VI SA/Wa 694/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Fronczyk Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz (spr.) Sędzia WSA Piotr Borowiecki Protokolant ref. staż. Piotr Niewiński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2014 r. sprawy ze skargi S. Sp. z o.o. z siedzibą w Z. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia kategorii VII w pozostałych przypadkach oddala skargę Główny Inspektor Transportu Drogowego, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 267), art. 2 ust. 35a, art. 64 ust. 1, 2, art. 64 c. art. 140 aa ust. 1, 3 pkt 2, art. 140 ab ust. 1 pkt 3 lit. b), ust. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 1137 ze zm.), zwanej dalej "Prawo o ruchu drogowym", art. 41 ustawy z dnia 21 marca 1985 o drogach publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 260), zwanej dalej ustawą o drogach publicznych, § 3 ust. 1 pkt 8 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. 2013 r. poz. 951), decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] września 2013 r. nr [...] o nałożeniu na S. Sp. z o.o. z siedzibą w Z. (zwana dalej "skarżącą") kary pieniężnej w wysokości 15000 (słownie: piętnaście tysięcy) złotych. Do wydania niniejszej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym: W dniu [...] maja 2013 r. na drodze krajowej nr [...] o dopuszczalnym nacisku osi do 10 t w miejscowości Inowrocław, zatrzymano do kontroli samochód marki [...] o nr rej. [...]. Zespołem pojazdów kierował D. N., który wykonywał przejazd z ładunkiem podzielnym w postaci artykułów spożywczych w imieniu i na rzecz przedsiębiorcy K. N. prowadzącej działalność gospodarczą pod nazwą Firma K.. Załadowcą przewożonego towaru był przedsiębiorca S. Sp. z o.o., która pełniła jednocześnie rolę nadawcy przedmiotowego ładunku. Organ I instancji decyzją z dnia [...] września 2013 r. nałożył na spółkę karę pieniężną w wysokości 15 000 złotych w związku z wykonywaniem przejazdu po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia kategorii VII w pozostałych przypadkach. W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości poprzez jej zmianę. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 140aa ust. 3 pkt 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz art. 43 ustawy Prawo przewozowe poprzez przyjęcie, iż odwołująca wiedziała, a co najmniej godziła się na powstanie stwierdzonego w trakcie kontroli drogowej naruszenia przepisów ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz przepisów postępowania art. 7 i art. 10 kpa, albowiem organ nie dokonał oględzin miejsca załadunku, nie wyjaśnił na jakich zasadach oparta jest współpraca pomiędzy przewoźnikiem, a odwołującą się, nie wyjaśnił jakie postanowienia umowy obowiązują w zakresie załadunku. Organ odwoławczy po analizie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wskazał na obowiązujące w tej sprawie przepisy ustawy Prawo o ruchu drogowym, w szczególności art. 64 ust. 1, art. 140aa ust. 1, ust. 2, ust. 3 ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz art. 41 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych. Jednocześnie organ wskazał, że wykaz dróg krajowych i dróg wojewódzkich, na których obowiązuje nacisk osi do 8 t i 10 t został określony rozporządzeniem Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia z dnia 6 września 2012 r. w sprawie wykazu dróg krajowych oraz dróg wojewódzkich, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 10 t, oraz wykazu dróg krajowych, po których mogą poruszać się pojazdy dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 8 t (Dz. U. z 2012 r. poz. 1061). Organ wyjaśnił, że droga krajowa nr [...] została zaliczona do kategorii dróg po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 10 t. Z kolei zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. 2013 r. poz. 951) dopuszczalna masa całkowita pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 2-13, nie może przekraczać w przypadku dwuosiowego ciągnika siodłowego 18 ton. Organ w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy stwierdził, że w wyniku pomiarów kontrolowanego pojazdu członowego, ustalono następujące naruszenie dopuszczalnych norm: 1) nacisk 12,55 t na pojedynczej osi napędowej pojazdu - przekroczenie o 2,55 t (przekroczenie o 25,5%), 2) łączna masa pojazdu członowego 20,2 t - przekroczenie dmc o 2,2 t (przekroczenie o 12,22%). Mając na uwadze powyższe wyniki pomiarów, wielkości procentowe przekroczeń dopuszczalnych norm organ stwierdził, że nastąpiło przekroczenie dopuszczalnych wartości powyżej 20 %. Kierowca podczas kontroli nie okazał żadnego zezwolenia. Ustalono, że stwierdzone naruszenia na drodze krajowej nr [...] o dopuszczalnym nacisku osi do 10 t, kontrolowany pojazd odpowiadał parametrom, na które można wydać zezwolenie kategorii VII, czyli: a) o wymiarach oraz rzeczywistej masie całkowitej większych od wymienionych w kategoriach I—VI. b) o naciskach osi przekraczających wielkości przewidziane dla dróg o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 11,5 t. Organ odwoławczy w oparciu o art. 140ab ust. 1 pkt 3 kierując się wymiarami, masą, naciskami osi pojazdów nienormatywnych uprawnionych do poruszania się na podstawie zezwoleń kategorii I-VII oraz drogi, po których pojazdy te mogą się poruszać ustalił, że w sprawie niniejszej kara pieniężna wynosi 15000 złotych. Główny Inspektor Transportu Drogowego odnosząc się do argumentów zawartych w odwołaniu stwierdził, iż w świetle obecnie obowiązujących regulacji prawnych nie mogą one stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji. Zdaniem organu odwoławczego, w sprawie niniejszej strona postępowania administracyjnego została ustalona prawidłowo, gdyż stosowanie do treści art. 140aa ust. 3 pkt 2 Prawa o ruchu drogowym jest nią podmiot, który dokonał nadania towaru. Rodzaj przewożonego ładunku, jak i załadowca (strona niniejszego postępowania) - będący jednocześnie nadawcą przedmiotowego ładunku - został ustalony na podstawie faktur VAT nr [...] z dnia [...] maja 2013 r., nr [...] z dnia [...] maja 2013 r. oraz nr [...] z dnia [...] maja 2013 r. okazanych podczas kontroli drogowej, które znajdują się w aktach sprawy. Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego to skarżąca wydała na zewnątrz ładunek artykułów spożywczych. Organ odwoławczy wyjaśnił, że art. 140aa ust. 3 ustawy Prawo o ruchu drogowym, wskazuje krąg podmiotów odpowiedzialnych za naruszenia obowiązków lub warunków przewozu drogowego. Nie tylko przewoźnicy (podmioty wykonujące przejazdy) poruszający się po drogach publicznych powinni być zainteresowani, aby ich pojazdy nie przekraczały dopuszczalnych norm w zakresie wymiarów, nacisków osi czy dopuszczalnej masy całkowitej. W procesie załadunku uczestniczą bowiem nie tylko sami kierowcy pojazdów, załadowcy (nadawcy) wydający ładunek do przewozu. Dlatego też organ stanął na stanowisku, zgodnie z którym nie sposób zatem przyjąć, iż tylko jeden z elementów łańcucha załadowca/nadawca (sprzedawca) - przewoźnik - odbiorca ładunku ma być odpowiedzialny za powstałe w wyniku określonej transakcji handlowej naruszenie norm dotyczących dopuszczalnych parametrów pojazdu poruszającego się po drogach publicznych. W ocenie organu, to nie przewoźnik ustala warunki transakcji - ile i jaki rodzaj towaru ma być sprzedany/kupiony - o tym decydują przecież strony transakcji. Przepis art. 140aa ust. 3 pkt 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym, będący podstawą do nałożenia kary pieniężnej na załadowcę, jako przesłanki warunkowej odpowiedzialności organizatora transportu, nadawcy, odbiorcy, załadowcy lub spedytora, za przekroczenia dopuszczalnych parametrów pojazdu wskazuje jedynie jego wpływ lub zgodę ca powitanie naruszeń. Jak podkreślił organ odwoławczy, w sprawie niniejszej zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający do wydania przez organ I instancji decyzji administracyjnej - decyzji nakładającej karę pieniężną. W ocenie organu odwoławczego, materiał dowodowy wskazywał, że strona jako załadowca/nadawca miała wpływ oraz godziła się na powstanie naruszenia obowiązków lub warunków przewozu drogowego. Maksymalna dopuszczalna przez przepisy masa całkowita pojazdu członowego może wynosić 18 t, natomiast kontrola drogowa wykazała masę całkowitą pojazdu na poziomie 20,2 t. Przekroczenie dmc pojazdu miało bezpośredni wpływ na przekroczenie dopuszczalnych nacisków na osie pojazdu. Załadowca miał w ten sposób wpływ i z całą pewnością godził się na powstanie naruszenia. Dlatego też w ocenie organu odwoławczego, organ I instancji miał pełne prawo wszcząć postępowanie również wobec podmiotu, który pełnił rolę załadowcy/nadawcy oraz nałożyć nań karę pieniężną w oparciu art. 140aa ust. 3 pkt 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Główny Inspektor Transportu Drogowego wyjaśnił, że art. 61 ustawy Prawo o ruchu drogowym wskazuje, że ładunek nie może powodować przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej lub dopuszczalnej ładowności pojazdu oraz, że umieszcza się go w taki sposób, aby nie powodował