VI SA/Wa 708/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.) Protokolant p. o. ref. staż. Katarzyna Bytner po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego oddala skargę Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego (dalej: Komisja Egzaminacyjna II Stopnia, organ), uchwałą z [...] lutego 2018 r., znak: [...], działając na podstawie art. 74h § 1, § 9 i § 12 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (j.t. Dz.U. z 2017 r. poz. 2291 ze zm.; dalej "Pon.") w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.; dalej: "Kpa."), utrzymała w mocy uchwałę nr [...] z [...] października 2017 r. wydaną przez Komisję Egzaminacyjną do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego, stwierdzającą uzyskanie przez A. R. (dalej skarżąca) negatywnego wyniku z egzaminu notarialnego. Zaskarżona do Sądu uchwała Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia została wydana w następującym stanie sprawy. Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] uchwałą nr [...] z [...] października 2017 r. stwierdziła, że skarżąca A. R. uzyskała negatywny wynik z egzaminu notarialnego. W uzasadnieniu wydanej uchwały Komisja Egzaminacyjna wskazała, że skarżąca z pierwszego projektu aktu notarialnego otrzymał ocenę niedostateczną, z drugiego projektu aktu notarialnego ocenę dostateczną, natomiast z projektu odmowy dokonania czynności notarialnej albo uzasadnienia jej dopuszczalności ocenę dobrą. W konsekwencji, powołując się na przepis art. 74f § 1 Pon., Komisja Egzaminacyjna stwierdziła, że skarżąca uzyskała negatywny wynik z egzaminu notarialnego. W odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej skarżąca podniosła zarzut naruszenia art. 74e § 2 Pon. w związku z art. 74 § 3 Pon. i art. 74d § 1 Pon. przez wystawienie oceny cząstkowej niedostatecznej z pierwszej części egzaminu notarialnego wobec nienależytego uwzględnienia kryteriów oceny rozwiązania zadania z tej części egzaminu notarialnego i w konsekwencji dokonanie dowolnej oraz nieadekwatnej oceny bez uwzględnienia podstawowych, wymaganych naruszonymi przepisami prawa i zachowanych walorów pracy pisemnej w zakresie zachowania wymogów formalnych, zastosowania właściwych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji, a także poprawności zaproponowanego przez skarżącą sposobu rozstrzygnięcia problemu. Zarzuciła również naruszenie art. 74d § 3 Pon. w związku z art. 74e § 2 Pon. przez uznanie, że praca pisemna z pierwszej części egzaminu notarialnego nie zasługuje na uwzględnienie w skali ocen pozytywnych, podczas gdy znaczenie stwierdzonych mankamentów pracy oraz ich liczba nie dyskwalifikują jej w stopniu nakazującym wystawienie oceny cząstkowej niedostatecznej. W konsekwencji wniosła o zmianę oceny cząstkowej z ww. części egzaminu na ocenę pozytywną, pozwalającą na wydanie uchwały o pozytywnym wyniku egzaminu notarialnego. W dalszej kolejności, jak wskazała skarżąca, wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały i podjęcie uchwały stwierdzającej pozytywny wynik z egzaminu notarialnego. Zdaniem skarżącej, pierwsze z kryteriów oceny pracy egzaminacyjnej, o których mowa w art. 74e § 2 Pon., zostało przez jej pracę spełnione. Podkreśliła, że uchybienia w sferze podatków i opłat sądowych nie stanowią tego rodzaju mankamentu, który powodowałby nieważność czynności prawnej lub inne negatywne skutki dla stron danej czynności prawnej. Jak podała skarżąca, w konsekwencji stwierdzenia braku konieczności uzyskania zgód, o których mowa w art. 228 pkt 4 Kodeksu spółek handlowych (Ksh.) i art. 230 Ksh., powołanie do projektu aktu notarialnego stosownych uchwał byłoby zbędne i niecelowe. W ocenie skarżącej, brak posłużenia się sformułowaniem suma hipoteki nie może ujemnie wpływać na skuteczność ustanowienia hipoteki. Bezskuteczność ustanowienia hipoteki miałaby miejsce, jak podała skarżąca, gdyby w projekcie aktu nie wskazano konkretnej kwoty, której zapłatę zabezpiecza ustanowiona hipoteka. Skarżąca uznała, że drobne uchybienia, które zawiera jej praca, nie uzasadniają obniżenia oceny do niedostatecznej, nie są one na tyle poważne, aby dyskwalifikować pracę. Zwróciła uwagę, że egzaminatorzy dokonują oceny przy zastosowaniu pięciostopniowej skali ocen, w ramach której dopiero ostatni, piąty stopień stanowi ocenę negatywną. Dodała, że sposób redakcji pracy, w tym zachowanie wymogów konstrukcji aktu notarialnego oraz fachowości i przejrzystości języka, wskazują na dobre przygotowanie w tym zakresie do wykonywania zawodu notariusza. W wyniku rozpatrzenia odwołania skarżącej Komisja Egzaminacyjna II Stopnia uchwałą z [...] lutego 2018 r. utrzymała w mocy ww. uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] z [...] października 2017 r., stwierdzającą uzyskanie przez skarżącą negatywnego wyniku z egzaminu notarialnego. W uzasadnieniu uchwały Komisja Egzaminacyjna II Stopnia stwierdziła, że z pierwszego projektu aktu notarialnego zdająca otrzymała ocenę niedostateczną, co