VI SA/Wa 689/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Andrzej Siwek po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. Z. i Z. Z. wspólników "E." s. c. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. Z. i Z. Z. wspólników "E." s. c. na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wprowadzenia do obrotu partii nawozu niezgodnie z warunkami z określeniem terminu jej wycofania oraz nałożeniem opłaty sankcyjnej postanawia: odmówić M. Z. i Z. Z. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. I. Postanowieniem z dnia 6 października 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 roku, poz. 270, dalej też jako p.p.s.a.) odmówił M. Z. i Z. Z. (dalej też jako skarżący) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd stwierdził, że jedyny majątek jaki posiadają skarżący – co wynika z treści wniosków o przyznanie prawa pomocy – to ziemia o powierzchni 5 ha będąca nieużytkiem rolnym. Z przedstawionych operacji bankowych nie wynika informacja, czy skarżący są posiadaczami (obaj razem lub jeden z nich oddzielnie) rachunku bankowego o nr [...]. Zgodnie z wyciągiem bankowym posiadaczem tego rachunku jest "E", a więc podmiot, którego siedziba odpowiada wskazanemu w skardze adresowi skarżących. Z tego rachunku były dokonywane wpłaty w różnych kwotach na inny rachunek należący do skarżących. Także obroty na wskazanym rachunku za okres ostatnich trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosków o przyznanie prawa pomocy nie są znane. Zdaniem Sądu istotne było, że obaj skarżący w całym postępowaniu o przyznanie prawa pomocy nie przedłożyli żądanych przez Sąd dokumentów dotyczących wszystkich posiadanych rachunków bankowych i dokonywanych na nich operacji. Powoływanie się na brak dochodów i obciążenia majątkowe, bez przedłożenia dokumentów potwierdzających te okoliczności, nie może być traktowane jako udowodnienie trudnej sytuacji materialnej. WSA ocenił przedstawione przez skarżących dane określające ich sytuację majątkową jako niepełne i w związku z brakiem możliwości całościowej weryfikacji sytuacji majątkowej, nie przyznał prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zażaleniami z dnia 17 października 2011 r. M. Z. i Z. Z. wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 17 listopada 2011 r. sygn. akt II GZ 508/11 oddalił zażalenie skarżących. NSA podkreślił, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy powinna w sposób wyczerpujący przedstawić swój rzeczywisty stan majątkowy i możliwości płatnicze. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonej w cyt. postanowieniu, skarżący nie wykazali rzeczywistej sytuacji majątkowej i zdolności do poniesienia kosztów postępowania przez sądem administracyjnym. Przedstawione przez nich informacje sugerują, że oświadczenia jakie złożyli w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy są zarówno niepełne, jak i nierzetelne. Niepełność i nierzetelność podanych przez skarżących informacji dotyczy rachunku bankowego o nr [...]. Z tego rachunku na inny rachunek bankowy będący w posiadaniu skarżących wielokrotnie wpływały środki znacznie przekraczające kwotę wpisu sądowego od skargi. Mimo wezwania, do czasu rozpoznania sprawy, skarżący nie wyjaśnili Sądowi kto jest posiadaczem tego rachunku i jakie były na nim obroty w okresie trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosków o przyznanie prawa pomocy. Z treści przedstawionych wyciągów bankowych w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że rachunek, o którym mowa, należy do "E". Adres wskazanego przedsiębiorstwa pokrywa się z adresem skarżących. Skoro tak, niepodanie żądanych informacji odnośnie powyższej kwestii trzeba było uznać za wątpliwość skutkującą brakiem możliwości ustalenia sytuacji majątkowej wnioskujących o przyznanie prawa pomocy. Sytuacji tej nie wyjaśnia również treść samych wniosków, ponieważ znajdują się w nich jedynie oświadczenia, że skarżący