 231 § 1 kk przez byłego Prezesa SW w R. polegającego na mianowaniu skarżącego w dniu 11 sierpnia 1997 r. na stanowisko komornika sądowego pomimo, że wymieniony nie spełnił wymaganych warunków mianowania było oczywiste. W tym zakresie Minister Sprawiedliwości powołał się na zebrany materiał dowodowy w którym brak jest stosownych, obligatoryjnych dokumentów potwierdzających fakt zdania przez skarżącego egzaminu komorniczego. Ponieważ właściwy organ tj. Prokuratura Okręgowa w P. odmówiła wszczęcia postępowania przygotowawczego w sprawie przekroczenia uprawnień lub niedopełnienia obowiązku i tym samym działania na szkodę interesu publicznego przez funkcjonariusza publicznego (byłego Prezesa Sądu Wojewódzkiego w R.), wskazując na istnienie negatywnej przesłanki procesowej określonej w art. 17 § 1 pkt 6 kpk. tj. przedawnienia ścigania czynu, zdaniem Sądu, Minister Sprawiedliwości prawidłowo uznał, że może samodzielnie dokonywać oceny "oczywistości" popełnionego przestępstwa. Możliwość dokonania wzmiankowanej oceny dawał bowiem organowi przepis art. 145 § 3 k.p.a. W tej sytuacji należy więc ustalić, czy rozstrzygnięcie objęte niniejszą decyzją Ministra Sprawiedliwości pozostaje w związku przyczynowym z w.w. przestępstwem. Istnieje bowiem szczególna konieczność wykazania tego związku. W doktrynie wskazuje się, że decyzja którą trzeba uchylić musi być w pewnym sensie "tworem" przestępstwa. Sama decyzja może być prawidłowa i zgodna z przepisami odnoszącymi się do jej formy, można dla niej znaleźć oparcie w obowiązujących przepisach, ale ujawnienie przestępstwa podważa zasadność przesłanek na których oparto się przy rozstrzyganiu sprawy (v. np. Janusz Borkowski "Zmiana i uchylanie ostatecznych decyzji administracyjnych" PWN Warszawa, 1967r.). Zdaniem Sądu, nie ulega wątpliwości, że związek przyczynowy musi istnieć i to niezależnie od tego czy mamy na uwadze szerszą czy węższą definicję przyczynowości czynu. W ocenie Sądu, nie ma natomiast znaczenia prawnego, czy przestępstwo miało wpływ na samą treść decyzji. W niniejszej sprawie organ zatem niepotrzebnie podkreśla, że gdyby przestępstwa z art. 231 § 1 kk nie popełniono, to Minister Sprawiedliwości wydałby decyzję innej treści. Przechodząc na grunt rozpoznanej sprawy należy stwierdzić, że rozstrzygnięcie objęte decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 1998 r. nie pozostaje w związku przyczynowym z omawianym przestępstwem, gdyż nie podważyło zasadności przesłanek na których oparto się przy rozstrzyganiu sprawy zaskarżoną decyzją. Przedmiotowa decyzja została wydana na podstawie art. 99 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. z 2006 r. Nr 167, poz. 1191 ze zm.). W przepisie tym zapisano zasadę, że komornicy zatrudnieni w dniu wejścia w życie ww. ustawy stają się z tym dniem komornikami w rozumieniu tej ustawy w dotychczasowych siedzibach. Oznacza to, że po wejściu w życie cytowanej ustawy uzyskują status komorników w takim kształcie, jaki został w niej określony zwłaszcza w tym znaczeniu, iż stają się automatycznie funkcjonariuszami publicznymi działającymi przy tych sądach rejonowych, przy których mieli swoje siedziby, oraz że z tą datą stają się członkami samorządu komorniczego. Od ogólnej zasady z art. 99 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji przewidziano wyjątek dla stosunków pracy, gdyż zgodnie z art. 99 ust. 3 i 4 Minister Sprawiedliwości doręcza komornikom akty powołania w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy o komornikach (...) zaś z dniem doręczenia komornikowi aktu powołania ustaje dotychczasowy stosunek służbowy. Z przepisów tych wynika, że Minister Sprawiedliwości ma obowiązek doręczenia dotychczasowym komornikom aktów powołania w określonym terminie oraz, że dopiero z dniem takiego doręczenia zostaje nawiązany stosunek pracy z komornikiem do którego mają zastosowanie przepisy ustawy o komornikach i egzekucji sądowej. Konieczność doręczenia aktów powołania dotychczasowym komornikom wynika z istoty i treści stosunku pracy komornika na którą składają się różnego rodzaju świadczenia na rzecz pracownika w tym ustalenie wynagrodzenia za pracę a także obowiązki pracownika i jego odpowiedzialność względem pracodawcy (dyscyplinarna). To zaś oznacza, że nowe przepisy ustawy o komornikach i egzekucji sądowej dotyczące "stosunku pracy" mogą mieć zastosowanie dopiero od chwili, gdy stosunki te na nowych zasadach zostaną powołane do życia a więc dopiero od chwili doręczenia komornikowi aktu powołania przez Ministra Sprawiedliwości. Dodać trzeba, że odmowa przyjęcia aktu powołania przez dotychczasowego komornika powodowała, że stosunek pracy na nowych warunkach nie został nawiązany. Zasadniczą kwestią jest zatem udzielenie odpowiedzi na pytanie czy przepis art. 99 ust. 1 ustawy o komornikach i egzekucji sądowej dawał Ministrowi Sprawiedliwości prawo do wydania na podstawie ww. przepisu decyzji o odmowie powołania danej osoby na stanowisko komornika. Zdaniem Sądu, na tak postawione pytanie należy udzielić odpowiedzi przeczącej. W ocenie Sądu, omawiany przepis nie mógł stanowić podstawy decyzji odmownej, był przepisem przejściowym i dotyczył w istocie jedynie nawiązania stosunku służbowego. Należy bowiem zauważyć, iż nawiązanie stosunku pracy bez względu na jego podstawę prawną wymaga zgodnego oświadczenia woli pracownika i pracodawcy. Ustawodawca w art. 99 ustawy o komornikach i egzekucji sądowej założył, że w odniesieniu do komorników (mianowanych) na podstawie starych przepisów zgoda Ministra Sprawiedliwości na nawiązanie nowego (według nowej ustawy) stosunku pracy jest obligatoryjna, co znajduje odzwierciedlenie w uregulowaniu art. 99 ust. 3 tego aktu a mianowicie, że Minister Sprawiedliwości doręczy komornikom akty powołania (zgoda mieści się wszakże w akcie powołania). Z powyższego wynika, iż ustawodawca dopuścił w omawianym przepisie jedynie decyzję pozytywną tj. powołanie na stanowisko komornika. Tymczasem w niniejszej sprawie organ wydał decyzję "negatywną" dla strony tj. odmówił powołania J. S. na stanowisko komornika. Zdaniem Sądu, naruszenie przez organ art. 145 §1 pkt 2 i § 3 k.p.a. poprzez wadliwe przyjęcie istnienia związku przyczynowego pomiędzy decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 1998 r. a przestępstwem z art. 231 § 1 kk, jak również błędna interpretacja przepisu art. 99 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji miały wpływ na wynik sprawy. Stwierdzenie powyższych uchybień obligowało Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej w oparciu o art. 145 § 1 ust. 1 lit. a) c) p.p.s.a. O niewykonywaniu uchylonych decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a. Wobec braku wniosku skarżącego o zwrot kosztów postępowania Sąd nie wydawał orzeczenia w tym przedmiocie.