VI SA/Wa 726/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Cezary Kosterna Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Sałek Asesor WSA Łukasz Jarocki (spr.) Protokolant ref. staż. Anna Węgorska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 8 stycznia 2024 r. nr 1/13/2024/Ub w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę. Decyzją z [...] stycznia 2024 r., nr [...] (dalej: "zaskarżona decyzja" lub "decyzja z [...] stycznia 2024 r."), Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "Prezes NFZ" lub "organ") stwierdził, że M. T. (dalej: "skarżąca" lub "strona") została objęta ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności jako wspólnik jednoosobowej spółki z o.o., tj. "P." Sp. z o.o. w likwidacji (dalej: "spółka"), w okresie od 17 października 2012 r. do 8 września 2020 r. Jako podstawę prawną wydania zaskarżonej decyzji wskazano art. 109 w związku z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 69 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2561 ze zm.; dalej: "ustawa o świadczeniach"). Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: Pismem z 29 czerwca 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] (dalej: "ZUS") zwrócił się do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z prośbą o przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w sprawie ustalenia okresu podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu skarżącej z tytułu wykonywania pozarolniczej działalności jako wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. Do wniosku załączono m.in. pismo Sądu Rejonowego w [...] z 25 marca 2022 r. informujące, że skarżąca była jednoosobowym wspólnikiem w spółce w okresie od 17 października 2012 r. do dnia sporządzenia pisma. Do pisma załączono: – kopię umowy zbycia udziałów; – kopię wzoru podpisu skarżącej; – listę wspólników spółki; – kopię umowy spółki; – odpis pełny podmiotu KRS [...] z Centralnej Informacji KRS. Pismem z 6 lipca 2022 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia poinformował skarżącą o wszczęciu postępowania w sprawie objęcia jej ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności jako wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. W piśmie z 15 lipca 2022 r. skarżąca wskazała, że od 31 października 2021 r. była jedynym wspólnikiem spółki, nie była członkiem zarządu spółki oraz nie otrzymywała żadnych świadczeń pieniężnych z tego tytułu. Postępowanie zakończyło się wydaniem przez Prezesa NFZ decyzji z [...] listopada 2022 r., nr [...] (dalej: "decyzja z [...] listopada 2022 r."), na podstawie której stwierdził, że skarżąca w okresie od 17 października 2012 r. do dnia wydania decyzji została objęta ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności jako wspólnik spółki. Pismem z 12 grudnia 2022 r. pełnomocnik strony wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję z [...] listopada 2022 r., zaskarżając ją w części dotyczącej stwierdzenia, że skarżąca została objęta ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności jako wspólnik spółki w okresie od 9 września 2020 r. do dnia wydania tej decyzji. Do skargi załączono m.in. kopię umowy sprzedaży udziałów z 9 września 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 6 lipca 2023 r. (sygn. akt VI SA/Wa 138/23) uchylił decyzję z [...][ listopada 2022 r. oraz zasądził od Prezesa NFZ na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał m.in., że ogół danych wpisanych do KRS objęty jest domniemaniem prawdziwości, jednakże domniemanie przyjęte w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym, jest domniemaniem wzruszalnym. Ponadto wskazał, że pomimo nieprzedłożenia przez skarżącą na etapie postępowania administracyjnego dokumentu potwierdzającego zbycie przez nią całości udziałów w spółce w dniu 9 września 2020 r., Sąd zdecydował o dopuszczeniu tego dowodu na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a."). Zdaniem Sądu kwestia zbycia przez skarżącą udziałów w spółce winna zostać uznana za pojawienie się istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych, nieznanych organowi, który wydał decyzję, a tym samym stanowić podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: "k.p.a."). W związku z tym, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., Sąd uwzględnił skargę z uwagi na stwierdzenie naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Sąd zobowiązał organ do oceny zarówno stanowiska skarżącej, jak i popierającego je dowodu, na okoliczność braku posiadania przez nią 100% udziałów w kapitale zakładowym spółki, w kontekście ustalenia okresu podlegania przez nią obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, uwzględniając przy ocenie materiału dowodowego charakter domniemania przyjętego w art. 17 ust. 1 i 2 ustawy o KRS, a następnie przedstawienie w tym zakresie własnej oceny i rozważań. Zaskarżoną decyzją Prezes NFZ stwierdził, że skarżąca została objęta ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności jako wspólnik spółki w okresie od 17 października 2012 r. do 8 września 2020 r. Pismem z 7 lutego 2024 r. pełnomocnik strony wniósł skargę na decyzję z [...] stycznia 2024 r., zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 