przekroczenia dopuszczalnych nacisków osi pojazdu na drogę. Artykuł ten nie wskazuje podmiotu odpowiedzialnego za prawidłowe rozmieszczenie ładunku, jednak taki obowiązek jest nakładany na załadowcę/nadawcę na podstawie art. 140aa ust. 3 pkt 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Ustawowe zalecenia odnośnie umieszczania ładunku na pojeździe niewątpliwie więc dotyczą załadowcy/nadawcy, który wszak za odpowiedni załadunek odpowiada, stosownie do ww. przepisów. Tym samym organ odwoławczy uznał stanowisko skarżącej dotyczące odbioru towaru przez przewoźnika i wyłączenie odpowiedzialności załadowcy/nadawcy za chybione. Klauzula zawarta w umowie skarżącej i przewoźnika nie zwalnia jej z odpowiedzialności administracyjnej oraz nie świadczy bynajmniej, że strona nie może mieć statusu nadawcy. Klauzula wyłączająca odpowiedzialność stosowana w umowach oznacza jedynie, zwolnienie z odpowiedzialności w kwestiach cywilnoprawnych. Nie wyklucza jednocześnie, że sprzedający pełni rolę jednocześnie załadowcy wydawanego przez siebie towaru. Zapis umowy, z którego wynika, że załadunek surowca odbywa się środkami kupującego na jego koszt i ryzyko nie wyłącza regulacji art. 47 Prawa przewozowego wobec sprzedającego, gdyż jest on nadal traktowany jako osoba uprawniona przez nadawcę do wykonywania wszelkich czynności związanych z przewozem. Według art. 43 Prawa przewozowego jeżeli umowa lub przepisy szczególne nie stanowią inaczej czynności ładunkowe należą odpowiednio do obowiązków nadawcy lub odbiorcy. Zatem na mocy art. 47 w zw. z art. 43 Prawa przewozowego sprzedawca był obowiązany do dokonania czynności załadunku. Zgodnie bowiem z art. 47 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. - Prawo przewozowe osobę, która oddaje przewoźnikowi przesyłkę do przewozu, uważa się za uprawnioną przez nadawcę do wykonywania wszelkich czynności związanych z przewozem, zaś dowodem zawarcia umowy przewozu jest potwierdzony przez przewoźnika list przewozowy zawierający dane określone w art. 38 tego prawa, a więc m.in. nazwę i adres nadawcy. Skoro zaś sprzedawca był wydającym rzeczy to jednocześnie zasadne jest przyjęcie, że w tym zakresie mieściło się dokonanie przez niego czynności załadunku na podstawie art. 47 w zw. za art. 43 Prawa przewozowego. Z kolei art. 38 ust. 1 i 2 Prawa przewozowego wskazuje, że nadawca składa przewoźnikowi na przesyłkę towarową list przewozowy, a jeżeli przy danym rodzaju przewozu jest to powszechnie przyjęte, w inny sposób dostarcza informacji niezbędnych do prawidłowego wykonania przewozu. W liście przewozowym nadawca zamieszcza m.in. określenie rzeczy, masy, liczby sztuk przesyłki, sposobu opakowania i oznaczenia. Stosownie do treści art. 36 ust. 1 pkt 2 Prawa przewozowego z przewozu są wyłączone rzeczy, które z powodu swoich rozmiarów, masy lub innych właściwości albo ze względu na urządzenia przewoźnika lub warunki drogowe danej gałęzi transportu nie nadają się do przewozu środkami transportowymi. Czynności powyższe należy zaś kwalifikować w ścisłym związku z czynnościami faktycznymi załadunku wydanego towaru. Obowiązujące przepisy prawa nie dają podstaw do przyjęcia, iż sprzedawca może być wyłączony z ww. czynności, gdyż nie wykonałby jednego z podstawowych obowiązków mu przypisanych, tj. obowiązku wydania rzeczy. Organ odwoławczy nie zgodził się również z twierdzeniem skarżącego, którego zdaniem wyłącznie kierowca odpowiada za ewentualne przekroczenie nacisków, bowiem to on powinien decydować jako profesjonalista o tym, jaki towar jest ładowany na samochód. Zdaniem organu odwoławczego, przyjęcie takiego rozumowania prowadziłoby do niemożności zastosowania wobec załadowcy sankcji z art. 140 aa ust. 3 Prawa o ruchu drogowym. Tymczasem skoro ustawodawca w powołanym przepisie wprowadził możliwość nałożenia kary pieniężnej za przejazd pojazdu nienormatywnego bez zezwolenia na załadowcę to jego obowiązki nie kończą się na umożliwieniu przewoźnikowi wjazdu i wyjazdu na jego teren w celu załadunku towaru i rzeczą załadowcy jest podjęcie działań mających na celu przeciwdziałanie nieprawidłowościom skutkującym naruszeniem powołanego przepisu tj. w tym przypadku załadunkiem towaru w sposób powodujący przekroczenie dopuszczalnych nacisków na osie i dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu. W tym stanie rzeczy organ odwoławczy uznał, że postępowanie przed organem I instancji zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy i kara pieniężna nałożona na skarżącą została nałożona w sposób zgodny z obowiązującym