skutkowało, stosownie do przepisu art. 74f § 1 Pon., uzyskaniem przez skarżącą negatywnego wyniku z egzaminu notarialnego. Jak przypomniał organ, zadaniem zdających było uzupełnienie brakujących elementów stanu faktycznego według swojego uznania i sporządzenie projektu aktu notarialnego obejmującego umowę zamiany. W projekcie aktu zdający zobowiązani byli do wskazania dokumentów, stanowiących podstawę należytego zabezpieczenia interesów stron oraz do dokonania czynności i opisania ich w taki sposób, aby na podstawie samej treści projektu aktu notarialnego można było ustalić formę i treść tych dokumentów. Ponadto w projekcie aktu należało zaproponować odpowiedni sposób zabezpieczenia wierzytelności spółki w kwocie 20.000 złotych, wynikającej z różnicy wartości zamienianych nieruchomości. Organ wskazał, że z pierwszego projektu aktu notarialnego zdająca otrzymała od poszczególnych egzaminatorów następujące oceny: dostateczną i niedostateczną. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia wskazała, że uchybienia polegającego na braku wskazania przez zdającą imienia i nazwiska czyniącego notariusza, nie dostrzegł żaden z egzaminatorów. Zdaniem organu, kardynalnym błędem popełnionym przez zdającą był brak przedstawienia do aktu wypisu z Krajowego Rejestru Sądowego dotyczącego spółki K. Notariusz zatem nie upewnił się, czy strona umowy w ogóle istnieje i czy nie znajduje się w stanie likwidacji, co wyłączałoby możliwość dokonania czynności przez pełnomocnika ustanowionego uchwałą wspólników. Jak podał organ, podnoszona przez skarżącą okoliczność, że przedłożenie wypisu z KRS nie przesądza o ważności czynności prawnej, nie ma o tyle znaczenia dla oceny jej pracy, że nie jest tak, aby na ocenę pozytywną zasługiwała każda praca, która dokumentuje ważną czynność prawną. Ponadto wskazał, że w przypadku ustanowienia likwidatora dla spółki nieważność taka zachodziłaby, a w przypadku wykreślenia spółki K. z KRS, czynność prawną należałoby zakwalifikować jako nieistniejącą. Brak upewnienia się przez zdającą, co do braku przeszkód w zawarciu umowy zamiany oraz co do istnienia kontrahenta wskazuje, że skarżąca niedbale podchodzi do podstawowych obowiązków spoczywających na notariuszu. Organ uznał, że wbrew temu co twierdzi zdająca, błędami bardzo istotnymi były błędy dotyczące przedłożenia uchwał wymaganych do dokonania czynności prawnej, podjętych na podstawie art. 210, art. 228 pkt 4 i art. 230 Ksh. Odnośnie do uchwały podjętej w trybie art. 210 Ksh., to zdająca lakonicznie określiła, że pełnomocnictwo to ogólnie upoważnia M. W. do reprezentowania spółki K. przy zawieraniu umów z członkami zarządu spółki, nie precyzując, o jaką czynność chodzi w tym konkretnym przypadku. Istotnie, tak jak podniosła skarżąca, w doktrynie prezentowane są niekiedy poglądy, że udzielenie takiego pełnomocnictwa na podstawie art. 210 Ksh. jest dopuszczalne, jednak przyjęcie i zaakceptowanie tego pełnomocnictwa przez notariusza stanowi rażące naruszenie art. 80 Pon., gdyż nie chroni w należyty sposób słusznych interesów stron. Dodatkowo przy akcie nie złożono żadnego oświadczenia o tym, czy w spółce K. funkcjonuje Rada Nadzorcza ani nie okazano jednolitego tekstu umowy spółki, co też wpływa na zasadność ustanowienia pełnomocnika. Umowa spółki mogła wyłączać bądź ograniczać możliwość reprezentacji spółki przez pełnomocnika w przypadku istnienia rady nadzorczej. Nieprzedłożenie wypisu z KRS nie pozwala natomiast na stwierdzenie, że ważność i skuteczność pełnomocnictwa została poddana przez notariusza kontroli. Zdaniem organu, wbrew twierdzeniom zdającej, nieprawidłowo rozwiązała ona kwestię przedłożenia do aktu uchwał podjętych przez zgromadzenie wspólników spółki K. na podstawie art. 228 pkt 4 Ksh. i art. 230 Ksh. Fakt, że jeden z egzaminatorów nie dostrzegł uchybień w tym zakresie i wystawił zdającej cząstkową ocenę dostateczną, w żadnym razie nie sanuje popełnionych błędów. Zdająca dostrzegła wprawdzie konieczność rozwiązania problemu dotyczącego uchwał podjętych na podstawie art. 228 pkt 4 i art. 230 Ksh., ale problemu tego nie rozwiązała. Do aktu nie przedstawiono wymienionych uchwał, a zdająca poprzestała na oświadczeniu pełnomocnika, że nie jest wymagana zgoda "na nabycie przez spółkę nieruchomości, użytkowania wieczystego nieruchomości ani udziałów w tych prawach, o której mowa w art. 228 k.s.h.", a także, że "na rozporządzenie prawem ani zaciągnięcie zobowiązania do świadczenia o wartości dwukrotnie przewyższającej wysokość kapitału zakładowego, o której mowa w art. 230 k.s.h.". Po pierwsze, jak wskazał organ, zasadnie wytknął zdającej jeden z egzaminatorów, że w oświadczeniu tym brak powołania się na stosowny zapis umowy spółki, przez co zdająca nie wykazała, że wie, w jakich przypadkach wspólnicy zwolnieni są z konieczności podejmowania powyższych uchwał. Po drugie, przy akcie nie okazano jednolitego tekstu umowy spółki, przez co nie wiadomo, czy oświadczenie złożone przed notariuszem jest zgodne z