posiadają 5 ha ziemi będącej nieużytkami rolnymi. Stan prawny tak określonej nieruchomości nie jest znany. W szczególności nie jest znana jej wartość, co ma znaczenie dla pełnej oceny sytuacji majątkowej skarżących. Ponadto, wnioskodawcy, jako wspólnicy spółki cywilnej prowadzą działalność gospodarczą pod firmą "E". Dokumenty i oświadczenia przedłożone Sądowi pierwszej instancji nie wskazują, jakie wydatki skarżący ponoszą w związku z prowadzoną działalnością. W szczególności nie są znane zyski, straty i zobowiązania z tytułu tej działalności. Nie jest znana liczba pracowników, koszty związane z ich zatrudnieniem, jak również wysokość zobowiązań podatkowych i innych kosztów. Część danych o działalności spółki zawierają wyciągi bankowe (kilka wypłat wynagrodzeń dla pracowników), jednak nie są one kompletne, a co za tym idzie, nie mogą stanowić podstawy dla całościowej oceny finansów skarżących. Naczelny Sąd Administracyjny odniósł się także do podniesionej przez skarżących argumentacji, że prowadzenie działalności rolniczej w ich przypadku jest uzależnione od pór roku. Niemniej stwierdził, iż opłacenie wpisu sądowego od skargi w wysokości 445,00 zł nie uczyni ze Z. Z. "życiowego bankruta" i "nie pozbawi go dachu nad głową", bowiem posiada on środki pieniężne znacznie przekraczające kwotę wpisu, co samodzielnie wykazał załączając wyciągi bankowe potwierdzające część jego możliwości płatniczych. Tak samo rzecz ma się w przypadku M. Z., który stwierdził, że "na same podróże do WSA w Warszawie wydał dotychczas kilkanaście tysięcy złotych". Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie było przeszkód, aby ta okoliczność została wykazana. Mimo to M. Z. nie przedstawił zestawienia ponoszonych kosztów podróży. Tym samym nie pozwolił Sądowi na ocenę czy, i w jaki sposób, ich wydatkowanie wpłynęło na jego sytuację majątkową. II. W dniu 23 stycznia br. M. Z. i Z. Z. - wspólnicy spółki cywilnej - "E." (dalej też jako skarżący) złożyli kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Każdy ze skarżących wniósł o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, że nie posiada środków na uiszczenie wpisu sądowego. Obaj skarżący (będący braćmi) podnieśli również, iż ich stan posiadania jest "w fazie regulacji sądowej po śmierci ojca". Każdy ze skarżących podał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie osiąga dochodów i nie dysponuje żadnym majątkiem. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w piśmie z dnia [...] lutego 2012 r. poinformowali, iż zarówno w roku 2011, jak i obecnie nie uzyskują dochodów z tytułu prowadzenia działów specjalnych produkcji rolnej. Przedmiotowa działalność nie została wyrejestrowana, lecz sprzedaż w ramach tej działalności jest zakazana ostatecznymi decyzjami organu. Ponadto posiadana przez skarżących hodowla dżdżownic nie przedstawia wartości rynkowej. Skarżący wskazali również, iż koszty ich utrzymania ponoszą krewni oraz inne życzliwe im osoby, m.in. ich wierzyciele. Także przez te osoby jest faktycznie prowadzona hodowla dżdżownic. Do ww. pisma skarżący załączyli wyciąg z ich wspólnego rachunku bankowego (jako wspólników "E." spółki cywilnej) za okres od 2 listopada 2011 r. do 1 lutego 2012 r., na którym saldo końcowe wynosiło 67,81 zł. W wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia [...] marca 2012 r. pismami z dnia [...] marca 2012 r. obaj skarżący zostali wezwani do udzielenia informacji czy uzyskiwany przez nich dochód z działów specjalnych produkcji rolnej jest ustalany na podstawie szacunkowej czy na podstawie ksiąg podatkowych (wraz z dokumentami potwierdzającymi te dane). Nadto Sąd wezwał Z. Z. - jako prowadzącego również działalność gospodarczą pod nazwą "Z. Z." – do wskazania formy opodatkowania tej działalności (wraz z dokumentami potwierdzającymi tę okoliczność) oraz przedstawienia wyciągów z posiadanych wyłącznie przez niego dwóch rachunków bankowych o numerach [...] i [...], za okres ostatnich 3 miesięcy obejmujących informację o wszystkich transakcjach dokonanych na powyższych rachunkach w objętym wezwaniem terminie (a jeżeli skarżący Z. Z. zamknął ww. rachunki bankowe, to Sąd zobowiązał skarżącego do złożenia w zakreślonym terminie potwierdzenia tego faktu przez właściwy bank). W tym miejscu wskazać należy, iż informacje o rachunkach bankowych należących do skarżącego Z. Z. wynikały z operacji dokonywanych na wspólnym rachunku skarżących o numerze [...]