prawem. Następnie skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w której wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżąca uzasadniając swoje stanowisko wskazała na obowiązującą pomiędzy nią i przedsiębiorstwem K. umowę o świadczenie usług przewozowych, zgodnie z którą załadowca nie ponosi odpowiedzialności za skutki nieprawidłowego załadunku towaru, w tym w szczególności przeciążenie samochodu. Podniosła również, że organ odwoławczy nie przeprowadził czynności kontrolnych w jej siedzibie. W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Transportu Drogowego, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sąd administracyjny kontroluje zaskarżoną decyzję wyłącznie pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego, przy czym stosownie do art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej "p.p.s.a." Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Mając powyższe kryteria na uwadze Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja z dnia [...] września 2013 r. nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Wbrew twierdzeniom skargi organy obu instancji dysponowały dostatecznym materiałem dowodowym do wydania zaskarżonych decyzji, jak również nie doszło w sprawie do naruszenia przewidzianej w art. 10 k.p.a. zasady czynnego udziału stron w postępowaniu. Należy bowiem podkreślić, że zawiadomieniem z dnia [...] maja 2013 r. (otrzymanym przez spółkę w dniu [...] maja 2013 r.) skarżąca została poinformowana o wszczęciu z urzędu przeciwko niej jako załadowcy postępowania administracyjnego w związku z ustaleniami kontroli drogowej, mającej miejsce w dniu [...] maja 2013 r. Wraz z zawiadomieniem przesłano stronie protokół kontroli drogowej oraz pouczono ją o przysługujących jej prawach m.in. o treści art. 10 k.p.a. Do chwili wydania decyzji z dnia [...] września 2013 r. spółka nie zgłosiła żadnych wniosków dowodowych, wobec czego organ I instancji poprzestał na ustaleniach kontroli, zeznaniach kierowcy pojazdu oraz fakturach dotyczących sprzedaży przewożonego towaru. Dopiero w odwołaniu od decyzji, wydanej w I instancji strona zakwestionowała swoją odpowiedzialność, dołączając umowę o świadczenie usług przewozowych i powołując się na § 2 pkt 6 tej umowy, w świetle którego, według jej oceny, nie odpowiada za czynności ładunkowe, w tym za przeciążenie samochodu. Organ II instancji, ponownie rozpoznając sprawę na podstawie zgromadzonych dowodów ustalił stan faktyczny w sprawie oraz zastosował do niego przepisy prawa materialnego, ustosunkowując się jednocześnie do zarzutów strony podniesionych w odwołaniu. Należy w tym miejscu podkreślić, że skarżąca nie zakwestionowała wyników ważenia tylko swoją odpowiedzialność jako załadowcy towaru. Sąd uznał, że organ nie uchybił przy wydawaniu decyzji art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a., albowiem z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynikało, iż to skarżąca dokonywała załadunku towarów i nie poczyniła żadnych aktów staranności, aby upewnić się, czy doszło do przeciążenia pojazdu. Przed wyruszeniem w trasę samochód nie był zważony, celem ustalenia jego masy całkowitej. Ogólną wagę towaru można było w przybliżeniu ustalić na podstawie faktur, z których wynikał ciężar poszczególnych produktów. Z przekroczenia masy wynika przekroczenia dopuszczalnych nacisków. W tej sytuacji organy obu instancji prawidłowo uznały, że skarżąca odpowiada, że przekroczenie dopuszczalnej masy i nacisków osi, potwierdzonych protokołem kontroli. Z art. 140 aa ust. 3 wynika, że decyzja o nałożeniu kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia może być nałożona m.in. na załadowcę, jeżeli podmiot ten miał wpływ lub godził się na powstanie naruszenia. W niniejszej sprawie organy obu instancji prawidłowo uznały, że skarżąca godziła się na powstanie naruszenia, albowiem nie podjęła żadnych działań celem ustalenia, czy pojazd po załadunku nie stał się nienormatywny (patrz cytowany przez organ wyrok NSA z 8 lutego 2012 r. sygn. II GSK 1503/10). Jednocześnie należy zgodzić się z organem, iż strona w celu uniknięcia odpowiedzialności nie może skutecznie powoływać się na umowę, którą zawarła z przewoźnikiem. Umowa ta kształtuje jedynie stosunki prawne pomiędzy stronami w zakresie prawa cywilnego. Poprzez umowę cywilnoprawną nie może dojść do modyfikacji zasad odpowiedzialności podmiotu na podstawie norm administracyjnoprawnych. Z tych wszystkich względów wobec bezskuteczności zarzutów skargi Sąd orzekł o jej oddaleniu na mocy art. 151 p.p.s.a.