VI SA/Wa 697/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Maliszewska po rozpoznaniu w dniu 9 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu spółki P. Sp. z o.o. z siedzibą w [...] od postanowienia referendarza sądowego z dnia 6 sierpnia 2018 r. w sprawie ze skargi P. Sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Ministra Energii z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za niedopełnienie obowiązku uiszczenia opłaty zapasowej postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Pismem z dnia 22 lutego 2017 r. spółka P. sp. o.o. z siedzibą w [...] (nazywana dalej: "Skarżąca", "Spółka") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Energii z dnia [...] grudnia 2016 r. w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w łącznej wysokości 130 690 zł za niedopełnienie obowiązku uiszczenia opłaty zapasowej, w której zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy Spółka wskazała na fakt zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej oraz złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Spółka przedstawiła odpis postanowienia Sądu Rejonowego [...] w [...] Wydział Gospodarczy ds. Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych z dnia [...] maja 2017 r., sygn. akt [...] oddalający wniosek Spółki o ogłoszenie upadłości z uwagi na brak środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania. Stan kasy Spółka określiła na kwotę 1398,29 zł, rachunek bankowy Spółki został zamknięty 30 sierpnia 2016 r. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 27 października 2017 r. odmówiono Skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia podano, że wysokość wpisu w sprawie stanowi kwotę kilkudziesięciokrotnie niższą od kosztów postępowania upadłościowego a Spółka posiada wierzytelności, które mogą zostać ściągnięte lub zbyte. Ponadto, w ocenie referendarza sądowego, Spółka nie wykazała, by nie miała realnej możliwości pozyskania środków finansowych poprzez powiększenie majątku Spółki w postaci wniesienia przez wspólników dopłat. Od postanowienia Spółka nie wniosła sprzeciwu, zaś po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 2000 zł ponownie wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Jako nową okoliczność podała wydane przez Sąd Rejonowy [...] w [...] Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego postanowienie z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] o wpisaniu do rejestru przedsiębiorców KRS informacji o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości skarżącej. Po rozpatrzeniu wniosku referendarz sądowy postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2018 r. umorzył, na podstawie art. 249a w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, zwanej dalej: "p.p.s.a.") postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy, wyjaśniając na wstępie, że złożenie kolejnego wniosku o prawo pomocy w sprawie, w której uprzednio rozpoznano wniosek o tożsamym przedmiotowo zakresie i wydano prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy, powoduje konieczność dokonania oceny nowego wniosku w trybie art. 165 p.p.s.a., w myśl którego postanowienia niekończące postępowanie w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W ocenie referendarza sądowego, w przedmiotowej sprawie nie nastąpiła zmiana okoliczności sprawy uzasadniająca odmienną ocenę sytuacji majątkowej Skarżącej niż dokonana przez referendarza sądowego w prawomocnym postanowieniu z dnia 27 października 2017 r. Referendarz sądowy zauważył, że Skarżąca jako nową okoliczność mającą wpływ na ocenę jej stanu finansowego wskazała dokonany w Krajowym Rejestrze Sądowym, na mocy postanowienia z dnia [...] listopada 2017 r., wpis o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości Skarżącej, który jest pierwszym etapem działania sądu rejestrowego zmierzającym do wykreślenia Skarżącej z KRS. Odnosząc się do powyższego referendarz sądowy uznał, że okoliczność oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości, na mocy postanowienia Sądu Rejonowego [...] w [...] Wydział Gospodarczy ds. Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych z dnia [...] maja 2017 r. sygn. akt [...] była znana referendarzowi sądowemu rozpoznającemu uprzedni wniosek o przyznanie prawa pomocy. Porównując sytuacje materialne Skarżącej przedstawione w dwóch formularzach wniosku o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy stwierdził, że oprócz stanu kasy oraz zobowiązań, były one identyczne w swej treści. Wartość kapitału zakładowego została określona na kwotę 50 000 zł, wartość środków trwałych na kwotę 0 zł, rachunek bankowy został zamknięty w 2016 r., dochody – 0 zł. Stan kasy wskazany w pierwszym wniosku wynosił 1 398,29 zł, zobowiązania zaś 21 365,21 zł, natomiast w drugim wniosku stan kasy został określony na kwotę 9 673 zł, zaś wysokość zobowiązań na kwotę 23 041,96 zł. Odmawiając zaś przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów referendarz sądowy zwrócił uwagę na wysokość wymaganego w niniejszej sprawie wpisu wynoszącego 2000 zł i wskazał, że o ile spółka zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, to w dalszym ciągu posiada wierzytelności, które mogą być ściągnięte lub zbyte. Ponadto w ocenie referendarza Skarżąca nie wykazała, że nie ma realnej możliwości pozyskania środków finansowych poprzez powiększenie majątku spółki w postaci m. in. wniesienia poprzez wspólników dopłat. Stanowisko zajęte przez referendarza sądowego w postanowieniu z dnia 27 października 2017 r. nie zostało przez Skarżącą zakwestionowane – Skarżąca nie wniosła sprzeciwu od ww. postanowienia. Dokonując ponownie oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy uznał, że Skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja majątkowa uległa pogorszeniu w stosunku do stanu ocenianego w pierwszym postępowaniu o przyznanie prawa pomocy. Ponowny wniosek oparty był na tożsamych okolicznościach i poparty takimi samymi argumentami. Pismem z dnia 29 sierpnia 2018 r. Skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 6 sierpnia 2018 r., wnosząc o jego zmianę i przyznanie Skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym odejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zaskarżonemu postanowieniu Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a poprzez przyjęcie, że Skarżąca nie wykazała, aby po jej stronie zachodziły okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie Skarżącej referendarz sądowy pominął argumenty Skarżącej wskazujące na jej złą sytuację finansową. Tymczasem Skarżąca w sposób wystarczający wykazała przedstawionymi w trakcie postępowania dokumentami swoją trudną sytuację finansową, uniemożliwiającą jej poniesienie kosztów sądowych związanych z postępowaniem. Ponadto Skarżąca w sposób jasny wskazała, iż nastąpiła zmiana okoliczności w postaci ujawnienia w Rejestrze Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego postanowienia Sądu Rejonowego [...] w [...] z siedzibą w [...] o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości spółki i wszczęciu postępowania o rozwiązanie spółki bez przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego. W ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżąca jasno wskazała w jaki sposób powyższe działanie sądu rejestrowego wpływa na jej sytuację finansową i możliwość uzyskania zewnętrznego finansowania jej działalności, a co za tym idzie pokrycie kosztów postępowania. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia referendarz sądowy w żaden sposób nie odniósł się do powyższych okoliczności, co jednoznacznie wskazuje na powierzchowną analizę zebranego w sprawie materiału dowodowego i przedwczesną odmowę zmiany postanowienia o odmowie przyznania Skarżącej prawa pomocy. Skarżąca zauważyła, że w dniu [...] lipca 2018 r. w dziale 4 rubryce 1 - Zaległości rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego prowadzonego dla Skarżącej wpisane zostały kolejne zaległości podatkowe, w kwotach 77.721,00 złotych, 143.649,00 złotych, 79.718,00 złotych, w których organem wierzycielskim jest Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...]. Powyższe również w sposób negatywny wpływa na sytuację majątkową Skarżącej i praktycznie uniemożliwia uzyskanie przez nią jakiegokolwiek zewnętrznego finansowania, które umożliwiłoby uiszczenie opłaty od skargi w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, Sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Przy tym zgodnie z art. 260 § 2 w sprawach, o których mowa w § 1, Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym, o które strona ubiega się w nininejszej sprawie, może nastąpić wtedy, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu spoczywa przy tym na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Jedynym, wymagalnym w sprawie, na jej obecnym etapie postępowania, kosztem jest obowiązek uiszczenia wpisu w wysokości 2000 zł. Zgodnie z ustalonym orzecznictwem sądowym udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania skarżącego z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z 6 października 2004 r. sygn. GZ 61/04). Należy zauważyć, że strona w dniu wnoszenia skargi do Sądu dysponowała niewielkimi środkami w kasie w wysokości 1398,29 zł, jednakże na koniec 2017 r. kwota ta wynosiła już 9.673 zł. Zatem Skarżąca, mając na uwadze negatywne postanowienie referendarza sądowego z dnia 27 października 2017 r. winna była zabezpieczyć na cele postępowania kwotę 2000 zł niezbędną dla uiszczenia wpisu sądowego, tym bardziej, że jako przedsiębiorca była zobowiązana w procedurze planowania wydatków uwzględnić również ewentualność uczestnictwa w procesach sądowych (por. postanowienie NSA z 15 kwietnia 2004 r., sygn. akt Fz 9/04). Skarżąca, decydując się na wniesienie sprawy do Sądu, powinna zabezpieczyć kwotę należności z tytułu kosztów sądowych, tym bardziej, że - jak wynika z danych wpisanych do wniosku o przyznanie prawa pomocy PPPr z dnia 22 marca 2018 r., złożonym po wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego z dnia 12 stycznia 2018 r.), strona dysponowała środkami finansowymi, które mogła przeznaczyć na potrzeby postępowania sądowego. Obowiązującą regułą jest odpłatność postępowania sądowego, zaś odstępstwa od tej reguły muszą być uzasadnione niemożliwością zgromadzenia środków na cele związane z tym postępowaniem. Odnosząc się do twierdzeń Skarżącej o braku środków finansowych, czego dowodem ma być postanowienie Sądu Rejonowego [...] w [...] z siedzibą w [...] z dnia [...] maja 2017 r. o oddaleniu wniosku Skarżącej o ogłoszenie upadłości ze względu na brak majątku na ten cel należy zauważyć, że przy wydawaniu orzeczenia dotyczącego przyznania prawa pomocy, orzekający może wziąć pod uwagę okoliczności wynikające z przedstawionych przez stronę innych orzeczeń, jednak nie jest nimi związany. Fakt oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości sam w sobie nie jest podstawą do uwzględniania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nadto, stwierdzić należy, że oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości wskazuje jedynie, że w maju 2017 r. Spółka nie posiadała środków na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego, a które to koszty są niewspółmierne z wpisem w niniejszej sprawie. Stąd też powołanie się przez Skarżącą na postanowienie Sądu Rejonowego [...] w [...],[...] Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego z dnia [...] listopada 2017 r. o wpisie w Krajowym Rejestrze Sądowym informacji o oddaleniu wniosku o ogłoszeniu upadłości nie mogło przeważyć na rzecz pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wpis ten stanowi przestrogę dla potencjalnych kontrahentów, którzy zamierzają nawiązać stosunki prawne z przedsiębiorcą. Tymczasem, co należy raz jeszcze zauważ, na koniec 2017 r. stan kasy Spółki wynosił 9.673 zł i pozwalał na zabezpieczenie kwoty wymaganej zarządzeniem z dnia 18 grudnia 2017 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego. W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że Skarżąca nie wykazała, aby w sprawie zachodziła przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego zostało wydane zgodnie z prawem i na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.