prawdą. Po trzecie, art. 228 pkt 4 Ksh. wymaga podjęcia uchwały przez wspólników zarówno w przypadku nabycia, jak i zbycia nieruchomości, użytkowania wieczystego lub udziału w nieruchomości, tymczasem oświadczenie skonstruowane przez zdającą obejmuje jedynie wyłączenie konieczności wyrażenia zgody na nabycie nieruchomości (użytkowania wieczystego). Brak w tym oświadczeniu odniesienia się do zbycia tych praw powoduje, że umowa zamiany obarczona jest bezskutecznością zawieszoną. Zdaniem organu, nie można bowiem dokonać skutecznie zamiany nieruchomości (prawa użytkowania wieczystego) przy braku zgody na jeden z elementów tej umowy, jakim jest zbycie nieruchomości. Nie jest to zatem, jak chce zdająca, błąd naruszający jedynie art. 80 Pon. Wbrew twierdzeniom skarżącej, samo przytoczenie przez nią w oświadczeniu art. 228 Ksh. (bez podania, którego punktu dotyczy) nie powoduje, że oświadczeniem tym objęto również zbycie nieruchomości. W ocenie Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia, kolejnym błędem popełnionym przez zdającą było nieprawidłowe rozwiązanie problemu przeniesienia przez spółkę K. na rzecz T. M. nieruchomości bez obciążeń, co stanowi o częściowym niewykonaniu zadania egzaminacyjnego. Pełnomocnik spółki K. złożył wprawdzie w akcie notarialnym oświadczenie, że z pisma Banku wynika, że wobec całkowitej spłaty kredytu, Bank ten wyraża zgodę na wykreślenia hipoteki obciążającej nieruchomość spółki K. W akcie brak jednak adnotacji, co przeoczyli obaj egzaminatorzy, że pismo zostało przedłożone przy akcie. Oparcie się w tym zakresie na samym oświadczeniu strony spowoduje, że wniosek o wykreślenie hipoteki zostanie oddalony, a nieruchomość spółki K. zostanie przeniesiona na rzecz T. M. z obciążeniem. Zasadnie, zdaniem organu, zarzucono zdającej, że nieprawidłowo rozwiązała ona problem zabezpieczenia dopłaty należnej spółce K. od T. M., co również przesądza o częściowym niewykonaniu zadania egzaminacyjnego. Ustanawiając hipotekę na nieruchomości T. M., nie wskazano sumy tej hipoteki. Przepisy u.k.w.h. rozłącznie traktują cel hipoteki, to jest zabezpieczenie oznaczonej wierzytelności (art. 65 ust. 1 u.k.w.h.) i zakres tego zabezpieczenia, to jest sumę hipoteki (art. 68 ust. 2 u.k.w.h.). Zdająca oznaczyła w oświadczeniu woli T. M. wierzytelność, która ma być zabezpieczona, ale nie określiła zakresu tego zabezpieczenia, przez co ustanowienie hipoteki jest nieskuteczne. Błędu popełnionego przez zdającą w żadnym razie nie sanuje zawarcie we wniosku o wpis do księgi wieczystej żądania wpisania hipoteki do kwoty 20.000 złotych. Wniosek ten bowiem jest konsekwencją dokonanej uprzednio czynności prawnej wyrażającej oświadczenie woli i podlega ocenie pod kątem ważności i skuteczności tej czynności, a nie odwrotnie. Jak uznał organ, brak zaznaczenia, że dokumenty geodezyjne opatrzone zostały klauzulami, że stanowią one podstawę wpisu do księgi wieczystej, świadczy o tym, że zdająca – jako notariusz – nie dokonała prawidłowej kontroli przedłożonych dokumentów. Dodał, że brak daty w zaświadczeniach Starosty [...] nie pozwala na stwierdzenie, czy wynikająca z nich treść jest aktualna. Nieprzedłożenie zaświadczenia informującego o planie zagospodarowania przestrzennego dla działki nr [...] , wypisu z kartoteki budynków i kopii wniosku o dokonanie zmian w składzie zarządu spółki K. w KRS stanowią rażące naruszenie art. 80 Pon. Podobnie ocenił uchybienie polegające na nieodebraniu od spółki K. oświadczenia, że jest ona podatnikiem podatku VAT i brak stwierdzenia, że przy czynionej czynności notarialnej spółka ta jest zwolniona od obowiązku uiszczenia tego podatku. Podkreślił, że są to informacje istotne z punktu widzenia naliczanych i pobieranych przez notariusza opłat publicznoprawnych. Zdającej w żaden sposób nie tłumaczy okoliczność, że w treści zadania egzaminacyjnego było wskazane, że T. M. nie jest płatnikiem podatku VAT. Z pracy zdającej nie wynika, dlaczego pobrała od spółki K. podatek p.c.c., a nie podatek VAT. Organ uznał jako uzasadniony zarzut jednego z egzaminatorów, że uchybieniem było nieodebranie przez notariusza od stron oświadczenia, że podana przez nich wartość zamienianych praw odpowiada wartości rynkowej. Notariusz, jako osoba, która nalicza i pobiera określone opłaty publicznoprawne, których wysokość uzależniona jest od wartości przedmiotu czynności, powinien zachować należytą staranność i przeciwdziałać konieczności wszczynania w przyszłości postępowania administracyjnego kontrolującego tę wartość. Zasadnie wytknął zdającej jeden z egzaminatorów braki w pouczeniach stron bądź ich lakoniczność. W projekcie aktu notarialnego brak pouczenia stron o treści art. 5 u.k.w.h., o konkretnych przepisach k.k.s. i obowiązkach podatkowych, o treści art. 17 KRS (co jest tym bardziej istotne, że przy akcie nie przedłożono kopii wniosku o dokonanie w rejestrze zmian w składzie zarządu spółki K.), czy też o treści art. 626 [12] k.p.c. Nawet jeśli konkretny przepis nie nakazuje