VI SA/Wa 702/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Pamela Kuraś - Dębecka (spr.) Sędziowie : Sędzia WSA Jolanta Królikowska - Przewłoka Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant: Paweł Muszyński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2005 r. sprawy ze skargi Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy dokonania wpisu na listę aplikantów adwokackich oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2005 r. po rozpatrzeniu odwołania A. W. Minister Sprawiedliwości uchylił uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] (dalej ORA) z dnia [...] sierpnia 2004 r. oraz utrzymującą ją w mocy uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej (dalej Prezydium NRA) z dnia [...] grudnia 2004 r. w przedmiocie odmowy wpisu A. W. na listę aplikantów adwokackich i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Do wydania tej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym: ORA w [...], po przeprowadzeniu konkursu, który odbył się w dniu 2 sierpnia 2004 r., uchwałą z [...] sierpnia 2004 r. odmówiła wpisu A. W. na listę aplikantów adwokackich. W uzasadnieniu uchwały ORA podała, że kandydat otrzymał w części pisemnej konkursu tylko 82 punkty na 100 możliwych, podczas gdy regulamin konkursu wymagał co najmniej 85 punktów, aby zakwalifikować się do etapu ustnego. A. W. od powyższej uchwały odwołał się do NRA. W uzasadnieniu odwołania, oprócz szeregu zarzutów co do pytań konkursowych, wskazał także na wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie P 21/02, zgodnie z którym uchylono art.58 pkt 12 lit. j ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze. Uchwałą z dnia [...] grudnia 2004 r. Prezydium NRA utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę. Wskazało, że uchwała ORA o otwarciu postępowania konkursowego na aplikację została podjęta w dniu [...] lutego 2004 r., a zatem przed ogłoszeniem wyroku przez Trybunał Konstytucyjny, co oznacza, że konkurs był przeprowadzony prawidłowo na podstawie przepisów obowiązujących w chwili jego ogłoszenia i tę zasadę stosowano do wszystkich kandydatów. Od powyższej uchwały Prezydium NRA A. W. odwołał się do Ministra Sprawiedliwości wnosząc o jej uchylenie. Zarzucał naruszenie zasad przeprowadzenia konkursu oraz naruszenie zagwarantowanej przez Konstytucję zasady swobody wyboru zawodu i ponownie powoływał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004 r. sygn. akt P 21/02, w którym Trybunał orzekł o niezgodności z Konstytucją RP przepisów ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze. Minister Sprawiedliwości uwzględnił odwołanie i zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2005 r. uchylił uchwałę ORA w [...] oraz utrzymującą ją w mocy uchwałę Prezydium NRA i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Wskazał, że obie uchwały wydane zostały w oparciu o niekonstytucyjny przepis art.58 p.12 lit.j. ustawy Prawo o adwokaturze i dlatego nie mogą się ostać. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła ORA w [...]. W skardze ORA podnosiła, że rozpoczęcie procedury konkursowej nastąpiło przed dniem 4 marca 2004 r., a zatem jeszcze przed utratą mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu, na podstawie którego została wydana przedmiotowa uchwała z dnia 28 września 2002 r. - Regulamin w sprawie konkursu na aplikację adwokacką. Ponadto, osoby biorące udział w konkursie zaaprobowały jego zasady, mimo posiadanej wiedzy o treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego. ORA wyjaśniła, że przeprowadzając konkurs posiłkowała się opinią prawną sporządzoną na zlecenie NRA przez prof. dr. hab. P. S., zgodnie z którą rozpoczęte postępowania konkursowe powinny być kontynuowane. Dodatkowo skarżąca powoływała się na przepis art. 75 a prawa o adwokaturze, który dawał ORA prawo przeprowadzenia konkursu na aplikację adwokacką i prawo podejmowania decyzji o wpisie na listę aplikantów po przeprowadzeniu takiego konkursu. Minister Sprawiedliwości w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie. Podtrzymując swoje stanowisko w sprawie wskazywał, że zgodnie z art. 75a Prawa o adwokaturze wpis na listę aplikantów odbywa się po przeprowadzeniu konkursu, zaś konkurs przeprowadzony został na podstawie niekonstytucyjnych przepisów. Rozstrzygnięcie o wpisie wymaga więc przeprowadzenia konkursu w oparciu o nowe zgodne z Konstytucją przepisy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne sprawują więc kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem materialnym i procesowym. Ponadto, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych Dz. U. Nr 53, poz.1270 - dalej jako p.p.s.a ). Badając zaskarżoną decyzję pod tym kątem Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 18 lutego 2004 r. w sprawie P 21/02 orzekł, że art. 40 pkt 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze jest niezgodny z art. 65 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP przez to, że wskutek nie wskazania ustawowych przesłanek dla ustalania maksymalnej liczby aplikantów adwokackich dopuszcza dowolność w ograniczaniu konstytucyjnych wolności wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy (pkt 1), a także art. 58 pkt 12 lit. j cytowanej ustawy jest niezgodny z art. 87 ust. 2 Konstytucji przez to, że dopuszcza co do osób nie będących jeszcze członkami korporacji samorządowej adwokatów możliwość ograniczenia tych osób w korzystaniu z konstytucyjnej wolności wyboru zawodu bez ustawowego określenia przesłanek i zakresu ograniczania (pkt 3). Jak wynika z uzasadnień uchwały ORA w [...] z dnia [...] sierpnia 2004 r. uczestnik A. W. nie spełnił wymogów przeprowadzonego konkursu, gdyż uzyskał 82 punkty na 100 możliwych punktów i poza wymaganym limitem 85 punktów kwalifikującym go do etapu ustnego konkursu. W myśl art. 145 a § 1 k.p.a. można żądać wznowienia postępowania, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego będącego podstawą rozstrzygnięcia. Przedmiotem bezpośredniej oceny Trybunału Konstytucyjnego w omawianej sprawie były wskazane w pytaniach prawnych ustawowe przepisy upoważniające, nie zaś treść wydanych na ich podstawie aktów wewnętrznych (regulaminów) samorządu adwokackiego. Nie oznacza to jednak, iż te akty wewnętrzne wydane w oparciu o przepisy uznane przez Trybunał za niezgodne z Konstytucją nie mogą podlegać ocenie co do swojej zgodności z prawem w ramach postępowania sądowoadministracyjnego (vide pkt 18 uzasadnienia wyroku TK). W uzasadnieniu tym Trybunał stwierdził: "określenie istotnych elementów konkursu na aplikację w aktach o charakterze wewnętrznym ogranicza (a wręcz uniemożliwia) skuteczną kontrolę legalności decyzji w tych sprawach. W sytuacji, gdy osoby ubiegające się o przyjęcie na aplikację adwokacką nie są jeszcze członkami korporacji zawodowej, podstawę prawną decyzji w ich sprawach mogą stanowić jedynie akty powszechnie obowiązujące wymienione w art. 87 Konstytucji RP, a nie akty o charakterze wewnętrznym, jakimi są uchwały korporacji zawodowych". Ponadto, wypada w tym miejscu przytoczyć treść art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, który stanowi, iż orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Odnosząc się do poruszanej w zaskarżonych uchwałach kwestii poglądu Trybunału Konstytucyjnego, wyrażonego w pkt 18 uzasadnienia wyroku z dnia 18 lutego 2004 r. należy zauważyć, że w przeciwieństwie do sentencji wyroku, poglądy zawarte w uzasadnieniu wyroku Trybunału stanowią tylko interpretację pozbawioną waloru mocy powszechnie obowiązującej. W postanowieniu z dnia 13 listopada 2002 r. sygn. akt SK 28/01 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że uzasadnienia orzeczeń przedstawiają motywy i zapatrywania sędziów Trybunału biorących udział w wydaniu orzeczenia i mają charakter edukacyjny. Natomiast jedynie rozstrzygnięcia zawarte w sentencji wyroku posiadają moc powszechnie obowiązującą, co słusznie zostało podkreślone przez Ministra w odpowiedzi na skargę. W uzupełnieniu stanowiska Ministra zaznaczyć trzeba, że zapatrywania Trybunału umieszczone w pkt. 18 uzasadnienia wyroku z dnia 18 lutego 2004 r., na które powołują się organy Korporacji, odnoszące się do skuteczności przeprowadzonych konkursów na aplikację adwokacką, dotyczą jedynie osób przyjętych na te aplikacje, lecz nie mogą stanowić przeszkody do ubiegania się o wznowienie postępowania dla osób, które nie zostały zakwalifikowane na aplikację w wyniku konkursu przeprowadzonego w oparciu o regulamin uchwalony na podstawie niekonstytucyjnych przepisów. Wszystko to sprawia, że zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości jest prawidłowa i nie istnieje konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Jak słusznie wskazano w decyzji organy samorządu ponownie rozpoznając sprawę powinny wziąć pod uwagę zmianę stanu prawnego powstałą w wyniku wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W związku z tym konieczne jest ponowne przeprowadzenie postępowania administracyjnego mającego na celu rozpoznanie wniosku o wpis na listę aplikantów w oparciu o nowe przepisy korporacyjne wydane na podstawie delegacji ustawowej. Z tych przyczyn w oparciu o art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.