. W odpowiedzi na wezwania Sądu z dnia 8 marca 2012 r., skarżący Z. Z. stwierdził, że wskazane rachunki bankowe nie należą do niego, a E. nie jest stroną w niniejszej sprawie. Nadto obaj skarżący w ww. piśmie oświadczyli, że przesyłają ostanie decyzje urzędu skarbowego potwierdzające wysokość uzyskiwanych przez nich dochodów, przy czym do przedmiotowego pisma została załączona jedynie decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...] lutego 2012 r. ustalająca Z. Z. na 2012 r. dochód z upraw, chowu i hodowli w kwocie 25 354 złotych łączną kwotę zaliczek na podatek dochodowy od dochodów z upraw, chowu i hodowli w wysokości 4 008 zł, kwotę pierwszej zaliczki w wysokości 334 zł i miesięczną kwotę następnych zaliczek w wysokości 334 zł. Następnie pismem z dnia [...] maja 2012 r. skarżący poinformowali, że "E." spółka cywilna uległo likwidacji z dniem [...] kwietnia 2012 r. III. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 (dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie więc zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Wydanie 2, Warszawa 2006, s. 504; por. także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 944/04, niepubl.). Mając na uwadze znajdujące się w aktach niniejszej sprawy dokumenty dotyczące sytuacji finansowej skarżących, należy uznać, iż aktualność zachowuje stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w postanowieniu z dnia 9 listopada 2011 r., sygn. akt II GZ 496/11, zgodnie z którym skarżący nie wykazali rzeczywistej sytuacji majątkowej i zdolności do poniesienia kosztów postępowania przed sądem administracyjnym, a złożone przez nich oświadczenia w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy są zarówno niepełne, jak i nierzetelne. Również w przypadku ponownego w niniejszej sprawie wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy nie jest możliwe dokonanie analizy ich stanu majątkowego. Skarżący bowiem nadal nie dopełniają obowiązków wynikających z wezwań Sądu do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, nie odnoszą się w ogóle do niektórych kwestii (jak np. sposób opodatkowania działalności gospodarczej prowadzonej przez Z. Z.) albo udzielają lakonicznych bądź mało klarownych odpowiedzi, nie wyjaśniając rozbieżności w stosunku do uprzednio przedstawionego stanu majątkowego. W tym miejscu należy podkreślić, iż sytuacja majątkowa skarżących była wielokrotnie przedmiotem oceny tutejszego Sądu, a także NSA. Nie można zatem oceniać zasadności kolejnego w danej sprawie wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy w oderwaniu od okoliczności podniesionych w poprzednim ich wniosku. W tym kontekście zauważyć wypada, że w postępowaniu zainicjowanym poprzednim wnioskiem o przyznanie prawa pomocy obaj skarżący oświadczyli, że posiadają 5 ha nieużytków rolnych, a nadesłane wyciągi z rachunków bankowych jednoznacznie wskazywały, że oprócz wspólnego rachunku Z. Z. i M. Z., skarżący Z. Z. posiada trzy inne rachunki bankowe (o numerach: [...], [...] i [...]). Ponadto z transakcji dokonywanych na wspólnym rachunku skarżących wynikało, iż zatrudniają oni pracowników, którym wypłacają wynagrodzenia ze środków zgromadzonych na tym rachunku. Natomiast w ramach postępowania wszczętego ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczyli, że nie mają żadnego majątku ani dochodów. Jednocześnie wskazali, iż ich "stan posiadania jest w fazie regulacji sądowej po śmierci ojca", co