zawarcia w akcie notarialnym pouczenia o treści jakiegoś przepisu, to braki w tym zakresie powinny być ocenione w kontekście dyspozycji art. 80 Pon. i świadczą o niestaranności notariusza. W tym miejscu organ podkreślił, że podstawą wystawienia oceny egzaminacyjnej może być wyłącznie praca pisemna sporządzona przez zdającego, w której zdający powinni wykazać się należytą wiedzą. Komisja egzaminacyjna nie może brać pod uwagę elementów czy okoliczności, które nie zostały zawarte w treści pracy. Z tego względu nie jest możliwe przyjęcie, jak chce skarżąca, że stosowne pouczenia zostały wyrażone ustnie, a ich brak świadczy negatywnie o stanie wiedzy zdającej. Niezależnie od powyższych uchybień wytkniętych zdającej, organ wskazał, że zdająca nie zamieściła w projekcie aktu notarialnego oświadczenia, że zamieniane nieruchomości nie są obciążone umową dzierżawy bądź najmu, co jest istotne w kontekście brzmienia art. 678 i 679 k.c. i art. 694 k.c.. W ocenie Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia, brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania zdającej i podwyższenia oceny za projekt pierwszego aktu notarialnego na ocenę pozytywną, istotnymi błędami popełnionymi przez zdającą były błędy dotyczące naruszenia podstawowych obowiązków notariusza, a związanych z oceną okoliczności, od których zależy ważność i skuteczność czynności prawnej. Były to błędy polegające na niesprawdzeniu istnienia i statusu spółki K., ogólnikowe sformułowanie pełnomocnictwa na podstawie art. 210 Ksh. i bez odniesienia się do kwestii funkcjonowania rady nadzorczej, nieprawidłowe rozwiązanie kwestii uchwał podjętych na podstawie art. 228 pkt 4 i art. 230 Ksh., co było wynikiem braku dołączenia jednolitego tekstu umowy spółki i pominięcie w oświadczeniu pełnomocnika czynności w postaci zbycia nieruchomości. Te błędy powodują, jak stwierdziła Komisja Egzaminacyjna II Stopnia, obniżenie oceny o dwa stopnie w stosunku do oceny bardzo dobrej, na jaką zasługiwałaby praca pozbawiona błędów. Wyjaśniła również, że kolejne bardzo istotne błędy popełnione przez zdającą, które skutkują dalszym obniżeniem oceny co najmniej o dwa stopnie, to błędy polegające na wadliwym, nieskutecznym skonstruowaniu hipoteki, braku dołączenia do aktu notarialnego oświadczenia Banku pozwalającego na wykreślenie hipoteki, co może skutkować oddaleniem wniosku o wpis do księgi wieczystej, braku przedstawienia do aktu części dokumentów geodezyjnych, a częściowo niedokładne ich opisanie, brak istotnych, z punktu widzenia interesów stron, pouczeń (art. 5 u.k.h.w., art. 17 KRS) oraz częściowo zamieszczenie pouczeń ogólnikowych. W konsekwencji Komisja Egzaminacyjna II Stopnia stwierdziła, że rodzaj i ilość popełnionych przez zdającą błędów świadczy obecnie o braku po jej stronie przygotowania do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza, a ocena dostateczna wystawiona przez jednego z egzaminatorów była zawyżona. Pomimo, że treść czynności prawnej - umowa zamiany - została skonstruowała w sposób prawidłowy, zdająca przedstawiła do aktu zgodę właściwego organu na nabycie nieruchomości rolnej i częściowo rozwiązała problemy dotyczące reprezentacji i zgód wymaganych na dokonanie czynności, to jednak popełnione przez zdającą błędy w zakresie czynności decydujących o ważności i skuteczności czynności prawnej, jak również pewności obrotu, oraz częściowe niewykonywanie zadania egzaminacyjnego (przeniesienie nieruchomości spółki K. bez obciążeń, brak zabezpieczenia spłaty należnej od T. M.), a także pominięcie istotnych dla stron pouczeń i brak dołączenia dokumentu stanowiącego konieczną podstawę wpisu do księgi wieczystej, przesądzają, że praca zdającej nie może być oceniona na ocenę dostateczną. W dalszej części uzasadnienia uchwały Komisja Egzaminacyjna II Stopnia dokonała analizy obowiązującego stanu prawnego z punktu widzenia zakresu rozpatrywania odwołania, stwierdzając w szczególności, że postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego, tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu przede wszystkim rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie wszystkich prac egzaminacyjnych (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2011 r. wydane w sprawach II GSK II 1421/10 i II GSK 1289/10; analogicznie kształtuje się orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie oparte o zbliżone stany faktyczne i prawne związane z egzaminami radcowskim i adwokackim). Jednakże, jak wyjaśniła, mając na względzie zakres zaskarżenia (zaskarżoną część lub części egzaminu), jeżeli komisja odwoławcza rozpatrując odwołanie dostrzeże mankamenty w kwestionowanej pracy, nie podnoszone przez egzaminatorów Komisji I stopnia, to ma obowiązek brania ich pod uwagę. Powołanie się tego organu na takie uchybienie nie narusza zakazu reformationis in peius, gdy nie dochodzi do obniżenia oceny z zaskarżonej części egzaminu. Jasne jest także, że reguła ta działa także w drugą stronę, a zatem organ odwoławczy, związany jedynie zakresem zaskarżenia (zaskarżona część egzaminu), winien wziąć pod uwagę te pozytywne elementy pracy, które zostały pominięte przez egzaminatorów, a co do których skarżący nie sformułował zarzutów w swoim odwołaniu. Podkreśliła, że organ odwoławczy kontroluje odwołanie zgodnie z tą zasadą, bacząc jednak, aby uzasadnienie uchwały zawierało przede wszystkim argumentację odnoszącą się do podniesionych zarzutów odwołania. W skardze na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia skarżąca postawiła zarzut naruszenia art. 15 Kpa. oraz art. 138 § 1 ust. 2 Kpa. w związku z art. 74h § 12 Pon., przez podjęcie rozstrzygnięcia w oparciu o rzekome uchybienia popełnione przez skarżącą w projekcie aktu notarialnego, które nie zostały podniesione przez Komisję Egzaminacyjną, co stanowiło, w ocenie skarżącej, wykroczenie przez organ poza dozwolone granice zakreślone zarzutami podniesionymi w odwołaniu oraz naruszyło zasadę dwuinstancyjności postępowania. Skarżąca sformułowała również zarzut naruszenia następujących przepisów prawa materialnego, a mianowicie: - art. 80 § 1 Pon. oraz art. 210 § 1 Ksh. przez przyjęcie, że skarżąca przyjmując możliwość przedstawienia pełnomocnictwa rodzajowego, udzielonego na podstawie art. 210 § 1 Ksh. – dopuściła się rażącego naruszenia art. 80 Pon., w sytuacji, gdy w doktrynie i orzecznictwie dominuje pogląd o dopuszczalności działania pełnomocnika w oparciu o pełnomocnictwo rodzajowe udzielone na podstawie art. 210 § 1 Ksh., zaś notariusz nie może być zobligowany do uniknięcia wszelkiego rodzaju niebezpieczeństw, związanych z jakimikolwiek rozbieżnościami w doktrynie czy orzecznictwie; - art. 210 § 1 Ksh. przez przyjęcie, że ewentualne istnienie w spółce rady nadzorczej ma jakiekolwiek znaczenie dla zasadności ustanowienia pełnomocnika w związku z art. 210 § 1 Ksh. w sytuacji, gdy istnienie rady nadzorczej nie wyłącza możliwości powołania pełnomocnika uchwałą zgromadzenia wspólników, wobec czego nawet istnienie Rady Nadzorczej w spółce, nie ma wpływu na ważność i skuteczność udzielonego pełnomocnictwa na podstawie uchwały zgromadzenia wspólników; - art. 68 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece przez przyjęcie, że ustanowienie hipoteki nastąpiło nieskutecznie z uwagi na brak ujęcia w § 5 ust. 3 aktu notarialnego, wprost, informacji o sumie hipoteki, w sytuacji, gdy oświadczenie właściciela ujęte we wniosku o ustanowienie hipoteki, tj. w § 9 ust. 1 pkt 2 aktu notarialnego – jednoznacznie wskazuje informację o sumie hipoteki; w konsekwencji, jak podała skarżąca, stwierdzić należy, że w sposób skuteczny skonstruowała hipotekę i zabezpieczyła wierzytelność spółki – jednej ze stron umowy; - art. 80 § 2 Pon. przez przyjęcie, że skarżąca winna w akcie notarialnym ująć wszelkie sformułowania z dokumentów, również te, które wynikają ze swej istoty, a od których uzależniona jest skuteczność czynności prawnej, w sytuacji, gdy ich wydanie – przez uprawniony do tego organ publiczny – obligatoryjnie wiąże się z ujęciem tych sformułowań w wydanych dokumentach, które notariusz winien jedynie poddać analizie oraz przedstawić do sporządzanego aktu notarialnego, nie zaś przytaczać ich treść; - art. 74h § 12 Pon. w związku z § 5 rozporządzenia z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, polegające na przyjęciu, że Komisja Egzaminacyjna II Stopnia może oprzeć rozstrzygnięcie na rzekomych uchybieniach, które nie stanowiły przedmiotu oceny przez Komisję I Stopnia. Skarżąca uznała, że konsekwencją ww. naruszeń było naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na zaskarżoną uchwałę, a to art. 74d § 3 Pon. w związku z art. 74e § 2 p.n. przez uznanie, że brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania skarżącej i podwyższenia oceny za projekt pierwszego aktu notarialnego na ocenę pozytywną, w sytuacji, gdy po usunięciu mankamentów jej pracy, enumeratywnie wymienionych powyżej, znaczenie pozostałych uchybień rzeczonej pracy oraz ich liczba, nie dyskwalifikują jej w stopniu nakazującym wystawienie oceny cząstkowej niedostatecznej. Wobec postawionych wyżej zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie w całości uchwały Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia oraz uchwały ją poprzedzającej. W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła argumentację towarzyszącą sformułowanym wyżej zarzutom. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona uchwała i uchwała utrzymana nią w mocy nie naruszają prawa. Egzamin notarialny podlega zasadom określonym przepisami ustawy Prawo o notariacie i jak wynika z art. 74 § 3 Pon. polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu notarialnego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza. Stwierdzić zatem należy, że ustawodawca wymaga od kandydata na notariusza zarówno posiadania wiedzy, jak i umiejętności jej praktycznego zastosowania, zaś egzamin polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza. Wymóg ten jest oczywisty, skoro z istoty zawodu wynika, że notariusz jest powołany do dokonywania czynności, którym strony są obowiązane lub pragną nadać formę notarialną (czynności notarialnych), w zakresie swoich uprawnień działa jako osoba zaufania publicznego, zaś czynności notarialne, dokonane przez niego zgodnie z prawem, mają charakter dokumentu urzędowego (art. 1 § 1, 2 § 1 i § 2 Pon.). Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 293/13 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl), liczne ustawy określają warunki uprawniające do wykonywania zawodów wymagających wysokich kwalifikacji, w tym ustawa Prawo o notariacie. Ustanowienie warunków polegających na zdobyciu odpowiedniego wykształcenia potwierdzonego sprawdzianem zdobytych kwalifikacji nie stanowi ograniczenia dostępu do zawodu, bowiem każdy obywatel jest uprawniony, po zdobyciu stosownego wykształcenia, do poddania się sprawdzeniu kwalifikacji i uzyskaniu dostępu do zawodu notariusza. Bezpieczeństwo podmiotów korzystających z pomocy notariusza wymaga obiektywnego sprawdzenia kwalifikacji osób wykonujących zawód określany jako "zawód zaufania publicznego". Zatem konieczne jest ustanowienie barier uniemożliwiających dostęp do zawodu osób, które nie wykazały się niezbędną do tego wiedzą. W takiej sytuacji przepisy dotyczące przeprowadzania egzaminu notarialnego należy wykładać i stosować, mając na względzie cel, któremu służyło ich ustanowienie. Tym celem jest zapewnienie wysokiego stopnia profesjonalizmu osoby dopuszczonej do wykonywania zawodu notariusza. Egzamin notarialny nie może cechować się tolerancją dla popełnionych błędów. Przepis art. 74 Pon. reguluje też zasady przeprowadzania egzaminu notarialnego. Jak stanowi § 1 tego przepisu egzamin notarialny przeprowadzają komisje, o których mowa w art. 71b § 1 lub § 2. Przepisy art. 71h Pon. stosuje się odpowiednio. W myśl § 4 art. 74 Pon. egzamin notarialny składa się z trzech części pisemnych. Minister Sprawiedliwości powołuje przed każdym egzaminem notarialnym, w drodze zarządzenia, zespół do przygotowania zadań na egzamin notarialny w skład którego wchodzi 7 osób, w tym 4 przedstawicieli Ministra Sprawiedliwości oraz 3 przedstawicieli delegowanych przez Krajową Radę Notarialną spośród osób, których wiedza i doświadczenie dają rękojmię prawidłowego przygotowania egzaminu notarialnego (§ 7 i 8). Zgodnie z wolą ustawodawcy zawartą w § 18 art. 74 Minister Sprawiedliwości został upoważniony, po zasięgnięciu opinii Krajowej Rady Notarialnej, do określenia w drodze rozporządzenia m.in.: trybu i sposobu działania zespołu, a także trybu i sposób zgłaszania propozycji zadań wraz z opisami istotnych zagadnień na egzamin notarialny oraz ich przygotowania, przechowywania i przekazywania komisjom kwalifikacyjnym zadań na egzamin notarialny. W myśl art. 74d § 1 Pn. pierwsza i druga część egzaminu notarialnego polegają na opracowaniu projektów aktów notarialnych na podstawie opisanych przypadków. Trzecia część egzaminu notarialnego polega na opracowaniu projektu odmowy dokonania czynności notarialnej albo uzasadnienia jej dopuszczalności albo na opracowaniu projektu czynności notarialnej innej niż akt notarialny (§ 2). W myśl § 3 członkowie komisji dokonują oceny za poszczególne części egzaminu notarialnego z zastosowaniem następującej skali ocen: 1) oceny pozytywne: a) celująca (6), b) bardzo dobra (5), c) dobra (4), d) dostateczna (3); 2) ocena negatywna - niedostateczna (2). Zgodnie z art 74e § 2 Pn. oceny rozwiązania każdego z zadań z części egzaminu notarialnego dokonują niezależnie od siebie dwaj członkowie komisji, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu. (§ 3) Każdy z członków komisji sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu notarialnego. (§ 4) Ostateczną ocenę z pracy pisemnej z każdego z zadań z części egzaminu notarialnego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego członka komisji sprawdzającego pracę pisemną, przy czym: 1) oceny pozytywne to: a) celująca - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 6,00, b) bardzo dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 5,00 lub 5,50, c) dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 4,00 lub 4,50, d) dostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 3,00 lub 3,50; 2) ocena negatywna - niedostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 2,00 lub 2,50. Stosownie do art. 74f § 1 Pn. pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego otrzymał ocenę pozytywną. Co do charakteru uchwały w sprawie wyniku egzaminu notarialnego wskazać należy, że nie jest ona odpowiednikiem decyzji administracyjnej o charakterze uznaniowym. Organy ją podejmujące, tj. obie komisje egzaminacyjne, nie mają "luzu decyzyjnego", co oznacza, że jeżeli praca egzaminacyjna jest oceniona pozytywnie, zgodnie z uregulowaniami zawartymi w art. 74f § 1 Pn., wynik egzaminu musi być pozytywny. Pamiętać należy, że kryterium, zgodnie z którym egzaminatorzy oceniają