VI SA/Wa 691/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędziowie Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.) Asesor WSA Agnieszka Łąpieś - Rosińska Protokolant Łukasz Poprawski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia patentu na wynalazek 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] czerwca 2005r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu Decyzją Urzędu Patentowego RP z dnia [...] czerwca 2005 r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 90 w związku z art. 224 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r.-Prawo własności przemysłowej (Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117, z późn. zm.) stwierdzono wygaśnięcie z dniem 4 listopada 2004 r. patentu numer 174563, udzielonego na rzecz pp. J. S., T. S., H. B., S. S. oraz A. P., z powodu nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty za 11 rok ochrony. Odwołanie od powyższej decyzji, uzupełnione kolejnym pismem, złożył p. J. S. wnosząc o wznowienie ochrony za 11 rok. W uzasadnieniu stwierdził, że będąc poważnie chory przebywał na leczeniu szpitalnym i sanatoryjnym i nie zdążył w terminie uiścić opłaty. Stwierdził również, że jako współtwórca udzielił pełnomocnictwa p. T. S., który w imieniu twórców załatwiał wszelkie sprawy formalne, w tym opłaty do Urzędu Patentowego. Skarżący z blisko rocznym opóźnieniem dowiedział się o zgonie p. T. S., będącym jego zdaniem przyczyną nieziszczenia opłaty w terminie. W związku z tym ponownie wniósł o wznowienie ochrony za 11 rok. Decyzją Urzędu Patentowego RP z dnia [...] stycznia 2006 r., [...], wydaną na podstawie art. 90 w związku z art. 224 ust. 4 i art. 245 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r.-Prawo własności przemysłowej (Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117, z późn. zm.), po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy załatwionej decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. stwierdzającą wygaśnięcie patentu na wynalazek: "Sprężarka śrubowa, zwłaszcza dla warunków zagrożenia wybuchem gazu", Pat-174563, utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu, po przedstawieniu stanu sprawy Urząd Patentowy stwierdził, iż zgodnie z przepisem art. 90 ust. 1 pkt 3 ustawy-Prawo własności przemysłowej patent wygasa na skutek nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty okresowej. Opłaty za dalsze okresy ochrony (tj. począwszy od II okresu ochrony) zgodnie z art. 224 ust. 2 powołanej ustawy powinny być wnoszone z góry, a najpóźniej w dniu upływu poprzedniego okresu ochrony. Wyjątkowo opłaty takie mogą być uiszczane w ciągu 6 miesięcy po upływie powyższego terminu, z tym że opłata podstawowa za ochronę podlega zwyżce w wysokości 30%, zgodnie z art., 224 ust. 4 powołanej ustawy. W rozpatrywanej sprawie ostatnim dniem III okresu ochrony, tj. 10 roku ochrony, był 4 listopada 2004 r. Termin do wniesienia opłaty za kolejny 11 rok ochrony upływał więc w tym dniu. Opłata powiększona o 30% mogła być wniesiona w dodatkowym 6-miesięcznym terminie, tj. do dnia 4 maja 2005 r. Uprawnieni nie wnieśli wymaganej opłaty w żadnym z powyższych okresów. Zgodnie z pismem pierwotnego zgłaszającego z dnia 22 marca 1996 r. wszelka korespondencja miała być kierowana na adres J. S. – jako jednego z nabywców prawa do patentu. Ponadto zgodnie z art. 241 ustawy-Prawo własności przemysłowej jeżeli stroną w sprawie jest kilka osób, które nie wyznaczyły pełnomocnika i nie wskazały jednego adresu do doręczeń, należy przyjąć za adres do doręczeń adres osoby wymienionej na pierwszym miejscu w zgłoszeniu lub dokumencie będącym podstawą wszczęcia postępowania. P. J. S. został wymieniony na pierwszym miejscu w umowie (z dnia 1 marca 1996 r.) przeniesienia prawa do patentu z pierwotnie zgłaszającego na nabywców-współtwórców. Na decyzji warunkowej p. J. S. jest wpisany na pierwszym miejscu i z tego względu cała korespondencja była wysyłana do niego. To on otrzymał decyzję warunkową z dnia [...] marca 1998 r. o udzieleniu patentu na przedmiotowy wynalazek i wniósł wymagana opłatę za I okres ochrony. Również opłata za II okres ochrony została wniesiona przez p. J. S. Jako wpłacający za III okres ochrony zostali wskazani wszyscy współuprawnieni. Informacja zawarta w uzupełnieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o udzieleniu pełnomocnictwa przez J. S. innemu współuprawnionemu – p. T. S. do wnoszenia m.in. opłat nie znajduje żadnego oparcia aktach sprawy (do akt sprawy nie został dołączony dokument potwierdzający ten fakt). Ponadto wskazano, że Urzędowi jest znany (z innej sprawy) fakt śmierci jednego ze współuprawnionych – p. T. S. w dniu [...] sierpnia 2003 r., a nie, jak wskazał wnioskodawca, we wrześniu 2004 r. Ponadto we wniosku z