VI SA/Wa 738/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Joanna Kruszewska - Grońska po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania licencji syndyka p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej A. B. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Powyższy wniosek argumentowała sytuacją majątkową swojej rodziny: brakiem oszczędności, obciążeniami kredytowymi oraz uzyskiwanymi środkami finansowymi, które pozwalają na pokrycie wydatków i codzienne życie. Skarżąca pozostaje w gospodarstwie domowym z mężem i dwojgiem małoletnich dzieci. Rodzina zamieszkuje w domu o powierzchni 140,70 m kw., który jest obciążony hipoteką do kwoty 150.000 zł, przy miesięcznej racie spłaty 890 zł. Obok domu jako składnik majątkowy skarżąca wymieniła nieruchomość rolną o powierzchni 1.328 m kw. (grunty orne V klasy) stanowiącą wyłączną własność jej małżonka. Skarżąca oraz jej mąż są zatrudnieni na podstawie umowy o pracę – skarżąca za miesięcznym wynagrodzeniem w wysokości 2.072,53 zł brutto, a jej mąż – 3.877,47 zł brutto. Jako wydatki miesięczne rodziny skarżąca wskazała: - ratę spłaty kredytu hipoteczno-budowlanego – 890 zł, - koszty zakupu paliwa na dojazdy skarżącej i jej męża do pracy - 800 zł, - media i opłaty – 900 zł (średnia z 3 miesięcy), - ratę spłaty kredytu udzielonego na zakup samochodu - 300 zł, - opłata za przedszkole starszego syna – 200 zł, - opieka nad młodszym synem – 200 zł. Suma tych wydatków zamyka się w kwocie 3.290 zł; reszta, jaka pozostaje, wystarcza, w ocenie skarżącej, na życie dla jej czteroosobowej rodziny. Z informacji podanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z dokumentów nadesłanych w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uzupełnienia ww. wniosku wynika, że źródłem utrzymania czteroosobowej rodziny skarżącej jest wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę skarżącej w wysokości 2.160 zł netto oraz jej małżonka w kwocie ok. 3.000 zł netto (średnia z trzech miesięcy: luty – kwiecień br.) – vide zaświadczenia o zarobkach [...]. Oboje małżonkowie dojeżdżają do pracy samochodem na własny koszt, przy czym w oświadczeniu o stanie majątkowym (rubryka 7 formularza PPF) nie został wymieniony żaden pojazd. W dniu [...] maja 2007 r. [...] Bank [...] udzielił skarżącej i jej mężowi kredytu budowlano–hipotecznego na budowę domu jednorodzinnego w kwocie 150.000 zł na okres 32 lat, którego miesięczna rata spłaty wynosi ok. 895 zł (umowa o mieszkaniowy kredyt budowlano–hipoteczny [...], plan spłaty [...], historia spłaty kredytu [...]). Przez ww. bank małżonkom została również udzielona pożyczka w wysokości 3.000 zł na okres 1 roku (umowa pożyczki z dnia [...] sierpnia 2011 r. [...]), której miesięczna rata spłaty wynosi 287 zł. Ponadto w dniu [...] lutego 2012 r. skarżąca zawarła umowę pożyczki ze swoją matką, na podstawie której pożyczyła od matki kwotę 8.000 zł na okres 2 lat, płatną w systemie ratalnym w wysokościach zależnych od sytuacji materialnej skarżącej, przy czym termin spłaty pożyczki może zostać przedłużony za pisemną zgodą stron umowy (umowa pożyczki [...]). Skarżąca oświadczyła, że środki pożyczone od jej matki zostały przelane na otwarte konto oszczędnościowe i są przeznaczone na zakup opału i wydatki mieszkaniowe. Na dowód tego przedłożyła dokument wydania 5,040 ton materiału opałowego o wartości 3.430 zł (dokument Wz [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. [...]). Natomiast małżonek skarżącej korzysta z [...]: kredytu odnawialnego na cele konsumpcyjne (wysokość limitu 2.000 zł, okres spłaty: 12 miesięcy, wysokość miesięcznej raty: 105 zł) oraz kredytu (okres spłaty: 36 miesięcy, wysokość miesięcznej raty: 69,10 zł) [...]