pracę, jest obiektywne, bowiem stanowią je przepisy prawa. W kwestii oceny czy przyjęte przez zdającego/-ą rozwiązania są prawidłowe nie ma zatem żadnego luzu decyzyjnego, zaś praca egzaminacyjna, która nie spełnia wskazanych wyżej wymagań nie może być oceniona pozytywnie. Podkreślenia wymaga, że specyfika postępowania w sprawach ustalenia wyniku egzaminu notarialnego wyraża się w tym, że dokonywana przez egzaminatora ocena pracy zawsze będzie zawierała w sobie element subiektywny, stąd dla wyważenia tego czynnika i uzyskania możliwie obiektywnej oceny, ustawodawca przewidział, że każda praca sprawdzana jest niezależnie przez dwóch egzaminatorów, a ostateczna ocena stanowi średnią ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie była uchwała o negatywnym wyniku egzaminu notarialnego, zatem kontrolą powinna być objęta prawidłowość i rzetelność oceny pracy egzaminacyjnej skarżącej. Jak wskazano powyżej, postępowanie przed komisją odwoławczą nie jest procedurą odwoławczą w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego, w ramach której sprawa administracyjna zostaje rozpoznana ponownie w jej całokształcie. Odwołanie służy od uchwały o wyniku egzaminu notarialnego. Zakres procedury odwoławczej uregulowany jest na podstawie upoważnienia ustawowego wynikającego z art. 74h § 14 Pn. i w rozporządzeniu z dnia 16 lipca 2009 r. i jest on ograniczony do oceny zarzutów podniesionych w odwołaniu (por. § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 rozporządzenia). W postępowaniu przed komisją odwoławczą nie chodzi zatem o ponowne przeprowadzenie procedury egzaminacyjnej ani o ponowne sprawdzenie całej pracy egzaminacyjnej, której ocenę zdający/-a zakwestionował/-ła, tylko o skontrolowanie zasadności postawionych przez niego/nią zarzutów w stosunku do oceny pracy. Może się jednak zdarzyć, że przy ocenie zarzutów postawionych przez zdającego/-ą, przedstawiając konkretny problem prawny występujący w pracy (która stanowi przecież całość), Komisja II Stopnia dostrzeże inne wady i wskaże je w uzasadnieniu uchwały. Takie działanie komisji nie dyskwalifikuje jej działania jeżeli, tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, nie oprze swego rozstrzygnięcia na tych właśnie dodatkowo zauważonych błędach. Jednocześnie wskazać należy, że jeżeli komisja odwoławcza rozpatrując odwołanie dostrzeże mankamenty w kwestionowanej pracy, nie podnoszone przez egzaminatorów Komisji Egzaminacyjnej, to ma obowiązek brania ich pod uwagę. Takie działanie organu nie narusza zakazu reformationis in peius, gdyż nie dochodzi do obniżenia oceny z zaskarżonej części egzaminu. Wspomniana reguła działa także w drugą stronę, a zatem organ odwoławczy, związany jedynie zakresem zaskarżenia, winien wziąć pod uwagę te pozytywne elementy pracy, które zostały pominięte przez egzaminatorów, a co do których zdający/-a nie sformułował/-a zarzutów w swoim odwołaniu. Uznając zarzuty skargi za nieuzasadnione w pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że egzaminatorzy i komisje podejmujące uchwały w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego ustalają wyniki zdających w ramach posiadanej profesjonalnej wiedzy. Należy mieć na uwadze tę okoliczność, że Sąd nie jest rodzajem trzeciej komisji egzaminacyjnej ani nie jest rodzajem superarbitra, gdyż nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach oceny zakwestionowanej pracy. Sądowa kontrola uchwały Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia polega na zbadaniu, czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie Komisja Egzaminacyjna II Stopnia odniosła się w sposób wystarczający do zarzutów podnoszonych w odwołaniu od uchwały nr [...] z [...] października 2017 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...], uzasadniając swoją opinię co do poprawności oceny tej Komisji i wykazując nietrafność tych zarzutów. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia szczegółowo opisała projekt aktu notarialnego, wskazując na uchybienia, które w jej ocenie, tak jak w ocenie egzaminatorów, nie kwalifikowały do podwyższenia oceny egzaminacyjnej oraz nie dały podstaw, jak stwierdził jeden z egzaminatorów, do wystawienia oceny pozytywnej (w punktacji 3 do 6). Nie dokonując oceny pracy skarżącej, lecz wyłącznie mając ją na uwadze, jako stan faktyczny sprawy, należy podzielić argumentację Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia, co do istotnych jej stwierdzeń. Wnioski komisji (w części zasadniczej pokrywające się z wnioskami egzaminatorów) zostały wyciągnięte po przeprowadzeniu postępowania w oparciu o istniejący materiał dowodowy w sprawie i właściwie uzasadnione. Podkreślenia wymaga, że trafne wywody merytoryczne zawarte w zakwestionowanej uchwale pozwalają na jedynie pobieżne przyjrzenie się argumentom dotyczącym mankamentów pracy sporządzonej przez skarżącą. Organ podał, które z wad pracy egzaminacyjnej zostały uznane jako przesądzające o wystawionej ocenie. I tak, organ uznał popełnione