VI SA/Wa 700/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Kozik Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Sałek (spr.) Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Protokolant spec. Marcin Just po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2019 r. sprawy ze skargi J. L. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia "(...)" grudnia 2018 r. nr "(...)"w przedmiocie skreślenia z listy radców prawnych oddala skargę Decyzją z [...] grudnia 2018 r. nr [...] Minister Sprawiedliwości (dalej: "organ"), po rozpatrzeniu odwołania J. L. (dalej: "Skarżąca" "Strona"), utrzymał w mocy uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych (dalej: "Prezydium KRRP") z [...] października 2018 r., nr [...], utrzymującą w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. (dalej: Rada OIRP w W.") z [...] czerwca 2018 r., nr [...], w przedmiocie skreślenia Skarżącej z listy radców prawnych prowadzonej przez Radę OIRP w W.. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 138 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm., dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 29 pkt 4a ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1870 ze zm., dalej: "u.r.p."). Okoliczności faktyczne sprawy przedstawiają się następująco: Uchwałą z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...], Rada OIRP w W., działając na podstawie art. 29 pkt 4a u.r.p., w związku z nieuiszczaniem przez Skarżącą składek członkowskich za okres dłuższy niż jeden rok, postanowiła o skreśleniu jej z listy radców prawnych prowadzonej przez Radę OIRP w W.. Z ustaleń ww. organu wynikało, że zaległości Skarżącej z tytułu obowiązujących składek członkowskich, na dzień 12 czerwca 2018 r., wynosiły 6 477 złotych i obejmowały okres dłuższy niż rok. Od powyższej uchwały Skarżąca wniosła odwołanie wraz z wnioskiem o zawieszenie postępowania administracyjnego na podstawie art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w związku z toczącym się wobec niej postępowaniem dyscyplinarnym dotyczącym nieopłacania składek członkowskich. Wskazała, że nieopłacanie składek jest niezawinione i wynika z braku środków finansowych. Podkreśliła również, że przed Sądem Apelacyjnym w W. toczy się sprawa z jej powództwa o zaległe wynagrodzenie za wykonane usługi prawne na kwotę 140 000 złotych i po jej zakończeniu uiści zaległe składki członkowskie. Nadmieniła, że jest osobą samotną oraz ciężko chorą. Wykonywanie zawodu radcy prawnego stanowi dla niej jedyną możliwość dorobienia do emerytury. Uchwałą z [...] października 2018 r. nr [...] Prezydium KRRP odmówiło zawieszenia postępowania, a następnie uchwałą nr [...] utrzymało w mocy uchwałę Rady OIRP w W. z [...] czerwca 2018 r., nr [...]. W uzasadnieniu uchwały Prezydium KRRP wskazało, że na dzień 12 czerwca 2018 r. Skarżąca zalegała z zapłatą składek członkowskich na kwotę 6 538 złotych, co stanowi zaległe składki za okres 69 miesięcy, czyli za okres znacznie dłuższy niż jeden rok. Podkreśliło również, że do dnia podjęcia uchwały nr [...] Skarżąca nie uregulowała zaległości, co uprawniało organ do skreślenia jej z listy radców prawnych na podstawie przepisu art. 29 pkt 4a u.p.r. Prezydium KRRP wskazało jednocześnie, że w niniejszej sprawie ustalenie, że Skarżąca zalega z zapłatą składek członkowskich za okres dłuższy niż jeden rok nie budzi żadnych wątpliwości dlatego też jest wystarczające do skreślenia jej z listy radców prawnych. Okoliczności w postaci trudnej sytuacji materialnej, choroby i procesu o zapłatę znacznej kwoty pieniężnej zdaniem Prezydium KRRP nie mogą zostać uwzględnione w toku niniejszego postępowania, z uwagi na jednoznaczne brzmienie przepisu art. 29 pkt. 4a. u.r.p.. W dniu 16 listopada 2018 r. Skarżąca skierowała do Ministra Sprawiedliwości odwołanie od ww. uchwały, wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Uchwale zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, w szczególności polegające na niewyjaśnieniu zakresu sprawy, mające istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Podniosła, że w wyniku