. Historia transakcji dokonywanych na wspólnym rachunku bankowym małżonków [...] oraz załączone przez skarżącą dokumenty (dowody wpłat [...], faktury VAT [...], polisa ubezpieczeniowa [...]) wskazują, iż do wydatków miesięcznych rodziny należą także: - abonament za telewizję cyfrową – 100 zł, - abonament za telefon komórkowy męża skarżącej – 166,38 zł, - opłata za internet – 64,90 zł, - składka na ubezpieczenie na życie małżonka skarżącej – 113 zł, - opłata za energię elektryczną – 176,42 zł, - opłata za wodę – 130,29 zł, - opłata za wywóz śmieci – 45,51 zł. Ponadto małżonek skarżącej jest zobowiązany do zapłaty raz na kwartał raty podatku od nieruchomości rolnej w wysokości 123 zł (nakaz płatniczy z [...] lutego 2012 r. [...]). Oprócz rachunku wspólnego małżonków skarżąca dysponuje własnym rachunkiem bankowym, na którym saldo na dzień [...] kwietnia 2012 r. zamknęło się w kwocie 3.609,55 zł (wyciąg z ww. rachunku za okres od [...] lutego do [...] kwietnia 2012 r. [...]). Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 (dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004 s. 319). W ocenie referendarza sądowego, wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Nadesłane przez skarżącą dokumenty wskazują, iż jedynym źródłem dochodów skarżącej i jej rodziny są wynagrodzenia za pracę małżonków w łącznej kwocie przekraczającej 5.000 zł netto. Zaznaczyć przy tym należy, że skarżąca nie wykonała wezwania Sądu w zakresie przedstawienia zeznań podatkowych swojego i jej małżonka za rok 2011 (deklaracje PIT-37), ponieważ przedstawiła jedynie informacje o dochodach oraz zaliczkach pobranych na podatek dochodowy w roku 2011 (deklaracje PIT-11). Nie można zatem wykluczyć, iż skarżąca lub jej mąż uzyskuje dochody z innego tytułu niż stosunek pracy. Miesięczne wydatki małżonków konieczne do utrzymania kształtują się na poziomie ok. 1.000 zł. Natomiast ich obciążenia kredytowe przekraczają w skali miesiąca kwotę 1.350 zł, a skarżąca nie sygnalizowała trudności czy zaległości w ich spłacie. Przeciwnie, podniosła, iż "kwota jaka pozostaje pozwala na życie dla czteroosobowej rodziny". Tymczasem sam fakt udzielenia skarżącej i jej mężowi kredytów świadczy o możliwościach płatniczych skarżącej i nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych. Kwestia dysponowania posiadanym majątkiem, w tym także jego obciążanie w drodze zaciągania zobowiązań jest indywidualną sprawą strony i nie może skutkować przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego przez nią postępowania sądowego. Spłata zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych nie może więc korzystać z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 28 czerwca 2005 r., sygn. akt II GZ 56/05, z dnia 16 marca 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 1247/04, z dnia 7 października 2005 r., sygn. akt II FZ 624/05 oraz z dnia 16 grudnia 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 105/05). W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego niniejszy wniosek o przyznanie prawa pomocy, skarżąca jest w stanie poczynić oszczędności celem pokrycia kosztów sądowych w sprawie, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł. Zauważyć też wypada, iż środki zgromadzone na rachunku bankowym skarżącej w zupełności pozwalają na uiszczenie takiej kwoty. W tym miejscu podkreślić należy, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w orzeczeniu z dnia 12 maja 2003 r., sygn. akt I SA/Wr 484/03, koszty sądowe stanowią dochód budżetu Państwa, zwolnienie więc od tego obowiązku oznacza w rzeczywistości swoistą formę kredytowania podmiotów zobowiązanych do uiszczenia tych kosztów i niedopuszczalna jest sytuacja, gdy podmioty te wykonując ciążące na nich zobowiązania żądają, by koszty sądowe pokrywał im Skarb Państwa. W szczególności ponoszone przez skarżącą wydatki na abonament telefonii komórkowej, abonament za usługi telewizji cyfrowej oraz internet nie należą do wydatków "utrzymania koniecznego", przez które rozumie się wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych takie jak opłaty za mieszkanie, żywność czy leki (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2006 r., sygn. akt I OZ 805/06, niepubl.). Wobec powyższego, nie sposób uznać skarżącą za osobę na tyle ubogą, iż pokrycie przez nią kosztów sądowych spowodowałoby uszczerbek utrzymania koniecznego dla skarżącej i jej rodziny. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.