przez skarżącą błędy za świadczące o naruszeniu podstawowych obowiązków notariusza, związanych z oceną okoliczności, od których zależy ważność i skuteczność czynności prawnej. Były to błędy polegające na niesprawdzeniu istnienia i statusu spółki K., ogólnikowe sformułowanie pełnomocnictwa na podstawie art. 210 Ksh. i bez odniesienia się do kwestii funkcjonowania rady nadzorczej, nieprawidłowe rozwiązanie kwestii uchwał podjętych na podstawie art. 228 pkt 4 i art. 230 Ksh., co było wynikiem braku dołączenia jednolitego tekstu umowy spółki i pominięcie w oświadczeniu pełnomocnika czynności w postaci zbycia nieruchomości. Te błędy spowodowały obniżenie oceny o dwa stopnie w stosunku do oceny bardzo dobrej, na jaką zasługiwałaby praca pozbawiona błędów. Do kolejnego istotnego błędu popełnionego przez skarżącą, który skutkował dalszym obniżeniem oceny, organ zaliczył błąd polegający na wadliwym, nieskutecznym skonstruowaniu hipoteki. Wyjaśnił, że ustanawiając hipotekę na nieruchomości T. M., nie wskazano sumy tej hipoteki. Przepisy u.k.w.h. rozłącznie traktują cel hipoteki, to jest zabezpieczenie oznaczonej wierzytelności (art. 65 ust. 1 u.k.w.h.) i zakres tego zabezpieczenia, to jest sumę hipoteki (art. 68 ust. 2 u.k.w.h.). Zdająca oznaczyła w oświadczeniu woli T. M. wierzytelność, która ma być zabezpieczona, ale nie określiła zakresu tego zabezpieczenia, przez co ustanowienie hipoteki okazało się być nieskuteczne. Przyznać należy rację organowi, że błędu popełnionego w powyższym zakresie przez skarżącą nie sanuje zawarcie we wniosku o wpis do księgi wieczystej żądania wpisania hipoteki do kwoty 20.000 złotych. Wniosek ten bowiem jest konsekwencją dokonanej uprzednio czynności prawnej wyrażającej oświadczenie woli i podlega ocenie pod kątem ważności i skuteczności tej czynności, a nie odwrotnie. Ponadto organ dostrzegł w projekcie aktu notarialnego sporządzonego przez skarżącą brak dołączenia do tego aktu oświadczenia Banku pozwalającego na wykreślenie hipoteki, co może skutkować oddaleniem wniosku o wpis do księgi wieczystej, brak przedstawienia do aktu części dokumentów geodezyjnych, a częściowo niedokładne ich opisanie, brak istotnych, z punktu widzenia interesów stron, pouczeń (art. 5 u.k.h.w., art. 17 KRS) oraz częściowo zamieszczenie pouczeń ogólnikowych. Sporządzając wymagany egzaminem akt prawny skarżąca powinna przede wszystkim wykazać się znajomością przepisów prawnych, które mają zastosowanie w stanie faktycznym sprawy oraz powołać się na te przepisy, dokonując umiejętnej ich interpretacji, czego w projekcie wspomnianego wyżej aktu notarialnego zabrakło. Należy przyznać w tym miejscu rację Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia, która uznała, że tylko praca egzaminacyjna spełniająca wszystkie kryteria wymienione w art. 74e § 2 Pn., może uzyskać pozytywną ocenę. Musi więc ona spełniać podstawowe wymogi formalne, a zdający musi właściwie zastosować przepisy prawa oraz poprawnie je zinterpretować. Z kolei postawiony problem co do istoty musi zostać w sposób trafny rozstrzygnięty. Należy w tym miejscu podkreślić, że wprawdzie nie dostrzeżono w pierwszym projekcie aktu notarialnego błędu dyskwalifikującego pracę skarżącej, jednakże stwierdzone ilość i charakter wszystkich uwypuklonych przez komisje obu instancji błędów, skutkowało wystawieniem oceny niedostatecznej, bowiem skarżąca nienależycie zabezpieczyła interes stron stawających przed notariuszem do aktu notarialnego, którego przedmiotem była umowa zamiany nieruchomości stanowiącej własność spółki K. oraz użytkowania wieczystego i własności budynku przysługujących T. M. Egzamin notarialny, do którego przystąpiła skarżąca jest egzaminem zawodowym i złożenie go z pozytywnym wynikiem daje prawo do wykonywania zawodu notariusza, który jest zawodem zaufania publicznego i powinien być wykonywany jedynie przez te osoby, które w sposób należyty są przygotowane do jego wykonywania. Egzamin notarialny stanowi zatem formę sprawdzenia czy osoba do niego podchodząca zdobyła umiejętności i wiedzę wymaganą do pełnienia obowiązków notariusza. Reasumując stwierdzić należy, że Komisja Egzaminacyjna II Stopnia rozpoznała odwołanie skarżącej w zakresie określonym w odwołaniu i wbrew twierdzeniom skargi, nie można jej postawić zarzutu, aby swym działaniem naruszyła art. 77 § 1 Kpa. Rozstrzygnięcia organów zostały wydane na podstawie kompletnego i prawidłowo zebranego materiału dowodowego. Sąd nie dopatrzył się przy tym naruszenia art. 7 i art. 107 § 3 Kpa., obie Komisje egzaminacyjne dokonały wszechstronnej oceny materiału dowodowego, a w uchwałach uzasadniły swoje stanowisko w sposób wymagany przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Organy te w żadnym stopniu nie dopuściły się zatem naruszenia przepisów prawa procesowego, jak i materialnego. Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, a które sąd ma obowiązek badać z urzędu, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł o jej oddaleniu.