rozpatrzenia jej odwołania od uchwały Rady OIRP w W. z [...] czerwca 2018r., nr [...] r., Prezydium KRRP uchwałą nr [...] r. wyznaczyło nowy termin załatwienia sprawy do dnia 18 października 2018 r. Równocześnie, na podstawie art. 136 §1 k.p.a., zleciło organowi pierwszej instancji przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego w celu uzupełnienia materiałów w sprawie w zakresie ustalenia, za jaki dokładnie okres zalega ona z zapłatą składki ze wskazaniem poszczególnych miesięcy i wysokości składki w tych miesiącach. Do dnia podjęcia zaskarżonej uchwały organ I instancji nie przeprowadził dodatkowego postępowania wyjaśniającego, jak również nie rozpatrzył jej wniosku w przedmiocie restrukturyzacji zaległych składek. Ponadto do dnia wniesienia odwołania nie zostało ukończone postępowanie dyscyplinarne prowadzone przez Okręgowy Sąd Dyscyplinarny Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. w sprawie o sygn. akt [...], toczące się w związku z naruszeniem przez Skarżącą art. 64 ust. 1 oraz art. 3 ust. 2 u.r.p. w związku z art. 66 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego. Rozpoznając odwołanie, decyzją z [...] grudnia 2018 r. Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy uchwałę Prezydium KRRP z [...] października 2018 r., nr [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że w jego ocenie zaskarżona uchwała nie została podjęta z naruszeniem prawa. Za niezasadny organ uznał zarzut naruszenia przepisów postępowania, polegający na niewyjaśnieniu zakresu sprawy, ani nieprzeprowadzenia przez organ pierwszej instancji dodatkowego postępowania wyjaśniającego do dnia podjęcia zaskarżonej uchwały. Zaznaczył, że w aktach sprawy znajduje się pismo dziekana Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. z [...] września 2018 r., wskazujące łączną kwotę zaległych składek członkowskich Skarżącej na kwotę 6 538 złotych i wyjaśniające sposób obliczenia zaległości wraz ze szczegółowym wykazem zaległych składek na dzień 12 czerwca 2018 r. Odwołując się do treści art. 29 pkt 4a u.r.p. oraz art. 66 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego Minister Sprawiedliwości podzielił zdanie Prezydium KRRP i Rady OIRP w W., wyrażone w zaskarżonych uchwałach. Podkreślił jednocześnie, że pod względem formalnym zaskarżone rozstrzygnięcia odpowiadają prawu bowiem zawierają w swej treści zarówno kwotę zaległości, jak i okres 69 miesięcy, za który zaległość powstała. W aktach sprawy znajdują się natomiast szczegółowe wyliczenia oparte na dokumentach księgowych. Organ podkreślił, że w toku postępowania Skarżąca nie skorzystała w odpowiednim czasie z możliwości wystąpienia o umorzenie zaległych składek i zbyt późno podjęła działania w tym kierunku. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na decyzję Ministra Sprawiedliwości z [...] grudnia 2018 r., Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz uchylenie uchwały Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z [...] października 2018 r. nr [...] i umorzenie postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość. W uzasadnieniu skargi opisała dotychczasowy przebieg postępowania oraz wskazała, że działając na podstawie art. 136 § 1 k.p.a. Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych zleciło organowi pierwszej instancji przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego w celu uzupełnienia materiału dowodowego. Organ I instancji po przeprowadzeniu powyższego postępowania podjął prawomocną w dniu wniesienia skargi uchwałę z dnia [...] listopada 2018 r., którą uchylił uchwałę z [...] czerwca 2018 r., nr [...] i zastosował w stosunku do Skarżącej karę nagany. Uchwałą z dnia [...] listopada 2018 r. zostało zakończone postępowanie dyscyplinarne wobec skarżącej prowadzone przez Okręgowy Sad Dyscyplinarny Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. w sprawie o sygn. akt [...]. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w sposób uzasadniający jej uchylenie. Jak stanowi art. 29 u.r.p. skreślenie z listy radców prawnych następuje w enumertywanie wymienionych w treści tego przepisu przypadkach, a mianowicie: wniosku radcy prawnego; choćby częściowego ograniczenia zdolności do czynności prawnych; utraty z mocy wyroku sądowego praw publicznych; nieuiszczania składek członkowskich za okres dłuższy niż jeden rok; śmierci radcy prawnego oraz w wypadku orzeczenia dyscyplinarnego lub wyroku sądowego o pozbawieniu prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego. Jako materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia organ wskazał art. 29 pkt 4a u.r.p., zgodnie z którym skreślenie z listy radców prawnych następuje w wypadku nieuiszczania składek członkowskich za okres dłuższy niż jeden rok. Brak uiszczania składek członkowskich za okres dłuższy niż jeden rok, w myśl powołanego wyżej przepisu, jest samoistną przesłanką podlegającą badaniu w postępowaniu o skreślenie z listy radców prawnych, niezależną od sytuacji materialnej zobowiązanego. Wystąpienie tej przesłanki obliguje Radę Okręgową do podjęcia uchwały o skreśleniu z listy radców prawnych. Kluczowym dla oceny prawidłowości rozstrzygnięcia, jest zatem ustalenie dotyczące zaległości Skarżącej z tytułu składek członkowskich za okres dłuższy niż jeden rok. Zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy jednoznacznie potwierdza, że zaległość Skarżącej z tytułu składek członkowskich na dzień 12 czerwca 2018 r. określona została na kwotę 6 477 złotych i obejmowała 69 miesięcy a zatem okres dłuższy niż rok. W aktach sprawy znajduje się bowiem, skierowane do Prezydium KRRP pismo dziekana ORRP w W. z dnia [...] września 2018 r., wskazujące łączną kwotę zaległości Skarżącej z tytułu składek członkowskich, określonych na kwotę 6 538 złotych (przy czym należne składki do września 2017 r. wynosiły po 100 złotych miesięcznie, a od października 2017 r. - po 61 złotych miesięcznie). Wyliczenia organu poparte zostały wyjaśnieniami, z których wynika, że 17 maja 2006 r. Skarżąca powiadomiła Izbę o rozpoczęciu działalności radcy prawnego i zadeklarowała opłacanie składki w pełnej wysokości począwszy od maja 2006 r., 9 października 2017 r. złożyła natomiast informację, że jest emerytem, bez wskazania, czy wykonuje zawód, przy czym w tej dacie była zarejestrowana w CEIDG jako przedsiębiorca prowadzący kancelarię prawną. Załączony do pisma wykaz zaległych składek na dzień 12 czerwca 2018 r. potwierdza ustalenia organu, jednocześnie wskazuje, że za niektóre miesiące składki były opłacane (tj.: grudzień 2011 r., styczeń, luty, kwiecień czerwiec, lipiec i sierpień 2012 r., luty 2013 r., czerwiec 2016 r., a także lipiec, październik, listopad i grudzień 2017 r. - wpłacona w dniu 2 stycznia 2018 r., kwota 190 złotych została zarachowana w całości na poczet zaległych składek) a za lata 2014 i 2015 nie zostały w ogóle opłacone. Z akt sprawy wynika ponadto, że w okresie poprzedzającym skreślenie z listy radców prawnych Skarżąca nie podjęła żadnych czynności mających wpływ na zaniechanie wydania przez organy samorządu radcowskiego uchwały w tym zakresie, w tym zmierzających do usprawiedliwienia faktu nieuiszczania przez nią obowiązkowej składki członkowskiej, rozłożenia jej na raty bądź zwolnienia z obowiązku jej uiszczania za określony czas. Skarżąca w składanych odwołaniach jedynie ogólnie wskazywała na swoją trudną sytuację finansową, nie przedstawiając na tę okoliczność żadnych dowodów. Uznać zatem należy, że w tych warunkach, organy samorządu zawodowego mając na uwadze treść art. 29 pkt 4a u.r.p., zasadnie skreśliły Skarżącą z listy radców prawnych, bowiem zalegała ona w opłacaniu składek członkowskich za okres dłuższy niż jeden rok. Jednocześnie należy podkreślić, że uchwały organów w powyższym zakresie mają charakter uchwały związanej, tj. w razie wystąpienia przesłanki określonej powyższym przepisem, organ nie może podjąć innego rozstrzygnięcia, niż uchwały o skreśleniu z listy radców prawnych. Stosowanie przepisu art. 29 pkt 4a u.r.p. może mieć miejsce tylko wówczas, gdy w danym przypadku zaistnieje stan faktyczny ściśle odpowiadający jego treści, a w rozpatrywanej sprawie sytuacja taka nastąpiła. Skarżąca jako członek