zapewne oznacza, że toczy się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku lub o dział spadku po ojcu skarżących. Nadto Z. Z. stwierdził, iż rachunki bankowe o numerach [...] i [...] nie należą do niego. Niniejszy wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych – zwolnienie od wpisu sądowego) skarżący motywowali radykalnym pogorszeniem się ich sytuacji materialnej w okresie jesienno - zimowym, ponieważ jako rolnicy prowadzą działalność sezonową. Jednakże w formularzu wniosku z dnia [.....] stycznia 2012 r. skarżący nie wymienili nieużytków rolnych o powierzchni 5 ha (wskazywanych w poprzednim wniosku o przyznanie prawa pomocy). Jednocześnie nie poinformowali o zbyciu tej nieruchomości. Oświadczenia skarżących, wedle których nie posiadają oni żadnego majątku ani dochodów, a ich utrzymanie, jak i działalność w zakresie hodowli dżdżownic przejęli krewni skarżących oraz inne osoby, w tym ich wierzyciele, trudno uznać za wiarygodne, jeśli uwzględni się chociażby historię operacji dokonywanych na ich wspólnym rachunku bankowym. Co więcej, istotnym jest, że występują rozbieżności pomiędzy aktualnymi wyjaśnieniami skarżących a wyjaśnieniami złożonymi w toku rozpoznawania poprzedniego wniosku. Należy zauważyć, iż w piśmie z dnia 11 lipca 2011 r. skarżący wskazali że (cytując): "...Skarżący zostali wezwaniu przez Sąd do złożenia formularza jako strony spółki cywilnej E. i zgodnie odpowiedzieli na wezwanie składając wymagane dokumenty. Odnośnie żądania referendarza Sądowego przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych gdzie nazwa właściciela rachunku brzmi "E" skarżący wyjaśniają, że wskazane rachunki bankowe nie należą do skarżących jako współwłaścicieli E. S.C., a pod adresem [...] mieści się szereg podmiotów obok E. S.C. Zarząd E. nie wyraził zgody na udostępnianie wyciągów z rachunków bankowych firmy w postępowaniu gdzie firma ta nie jest stroną....". Z powyższych informacji wynikało, że rachunki powyższe należą do Z. Z., jednakże nie przedłożył on z nich wyciągów, stojąc na stanowisku, iż winien przedstawić wyłącznie te rachunki, w ramach których rozliczane są wyłącznie transakcje odbywające się w ramach działalności prowadzonej wspólnie z M. Z. w formie spółki cywilnej. Stanowisko takie jest błędne albowiem każdy ze skarżących winien udokumentować swoją sytuację majątkową w pełni, bez ograniczenia zakresu do części majątku służącej prowadzeniu działalności gospodarczej w ramach spółki cywilnej, której jest wspólnikiem. Aktualnie natomiast Z. Z. w odniesieniu do analogicznych rachunków bankowych twierdzi, iż rachunki bankowe o numerach [...] i [...] nie należą do niego. Takie wyjaśnienie nie może zostać uznane za wiarygodne w świetle uprzednio złożonych dokumentów i wyjaśnień. Również sama informacja o zlikwidowaniu działalności skarżących, tj. prowadzonego w formie spółki cywilnej "E.", niepoparta żadnymi dokumentami, nie oznacza rezygnacji skarżących z prowadzenia działów specjalnych produkcji rolnej (hodowli dżdżownic). Mogło bowiem nastąpić przekształcenie prowadzenia tego rodzaju działalności w inną formę prawną. W konsekwencji należy stwierdzić, że skarżący nie wykazują należytej staranności w dążeniu do wszechstronnego wyjaśnienia ich rzeczywistej sytuacji majątkowej. Natomiast Sąd (referendarz sądowy) nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych skarżących nie są znane. To sprawą skarżących jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (p. postanowienie NSA z dnia 11 grudnia 2008 r., sygn. akt I FZ 394/08, Lex nr 565703, a także postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 lipca 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 335/05, Lex nr 220289). Wobec braku możliwości ustalenia, czy poniesienie przez skarżących kosztów sądowych mogłoby się wiązać z uszczerbkiem uzasadniającym przyznanie prawa pomocy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji postanowienia. .