93 ust. 2 ustawy o świadczeniach, w związku z art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: "u.s.u.s."), poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie, że skarżąca podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu jako wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. w okresie od 17 października 2012 r. do 8 września 2020 r. W rzeczywistości, mając na względzie fakt, iż należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat od dnia, w którym stały się wymagalne, okres od 17 października 2012 r. do 1 stycznia 2019 r. powinien zostać uznany za przedawniony i jako taki nie być brany pod uwagę przy wydawaniu skarżonej decyzji. Mając na uwadze wyżej wymieniony zarzut, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od Prezesa NFZ na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 1615), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, stosownie do § 2 powołanego artykułu, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 "p.p.s.a."). Podkreślenia wymaga również, że stosownie do powołanych wyżej przepisów, Sąd nie bada zaskarżonej decyzji pod względem jej celowości czy słuszności. Przy wydawaniu zaskarżonej decyzji Prezes NFZ był związany oceną prawną oraz wskazaniami co do dalszego postępowania, zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6 lipca 2023 r. (sygn. akt VI SA/Wa 138/23). Zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W orzecznictwie sądowym utrwalone jest stanowisko, iż w pojęciu 'ocena prawna' mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i procesowego. Wykładnia ta zmierza do wyjaśnienia istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym przypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie, aby uniknąć wadliwości, takich jak np. braki w materiale dowodowym lub inne uchybienia procesowe. Nadto, sformułowanie, iż 'ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd', oznacza, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, będzie on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną istotnej zmianie przepisy. Pogląd ten jest utrwalony w orzecznictwie sądowym (wyrok NSA z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GSK 2101/11). W świetle wykładni prawa i wskazań co do dalszego postępowania wynikających z wydanego w sprawie wyroku WSA z 6 lipca 2023 r. (sygn. akt VI SA/Wa 138/23), organ miał obowiązek ocenić zarówno stanowisko skarżącej, jak i popierający je dowód, na okoliczność posiadania przez nią 100% udziałów w kapitale zakładowym spółki, w kontekście ustalenia okresu podlegania przez nią obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, uwzględniając przy ocenie materiału dowodowego charakter domniemania przyjętego w art. 17 ust. 1 i 2 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym, a następnie przedstawić w tym zakresie własną ocenę i rozważania. Sąd stwierdza, że organ prawidłowo wywiązał się z tego obowiązku. Przede wszystkim uwzględnił dowód w postaci umowy sprzedaży udziałów z 9 września 2020 r., w związku z czym okres objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym uległ zmianie, tj. został ograniczony do 8 września 2020 r. Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność gospodarczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2023 r. poz. 221, 641, 803, 1414 i 2029) lub przepisów o ubezpieczeniach społecznych lub ubezpieczeniu społecznym rolników. Należy zaznaczyć, że w okresie od 17 października 2012 r. do 8 września 2020 r. przepis ten był kilkukrotnie zmieniany. Zmiany te dotyczyły głównie aktualizacji danych promulgacyjnych ustawy Prawo przedsiębiorców. Przed wprowadzeniem tej ustawy zastosowanie miały przepisy o swobodzie działalności gospodarczej. Art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach stanowi natomiast, że w przypadku, gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego tytułu odrębnie. Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób prowadzących działalność pozarolniczą powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniu społecznym. Stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 5 u.s.u.s., obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi. Na podstawie art. 5 pkt 21 tej ustawy, za osobę prowadzącą działalność pozarolniczą uznaje się osobę, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Z kolei, zgodnie z art. 8 ust. 6 pkt 4 u.s.u.s., za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej. Zgodnie z art. 13 pkt 4a tej ustawy, obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne w następujących okresach: wspólnicy jednoosobowych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością – od dnia wpisania spółki do Krajowego Rejestru Sądowego albo od dnia nabycia udziałów w spółce do dnia wykreślenia spółki z Krajowego Rejestru Sądowego albo zbycia wszystkich udziałów w spółce, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności przez spółkę zostało zawieszone na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców. Wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością objęty jest obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego odrębnie od podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu i chorobowemu, ponieważ obowiązek ubezpieczenia wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. jest powiązany jedynie z posiadaniem przez niego takiego statusu prawnego. W przypadku wspólników jednoosobowych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, jeśli spełniają oni warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego wynika z samego statusu wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, trwa od dnia uzyskania tego statusu do dnia jego utraty i jest niezależny od prowadzenia działalności gospodarczej. Innymi słowy, z perspektywy art. 8 ust. 6 pkt 4 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 5 u.s.u.s., podstawowe znaczenie ma sam fakt posiadania statusu wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Prawnie doniosła okoliczność prowadzenia pozarolniczej działalności związana jest w tym przypadku wyłącznie z posiadaniem określonego statusu prawnego, tj. statusu wspólnika w jednoosobowej spółce z o.o. Obowiązek ubezpieczeniowy ustawodawca powiązał bowiem z określoną normatywnie sytuacją wspólnika (zob. także wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 25 września 2014 r., sygn. SK 4/12). W przypadku wspólnika jednoosobowej spółki z o.o., w sytuacji spełniania warunków do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego wynika z samego statusu osoby jako wspólnika spółki z o.o. i trwa od dnia uzyskania tego statusu do dnia jego utraty, tj. od czasu wpisania jednoosobowej spółki do KRS lub nabycia udziałów w spółce do czasu jej wykreślenia z KRS lub zbycia udziałów w spółce (z wyłączeniem okresu, na który zawieszone zostało wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie odrębnych przepisów). Ustawodawca przyjął więc rozwiązanie, zgodnie z którym o podleganiu obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. rozstrzyga w istocie sam fakt istnienia takiej spółki. Zbieżne stanowisko zostało wyrażone w wyroku NSA z dnia 25 października 2018 r., sygn. akt II GSK 3852/16. Zdaniem Sądu organ prawidłowo ustalił, że obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego skarżącej powstał w momencie nabycia przez nią 100% udziałów w spółce, tj. od dnia 17 października 2012 r., i trwał do 8 września 2020 r., z uwagi na zbycie wszystkich udziałów w spółce w dniu 9 września 2020 r. Sąd stwierdza, że zarzut skarżącej dotyczący naruszenia art. 93 ust. 2 ustawy o świadczeniach w związku z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. jest niezasadny. Do kompetencji Prezesa NFZ nie należy wydawanie decyzji ustalających wysokość składek zdrowotnych obciążających ubezpieczonego. Prezes NFZ rozstrzyga jedynie o podleganiu konkretnej osoby ubezpieczeniu zdrowotnemu, tj. ustala, czy dana osoba posiada status ubezpieczonego w okolicznościach konkretnej sprawy. Ustalenie podstaw wymiaru składek zdrowotnych, ich wysokości, poboru oraz zwrotu, a także rozważenie kwestii przedawnienia składek, leży w kompetencji ZUS. Zgodnie z art. 109 ust. 1 ustawy o świadczeniach, Prezes NFZ rozpatruje indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego. Do tych spraw zalicza się kwestie dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym oraz ustalenia prawa do świadczeń. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 2021 r. (sygn. akt II GSK 2008/18), w zakresie regulacji dotyczących ubezpieczenia zdrowotnego istnieje swoisty dualizm, polegający na tym, że jeden organ, tj. dyrektor oddziału wojewódzkiego NFZ, decyduje o objęciu ubezpieczeniem zdrowotnym i ustaleniu prawa do świadczeń, z prawem kontroli odwoławczej wykonywanej przez Prezesa NFZ. Natomiast realizacją przydzielonych zadań dotyczących kontroli i poboru składek na ubezpieczenie zdrowotne zajmuje się Zakład Ubezpieczeń Społecznych, co wiąże się z wydawaniem decyzji i prawem ich kontroli przez sąd ubezpieczeń społecznych (art. 83 u.s.u.s.). Zatem w postępowaniu prowadzonym przed dyrektorem oddziału wojewódzkiego NFZ z zasady rozstrzygana jest kwestia podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu. Z kolei w wyroku z 9 stycznia 2020 r. (sygn. akt II GSK 2967/17) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w odrębnym postępowaniu prowadzonym przed dyrektorem oddziału wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia rozstrzygana jest kwestia podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu. Dopiero w razie stwierdzenia, że dana osoba podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu, możliwe jest wydanie w innym postępowaniu, prowadzonym przez ZUS, decyzji wymierzającej należną składkę na ubezpieczenie zdrowotne (por. wyroki NSA z: 9 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 3266/15; 19 maja 2016 r., sygn. akt II GSK 2874/14). Sąd stwierdza, że organ nie naruszył przepisów postępowania, w szczególności odpowiednio zbadał istotne okoliczności faktyczne, działając zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), oraz nie przekroczył granic swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Ponadto należy uznać, że stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji zostało uzasadnione w sposób zgodny z art. 107 § 3 k.p.a. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.