samorządu radcowskiego powinnna liczyć się z obowiązkiem uiszczania składek członkowskich i mieć pełną świadomość skutków prawnych dopuszczenia do powstania zaległości za okres przekraczający jeden rok. Obowiązek opłacania składki na cele samorządu radców prawnych jest ustawowym obowiązkiem korporanta, zaniedbanie tego obowiązku skutkuje ujemnymi konsekwencjami, w tym skreśleniem z listy korporacyjnej. Opłacenie składek członkowskich na rzecz samorządu radców prawnych należy do podstawowych obowiązków każdego radcy prawnego wpisanego na listę radców prawnych. Zgodnie z art. 66 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego radca prawny obowiązany jest do terminowej zapłaty składek członkowskiej, składki na ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej oraz opłat, kar pieniężanach, kosztów postępowania dyscyplinarnego i innych należności na rzecz samorządu zawodowego. Odnosząc się natomiast do twierdzenia Skarżącej zawartego in fine skargi, jakoby organ pierwszej instancji przed wniesieniem skargi, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, uchylił uchwałę z [...] czerwca 2018 r., nr [...] o skreśleniu Skarżącej z listy radców prawnych i zastosował względem niej karę nagany Sąd wskazuje, że twierdzenia Skarżącej nie znajdują potwierdzenia w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy. Z ustaleń Sądu poczynionych w tym zakresie jednoznacznie wynika, że w dniu [...] listopada 2018 r. Okręgowy Sąd Dyscyplinarny Okręgowej Izby Radców Prawnych, po rozpoznaniu sprawy przeciwko Skarżącej, obwinionej o niepłacenie w całości należnych składek członkowskich na rzecz Okręgowej Izby Radców Prawnych w okresie od miesiąca września 2009 r. do miesiąca listopada 2015 r. na łączną kwotę 5 419 złotych tj. popełnienia przewinienia dyscyplinarnego polegającego na naruszeniu art. 64 ust. 1 oraz art. 3 ust. 2 u.r.p. w zw. z art. 66 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego, uznał Skarżącą winną popełniania zarzucanego jej czynu i orzekł względem niej karę nagany. Wskazane orzeczenie zapadło w związku z uchyleniem w dniu [...] czerwca 2017 r. przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny Krajowej Izby Radców Prawnych poprzedniego orzeczenia Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego orzekającego względem Skarżącej karę zakazu wykonywania patronatu na okres 2 lat. Powyższe orzeczenie dostępne jest w wersji zanonimizowanej na stronie internetowej Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. w zakładce "orzeczenia OSD" (https://oirp.wroclaw.pl/akty-prawne/orzeczenia-postanowienia-[...]). Rozstrzygnięcie wskazane przez Skarżącą w treści skargi jako [...] (powinno być [...]) dotyczy zatem odrębnego, od poddanego kontroli Sądu, postępowania jakim jest postępowanie dyscyplinarne i jako takie pozostaje bez wpływu na treść rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Dla oceny przesłanki obligatoryjnego skreślenia z listy radców prawnych bez znaczenia pozostaje również rozpatrzenie wniosku Skarżącej w przedmiocie restrukturyzacji zaległych składek, zainicjowane przez Skarżącą już po wszczęciu postępowania w przedmiocie skreślenia Skarżącej z listy radców prawnych prowadzonej przez Radę OIRP we Wrocławiu. Uwzględniając powyższe Sąd uznał, że w sprawie zachodziła określana w treści art. 29 pkt 4a u.r.p. przesłanka obligatoryjnego skreślenia Skarżącej z listy radców prawnych prowadzonej przez Radę OIRP w W.. W ocenie Sądu, ustalenia faktyczne stanowiące podstawę wydania zaskarżonej decyzji zostały poczynione zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. po wszechstronnej i wnikliwej ocenie całości materiału dowodowego. Z kolei przesłanki podjętego rozstrzygnięcia zostały, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. należycie wyjaśnione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, które zawiera wskazanie faktów uznanych za udowodnione, jak również przytoczenie przepisów prawa stanowiących podstawę jej wydania wraz z ich wyjaśnieniem. Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302) orzekł, jak w sentencji. .