dnia [...] lipca 2005 r. p. J. S. wyraźnie wskazał, że nie zdążył uiścić opłaty z powodu swojej choroby. Obowiązujące przepisy ( art. 224 ust. 4 ustawy – Prawo własności przemysłowej) nie przewidują możliwości przywrócenia terminu do wniesienia opłaty za ochronę po upływie sześciu miesięcy od dnia upływu poprzedniego okresu ochrony. Powyższy termin należy do terminów prawa materialnego i z tego względu nie podlega przywróceniu bez względu na przyczynę uchybienia. W rozpatrywanej sprawie nie wystąpiły nadzwyczajne okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do uwzględnienia uchybienia terminu zgodnie z art. 243 ust. 6 ustawy-Prawo własności przemysłowej. Za nadzwyczajną okoliczność nie może być uznana długotrwała choroba jednego ze współuprawnionych – p. J. S., do którego kierowana była korespondencja w sprawie. Z kserokopii zwolnień lekarskich J. S. nie wynika, że zwolnienie od świadczenia pracy miało charakter ciągły, bowiem okres między 3 a 13 październikiem 2004 r. nie jest objęty zwolnieniem. Przedstawione zaświadczenia lekarskie nie potwierdzają hospitalizacji. W odróżnieniu od nagłej choroby, która nie pozwala wyręczyć się inna osobą, długotrwała niedyspozycja zainteresowanego, która potwierdzają liczne zwolnienia lekarskie, nie wykluczała wniesienia opłaty osobiście lub przy pomocy osoby trzeciej (domownika), czy też poinformowania o konieczności jej wniesienia pozostałych współuprawnionych. Ponadto zauważono, że wszyscy współuprawnieni mają solidarne prawa i obowiązki, tak więc opłata mogła być wniesiona przez każdego ze współuprawnionych samodzielnie. Skargę na powyższą decyzję Urzędu Patentowego RP wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Warszawie p. J. S. podtrzymując wyjaśnienie o udzieleniu pełnomocnictw p. T. S. oraz braku wiadomości o śmierci pełnomocnika. W opinii skarżącego zbieg okoliczności polegających na jego chorobie oraz śmierci pełnomocnika zasługuje na uznanie, iż w sprawie wystąpiły nadzwyczajne okoliczności mogące stanowić podstawę do uwzględnienia uchybienia terminu zgodnie z art. 243 ust. 6 ustawy-Prawo własności przemysłowej. W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej podtrzymując argumentacje zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo Urząd zauważył, że współuprawniony J. S. w piśmie z dnia [...] lipca 2005 r. jako powód niewniesienia w przewidzianym terminie opłaty za 11 rok ochrony przedmiotowego wynalazku wskazał okoliczność leczenia szpitalnego i sanatoryjnego, uniemożliwiające wniesienie opłaty w terminie. Następnie w uzupełnieniu odwołania jako powód niezachowania terminu została wskazana śmierć jednego ze współuprawnionych – p. T. S., odpowiedzialnego za wnoszenie opłat. Załączone pełnomocnictwo nie zawiera umocowania do wnoszenia opłat za ochronę. Natomiast opłatę za II okres ochrony wniósł skarżący (już po dacie udzielenia pełnomocnictwa). Termin do wniesienia opłaty za ochronę po upływie sześciu miesięcy od dnia upływu poprzedniego okresu ochrony jest terminem nieprzywracalnym (art. 224 ust. 4 ustawy-Prawo własności przemysłowej), a w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiły nadzwyczajne okoliczności, które mogły stanowić podstawę do uwzględnienia uchybionego terminu (art. 243 ust. 6 powołanej ustawy). Zgodnie z powyższym przepisem do terminów uchybionych z powodu nadzwyczajnych okoliczności stosuje się odpowiednio przepisy o zawieszeniu biegu przedawnienia z powodu siły wyższej. Siłą wyższą jest zdarzenie zewnętrzne mające charakter nadzwyczajny, któremu nie można zapobiec (głównie katastrofy przyrodnicze, takie jak powodzie, huragany, tornada). Są to zdarzenia, których wystąpienie uniemożliwia dokonanie czynności. W ocenie Urzędu choroba (nawet połączona z hospitalizacją) jednego ze współuprawnionych nie może być uznana za nadzwyczajna okoliczność, z powodu której opłata za 11 rok ochrony nie mogła zostać wniesiona w przewidzianym terminie. W postępowaniu sądowo-administracyjnym, prowadzonym przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie ze skargi S. S. na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] września 2002 r., Nr [...], w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zgłoszenia rozpatrywanego wynalazku, postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2005 r. , sygn. akt VI SA/Wa 138/05, odrzucono skargę ze względów formalnych (brak doręczenia odpisów skargi dla stron). W uzasadnieniu tego postanowienia stwierdzono m.in., że postępowanie w sprawie, poprzednio zawieszone, zostało podjęte, gdyż ustała przyczyna zawieszenia, tzn. wskazano następców prawnych T. S. – M. S. i M. S.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że zasługuje ona na uwzględnienie choć z innych przyczyn niż w niej podniesione. Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] stycznia 2006 r., utrzymującą w mocy decyzje tego organu z dnia [...] lipca 2005 r., stwierdzającą wygaśnięcie patentu na wynalazek: "Sprężarka śrubowa, zwłaszcza dla warunków zagrożenia wybuchem gazu", Pat-174563, z powodu nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty za 11 rok ochrony. W rozpoznanej sprawie nie ulega wątpliwości, iż opłata za III okres ochrony nie została uiszczona w terminie. Rację ma również organ – Urząd Patentowy RP, gdy wskazuje na słabość i wewnętrzną sprzeczność podniesionej przez stronę argumentacji mającej uzasadniać spóźnioną wpłatę opłaty za III okres ochrony. W rozpatrywanej sprawie nie zachodzą też nadzwyczajne okoliczności, z powodu których opłata za 11 rok ochrony nie mogła zostać wniesiona w przewidzianym terminie. W tej płaszczyźnie zaskarżona decyzja jest prawidłowa i zasługiwałaby na pozostawienie w obrocie prawnym. Rozpatrywana sprawa ma jednak także aspekt proceduralny, formalny. Mianowicie, obie decyzje są adresowane wyłącznie do jednej osoby – p. J. S., wymienionego na pierwszym miejscu w zgłoszeniu patentu ([...] listopada 1994 r.), umowie o przeniesieniu prawa do patentu ([...] marca 1996 r.) oraz w decyzji o udzieleniu patentu ([...] marca 1999 r.). Urząd działa w tej sprawie zgodnie z art. 241 ust. 1 ustawy – Prawo własności przemysłowej, w myśl którego jeżeli stroną w sprawie jest kilka osób i nie wyznaczyły one pełnomocnika, powinny wskazać jeden adres dla korespondencji. W przypadku niewskazania takiego adresu uważa się, że jest nim adres osoby wymienionej na pierwszym miejscu w zgłoszeniu albo w innym dokumencie będącym podstawą wszczęcia postępowania. Zgodnie z ust. 2 tego przepisu na wniosek strony Urząd Patentowy przekazuje pisma kierowane zgodnie z ust. 1 także na dodatkowo wskazane przez stronę adresy (...). W rozpatrywanej sprawie wniosek taki nie został przez żadnego współuprawnionego złożony. Powołany wyżej przepis ustawy – Prawo własności przemysłowej dotyczy doręczeń. Nie rozstrzyga on kto jest stroną w sprawie, lecz wskazuje sposób, w jaki (komu) powinny być doręczane pisma w przypadku wielości współuprawnionych. Pojęcie strony w postępowaniu zgłoszeniowym i rejestrowym określa natomiast art. 235 powołanej ustawy, który w ust. 1 stwierdza, iż stroną w postępowaniu przed Urzędem Patentowym jest osoba, której interesu prawnego dotyczy postępowanie, zaś w ust. 2 - że stroną w postępowaniu przed Urzędem Patentowym w sprawie uzyskania patentu, prawa ochronnego albo prawa z rejestracji jest zgłaszający. Nie ulega wątpliwości, iż na podstawie tego przepisu przymiot strony przysługuje również osobom objętym decyzją stwierdzającą wygaśnięcie patentu, do którego przysługiwało im uprawnienie; postępowanie takie w sposób oczywisty dotyczy interesu prawnego tych osób. Z tego punktu widzenia nie ulega wątpliwości, że stronami postępowania w sprawie wygaśnięcia patentu numer Pat 174563 na wynalazek: "Sprężarka śrubowa, zwłaszcza dla warunków zagrożenia wybuchem gazu" powinni być wszyscy, na rzecz których ten patent został udzielony. Tak więc w postępowaniu w sprawie wygaśnięcia patentu, do którego prawa przysługują kilku współuprawnionym, wymienienie w decyzji wygaszającej to prawo wyłącznie osoby określonej na pierwszym miejscu w zgłoszeniu albo w innym dokumencie będącym podstawą wszczęcia postępowania, zgodne z art. 241 ust. 1 ustawy – Prawo własności przemysłowej, nie może być traktowane jako określenie stron tego postępowania. Takie określenie adresata decyzji nie jest tylko określeniem do doręczeń, ale zawęża również w sposób nieuprawniony krąg stron (współuprawnionych) tego postępowania. W rezultacie w decyzji w sprawie wygaśnięcia patentu, do którego prawa przysługują kilku współuprawnionym, powinni być wymienieni wszyscy współuprawnieni, będący stroną tego postępowania, a dodatkowo, zgodnie z art. 241 ust. 1 powołanej ustawy, należy wskazać adres osoby do doręczeń, tzn. osoby wymienionej na pierwszym miejscu w zgłoszeniu albo w innym dokumencie będącym podstawą wszczęcia postępowania. W rozpatrywanej sprawie należało tak postąpić – tym bardziej, że Urząd sam stwierdził, że wiedział wcześniej o śmierci p. T. S., którego następcy prawni zostali ustaleni w powołanym wyżej postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W konsekwencji Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie została skierowana do wszystkich stron przedmiotowego postępowania, a tym samym zostały naruszone przepisy ustawy – Prawo własności przemysłowej określające kto jest stroną postępowania zgłoszeniowego. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. Na podstawie art. 152 powołanej ustawy orzeczono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.